პერსონა

ცნობისმოყვარეობა და ინტერესი, რამაც მეცნიერის გზა განსაზღვრა

თუ მეცნიერებაში რაიმე ღირებულს აკეთებ, ესე იგი, ასეთი ხასიათი გაქვს - ხარ ჩხირკედელა, გკლავს ცნობისმოყვარეობა და ერთი სული გაქვს, როდის უპასუხებ შენში გაჩენილ კითხვებს.
ჩვენს დღევანდელ რესპონდენტს – თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორს, რევაზ შანიძეს ამგვარი ინტერესი ბავშვობიდან გასჩენია - მიუხედავად იმისა, რომ ექიმების ოჯახში გაიზარდა და გზა ამ სფეროში, ფაქტობრივად, გაკვალული ჰქონდა, მომავალი პროფესია საბჭოს ქუჩაზე მდებარე პატარა იტალიურ ეზოში მცხოვრებმა მეზობელმა - ფიზიკოსმა გურამ დოლიძემ განუსაზღვრა. ახლა ამბობს - თუ უცხოეთში წლობით ცხოვრების პერიოდშიც ვერასოდეს მოვცილდი თბილისს, ეს იმ ეზოში ღრმად გადგმულმა ფესვებმა განაპირობა - იქ ტრიალებდა ძველი ქართული ინტელიგენცია და საქმის, პროფესიის, ადამიანებისა და ქვეყნის სიყვარულიც აქედან ჩამენერგაო.
სკოლაში კარგად სწავლობდა, თუმცა საკუთარ დას ვერ ედრებოდა. მისი წყალობით არც გაკვეთილების ჩასანიშნად იწუხებდა თავს, იცოდა - სახლში მისულს, ტყუპისცალი ყველაფერს მოწესრიგებულს დაახვედრებდა, ამიტომ თავისუფლად შეეძლო ცოტა ეცელქა და მეგობრებთანაც მეტი დრო გაეტარებინა.
სპეციალობის ასარჩევადაც დიდად არ უფიქრია - საკუთარი ბიძისა და ფიზიკოს გურამ დოლიძის საუბრებმა ადრიდანვე გაუჩინა ინტერესი და საბუთებიც თამამად შეიტანა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. ახლა ამ არჩევანზე ამბობს, რომ საფუძვლიანად ვერც ხვდებოდა, სად შევიდა, მაგრამ სწავლის პროცესმა და ფიზიკისადმი ღრმად ჩამჯდარმა ინტერესმა მალე დაანახა გზა, რომელმაც შემდგომ საკმაოდ დიდი წარმატებები მოუტანა.


პირველად იყო დუბნა

უნივერსიტეტში ხუთწლიანი სწავლის შემდეგ ბევრი კურსდამთავრებული მიდიოდა დიპლომის ან დისერტაციის დასაცავად მოსკოვის ოლქში მდებარე დუბნის საერთაშორისო ინსტიტუტში. მაშინ მხოლოდ ეს ცენტრი არსებობდა ფიზიკოსთა საერთაშორისო სამეცნიერო კვლევებში ჩასართავად და რევაზ შანიძემაც დუბნა და ცნობილი მეცნიერი, დღეს უკვე დუბნის ბირთვული კვლევების ინსტიტუტის ვიცე-რექტორი და საკმაოდ დიდი ლაბორატორიის ხელმძღვანელი - ვლადიმერ კეკელიძე აარჩია. ახლა თვლის, რომ მაღალი ენერგიების ფიზიკისადმი ინტერესი და მისი სამეცნიერო ცხოვრების გზაც სწორედ დუბნადან, ვლადიმერ კეკელიძიდან და შემდეგ თსუ-ის მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტიდან დაიწყო. 
დუბნაში მიმდინარე ექსპერიმენტის საფუძველზე მოამზადა დიპლომიც, მაგრამ ასპირანტურაზე არ უფიქრია - დაბრუნდა და თსუ-ის მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტში დაიწყო მუშაობა - ჯერ ლაბორანტი იყო, შემდეგ - უმცროსი მეცნიერ-მუშაკი, ხოლო დისერტაციის დაცვის შემდეგ უფროს მეცნიერ-მუშაკად განაგრძო საქმიანობა. 
სხვათა შორის, მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტშიც გურამ დოლიძემ მიიყვანა პირველად და სტუდენტობისას სახელშეკრულებო თემებში ჩართო - ასე განაპირობა ერთმა და იმავე პიროვნებამ როგორც რევაზ შანიძის სპეციალობა, ასევე მისი სამეცნიერო მომავალი - იგი მაღალი ენერგიების ფიზიკას აღარ მოსცილებია.


გზა დუბნიდან KM3NeT-ამდე

საკანდიდატო დისერტაცია 1990 წელს დაიცვა. მაშინ იგი, როგორც მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი, აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების მეცნიერებთან ერთად (საბჭოთა კავშირი, ბულგარეთი, პოლონეთი, გერმანია, ჩეხოსლოვაკია) მონაწილეობდა სერპუხოვის ამაჩქარებელზე მიმდინარე ექსპერიმენტში BIS-2, რომლის მიზანი იყო ახალი ნაწილაკების (ჩარმიანი მეზონები და ბაირონები) დაკვირვება და შესწავლა. დისერტაციაც ამ თემაზე დაიცვა - „ჩარმიანი ნაწილაკების დაბადება სერპუხოვის ამაჩქარებელზე“. ახლა ბატონი რევაზი ღიმილით იხსენებს, როგორ წვალობდნენ ექსპერიმენტის მონაცემების კომპიუტერულ დამუშავებაზე: „ნახევარ დროს თბილისში ვატარებდი და ნახევარს - დუბნაში. თბილისში - თსუ-ის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტში ძალიან კარგი გამომთვლელი მანქანები ჰქონდათ. ჩვენ დუბნიდან მოგვქონდა ელექტრონული ინფორმაცია და, ამ მანქანების წყალობით, ექსპერიმენტის მთელი ციკლი თბილისში ავაწყვეთ. შემდეგ იმდენად კარგად წავიდა საქმე, რომ გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის რესურსები აღარ გვყოფნიდა და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მუსხელიშვილის სახელობის გამოთვლითი მათემატიკის ინსტიტუტში (გამოთვლით მანქანაზე) გადავინაცვლეთ. მაშინ კომპიუტერები სხვანაირად გამოიყურებოდა - გამოთვლითი მანქანა უზარმაზარ დარბაზში იდგა და მასზე მუშაობის მსურველი ბევრი იყო, მაგრამ უნივერსიტეტის მაშინდელი რექტორის, ბატონ ნოდარ ამაღლობელის დახმარებით, ინსტიტუტის გამოთვლითი რესურსების ძირითადი ნაწილი ჩვენ დაგვითმეს. ამ ექსპერიმენტში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტიდან ჩართულნი იყვნენ: ნოდარ ამაღლობელი, გივი ნიკობაძე, ვლადიმერ კეკელიძე, ვასილ ჯორჯაძე, ნოდარ ლომიძე და სხვები“, - იხსენებს მეცნიერი.
მერე დაიწყო ცერნის (CERN-ის) ერა - ევროპის ბირთვული კვლევების ცენტრის ახალი ექსპერიმენტები, რომელშიც რევაზ შანიძე ქართველ მეცნიერებთან - თამარ ჯობავასთან, ლეილა ჩიქოვანთან, ჯემალ ხუბუასთან და ირაკლი მინაშვილთან ერთად ჩაერთო. „სიმართლე გითხრათ, ძალიან მინდოდა იქ მოხვედრა, რადგან CERN-ის ექსპერიმენტები მაინტერესებდა. უნივერსიტეტში მაშინ ძალიან კარგი ახალგაზრდების ჯგუფი შეიკრიბა: ვახტანგ ქართველიშვილი, რომელიც ახლა პროფესორია ლანკასტერის უნივერსიტეტში (ინგლისი); რამაზ ქვათაძე, რომელიც ძალიან კარგი ფიზიკოსია და ახლა კომპიუტერული ქსელების გაერთიანება „გრენას“ ხელმძღვანელობს; ევგენი ჩიქოვანი - გამოჩენილი ქართველი ფიზიკოსის გოგი ჩიქოვანის ვაჟიშვილი, რომელიც ჩემი დიდი მეგობარია და ამჟამად ამერიკაში ცხოვრობს; დავით მჟავია, რომელიც დუბნაში დიდი განყოფილების ხელმძღვანელი იყო და, სამწუხაროდ, მოულოდნელად გარდაიცვალა რამდენიმე წლის წინ. აი, ეს ჯგუფი ცდილობდა CERN-ის ექსპერიმენტში მოხვედრას და ამაში უნივერსიტეტის რექტორიც გვიწყობდა ხელს. ძალიან დაგვეხმარა ჩვენი უფროსი კოლეგა ვოვა როინიშვილი, რომელიც ფიზიკის ინსტიტუტში მუშაობდა და, გოგი ჩიქოვანთან ერთად, პირველად იყო მიწვეული საქართველოდან CERN-ში, 60-წლებში. საწყის ეტაპზე მისი კონტაქტები ძალიან დაგვეხმარა. გოგი ჩიქოვანის და ვოვა როინიშვილის შემდეგ, ჩვენ ვიყავით პირველი ქართული ჯგუფი, ვინც 1992-93 წლებში CERN-ში წავედით და ვაჩვენეთ, რომ კარგად მუშაობა შეგვიძლია“, - იხსენებს ბატონი რევაზი.
ჩEღN-ში მისი აკადემიური თანამდებობა იყო მიწვეული მეცნიერ-თანამშრომელი და მონაწილეობას იღებდა ბირთვული კვლევების ევროპული ცენტრის დიდი ადრონული კოლაიდერის სამეცნიერო პროგრამის მომზადებაში (CMS). პარალელურად დაიწყო მოღვაწეობა დუბნის ბირთვული კვლევების ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. ამავე პერიოდში ჩაერთო გამომავალი წრფივი ე+ე-კოლაიდერის სამეცნიერო პროგრამის მომზადებაში. 
ყველაზე ხანგრძლივი და ნაყოფიერი ხანა რევაზ შანიძის სამეცნიერო მოღვაწეობაში მაინც გერმანიაზე მოდის. ამ ქვეყანაში, საერთო ჯამში, მცირე შუალედების გამოკლებით, 20 წელი გაატარა. აქ ჩაერთო ნუკლონის სპინის სტრუქტურის შესწავლაში (ექსპერიმენტი HERMES, რომელიც HERA-ამაჩქარებელზე ტარდებოდა (DESY, ჰამბურგი, გერმანია). აქვე 15 წელი მუშაობდა ერლანგენის უნივერსიტეტში. სხვათა შორის, ეს ის ერლანგენის უნივერსიტეტია, რომელში განთავსებული პატარა ამაჩქარებლის თბილისში ჩამოტანაც იგეგმებოდა, მაგრამ, სხვადასხვა გაუთვალისწინებელი წინააღმდეგობების გამო, ვერ მოხერხდა. 
სადოქტორო დისერტაცია 2006 წელს დაიცვა. რევაზ შანიძის დისერტაცია სამი ნაწილისგან შედგებოდა, რადგან მასში გააერთიანა ჩEღN-ში, DESY-სა და ერლანგენის უნივერსიტეტში, უკვე ჰამბურგის ამაჩქარებელთან დაკავშირებული ექსპერიმენტის მასალები და შრომები. დღემდე მისი ავტორობით და თანამონაწილეობით 200-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომია გამოქვეყნებული, 2012 და 2013 წლებში მეცნიერთა ჯგუფთან ერთად შესრულებული შრომები კი აღიარებულია მსოფლიოს ყველაზე მნიშვნელოვან სამეცნიერო მიღწევებად (2012 წელს ჰიგსის ნაწილაკის აღმოჩენა CERN-ის დიდი ადრონულ კოლაიდერზე; 2013 წელს მაღალი ენერგიების კოსმოსური ნეიტრინოების რეგისტრაცია Iცეჩუბე ექსპერიმენტში). ეს კიდევ ერთი მაჩვენებელია იმისა, რომ ქართველი მეცნიერები თანაბარზომიერნი არიან უცხოელი მეცნიერებისა და, მიუხედავად ძალზე მწირი შესაძლებლობებისა, მაინც ახერხებენ, იყვნენ ღირსეული და ანგარიშგასაწევი პარტნიორები ევროპელი და ამერიკელი კოლეგებისათვის. „ვფიქრობ, რომ ქართველ მეცნიერთა დიდი ნაწილი საერთაშორისო ასპარეზზე საკმაოდ კონკურენტუნარიანია. მას შემდეგ, რაც საზღვრები გაიხსნა, ბევრმა დაადასტურა, რომ ჭკვიანი, ნიჭიერი და გონიერი ხალხი ვართ, მაგრამ ამ პროცესს ერთი მინუსიც აქვს - სამწუხაროდ, ეს ხალხი ძალიან ცნობილ სამეცნიერო ცენტრებში გადავიდა სამუშაოდ და იქ დარჩა. თუმცა ამით საქართველოს ბევრი პერსპექტიული ახალგაზრდა დააკლდა,“ - ამბობს ბატონი რევაზი.


KM3NeT პროექტი

ახალი საერთაშორისო პროექტი ასტრონაწილაკების ფიზიკაში, რომელშიც 2005 წლიდანაა ჩართული, რევაზ შანიძისთვის კიდევ ერთი გამოწვევაა. ექსპერიმენტს ერქვა „ანტარესი“ (ANTARES) და განლაგებული იყო ხმელთაშუა ზღვაში, საფრანგეთის სანაპირისთან ახლოს 2500 მეტრის სიღრმეზე. საფრანგეთში, ქალაქ ლა-სენში, განთავსებული იყო ამ ექსპერიმენტის მართვის ცენტრი, სადაც მოდიოდა ინფორმაცია ზღვიდან. ექსპერიმენტს კომპიუტერების საშუალებით ამ ცენტრიდან ვმართავდით. საინტერესოა, რომ „ანტარესი“ დღესაც მუშაობს და 2019 წელს დასრულდება. ახლა ჩვენ უკვე ახალ დეტექტორს ვაშენებთ და ძალების გაყოფა რომ არ იყოს, კონცენტრაციას ვაკეთებთ ახალ დეტექტორზე, რომელიც „ანტარესს“ შეცვლის. ახალი ექსპერიმენტი უზარმაზარია. ის ხმელთაშუა ზღვაში უნდა გაკეთდეს. ამისთვის სამი ადგილია გამოყოფილი: საბერძნეთთან, იტალიასთან და საფრანგეთთან. ცხადია, გამოცდილებიდან გამოდინარე, საფრანგეთის ადგილი ყველაზე მიმზიდველია“, - გვიყვება მეცნიერი.
„დღეს უკვე შეგვიძლია სამყარო ელექტრომაგნიტური გამოსხივების მთელ დიაპაზონში დავინახოთ, რაც გაცილებით დიდ ინფორმაციას მოგვცემს იმის შესახებ, თუ როგორ მუშაობს სამყარო, როგორ წარმოიქმნა და როგორ გაგრძელდება მისი ევოლუცია. გარდა ელექტრომაგნიტული გამოსხივებისა, სამყაროში კიდევ სხვა ნაწილაკებიც არის - მაგალითად, ნეიტრინოები, რომლებითაც დანახული სამყარო აბსოლუტურად უნიკალურია. ნეიტრინული ექსპერიმენტების შედეგად დადასტურებულია, რომ მზის ენერგიის წყაროს თერმობირთვული რეაქციები წარმოადგენს, რომლის დროს წყალბადი ჰელიუმში გარდაიქმნება. ერთადერთი საშუალება - მივიღოთ ინფორმაცია მზის გულში მიმდინარე თერმობირთვულ რეაქციებზე, არის ნეიტრინოების დაკვირვება, რომლებიც ამ პროცესებში ჩნდებიან. ნეიტრინოებს შეუძლიათ მზე ურთიერთქმედების გარეშე გადაკვეთონ. ჩვენში ყოველ წამს მზეში დაბადებული მილიარდობით ნეიტრინო გადის, რომლებსაც, რა თქმა უნდა, ვერ ვხედავთ და ვერ ვგრძნობთ. რამდენიმე ნეიტრინოს დაკვირვებას უზარმაზარი დეტექტორები და, შესაბამისად, ძალიან დიდი მატერიალური რესურსები სჭირდება, მაგრამ ამ ინფორმაციის მიღება სხვა საშუალებებით შეუძლებელია. სხვადასხვა ენერგიის ნეიტრინოები სხვადასხვა პროცესებში ჩნდებიან და მათი დაკვირვება, ისე, როგორც მზის ნეიტრინოების დაკვირვების შემთხვევაში, სამყაროში მიმდინარე პროცესების უნიკალურ სურათს მოგვცემს“, - გვიხსნის მეცნიერი.
ნეიტრინული კველების ახალი ექსპერიმენტი, რომელიც ცნობილია, როგორც KM3NeT, ძალიან დიდი პროექტია, რომელიც რამდენიმე ასეული მილიონი ევრო ღირს. იგი ღირებულების გამო ფაზებად არის დაყოფილი. პირველი ფაზა მალე დამთავრდება - მისი მიზანი იყო ეჩვენებინა, რომ შესაძლებელია ახალი ტიპის დეტექტორების ზღვაში განლაგება. მეორე ფაზისათვის გამოყოფილია 50 მილიონი ევრო და ეს ფაზა ორ წელიწადში უნდა დამთავრდეს. დეტექტორი, წესით, 2020 წლის დასაწყისში უნდა აშენდეს.
რევაზ შანიძე ამ პროექტში ჩართულია, როგორც თსუ-ის წარმომადგენელი. სულ ცოტა ხნის წინ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტსა და და პროექტ KM3NeT საერთაშორისო კოლაბორაციას შორის, რომელშიც 16 ქვეყნის მეცნიერები მონაწილეობენ, თანამშრომლობის ხელშეკრულებაც გაფორმდა. ამ თანამშრომლობის ფარგლებში კი თებერვლში გაიმართება წარმომადგენლობითი საერთაშორისო კონფერენცია, რომელსაც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი უმასპინძლებს.


„გადავწყვიტე, რომ უკვე მეყოფა“

რევაზ შანიძეს უცხოეთში წარმატება არ აკლდა და სრულიად ძალადაუტანებლად შეეძლო - იქვე განეგრძო მუშაობა, მაგრამ, როგორც თავად ამბობს, ქვეცნობიერში ყოველთვის ჰქონდა გადაწყვეტილი, რომ თბილისში დაბრუნებულიყო. ამაში, პირველ რიგში, ოჯახმა შეუწყო ხელი... იმ ფონზე, როცა საქართველოს მოსახლეობის დიდ ნაწილს ერთი სული აქვს - როდის გასცდება საზღვრებს, რომ უკან აღარ მოიხედოს, ბატონი რეზოს მეუღლემ, ქალბატონმა მაია ხეჩინაშვილმა გადაწყვიტა - შვილებს საქართველოში ესწავლათ. „კმაყოფილი ვიყავი, რადგან, როგორ სკოლაშიც გაიზრდებოდნენ ბავშვები, ისეთებად ჩამოყალიბდებოდნენ. ამიტომაც, საკითხი არასოდეს მდგარა ასე - ჩამოვალ თუ არა, საკითხი ყოველთვის იდგა იმის თაობაზე, თუ როდის ჩამოვალ. 2015 წელს ცოიტენიდან (ქალაქი, სადაც ვსაქმიანობდი) ბერლინში გადავედი და ახალი კონტრაქტის ვადა რომ მომივიდა, გადავწყვიტე, რომ უკვე მეყოფა...“ - ასე, მოკლედ და პრინციპულად გადაწყვიტა, რომ საქართველოში დაბრუნებულიყო და აქედან ეკეთებინა საქმე, რომელიც არც არასოდეს გამოლევია. მხოლოდ იმას აღნიშნავს ხაზგასმით, რომ, ოჯახთან ერთად, მისი თბილისში და, კერძოდ, სახელმწიფო უნივერსიტეტში, საბოლოოდ დამკვიდრება დიდად განაპირობა კოლეგების უშურველობამ და დახმარების სურვილმა: „აქ სულ მელოდნენ. მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი მიხეილ ნიორაძე ყველა ჩამოსვლაზე მეკითხებოდა, როდის ვაპირებდი დაბრუნებას. იმაშიც გამიმართლა, რომ, როცა ჩამოვედი, ფიზიკის ფაკულტეტზე სურდათ ახალი პროფესორი მიეწვიათ სამედიცინო ბირთვული ფიზიკის მიმართულებით და მე მივიღე მონაწილეობა კონკურსში. აქვე უნდა ვთქვა, რომ ამ ცოტა ხანში ახალი სამაგისტრო პროგრამაც გავაკეთეთ, რომლის შემუშავებაშიც ძალიან დამეხმარა მაშინდელი პრორექტორი და ჩემი კოლეგა პროფესორი მერაბ ელიაშვილი. პროგრამის შემუშავებაში ჩართულნი იყვნენ, ასევე, პროფესორი გია ჯაფარიძე და ქალბატონი ლია ჭელიძე - ასე აღმოვჩნდი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის პროფესორთა გვერდით და, დიდ სამეცნიერო პროექტებთან ერთად, წარმატებით ვამუშავებთ სამაგისტრო პროგრამასაც“.


უნივერსალურია ალბათ ის, თუ როგორ ემსახურე შენ ქვეყანასა და ხალხს

ორი შვილიდან არცერთი არ გაჰყვა მამის გზას. ვაჟი - სანდრო დღემდე ინტერესების ძიების პროცესშია - დაამთავრა თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი არქეოლოგიისა და ეთნოლოგიის მიმართულებით, მუშაობდა ლეჩხუმში ინგლისურის მასწავლებლად, ისწავლა გერმანიაში და უცებ მიხვდა, რომ აგრონომია აინტერესებს. ამიტომაც ახლა ამთავრებს საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის მაგისტრატურას.
ქალიშვილი - ნინო ჯერ თსუ-ის ფსიქოლოგიის ფაკულტეტზე სწავლობდა, შემდეგ იენას უნივერსიტეტში. ბაკალავრიატის დასრულების შემდეგ კი ლაიფციგში განაგრძო სწავლა მაგისტრატურაში. დღეს იგი მიუნხენში მუშაობს ფსიქოლოგად და ოჯახს ტრადიციების შენარჩუნებაში ეხმარება - თუ აქამდე შობა-ახალი წელი ბატონი რეზოს ჩამოსვლით აღინიშნებოდა, ახლა ნინოს ელოდებიან, რომ ძველებურად ერთად მიუსხდნენ სადღესასწაულო მაგიდას, სურვილები ჩაიფიქრონ, ნაძვის ხის ქვეშ ერთმანეთისთვის გადანახული საჩუქრები „აღმოაჩინონ“ და სიხარულის დაბედების სურვილით მოიარონ მეგობრების ოჯახები.
„ყველა ადამიანი თავისით საზღვრავს ცხოვრებას. უნივერსალურია ალბათ ის, თუ როგორ ემსახურე შენ ქვეყანასა და ხალხს. შეიძლება მხოლოდ შენი საქმე გაინტერესებდეს და 100 წლის შემდეგ ეროვნულ კუპიურაზე გამოგსახონ, მიუხედავად იმისა, რომ აბსოლუტურად აპოლიტიკური იყავი“, - გვითხრა საუბრის ბოლოს.
თუ ამ საზომით გავზომავთ, რევაზ შანიძემ მოახერხა ქვეყნისა და ხალხის სამსახური.

ვრცლად

ცნობისმოყვარეობა და ინტერესი, რამაც მეცნიერის გზა განსაზღვრა

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის წარმომადგენლობით საბჭოს ახალი თავმჯდომარე ჰყავს. სენატის წევრებმა სპიკერის პოზიციაზე პროფესორი ვლადიმერ (მამუკა) მარგველაშვილი აირჩიეს.
ვლადიმერ მარგველაშვილი თსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტის ორთოპედიული სტომატოლოგიის და იმპლანტოლოგიის კათედრის გამგე, საქართველოს სტომატოლოგთა ასოციაციის დამფუძნებელი და გენერალური მდივანი, საქართველოში ორთოპედიული სტომატოლოგიის რეზიდენტურის პროგრამის ავტორი და დირექტორი, საქართველოს იმპლატოლოგთა ასოციაციის დამფუძნებელი და პრეზიდენტი გახლავთ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის წარმომადგენლობითი საბჭოს წევრად პირველად 2010 წელს აირჩიეს. 8 წლიანი გამოცდილების შემდეგ, მიმდინარე წლიდან, ვლადიმერ მარგველაშვილი სენატში მუშაობას სპიკერის პოზიციაზე განაგრძობს.
„თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის წარმომადგენლობითი საბჭო ბევრ საპასუხისმგებლო გადაწყვეტილებას იღებს. ხშირად ამა თუ იმ საკითხზე იმართება დისკუსიები. სენატის სპიკერის ფუნქცია გახლავთ მართოს და სწორად წაიყვანოს სხდომის პროცესი - საბჭოს ყველა წევრს მისცეს საკუთარი აზრის გამოხატვის შესაძლებლობა. ამ დროისთვის წარმომადგენლობითი საბჭოს 1/3-ს სტუდენტები შეადგენენ. ჩვენთვის, აკადემიური პერსონალისთვის, უნივერსიტეტის მართვის ერთ-ერთ მთავარ ორგანოში ახალგაზრდების ყოფნა ძალიან მნიშვნელოვანია. სტუდენტები სხვა კუთხით უყურებენ ამა თუ იმ პრობლემას და მათი ენთუზიაზმი სენატისთვის დიდი პლუსია. ახლად არჩეული სენატის პირველი სხდომა 3 დეკემბერს გაიმართა, მომდევნო - მიმდინარე თვის ბოლოს არის დაგეგმილი, სადაც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიუჯეტი უნდა განვიხილოთ. ველით დისკუსიებს და სენატის წევრების აქტიურ ჩართულობას, რადგან უნდა მივიღოთ ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც მთლიანად უნივერსიტეტისთვის, პროფესორებისა და სტუდენტებისთვის იქნება მისაღები“, - განაცხადა თსუ-ის სენატის სპიკერმა, პროფესორმა ვლადიმერ მარგველაშვილმა.


ბიოგრაფიული შტრიხები

შეიძლება თამამად ითქვას, რომ საქართველოში, უკანასკნელი ორი ათწლეულის მანძილზე, სტომატოლოგიის განვითარება პროფესორ ვლადიმერ მარგველაშვილის სახელს უკავშირდება. იგი გახლავთ ერთ-ერთი პირველი ორთოპედი იმპლანტოლოგი, ვინც 1989 წელს საქართველოში იმპლანტებზე პროთეზი დასვა. 1999 წლიდან კი ორთოპედიულ სტომატოლოგიაში მან რეზიდენტურის პროგრამის განხორციელება დაიწყო. 2015 წელს თბილისში, პირველად, მისი თაოსნობით ჩატარდა ევროპის სტომატოლოგთა რეგიონალური ორგანიზაციის პლენარული სხდომა. საერთაშორისო სამეცნიერო ღონისძიებაში ევროპის 37 ქვეყნის 120-მდე დელეგატი მონაწილეობდა.
ამ დროისთვის ქვეყანაში დაახლოებით 1300 სტომატოლოგი ორთოპედი მუშაობს, რომლის 30% პროფესორ ვლადიმერ მარგველაშვილის აღზრდილი სპეციალისტია.
„საქართველოში სტომატოლოგიის მიმართულებით კვლევების წარმოება მარტივი არ არის, რადგან მაღალტექნოლოგიური ტექნიკური აღჭურვილობაა აუცილებელი, რაც დიდ დანახარჯებთან არის დაკავშირებული. მიუხედავად ამისა, ინტენსიურად ქვეყნდება ჩვენი სამეცნიერო ნაშრომები. პირადად ჩემი ავტორობითა და თანაავტორობით 80-ზე მეტი პუბლიკაციაა გამოქვეყნებული, მათ შორის, 60-მდე პუბლიკაცია მაღალი იმპაქტ-ფაქტორის მქონე საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალებში. ჩემი ხელმძღვანელობით 16 სადოქტორო დისერტაციაა დაცული და, დაახლოებით, 39 ოპონირება მაქვს გაკეთებული. ამ დროისთვის 2 სახელმძღვანელოა გამზადებული, თუმცა გამოსაცემი ვარიანტის დასამუშავებლად, ჯერჯერობით, დრო არ მაქვს“, - აღნიშნა პროფესორმა ვლადიმერ მარგველაშვილმა.
პროფესორ ვლადიმერ მარგველაშვილის სახელთან არის დაკავშირებული საერთაშორისო სტომატოლოგიურ საზოგადოებაში საქართველოს წარმოჩენა. როგორც მეცნიერ-ნოვატორის მახასიათებლები, კარგად ჩანს მის სამუშაო კაბინეტში, სადაც თითქმის თითოეულ ნივთს საკუთარი ისტორია აქვს: მაგალითად, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი, რომელიც ამ დროისთვის მხოლოდ სამ მეცნიერს გადაეცა. აქვე ნახავთ თანამედროვე სტომატოლოგიის „პატრიარქის“ პიერ ფოშარის სახელობის აკადემიის (დაარსდა 1936 წელს აშშ-ში) სერტიფიკატს. ეს გახლავთ საპატიო ორგანიზაცია - გამორჩეული სტომატოლოგების გაერთიანება და ამ აკადემიის წევრი ვლადიმერ მარგველაშვილი 1995 წლიდან გახლავთ. იგი არის, ასევე, პოსტსაბჭოთა სივრციდან პირველი სტომატოლოგი, რომელიც მსოფლიო სტომატოლოგთა ფედერაციის (FDI) კომუნიკაციისა და წევრთა მხარდაჭერის კომიტეტის წევრად აირჩიეს (2006-2009 წლები), 2010-2013 წლებში კი იყო ამ კომიტეტის თავმჯდომარე. მადლობის სერტიფიკატი, რომელიც მას ფედერაციის პრეზიდენტმა გადასცა, ფედერაციაში (FDI) მუშაობის სიმბოლოა. საინტერესო ისტორია აქვს პირველ სერტიფიკატს, რომელიც საბჭოთა კავშირის დაშლის პერიოდთან ასოცირდება: „ეს ჩემი პირველი სერტიფიკატია და ამიტომაც კიდია ჩემს კაბინეტში. ის 1990 წელს მოსკოვში გამართულ საერთაშორისო კონფერენციაზე მივიღე. მანამდე ჩვენ არ გვქონდა არანაირი სერტიფიკატის აღების არც შესაძლებლობა და არც უფლება“, - იხსენებს ვლადიმერ მარგველაშვილი.
თავად ისტორიაა პროფესორ ვლადიმერ მარგველაშვილისა და სტომატოლოგიაში იმპლანტოლოგიის „პატრიარქის“ პროფესორი პ. ი. ბრონემარკის ფოტო.

პროფესორი ვლადიმერ მარგველაშვილი ერთადერთი ქართველი სტომატოლოგია, რომელიც სტომატოლოგიაში იმპლანტოლოგიის „პატრიარქს“ პ. ი. ბრონემარკს შეხვდა და მის ლექციას დაესწრო. ეს ყოველივე იმ ფოტოზეა აღნუსხული, რომელიც 1996 წელს სწორედ ლექციის დასრულების შემდეგ არის გადაღებული.
ინოვაციებით და პროგრესით გაჯერებული პროფესორის მოღვაწეობა ყურადღების მიღმა არ დარჩენია ამერიკის ბიოგრაფიულ ინსტიტუტს, რომლის „XXI საუკუნის დიდი მოაზროვნეების“ მეხუთე გამოცემაში ვლადიმერ მარგველაშვილის ბიოგრაფიაცაა შეტანილი. ამავე ინსტიტუტმა ქართველ მეცნიერს მედიცინასა და ჯანდაცვაში საუკეთესო მამაკაცის წოდება მიანიჭა (2010 წელი).
პროფესორ ვლადიმერ მარგველაშვილის მეუღლე - მანანა კალანდაძე და მისი ორივე ქალიშვილი პროფესიით სტომატოლოგები არიან. პროფესორი მანანა კალანდაძე თსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტის ბავშვთა სტომატოლოგიის კათედრის გამგეა, მარიამ მარგველაშვილი კი აშშ-ის ტაფტის უნივერსიტეტის (ბოსტონი) პროფესორი, ანა მარგველაშვილი, ასევე, მეცნიერებათა დოქტორია. საინტერესოა ფაქტია, რომ ოჯახის ოთხ წევრს სადოქტორო დისერტაცია მსოფლიოს 4 სხვადასხვა ქვეყანაში აქვს დაცული - იტალიაში, რუსეთში, შვეიცარიასა და საქართველოში.

ვრცლად

მა­ლე ისევ წა­ვა მთა­ში...

შოთა მირიანაშვილის პორტრეტი ინტერიერში

„შოთა მირიანაშვილი 2014 წელს ალპინიადაზე გავიცანი, გუდამაყარში. მაშინ მეც დამწყები მოლაშქრე ვიყავი. მახსოვს, დილით ბანაკში ბავშვებს თავისი ხელით უსწორებდა კარვებს. საოცარი ადამიანია, ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა“, - მიყვება თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებული, ეკოლოგი რატი გელაშვილი. 
თუ თსუ-ის II კორპუსის პირველ სართულს ქვემოთ ჩაუყვებით, ფიზიკის ლაბორატორიების გვერდით 138-ე კაბინეტში აუცილებლად დაგხვდებათ შოთა მირიანაშვილი - ნახევარგამტართა ფიზიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი, რომელიც წლების განმავლობაში თსუ-ის ალპინისტურ კლუბს ხელმძღვანელობდა და 82 წლის ასაკშიც მთის სიყვარულით ცოცხლობს. თსუ-ის გიორგი ნიკოლაძის სახელობის ალპური კლუბის პრეზიდენტი; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი ტრავერსების კლასში; 1960-70 წლებში საქართველოს მთამსვლელთა ნაკრების კაპიტანი და მწვრთნელი; საერთაშორისო მასშტაბით რამდენიმე ათეულზე მეტი ექსტრაკლასის მარშრუტის ავტორი; 100-ზე მეტი ალპინიადის ხელმძღვანელი - ეს მისი, როგორც მთამსვლელის „მონაგარია“, ხოლო უშბა, თეთნულდი, შხარა, აილამა, მაზერი, ჯანღა, წურუნგულა, ტიან-შანისა და პამირის მასივი... - მის მიერ დალაშქრული მწვერვალების არასრული ჩამონათვალია.
ჩვენი შეხვედრის დროს შოთა მირიანაშვილი 2 კვირის დაბრუნებული იყო ხდის ხეობიდან, სადაც თსუ-ის ალპურმა კლუბმა 3600 მეტრი სიმაღლის მწვერვალს ჟიული შარტავას სახელი მიანიჭა.
„სოფელ ახალსოფელში დავიბადე“, - მიამბობს ბატონი შოთა, - „მამა ადრე გარდაიცვალა. Gგარკვეული პერიოდი სოფელ შილდაში ბებიასთან და ბაბუასთან ვიზრდებოდი, შემდეგ ქალაქში წამოვედით მე და დედა. თბილისის ვაჟთა მეექვსე სკოლა დავამთავრე და ბევრი არც მიფიქრია - თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ფიზიკა-ტექნიკის ფაკულტეტზე ჩავაბარე. ყველაფერი იმით დაიწყო, რომ ჩემს ბიძაშვილს გოგი ოთარაშვილს ალპინიადაზე ყაზბეგში მოუწია წასვლა. იქიდან დაბრუნებული კი მთაზე საოცარი ემოციებით საუბრობდა. ამან ისე ამაფორიაქა, მთელი წელი ველოდებოდი ზაფხულის სეზონის დადგომას და უნივერსიტეტის მორიგ ალპინიადას.
პირველად 1953 წელს წავედი მთაში. მაშინ 17 წლის ვიყავი. უნივერსიტეტის რექტორი ნიკო კეცხოველი იყო. ყელის ტბის სათავეებთან ავედით და ერთ-ერთ მწვერვალს „თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი“ დავარქვით. შემდეგ მდინარე თერგის სათავეებში გადავედით. Aამ ექსპედიციის დროს ნიკო კეცხოველთან ძალიან ახლო ურთიერთობა ჩამომიყალიბდა. 
პირველად ჯგუფის ხელმძღვანელობა მწვერვალ „შტავლერზე“ ასვლის დროს მომიწია. მახსოვს, ნისლი იყო. ვიცოდი, რომ ამ გზიდან ცნობილი ქართველი მთამსვლელი ალიოშა ჯაფარიძე სამჯერ მობრუნდა. ძალიან ვნერვიულობდი, მაგრამ მაინც მშვიდობით ავიყვანე გუნდი მწვერვალზე. სწორედ ამ პერიოდში ალპინიადების დროს გავიცანი მთის ბევრი ჩემი მეწყვილე და შემდეგში მეგობარი. აქ იყო გურამ თიკანაძე - არაჩვეულებრივი ადამიანი და ხელოვანი. სხვათა შორის, 1963 წელს შხარადან მის ჩამოსვენებაშიც ვიღებდი მონაწილეობას. გურამ რჩეულიშვილიც ჩემი ახლობელი იყო. ჩვენ ერთად ავედით დონღუზ-ორუნზე და როგორც შემდეგ აღმოვაჩინე, მის ნოველაში „ასვლა“ ერთ-ერთი პერსონაჟის პროტოტიპი მეც ვარ. თუმცა ამ ექსპედიციაში ჩემი და გურამის აღქმა დიამეტრულად განსხვავებულია და ერთსა და იმავე მოვლენებსა და ფაქტებს სხვაგვარ შეფასებას ვაძლევთ“.
- გვიამბეთ ყველაზე რთული მარშრუტების შესახებ...
- 1979 წელს პამირში 6800-მეტრიან მწვერვალზე ავდიოდით. ძალიან რთული აღმოჩნდა, ბევრი ვიწვალეთ, მაგრამ მაინც ავედით. დაშვების დროს 45-მეტრიან ყინულის ვერტიკალზე მოგვიწია გაჩერება. პალოებს ვხსნიდით, როცა მოულოდნელად გუნდის ერთ-ერთმა წევრმა გონება დაკარგა და სამი კაცი ერთად მოვწყდით. სასწაულია, რომ გადავრჩით, თოვლის ნამქერში ჩავცვივდით და ამან გადაგვარჩინა. 
მძიმედ მახსენდება 1959 წელს ტიან-შანზე გასვლაც. გამარჯვების პიკის დალაშქვრა გადავწყვიტეთ. ახალი გზაც მოვამზადეთ, მაგრამ იმ პერიოდში მთაზე შუა აზიის სამხედრო ოლქის ნაკრები იმყოფებოდა. ავარია შეემთხვათ და მათ დასახმარებლად წავედით, მაშინ 3 ადამიანი დაიღუპა. 
მთაში ძირითადად ახალი მარშრუტების გაკვალვაზე ვიყავით ორიენტირებული. ასე ავედით „ცალგმირზე“. მწვერვალ მაზერის დასავლეთ წვერზე არავინ იყო ნამყოფი, როცა მე და ირაკლი ბაქრაძემ აქედან დაშვება გადავწყვიტეთ. დაგვაღამდა. ვიფიქრეთ, ე.წ. გლისერით - თოვლზე დაცურებით დავშვებულიყავით. 3900 მეტრზე ვართ. მომეჩვენა, რომ კლდეები იწყება. წერაყინით თოვლი გავსინჯეთ, საეჭვო არაფერი ეტყობოდა. თურმე წერაყინი ნაპრალებში მოხვდა და სინამდვილეში კლდეზე ვართ, რომელზეც მხოლოდ 10 სანტიმეტრიანი თოვლია. დავცურდი, წერაყინი გამივარდა და ირაკლიც მოვწყვიტე. გონს რომ მოვედი, ისევ მივსრიალებდი ყინულის კულუარში, რომელიც უზარმაზარი ლოდით იყო ჩაკეტილი. შემთხვევით გაჩერება მოვახერხე და ნაზვავებ თოვლში ჩავვარდი. ირაკლისაც იგივე დაემართა. ვერ ვიჯერებდით, რომ გადავრჩით - აღმოჩნდა, რომ 2 კილომეტრის სიგრძეზე ვერტიკალურად თოვლზე „ვიფრინეთ“. სასწაული იყო. 
სამოცამდე ქართველია მთებში დაღუპული. წინასწარ არასდროს იცი, რა მოხდება. 1980 წელს მწვერვალ „რასიაზე“ 4 კაციანი ექსპედიცია ადიოდა, მე მეორე მწვერვალიდან ვაკვირდებოდი მათ გადაადგილებას, მეორე ღამეს ისინი საბანაკეზე ვეღარ შევამჩნიე. სასწრაფოდ უკან დავბრუნდით, მაგრამ მარშრუტის ძირში სამივე დაღუპული დაგვხვდა. გუნდის მეოთხე წევრის სხეულიც ვერ იპოვეს. დღემდე Aბევრი რამ დარდად მაწევს და არის რაღაცები, რაც ვერ მიპატიებია ჩემი თავისთვის.
- 65 წელია მთაში ხართ. რა არის ყველაზე რთული ალპინიზმში?
- რეალურად ალპინიზმი ბუნებასთან პაექრობაა. სპორტის სხვა სახეობებისგან განსხვავებით, ბუნება შეცდომებს არ გპატიობს. ძალიან კარგად უნდა იცნობდე როგორც საკუთარ თავს, ისე შენს მეწყვილეს, რომელიც მთაში გვერდით გიდგას. შეიძლება ზოგჯერ ისეთ კომპრომისზე მოგიწიოს წასვლა, რომელსაც სხვა დროს ვერ გაბედავდი. მთელი ცხოვრება ჭეშმარიტ ალპინისტად მაინც ის მთამსვლელი მიმაჩნია, რომელმაც საკუთარი ბილიკები დატოვა მწვერვალებზე და რომელსაც სხვების გაკვალული გზებით არ უვლია.
ქართველ მთამსვლელთა თაობის 75% თსუ-ის ალპურ კლუბშია გაზრდილი. წელიწადში 4 ალპინიადას ვატარებთ. მთელი ამ წლების მანძილზე 20 ათასზე მეტი სტუდენტი წავიყვანე მთაში, რაც ჩემი ცხოვრების მთავარ მიღწევად მიმაჩნია. მწვერვალის დაპყრობის შემდეგ ბევრს ბარშიც შევხვედრივარ და ხშირად უთქვამთ, რომ მწვერვალზე ასვლის ემოცია ყველაზე ძლიერი ემოცია იყო მათ ცხოვრებაში, როცა საკუთარ სამშობლოს მთის წვერიდან უყურებდნენ. ამ გზით ადამიანს თავისი ქვეყანა სხვანაირად უყვარდება. მთელი გზა მწვერვალამდე ფსიქოლოგიურად გცვლის და ახალ ნიშანს გაპოვნინებს საკუთარ თავში“.


***
შეხვედრის დასასრულ, ბატონი შოთას მეგობრები და ფიზიკოსები შემოგვიერთდნენ. მითხრეს, რომ ყველაფერთან ერთად შოთა მირიანაშვილი არაჩვეულებრივი ლექტორი, მეცნიერი და ფოტოგრაფიცაა. სამუშაო მაგიდის გვერდით მთის ჩანთები ეწყო, კედელზე რკინის კარაბინები და პალოები დაემაგრებინა. დამშვიდობებამდე, სანამ კითხვას დავუსვამდი, მითხრა, რომ ბევრი გეგმა აქვს. დიდ ქართველ მთამსვლელს ალიოშა ჯაფარიძესა და გიორგი ნიკოლაძეს თავისი სახელობის მწვერვალები არ აქვთ და ამ საქმეს უნდა მივხედოო. 
ვიცი, რომ შოთა მირიანაშვილს არასდროს უფიქრია მწვერვალების მიტოვებაზე და მალე ისევ წავა მთაში.

თამარ ჩხიკვაძე,
თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის სტუდენტი

ვრცლად

უნდა შეხედო საკუთარ თავს, როგორც მოყვასს

თამარ ჯობავას პორტრეტი ინტერიერში
 
„თუ A წარმატებაა, მაშინ A = X + Y + Z; სადაც X არის შრომა, Y - თამაში, Z კი ენაზე კბილის დაჭერა“, - არავინ იცის, მართლა თქვა თუ არა ეს ფრაზა აინშტაინმა, მაგრამ თუ დიდი მეცნიერების საქმიანობასა და ქცევას დავაკვირდებით, სიმართლისგან ძალიან შორსაც არ უნდა იყოს - შრომა, მდუმარე და ფიქრიანი ყოფა და თამაში სამყაროს კანონზომიერებათა სიღრმეებში წვდომისთვის - ესაა იმ ადამიანების ცხოვრების არსი, რომელიც გარშემომყოფთათვის ხშირად შეუცნობელია. ისინი ჩვენს გვერდით დადიან, უჩინრად აკეთებენ დიდ საქმეებს და მერე, როცა ამ საქმეებზე ვეკითხებით - უხერხულობენ - ჩვენ მაღალნი იმიტომ ვჩანვართ, რომ წინამორბედთა მხრებზე ვდგავართო...
სწორედ ასეთი თავმდაბალი, დიდ სამეცნიერო საქმეებს შეჭიდებული და საკუთარ მიღწევებზე ძვირად მოლაპარაკე ადამიანი დადის დღეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და ბევრმა შეიძლება არც იცოდეს, რომ ის მაღალი რეიტინგი, რომელიც უნივერსიტეტს საერთაშორისო სამეცნიერო ასპარეზზე აქვს, სხვა კოლეგებთან ერთად, მისი დამსახურებაცაა, ოღონდ ამაზე თავად არასოდეს ლაპარაკობს და მხოლოდ მაშინ ხდება ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილი, როცა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჩატარებულ საერთაშორისო კონფერენციებზე უცხოელი მეცნიერები სიამაყით აღნიშნავენ ხოლმე, რომ ისინი მეგობრობენ თამარ ჯობავასთან - ქართველ ფიზიკოსთან, რომელიც წლებია ჩართულია არაერთ საერთაშორისო პროექტში, მათ შორის ბირთვული გამოკვლევების ევროპული ორგანიზაციის ექსპერიმენტებში.
 
ფონენდოსკოპი, რომელიც პატრონის გარეშე დარჩა
 
„დავამთავრე თბილისის #55 საშუალო სკოლა. ეს სკოლა გამორჩეული გახლდათ თავისი აკადემიური მიღწევებით და ერთ-ერთი პირველი იყო, სადაც ინგლისური ენა გაძლიერებით, მეორე კლასიდან, ისწავლებოდა. ცოტა რომ წამოვიზარდე, გადავწყვიტე, სწავლა კომაროვის სახელობის სკოლაში გამეგრძელებინა, მაგრამ მერვე კლასის შემდეგ ჩვენს სკოლაშიც შეიქმნა მათემატიკური ჯგუფები, რომელშიც კომაროვის ადეკვატური სასწავლო პროგრამით გვასწავლიდნენ და პედაგოგებიც კომაროვის სკოლიდან გვყავდა. ამდენად, გადასვლა აღარ მიფიქრია - დავრჩი. საკმაოდ კარგი კლასი გვქონდა მაგალითად, ჩემი კლასელი იყო კახა ბენდუქიძე,“ - იხსენებს ქალბატონი თამარი.
სკოლა მედალზე დაამთავრა და რადგან იმ პერიოდში მედალოსნებისთვის ყველაზე პოპულარული ფაკულტეტი და ინსტიტუტი სამედიცინო იყო, ოჯახსაც აქეთ მიუწევდა გული - უნდოდათ შვილი ექიმი გამხდარიყო, მაგრამ იქ ჩაბარება არც უფიქრია, ექიმის პროფესია ძალიან რთულია და დიდი პასუხისმგებლობაა, „ემოციური ადამიანი ვარ და ვიცოდი, რომ მედიცინა ჩემი არ იყოო“, - ასე „ამართლებს“ ახლა საკუთარ გადაწყვეტილებას, რეალურად კი ფიზიკა იყო მისი ინტერესის სფერო, რისთვისაც ბევრი საყვედურიც მოისმინა - „რა მედალს აფუჭებო“...
როდის გაჩნდა ფიზიკა თამარ ჯობავას ინტერესის არეალში, არ ახსოვს - იცის მხოლოდ, რომ ფიზიკოსი ბიძის მიერ შექმნილი გარემოცვის გამო, მისი აზრი და მიზანი სხვა მიმართულებით არც წასულა: „ცნობილი ფიზიკოსები ჩემთვის ნაცნობები და ახლობლები იყვნენ. მაგალითად, გივი ხუციშვილი, რომელიც ძალიან ცნობილი მეცნიერია, ჩემთვის გივი ბიძია და ბიძაჩემის მეგობარი იყო. ვიცნობდი ასევე საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა ქვეყნიდან ჩამოსულ ფიზიკოსებსაც. ბიძაჩემი მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სწავლობდა, შემდეგ სასწავლებლად გადავიდა მოსკოვის საინჟინრო ფიზიკის ინსტიტუტში, რომელიც დიდი წარმატებით დაამთავრა. მისი კურსელები იყვნენ ნობელის პრემიის ლაურეატები (მაგ. ლაზერების შემქმნელი ნიკოლოზ ბასოვი). ბედნიერი ვარ, რომ საკმარისად საინტერესო ადამიანებთან მომიწია ურთიერთობა და უფალს მადლობას ვწირავ ამისთვის“, - ამბობს ქალბატონი თამარი, რომელმაც სკოლის დასრულების შემდეგ სანუკვარ ფიზიკის ფაკულტეტს მიაშურა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და ამით ახლაც ბედნიერია.

332-ე ჯგუფში დაწყებული მეგობრობა
 
„უნივერსიტეტში მოსვლის პირველივე დღიდან, პირველივე წუთიდან შესანიშნავი გარემო დამხვდა. მაშინ ფიზიკის ფაკულტეტი ძალიან დიდი იყო: კურსზე, დაახლოებით, 200 კაცამდე ვიყავით, შემდეგ დაგვყვეს და ისეთ ჯგუფში აღმოვჩნდი, რომ ძალიან კარგი მეგობრები შევიძინე. იმ პერიოდში მათემატიკური ანალიზის კურსს პროფესორი ელიზბარ წითლანაძე კითხულობდა, რომელიც ძალიან ცნობილი პედაგოგი იყო. მან განათლება საფრანგეთში მიიღო და საოცარი ლექციები ჰქონდა - რომ დაიწყებდა ფიზიკის აუდიტორიის დიდ დაფებზე მარცხენა კუთხიდან წერას, ისე გაავსებდა, დახატული გეგონებოდა. სემინარებს ატარებდა დოცენტი არჩილ სულაქველიძე, რომელიც ძალიან გვიყვარდა - ისეთი შესანიშნავი პიროვნება იყო, რომ ყველას გვინდოდა მის ჯგუფში მოხვედრა. ჩვენი ჯგუფი 322-ე იყო. შემთხვევით მოხდა თუ გამიზნულად, არ ვიცი, მაგრამ საკმაოდ კარგი სტუდენტები მოხვდნენ ერთ ჯგუფში, ვმეგობრობდით ერთმანეთთანაც და ბატონ არჩილთანაც. ამ ჯგუფში ძალიან კარგად მიდიოდა საქმე. ერთად ვმეცადინობდით, ერთად დავდიოდით ექსკურსიებზე, ერთხელ საგაზეთო პუბლიკაციაც კი დაიწერა ჩვენი ჯგუფის შესახებ. ჩემი ჯგუფელები იყვნენ: თეიმურაზ ნადარეიშვილი, რომელიც ჩემი უახლოესი მეგობარი იყო პირველივე კურსიდან; ზურა მენთეშაშვილი, რომელთანაც რაღაც პერიოდი ერთ ინსტიტუტში ვმუშაობდით, ლევან ფალავანდიშვილი, გიორგი ლოლაძე, ქეთევან და თამარ კიკნაძეები, ნათელა ჩაჩავა, ნინო ოქროპირიძე, მაია გრიგოლავა. ჩვენი მეგობრობა ახლაც გრძელდება“, - ამბობს ქალბატონი თამარი და იხსენებს, რომ მის სახლში ხშირად იკრიბებოდნენ ჯგუფელები და სტუდენტური წლების სიხარულს ერთად იზიარებდნენ.

დუბნის ბირთვული კვლევების გაერთიანებული ინსტიტუტიდან CERN-ამდე
 
მომავალ სპეციალობად მაღალი ენერგიების ბირთვული ფიზიკა აირჩია და უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ ამავე განხრის კათედრაზე დაიწყო მუშაობა, რაც საბოლოოდ მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტის საბაზისო კათედრა აღმოჩნდა. 1979 წლიდან ეს ინსტიტუტი ოფიციალურად გაიხსნა და თამარ ჯობავაც მისი თანამშრომელი გახდა. აქედან იწყება მისი, როგორც მეცნიერის გზა, რომელმაც არაერთხელ მოუტანა აღიარება. „მიუხედავად იმისა, რომ რეკომენდაცია მქონდა ასპირანტურაში ჩაბარებისა, ისე მოხდა, რომ პირდაპირ ჩავები კვლევით საქმიანობაში. ჩემი სამუშაო თემატიკა და პროფილი მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტთან იყო დაკავშირებული. მაშინ ჩვენთვის საბაზისო ორგანიზაცია იყო მოსკოვის ოლქში მდებარე ქალაქ დუბნის ბირთვული კვლევების გაერთიანებული ინსტიტუტი, რომელიც ახლაც არსებობს. ეს იყო აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების გაერთიანება, რომელიც შეიქმნა 1956 წელს. მე ამ ინსტიტუტის მაღალი ენერგიების ფიზიკის ლაბორატორიის ერთ-ერთ ექსპერიმენტში ჩავერთე. ჩემი ხელმძღვანელი გახლდათ ცნობილი მეცნიერი ლიდა ჩხაიძე. ამ ექსპერიმენტში ხდებოდა რელატივისტურ ენერგიებამდე აჩქარებული ბირთვების შეჯახების შედეგად წარმოქმნილი ურთიერთქმედებების შესწავლა. ეს საკმაოდ კარგი კოლაბორაცია იყო, რომელშიც შედიოდა რამდენიმე ინსტიტუტი აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებიდან: პოლონეთიდან, რუმინეთიდან, ბულგარეთიდან, საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა ინსტიტუტიდან. ექსპერიმენტში ძალიან კარგი ფიზიკოსები იყვნენ ჩართულნი და ეს ჩემთვის დიდი სკოლა იყო თავისი მიმართულებით, გამოკვლევების სირთულითა და საინტერესო შედეგებით“, - ასე აღწერს დიდ მეცნიერებაში გადადგმულ პირველ ნაბიჯებს ქალბატონი თამარი და მადლიერებით იხსენებს იმ წლებს, რადგან პროფესიონალებთან ურთიერთობამ ბევრი რამ მისცა, როგორც მეცნიერს.
სწორედ დუბნის ექსპერიმენტის შედეგებზე დაყრდნობით დაიცვა დისერტაციებიც - 1989 წელს საკანდიდატო, ხოლო 2004 წელს სადოქტორო. ამავე წლების გამოცდილებამ მოამზადა იგი შემდგომი სამეცნიერო წარმატებებისთვის, რომელიც უკვე ბირთვული გამოკვლევების ევროპული ორგანიზაციის მიმდინარე ATLAS-ექსპერიმენტმა მოუტანა.

ATLAS-ექსპერიმენტი და CERN-ის ქართველი „შემოქმედები”
 
1994 წელს დაიწყო ბირთვული გამოკვლევების ევროპულ ორგანიზაციასთან (CERN) ურთიერთობა. მაშინ თსუ-ის მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტში და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ელეფთერ ანდრონიკაშვილის ფიზიკის ინსტიტუტში (რომელიც დღეს უკვე თსუ-ის შემადგენლობაშია) ერთდროულად მოვიდა ინფორმაცია, რომ შეეძლოთ ჩართულიყვნენ ცერნის მშენებარე დიდი ადრონული ამაჩქარებლის მომავალ ATLAS-ექსპერიმენტში. „ეს ისეთი წლებია საქართველოში, როცა სამეცნიერო ექსპერიმენტი კი არა, შუქი, წყალი და პურიც კი დეფიციტი იყო და, წარმოიდგინეთ, ამ დროს, იბადება იდეა, რომ ითანამშრომლო მსოფლიოს ერთ-ერთ წამყვან სამეცნიერო ცენტრთან ნაწილაკების ფიზიკის მიმართულებით. არ ვიცი, მგონი მაშინ არც გვესმოდა, რას ვიწყებდით. ასეთ დროს ან ამ საქმეზე ფანატიკურად შეყვარებული უნდა იყო, ან, უბრალოდ, ვერ უნდა აზროვნებდე. ჩვენ ფანატიკოსები აღმოვჩნდით და ლეილა ჩიქოვანი, ლეილა გაბუნია, მაია მოსიძე და მე, პირველივე წლებიდან, როცა ჯერ მხოლოდ კოლაბორაციები იქმნებოდა და ATLAS-ექსპერიმენტის თანამშრომლობა ის-ის იყო ფეხს იდგამდა, მოვლენების ცენტრში აღმოვჩნდით“, - ამბობს ქალბატონი თამარი.
ადვილად კი გვიყვება, მაგრამ ასე იოლიც არ იყო ამ ექსპერიმენტებში თავის დამკვიდრება. პირველი სატესტო დავალება ჯგუფს 1995 წელს მისცეს. მათ სხვადასხვა გენერატორის საშუალებით უნდა გაეკეთებინათ მოდელირება იმ პროცესისა, სადაც იბადება ჰიგსის ნაწილაკი და უნდა შეეფასებინათ, შეიძლებოდა თუ არა ამ ნაწილაკის აღმოჩენა ამ დანადგარით. დანადგარის მახასიათებლები ჯერ დაზუსტებული არ იყო, მაგრამ, იმ დროისთვის არსებული ტექნიკური მონაცემების საფუძველზე, არსებობდა მოდელირების პროგრამები და უნდა ენახათ - დაიჭერდა თუ არა ეს დანადგარი ამ პროცესს.
ჯგუფმა წარმოუდგენელ პირობებში შეასრულა დავალება - არც კომპიუტერები, არც ელექტროენერგია, არც ის პროგრამები, რომლითაც უნდა ემუშავათ.... მიუხედავად ამისა, დიდი აზარტით, ინტერესით და საქმისადმი ფანატიკური სიყვარულით შეძლეს დავალების იმ დონეზე შესრულება, რომ პარალელურად (კარგ პირობებში) მომუშავე ჯგუფებთან შედარებით უკეთესი შედეგები მიიღეს. „გავაკეთეთ ეს სატესტო დავალება და გავაგზავნეთ შედეგები. ჩვენი ნამუშევარი ისე მოეწონათ, რომ დაინტერესდნენ და მოინდომეს გაცნობა. აქ აღმოვჩნდით მეტად სასაცილო მდგომარეობაში: 1995 წლის ივლისში ქ. დუბნაში ბირთვული გამოკვლევების გაერთიანებულ ინსტიტუტში გაიმართა საერთაშორისო ვორქშოპი, რომელიც დიდ ადრონულ ამაჩქარებელზე განსაზღვრული ექსპერიმენტების განხილვას მიეძღვნა. მათ შორის იყო ATLAS-ექსპერიმენტის საკითხებიც. ამ ვორქშოპის მუშაობაში მონაწილეობას იღებდა ATLAS-ექსპერიმენტის ფიზიკური პროგრამის კოორდინატორი პროფ. დანიელ ფროდევუ (Daniel Froidevaux). სწორედ ამ ვორქშოპზე მიგვიწვიეს, რადგან ექსპერიმენტის ხელმძღვანელებს სურდათ ჩვენი გაცნობა. წასვლა ძნელი იყო, მაგრამ რაღაცნაირად გამოვნახეთ სახსრები და ჩვენი ხარჯით წავედით კონფერენციაზე, დავესწარით სხდომებს, შევხვდით პროფ. დანიელ ფროდევუს და პროფ. პიტერ იენს, რომელიც მაშინ ATLAS-ექსპერიმენტის ხელმძღვანელი იყო და წამოვედით... საღამოს ბანკეტზე თურმე გვეძებდნენ... ჩვენ კი ბანკეტის კი არა, სასტუმროს ფულიც არ გვქონდა და ღამეს მეგობრების ბინაში ვათევდით, მაგრამ ამას ხომ ვერ ვიტყოდით... ასე დაიწყო ჩვენი ურთიერთობა“, - იხსენებს ქალბატონი თამარი.
შემდეგ იყო სხვა, უფრო რთული დავალებები. შედეგად - ქართული ჯგუფის წევრები 1995 წლის სექტემბრიდან ATLAS-ის ნამდვილი წევრები გახდნენ. დღეს მათი სამეცნიერო სტატიები იბეჭდება მაღალრეიტინგულ სამეცნიერო ჟურნალებში და საქართველოში (და, შეიძლება ითქვას, კავკასიაშიც) ყველაზე მაღალ ციტირების ინდექსს ფლობენ. თავად მეცნიერი ამას საკუთარ დამსახურებად არ მიიჩნევს. ამბობს, რომ ეს მხოლოდ იმ ექსპერიმენტების და მათში ჩართული მეცნიერების დამსახურებაა. „ჩემთვის საამაყო და სასიხარულოა ეს მონაცემები, მაგრამ ასეთი ინდექსის მატარებელი მარტო მე არ ვარ - ვინც იმ წლებიდან ATLAS-ექსპერიმენტშია ჩართული, ყველა ასეა: ირაკლი მინაშვილი, ჯემალ ხუბუა, მაია მოსიძე, ვახტანგ ქართველიშვილი, გივი სეხნიაიძე, ედიშერ ცხადაძე, და კიდევ სხვები, ძალიან მაღალ ციტირების ინდექსს ფლობენ. თუმცა, მეც მაქვს ერთი ნაშრომი, რომლითაც ნამდვილად ვამაყობ. ის შრომა (ლეილა ჩიქოვანთან და უცხოელ მეცნიერთა ჯგუფთან ერთად) შეეხებოდა ტოპ კვარკის იშვიათი დაშლების შესწავლას. ნაშრომი მაღალრეიტინგულ ჟურნალში დაიბეჭდა (European Physical Journal)“, - გვიყვება ქალბატონი თამარი.
ამ ერთგვარ „არაპოპულარობის ხიბლს“ თამარ ჯობავას სამეცნიერო ბიოგრაფია არ შეეფერება. ის აქტიური მონაწილეა ATLAS-ექსპერიმენტისა, ფლობს რამდენიმე სამეცნიერო გრანტს, მათ შორის შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდიდან, საერთაშორისო სამეცნიერო ტექნოლოგიური ცენტრიდან, საერთაშორისო სამეცნიერო ფონდიდან და სხვა. მინიჭებული აქვს ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პ. მელიქიშვილის სახელობის სამეცნიერო პრემია ნაშრომთა ციკლისთვის „მაღალ ენერგიებზე ბირთვ-ბირთვულ ურთიერთქმედებებში კოლექტიური გამოდინების ეფექტების ექსპერიმენტული შესწავლა“. დაჯილდოებულია თსუ-ის მედლით „ხანგრძლივი ნაყოფიერი სამეცნიერო და პედაგოგიური მოღვაწეობისა და ინსტიტუტის ინტერნაციონალიზაციაში შეტანილი წვლილისთვის“. ავტორია 837 სამეცნიერო სტატიისა, არის 2 დოქტორანტის და 1 მაგისტრანტის ხელმძღვანელი, პარალელურად აქტიურად მონაწილეობს თსუ-ის წარმომადგენლობითი საბჭოს და სადისერტაციო საბჭოს მუშაობაში... ერთი ადამიანისთვის წარმოუდგენელი საქმიანობაა, მაგრამ ამისთვის საქმისადმი ისეთი ფანატიკური დამოკიდებულებაა საჭირო, როგორიც ქალბატონ თამარს აქვს.

უნივერსიტეტი
 
უნივერსიტეტი თამარ ჯობავასთვის ის ადგილია, რომლის გარეშეც შეგნებული ცხოვრების არცერთი ეტაპი არ უცხოვრია. მასთან ერთად გამოიარა უამრავი ქარტეხილი და დღესაც მასთან ერთად მიაბიჯებს მეცნიერების დიდ გზაზე. როგორც ყველა დიდი პედაგოგი, ისიც ფიქრობს, რომ შესანიშნავი თაობა მოდის: „ნიჭიერი ახალგაზრდობა გვყავს, სხარტი, გონებაგახსნილი, თავისუფალი. ეს თაობა არ არის დათრგუნული იმ კომპლექსებით, რაც ჩვენ გვქონდა და ეს ძალიან დიდი მონაპოვარია. ჩვენი სტუდენტები არცერთი სხვა ქვეყნის სტუდენტზე ნაკლები არ არიან, უკეთესები თუ არა. ამას ამჩნევენ უცხოეთში და პირდაპირ „ნადირობენ” მათზე“, - სიამაყით აღნიშნავს იგი და დასძენს, რომ ეს ახალგაზრდები ნელ-ნელა საზღვარგარეთ გარბიან, რადგან უკეთეს პირობებში ურჩევნიათ სწავლა. ამიტომ პროფესურას მეტი მოთმინება და დაკვირვება მართებს. ხელშეწყობის პირობებში კი ისინი წავლენ, ისწავლიან და დაბრუნდებიან, რომ საკუთარ ქვეყანას გამოადგნენ.

გზა, რომელიც ფიზიკაზეც დიდია
 
თუ შეცვლიდა ცხოვრების არჩევანს? „დიახ, - ამბობს და უცნაური სინათლე უდგება თვალში - მონასტერში წავიდოდი“. მეცნიერისგან ამგვარ პასუხს ცოტა თუ ელოდება, ქალბატონი თამარისთვის კი ეს გაცნობიერებული პასუხია: „სახარებაზე და ბიბლიაზე ჭკვიანი წიგნი არ შექმნილა. ან კი როგორ შექმნის ადამიანი იმაზე მეტს, რაც ღვთისგან არის შექმნილი? ყველა დიდი მეცნიერი მორწმუნე იყო, აინშტაინიც, მათ შორის“, - ამბობს და გვიხსნის, რომ ამ კანონებს და მეცნიერულ ცოდნას უფალი იმ დროს გვიჩენს, როცა ამისთვის კაცობრიობა არის მზად.
თამარ ჯობავას ფიზიკის გარდა სხვა ინტერესებიც აქვს - უყვარს ხელოვნება და მუსიკა, აინტერესებს ღმრთისმეტყველების სხვადასხვა საკითხები. ასწრებს ყველაფერს - მათ შორის იმასაც, რომ იყოს საუკეთესო მეგობარი და გამორჩეულად გულისხმიერი პედაგოგი. მისი სიკეთე და ყურადღებიანობა ხაზგასმით გამოკვეთეს მისმა დოქტორანტებმა არჩილ დურგლიშვილმა და თამარ ზაქარეიშვილმა, მეგობრებმა კი ის ამოუწურავი ენერგიის მქონე ადამიანად დაახასიათეს.
თემურ ნადარეიშვილისთვის „თამრიკო“ ყველაზე პრინციპული, ყველაზე ერთგული, ყველაზე სანდო დასაყრდენი და ცოტა „მაჩხუბარაა“. თურმე სტუდენტობის დროს მის ბინაში შეკრებილი მეგობრები ქალბატონ თამარს ვინმეზე „ჭორს“ ვერ გააგონებდნენ და მხოლოდ მაშინ „ეშმაკობდნენ“, როცა იგი ოთახში არ იყო.
ქალბატონ მაია მოსიძისთვის კი თამარი კეთილშობილებით გამორჩეული კოლეგაა, რომლის გარეშეც, წლებია, არ უცხოვრია: „მას შეუძლია უამრავი ენერგია გასცეს, შეუძლია საკუთარი საქმე გადადოს და ყველასთვის იყოს შეუდარებელი მეგობარი, კოლეგა, ხელმძღვანელი, უბრალოდ ადამიანი, რომელსაც ყველა საქმეში დაეყრდნობი“.
როგორ გამოსდის ეს ყველაფერი ერთად? არავინ იცის - უბრალოდ, ასეთად უნდა დაიბადო და მერე, როგორც თავად ამბობს, „უნდა შეხედო საკუთარ თავს, როგორც მოყვასს“.
ვრცლად

გურამ თევზაძის ცხოვრების საზრისის დასაბუთება

"თსუ-ში სულ თითზე ჩამოსათვლელი ადამიანები იყვნენ, ვინც საბჭოთა დროში ფილოსოფიას გვასწავლიდნენ იმ ღირსებითა და ღირებულებით, როგორც "სიბრძნის სიყვარულს“ შეეფერება. მათ შორის იყო ბატონი გურამ თევზაძე. რა სამწუხაროა, რომ ის გარდაიცვალა... ისეთი განცდა მაქვს, რომ ჭეშმარიტი სწავლულობისა და ინტელიგენტობის ბოლო წარმომადგენელმა გაიხურა კარი!
გმადლობთ, ბატონო გურამ, მთელი თქვენი სამაგალითო ბიოგრაფიისთვის!" - ასე ეხმაურებიან საქართველოში აღიარებული ფილოსოფოს-მეცნიერის გურამ თევზაძის გარდაცვალების ფაქტს მისი ყოფილი მოწაფეები...
თანამედროვე ქართული ფილოსოფიური სკოლის შექმნა და განვითარება  სწორედ მის სახელს უკავშირდება. როგორც მისი თანამედროვენი აღნიშნავენ, აღიარებულმა ფილოსოფოსმა  უდიდესი წვლილი შეიტანა ახალი თაობის მეცნიერების აღზრდაში. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, ემერიტუსი   გურამ თევზაძე 2005 წლამდე  ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ისტორიის კათედრის გამგედ მუშაობდა.
"ფილოსოფოსი არის ადამიანი, რომელიც ცხოვრების საზრისის დასაბუთებას ეძიებს...", - ამბობდა იგი ერთ-ერთ ინტერვიუში. სწორედ ამ ძიებაში გაატარა მან თავისი ცხოვრება და მდიდარი მემკვიდრეობა დატოვა სახელმძღვანელოების, მონოგრაფიებისა და თარგმანების სახით. პროფესორი გურამ თევზაძე ავტორია 218 ნაშრომის, მათ შორისაა: "ანტიკური ფილოსოფია", "შუა საუკუნეების ფილოსოფია", "აღორძინების ეპოქის ფილოსოფია", "ახალი ფილოსოფიის ისტორია", "XX საუკუნის ფილოსოფიის ისტორია", "იმანუელ კანტი", "გერმანული ნეოკანტიანელობის შემეცნების თეორია", "ნიკოლაი ჰარტმანის ონტოლოგიის კრიტიკა", "ვალენტინ ვაიგელი", "თეოფრასტე პარაცელსი" და სხვ.
გურამ თევზაძის სახელს უკავშირდება კანტის, ჰაიდეგერისა და ჰარტმანის ფილოსოფიური ნაშრომების ქართულად თარგმნა და ფუნდამენტური კვლევა; ქართველ ფილოსოფოსთა - პეტრე იბერი, იოანე პეტრიწი, სოლომონ დოდაშვილი და ა.შ. - კვლევა და გამოცემა. მან, ასევე, დიდი წვლილი შეიტანა ფილოსოფიის ისტორიის ისეთი კურსების მომზადებასა და გამოცემაში, როგორიცაა შუა საუკუნეებისა და მე-20 საუკუნის ფილოსოფია.
ასევე, გამოსცა რეპრესირებული ფილოსოფოსების - მოსე გოგიბერიძის ოთხტომეული და სავლე წერეთლის გამოუქვეყნებელი ნაშრომები.
მეცნიერი 86 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მის დამსახურებაზე ფილოსოფოსი ზაზა ფირალიშვილი და ფილოსოფიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი მიხეილ მახარაძე  საუბრობენ.
"ვიცოდი, რომ ბატონ გურამ თევზაძეს დიდი დღე აღარ ეწერა. თითქოს მზადაც ვიყავი მისი გარდაცვალების ამბის გასაგებად - და მაინც გული მეტკინა ისე, როგორც ახლობელი ადამიანის გარდაცვალებამ შეიძლება გატკინოს. თუკი ჯავახიშვილის უნივერსიტეტს ოდესმე ევროპული ყაიდისა და რანგის პროფესორი ჰყოლია, ერთი მათგანი, უთუოდ, იგი გახლდათ - და ეს მაშინ, როდესაც იმ ეპოქაში იდეოლოგიური საზღვრების გამო ფილოსოფოსობა ლამის ყველაზე იოლ საქმედ შეიძლება ჩათვლილიყო. არ ჩამოვთვლი - რა გააკეთა პირადად ჩემთვის, როდესაც ასპირანტურაში ჩემი ხელმძღვანელი და ჩემი სადოქტოროს კონსულტანტი იყო. მისი წყალობით გავიაზრე სრულიად ახალგაზრდამ - თუ რა დიდი და ძნელი საქმე იყო ფილოსოფია და რა მძიმე, თუმცა კი უხილავ პასუხისმგებლობას გაკისრებს ფილოსოფოსობა. დიდ სკოლას მაზიარა და მუდამ ისე მეგულებოდა, როგორც ახლობელი და მზრუნველი ადამიანი შეიძლება გეგულებოდეს. ვიცი, ასე იყვნენ მისი სხვა მოწაფეებიც. ერთი იმათთგანი იყო, ვისი გარდაცვალებაც დიდხანს გიტოვებს ტკივილიანი სიცარიელის განცდას. ისე მოხდა, რომ წესიერად ერთხელაც ვერ გამოვხატე მის მიმართ მადლიერება. ნათელში იყოს", - ასე იხსენებს მეცნიერს ზაზა ფირალიშვილი.
გურამ თევზაძის ყოფილი სტუდენტი მიხეილ მახარაძე მასწავლებელს თავის მოგონებაში   "მრისხანე" პროფესორს უწოდებს, რომელიც, მისი თქმით,  ქართველ ფილოსოფოსთა გამორჩეული თაობის უკანასკნელი წარმომადგენელი იყო.  

* * *
"გურამ თევზაძეზე, როგორც გამორჩეულ ფილოსოფოსზე და მის ნაშრომებზე  არაერთხელ დამიწერია. ახლაც დიდი პატივისცემით და მადლიერების გრძნობით გავიხსენებ დიდ მეცნიერს.
ბატონი გურამი საშუალოზე მაღალი ტანის,  გამხდარი, ბეჭებში ოდნავ მოხრილი კაცი იყო,  სათვალეებს ატარებდა და  მუდამ აჩქარებული  ნაბიჯით დადიოდა.  იგი სტუდენტებში ერთ-ერთ ყველაზე მკაცრ გამომცდელად იყო ცნობილი. ამბობდნენ, რომ სწორედ  ბატონ გურამთან გამოცდის ჩაბარება-ვერჩაბარებაზე იყო დამოკიდებული - დაამთავრებდი თუ არა უნივერსიტეტს. ასე ჩამოყალიბდა სტუდენტებში გურამ თევზაძის, როგორც "მრისხანე პროფესორის", სტერეოტიპი, თუმცა,  მისი მიზეზით  უნივერსიტეტიდან გარიცხული სტუდენტის შესახებ არაფერი მსმენია. ბოლოს, როგორც წესი, სამოწყალო სამიანს მაინც გაიმეტებდა ხოლმე. სინამდვილეში, ბატონი გურამის "მრისხანება" გამოიხატებოდა მომთხოვნელობაში, პრინციპულობაში და ბოლოს... შემწყნარებლობაში.
როგორც სტუდენტი, ცუდად არ ვსწავლობდი,  მაგრამ დიდ დროს გართობაში ვფლანგავდი. IV კურსის II სემესტრში  დაგვეწყო ურთულესი საჯილდაო სპეცკურსი კანტის "წმინდა გონების კრიტიკაში", რომელსაც გურამ თევზაძე კითხულობდა. ყველა ლექციას ვესწრებოდი, მაგრამ  სემინარებს ვაცდენდი, თუმცა ბოლოს მთელი ჩემი ძალა და ენერგია გურამ თევზაძის საგნის მომზადებას მოვახმარე, გამბედაობა მოვიკრიბე და  გამოცდაზე პირველი გავედი. რამდენიმე დამატებითი კითხვის შემდეგ  დამაკმაყოფილებელი დამიწერა,  მაგრამ არ დავეთანხმე.  რამდენიმე დღის შემდეგ  განმეორებით გამოცდაზე გავედი. ამჯერად პროფესორმა "ოთხიანზე" შეაფასა ჩემი შრომა - კვლავ გავაპროტესტე და მესამედაც გავედი გამოცდაზე. ბატონმა გურამმა "ხუთიანი" დამიწერა და დასძინა, რომ ამის გაკეთებას პირველივე გამოცდაზე აპირებდა, თუმცა, იმიტომ "დამსაჯა", რომ სემინარებს არ ვესწრებოდი. ამ ისტორიაში მთავარი ის არის, რომ ურთულესი ბარიერის წარმატებით გადალახვამ რწმენა შემმატა. რომ არა  ეს "ბეწვის ხიდი", შეიძლება ფილოსოფიას საერთოდ არ გავყოლოდი, ყოველ შემთხვევაში, ასე წარმატებული მაინც ვერ ვიქნებოდი... ბატონმა გურამმა, ასევე, დიდი როლი ითამაშა "საპროფესოროდ მოსამზადებლად" ჩემს დატოვებაში. შემდეგ იყო მისი ფილოსოფიური სემინარები თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც  შემდგომში არაერთი ცნობილი ქართველი ფილოსოფოსი ჩამოყალიბდა.
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის 1986 წლის 30 იანვრის დადგენილებით ფილოსოფიის ინსტიტუტს დაევალა ქართული ფილოსოფიური აზრის ისტორიის ოთხტომეულის მომზადება. ბატონი გურამი ამ გამოცემის ჯერ მთავარი რედაქტორის მოადგილე იყო, ხოლო შემდგომ მთავარი რედაქტორი. მან, აგრეთვე, მოამზადა სტატიები I და IV ტომებისთვის. მე, როგორც სარედაქციო კოლეგიის პასუხისმგებელ მდივანს, ძირითადად, ბატონ გურამთან მიხდებოდა ურთიერთობა. ოთხტომეული 2010 წელს დასრულდა და იგი  საქართველოს ეროვნული პრემიით აღინიშნა. ასევე ვთანამშრომლობდი გურამ თევზაძესთან ზურაბ კაკაბაძის ფილოსოფიური შრომების ერთტომეულის მოსამზადებლად და ქართული ფილოსოფიური აზრის ისტორიის ოთხტომეულის მე-2 გამოცემისას.
ბოლოს ბატონ გურამს გასული წლის 11 მაისს შევხვდი საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის სხდომათა დარბაზში, სადაც წავიკითხე  მოხსენება თემაზე: "ახალი რელიგიური გამოწვევები".
რამდენიმე თვე ბატონი გურამი შეუძლოდ იყო და მისი მდგომარეობა დღითიდღე უარესდებოდა. მისი მოღვაწეობის შესახებ მაშინაც დავწერე მოგონება, რომელიც გაზეთ "ლიტერატურულ საქართველოში" გამოქვეყნდა. როგორც ჩემთვის ცნობილია, ამ წერილით ბატონმა გურამმა ძალიან გაიხარა", - წერს ფილოსოფიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი მიხეილ მახარაძე.

ვრცლად

ამე­რი­კუ­ლი ყა­ი­დის პრო­ფე­სო­რი თსუ-დან

ცხოვ­რე­ბა­ში ხში­რად უმარ­თ­ლებ­და და ყო­ველ­თ­ვის ხვდე­ბო­და იქ, სა­დაც თავს იყ­რი­და პო­ლი­ტი­კუ­რი თუ სა­მეც­ნი­ე­რო ელი­ტა – იქ­ნე­ბო­და ეს სამ­შობ­ლო თუ შო­რე­უ­ლი საზ­ღ­ვარ­გა­რე­თი. ოჯახ­ში გა­მე­ფე­ბულ­მა ინ­ტე­ლექ­ტუ­ა­ლურ­მა ატ­მოს­ფე­რომ მეც­ნი­ე­რე­ბი­სად­მი ინ­ტე­რე­სი პა­ტა­რა­ო­ბი­დან­ვე გა­უღ­ვი­ძა. ის­ტო­რია და ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ის გან­ვი­თა­რე­ბა იზი­დავ­და ყვე­ლა­ზე მე­ტად და, შე­იძ­ლე­ბა ამი­ტო­მაც, და­სავ­ლეთ ევ­რო­პის ფა­კულ­ტე­ტი­დან ის­ტო­რი­ის ფა­კულ­ტეტ­ზე გა­და­ვი­და. მა­შინ ჯერ კი­დევ საბ­ჭო­თა კავ­ში­რი იყო და სტუ­დენ­ტის და­ინ­ტე­რე­სე­ბა ამე­რი­კის ის­ტო­რი­ის შეს­წავ­ლით არ იყო ჩვე­უ­ლებ­რი­ვი ახალ­გაზ­რ­დის მო­წო­დე­ბა და მი­ზა­ნი. არა­ორ­დი­ნა­რუ­ლი და ქა­რიზ­მა­ტუ­ლი ყმაწ­ვი­ლი იყო და არ­ჩე­ვა­ნიც უც­ხო და იშ­ვი­ა­თი ჰქონ­და – შე­ეს­წავ­ლა ამე­რი­კის ის­ტო­რია. საბ­ჭო­თა იდე­ო­ლო­გი­ის მძვინ­ვა­რე­ბის დროს კი ამე­რი­კის ის­ტო­რი­ა­სა და კულ­ტუ­რა­ზე ნაკ­ლე­ბად სა­უბ­რობ­დ­ნენ, ინ­ფორ­მა­ცი­ის ვა­კუ­უ­მი იყო და თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­შიც ამე­რი­კის ის­ტო­რი­ის შეს­წავ­ლა სა­თა­ნა­დო დო­ნე­ზე არ მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და. ამი­ტო­მაც გა­დაწ­ყ­ვი­ტა – სწავ­ლა მოს­კო­ვის ლო­მო­ნო­სო­ვის სა­ხე­ლო­ბის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ას­პი­რან­ტუ­რა­ში გა­ეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნა, სა­დაც ამ სა­კით­ხით და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ ახალ­გაზ­რ­დებს მე­ტი გა­სა­ქა­ნი და შე­საძ­ლებ­ლო­ბა ჰქონ­დათ.
გა­რეგ­ნუ­ლად ყო­ველ­თ­ვის ლა­ღი, თა­ვი­სუ­ფა­ლი და პო­ზი­ტი­უ­რი ჩან­და, ამი­ტომ არა­ვის სჯე­რო­და, რომ ცოდ­ნის შე­სა­ძე­ნად და სა­კუ­თა­რი მიზ­ნის მი­საღ­წე­ვად დღე და ღა­მე გას­წო­რე­ბუ­ლი ჰქონ­და, ბევრს სწავ­ლობ­და და კით­ხუ­ლობ­და, რა­თა თა­ვის უც­ხო­ელ თა­ნა­ტო­ლებ­თან არ შერ­ც­ხ­ვე­ნი­ლი­ყო. დღეს პრო­ფე­სო­რი ვა­სილ კა­ჭა­რა­ვა თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის სა­ხე და ქარ­თუ­ლი დიპ­ლო­მა­ტი­ის ერთ-ერ­თი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ფი­გუ­რაა, რო­მელ­საც ამე­რი­კი­სა და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს პარ­ტ­ნი­ო­რუ­ლი ურ­თი­ერ­თ­თა­ნამშ­რომ­ლო­ბის გზა­ზე პირ­ვე­ლი დიპ­ლო­მა­ტი­უ­რი ნა­ბი­ჯე­ბის გა­დად­გ­მა და თსუ-ში ამე­რი­კის­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის მი­მარ­თუ­ლე­ბის და­ფუძ­ნე­ბა უკავ­შირ­დე­ბა.

ვასილ კაჭარავაზე გვესაუბრება მისი ახალ­გაზ­რ­და კო­ლე­გა მა­რი­ამ ხა­ტი­აშ­ვი­ლი, რო­მე­ლიც თსუ-ში ამე­რი­კის­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის სტუ­დენ­ტ­თა სა­მეც­ნი­ე­რო წრის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლია: „და­ნამ­დ­ვი­ლე­ბით შე­მიძ­ლია ვთქვა, რომ ბა­ტო­ნი ვა­სილ კა­ჭა­რა­ვა არა მხო­ლოდ გა­მორ­ჩე­უ­ლი პრო­ფე­სო­რი, გა­მორ­ჩე­უ­ლი მენ­ტო­რი­ცაა. იგი მუდ­მი­ვად გა­მო­ხა­ტავს პა­ტი­ვის­ცე­მას სტუ­დენ­ტის ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რი აზ­რის მი­მართ და ცდი­ლობს – თა­ვი­სი გა­მოც­დი­ლე­ბი­თა და რჩე­ვე­ბით მაქ­სი­მა­ლუ­რად და­ეხ­მა­როს სტუ­დენტს აკა­დე­მი­ურ წინ­ს­ვ­ლა­ში. ფას­და­უ­დე­ბე­ლია მი­სი ღვაწ­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ამე­რი­კის­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის დარ­გის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა­სა და გან­ვი­თა­რე­ბა­ში. ერ­თ­ხელ ვკით­ხე, ვინ იყო ის სა­მი ადა­მი­ა­ნი, რო­მელ­მაც ყვე­ლა­ზე დი­დი გავ­ლე­ნა მო­ახ­დი­ნა მის კა­რი­ე­რა­ზე. მან მი­პა­სუ­ხა: ალექ­სან­დ­რე დი­უ­მა, რო­მელ­მაც შე­აყ­ვა­რა ის­ტო­რია; ევ­გე­ნი ტარ­ლე, რო­მელ­მაც შე­აყ­ვა­რა ნა­პო­ლე­ო­ნი; ხო­ლო მე­სა­მე­ში თა­ვი­სი პრო­ფე­სორ-მას­წავ­ლებ­ლე­ბი გა­ა­ერ­თი­ა­ნა.
ვა­სილ კა­ჭა­რა­ვა ის პრო­ფე­სო­რია, რო­მელ­მაც დი­დი გავ­ლე­ნა მო­ახ­დი­ნა ჩემს პრო­ფე­სი­ულ ზრდა­ზე. მის მხარ­და­ჭე­რას ყო­ველ­თ­ვის ვგრძნობთ, იქ­ნე­ბო­და ეს სტუ­დენ­ტ­თა სა­მეც­ნი­ე­რო წრის მუ­შა­ო­ბა თუ სა­მეც­ნი­ე­რო, სტუ­დენ­ტუ­რი კონ­ფე­რენ­ცი­ე­ბი, რო­მე­ლიც ასე წარ­მა­ტე­ბით ხორ­ცი­ელ­დე­ბა თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში“, – აღ­ნიშ­ნავს მა­რი­ამ ხა­ტი­აშ­ვი­ლი.
ამე­რი­კის შეს­წავ­ლის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ასო­ცი­ა­ცი­ის პრე­ზი­დენ­ტი, თსუ-ის ამე­რი­კის შეს­წავ­ლის ინ­ს­ტი­ტუ­ტის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლი და თსუ-ის ამე­რი­კის შეს­წავ­ლის ცენ­ტ­რის დი­რექ­ტო­რი, პრო­ფე­სო­რი ვასილ კაჭარავა მარ­თ­ლაც ამე­რი­კუ­ლი ყა­ი­დის პრო­ფე­სო­რია, რო­მე­ლიც ამე­რი­კუ­ლი სწავ­ლე­ბის სტან­დარ­ტებს ამ­კ­ვიდ­რებს დღეს თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში. იგი უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში გა­ტა­რე­ბულ წლებ­სა და ურ­თი­ერ­თო­ბებ­ზე, სა­მეც­ნი­ე­რო და დიპ­ლო­მა­ტი­ურ საქ­მი­ა­ნო­ბა­ზე გვესაუბრება.

– ბა­ტო­ნო ვა­სილ, რა რო­ლი შე­ას­რუ­ლა ოჯახ­მა თქვენს პი­როვ­ნე­ბად ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა­ში?
– თბი­ლის­ში და­ვი­ბა­დე, ერთ კარგ თბი­ლი­სურ ოჯახ­ში, სა­დაც ხში­რად თავს იყ­რი­და უა­ღე­სად სა­ინ­ტე­რე­სო და გან­ს­წავ­ლუ­ლი სა­ზო­გა­დო­ე­ბა. ისი­ნი ქვეყ­ნი­სა და ერის გულ­წ­რ­ფე­ლი გულ­შე­მატ­კივ­რე­ბი იყ­ვ­ნენ. ილია ჭავ­ჭა­ვა­ძის სა­ხე­ლო­ბის 23-ე სა­შუ­ა­ლო სკო­ლა და­ვამ­თავ­რე, რო­მე­ლიც იმ დროს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ერთ-ერთ გა­მორ­ჩე­ულ სას­წავ­ლებ­ლად ით­ვ­ლე­ბო­და, სა­დაც სა­უ­კე­თე­სო მას­წავ­ლებ­ლე­ბი მას­წავ­ლიდ­ნენ. ნი­კო ჯა­ფა­რი­ძე­სა და თი­ნა კა­ჭა­რა­ვას ტო­ლი არ ჰყავ­დათ ქი­მი­ა­ში, ხო­ლო ლი­ტე­რა­ტუ­რას ამ საგ­ნის უბად­ლო მცოდ­ნე გრი­გოლ კუ­ტუ­ბი­ძე გვას­წავ­ლი­და, რო­მე­ლიც ნე­ბის­მი­ერ უნი­ვერ­სი­ტეტს და­ამ­შ­ვე­ნებ­და. თა­ნაკ­ლა­სე­ლე­ბის მე­გობ­რო­ბა დღემ­დე მომ­ყ­ვე­ბა და მა­ბედ­ნი­ე­რებს. სკო­ლა­ში, სამ­წუ­ხა­როდ, „ხუ­თო­სა­ნი“ არ ვყო­ფილ­ვარ და, ძი­რი­თა­დად, ჰუ­მა­ნი­ტა­რუ­ლი საგ­ნე­ბი მა­ინ­ტე­რე­სებ­და. შე­სა­ბა­მი­სად, გე­ზიც მა­თი შეს­წავ­ლის­კენ მქონ­და აღე­ბუ­ლი. 
სკო­ლის დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ჩა­ვა­ბა­რე, და­სავ­ლე­თევ­რო­პის ფა­კულ­ტეტ­ზე. ვფიქ­რობ, რომ მა­შინ გა­დაწ­ყ­ვე­ტი­ლე­ბა ნაჩ­ქა­რე­ვად მი­ვი­ღე, რად­გან ინ­გ­ლი­სუ­რი ენის სწავ­ლა არ იყო ჩე­მი სუ­ლი­ე­რი მოთ­ხოვ­ნი­ლე­ბა. ერ­თი წე­ლი ვის­წავ­ლე ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბა­ზე და შემ­დეგ ის­ტო­რი­ის ფა­კულ­ტეტ­ზე გა­და­ვე­დი. ასე აღ­მოვ­ჩ­ნ­დი იქ, რაც ყვე­ლა­ზე მე­ტად მიყ­ვარ­და და მა­ინ­ტე­რე­სებ­და. 
– რო­დის გა­დაწ­ყ­ვი­ტეთ სწავ­ლა სა­მეც­ნი­ე­რო მი­მარ­თუ­ლე­ბით გა­გეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნათ?
– ხან­და­ხან ვფიქ­რობ, რომ ეს შეც­დო­მა იყო. ან ბიზ­ნეს­ში უნ­და წავ­სუ­ლი­ყა­ვი, ან პო­ლი­ტი­კა­ში და ვიქ­ნე­ბო­დი ახ­ლა მა­ტე­რი­ა­ლუ­რად უზ­რუნ­ველ­ყო­ფი­ლი, მაგ­რამ არც ერ­თი მათ­გა­ნი არ მიყ­ვარს. მე­ო­რე მხრივ, მეც­ნი­ე­რი­სა და პრო­ფე­სო­რის შრო­მა დღე­ვან­დელ ცხოვ­რე­ბა­ში ნაკ­ლე­ბად და­ფა­სე­ბუ­ლია, რო­გორც მა­ტე­რი­ა­ლუ­რად, ასე­ვე, სა­ზო­გა­დო­ე­ბის პა­ტი­ვის­ცე­მის თვალ­საზ­რი­სით და ვგო­ნებ, ამა­შია Dდღე­ვან­დე­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მრა­ვა­ლი პრობ­ლე­მის ერთ-ერ­თი მთა­ვა­რი მი­ზე­ზი. 
ჩემ გარ­შე­მო ყო­ველ­თ­ვის გა­ნათ­ლე­ბუ­ლი, ინ­ტე­ლი­გენ­ტი ხალ­ხი ტრი­ა­ლებ­და. სახ­ლ­შიც ხში­რად იმარ­თე­ბო­და აკა­დე­მი­უ­რი სა­უბ­რე­ბი. ალ­ბათ, ამ გა­რე­მოც­ვამ და სა­მეც­ნი­ე­რო საქ­მი­ა­ნო­ბი­სად­მი ინ­ტე­რეს­მა გა­ნა­პი­რო­ბა ჩე­მი არ­ჩე­ვა­ნი. თუმ­ცა ოჯა­ხის წევ­რებს სურ­დათ ექი­მი გა­მოვ­სუ­ლი­ყა­ვი ან პო­ლი­ტი­კო­სი. მაგ­რამ ეს გზა ავირ­ჩიე, ანუ გზა, რო­მე­ლიც მომ­წონ­და და მა­ინ­ტე­რე­სებ­და. 
უნი­ვერ­სი­ტე­ტის დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ ჩა­ვა­ბა­რე მოს­კო­ვის ლო­მო­ნო­სო­ვის სა­ხე­ლო­ბის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის დოქ­ტო­რან­ტუ­რა­ში (მა­შინ ას­პი­რან­ტუ­რა ერ­ქ­ვა). ეს უნი­ვერ­სი­ტე­ტი სა­უ­კე­თე­სო უნი­ვერ­სი­ტე­ტი იყო მთელ საბ­ჭო­თა კავ­შირ­ში. ამე­რი­კის ის­ტო­რია ჩვენს უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ზე­და­პი­რუ­ლად ის­წავ­ლე­ბო­და და სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ე­ბის ნაკ­ლე­ბო­ბაც იყო. იქ კი ყვე­ლა პი­რო­ბა მქონ­და – ფუნ­და­მენ­ტუ­რი გა­ნათ­ლე­ბა მი­მე­ღო ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით. სპე­ცი­ა­ლუ­რი ბიბ­ლი­ო­თე­კე­ბიც კი არ­სე­ბობ­და ე.წ. აკ­რ­ძა­ლუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რის მო­სა­ძი­ებ­ლად და ას­პი­რან­ტებს ამ ბიბ­ლი­ო­თე­კე­ბით სარ­გებ­ლო­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბა გვეძ­ლე­ო­და. უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში იყო ახა­ლი და უახ­ლე­სი ის­ტო­რი­ის კა­თედ­რა, სა­დაც ამე­რი­კა­ნის­ტი­კის ლა­ბო­რა­ტო­რია გა­იხ­ს­ნა. მოს­კოვ­ში, ასე­ვე, არ­სე­ბობ­და კა­ნა­დის და ამე­რი­კის ინ­ს­ტი­ტუ­ტი, სა­დაც ჩე­მი უფ­რო­სი მე­გო­ბა­რი თე­დო ჯა­ფა­რი­ძე მუ­შა­ობ­და. ერ­თი სიტ­ყ­ვით, იმ დრო­ი­სათ­ვის სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვი­სათ­ვის იდე­ა­ლუ­რი პი­რო­ბე­ბი გვქონ­და. ჩე­მი სა­დი­სერ­ტა­ციო ნაშ­რო­მის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლი იყო ამე­რი­კა­ნის­ტი­კის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის უფ­რო­სი, პრო­ფე­სო­რი ნი­კო­ლოზ სი­ვა­ჩო­ვი, კა­ცი – გა­მორ­ჩე­უ­ლი თა­ვი­სი პრო­ფე­სი­ო­ნა­ლიზ­მით, სიმ­კაც­რი­თა და მომ­თ­ხოვ­ნე­ლო­ბით. მან და­მა­რი­გა, რომ დღის დი­დი ნა­წი­ლი – 8-9 სა­ა­თი ბიბ­ლი­ო­თე­კა­ში უნ­და გა­მე­ტა­რე­ბი­ნა. იგი ყო­ველ­თ­ვის მზად იყო კონ­სულ­ტა­ცია გა­ე­წია ჩემ­თ­ვის. მოკ­ლედ, სხვე­ბის­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით დი­დი შრო­მა მი­წევ­და. ვცდი­ლობ­დი, სწავ­ლა­ში ჩემს თა­ნა­კურ­სე­ლებს არ ჩა­მოვ­რ­ჩე­ნო­დი, თა­ნაც რუ­სეთ­ში ყოფ­ნა – ეს ჩე­მი ეროვ­ნუ­ლი თავ­მოყ­ვა­რე­ო­ბის ამ­ბა­ვიც იყო. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ მთე­ლი დღე ვმე­ცა­დი­ნე­ობ­დი, გარ­თო­ბის­თ­ვის დროს მა­ინც ვპო­უ­ლობ­დი. მოს­კოვ­ში ყოფ­ნის პე­რი­ოდ­ში ბევ­რი კარ­გი მე­გო­ბა­რი შე­ვი­ძი­ნე: ზა­ზა სო­კო­ლო­ვი, გუ­რამ სა­ნა­ძე, სან­დ­რო და­ვი­თაშ­ვი­ლი, თე­მურ ორ­თო­ი­ძე, ირაკ­ლი პა­პა­ვა (რომ­ლ­თა­ნაც ბავ­შ­ვო­ბი­დან ვმე­გობ­რობ­დი, მაგ­რამ მოს­კოვ­მა კი­დევ უფ­რო დაგ­ვა­ახ­ლო­ვა) და სხვე­ბი. ეს მე­გობ­რე­ბი დღემ­დე მომ­ყ­ვე­ბი­ან და მა­ბედ­ნი­ე­რე­ბენ.
1980 წელს და­ვი­ცა­ვი დი­სერ­ტა­ცია თე­მა­ზე: „ჰერ­ბეტ ჰუ­ვე­რის სო­ცი­ა­ლურ-ეკო­ნო­მი­კუ­რი პო­ლი­ტი­კა“. იგი ამე­რი­კის პრე­ზი­დენ­ტი იყო 1929-1933 წლებ­ში, კონ­სერ­ვა­ტო­რი მმარ­თ­ვე­ლი. საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის დროს კონ­სერ­ვა­ტიზ­მ­ზე ბუნ­დო­ვა­ნი წარ­მოდ­გე­ნა ჰქონ­დათ და არც მი­სი პრო­პა­გან­და უნ­დო­დათ. რო­ცა ჩე­მი თე­მის შე­სა­ხებ ვუთ­ხა­რი ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლებს, ცო­ტა გა­უკ­ვირ­დათ, მე­რე კი დამ­თან­ხ­მ­დ­ნენ. 
კონ­სერ­ვა­ტიზ­მი ამე­რი­კუ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფოს ერთ-ერთ უმ­თავ­რეს იდე­ო­ლო­გი­ურ სა­ფუძ­ველს წარ­მო­ად­გენს და დღეს, ძი­რი­თა­დად, რეს­პუბ­ლი­კუ­რი პარ­ტი­ის მსოფ­ლ­მ­ხედ­ვე­ლო­ბა­ში აი­სა­ხე­ბა. ამე­რი­კის მო­სახ­ლე­ო­ბის ნა­ხე­ვა­რი კონ­სერ­ვა­ტო­რია, ნა­ხე­ვა­რი კი ლი­ბე­რა­ლუ­რი ღი­რე­ბუ­ლე­ბე­ბის მხარ­დამ­ჭე­რი. ბევრს ჰგო­ნია, რომ ამე­რი­კა ძა­ლი­ან ლი­ბე­რა­ლუ­რი ქვე­ყა­ნაა, მაგ­რამ ეს ასე არ არის. ეს ქვე­ყა­ნა კონ­სერ­ვა­ტიზ­მ­ზეა და­ფუძ­ნე­ბუ­ლი. თუ თვალს გა­და­ვავ­ლებთ ამე­რი­კის უახ­ლეს ის­ტო­რი­ას, და­ვი­ნა­ხავთ, რომ ლი­ბე­რა­ლიზ­მი რა­დი­კა­ლუ­რი და ელი­ტუ­რი გახ­და, მოწ­ყ­და მო­სახ­ლე­ო­ბას, რა­მაც გა­ა­ჩი­ნა კონ­სერ­ვა­ტიზ­მის­კენ შე­მობ­რუ­ნე­ბის აუ­ცი­ლებ­ლო­ბა, რო­გორც ეს რე­ი­გა­ნის დროს მოხ­და. სულ ცო­ტა ხნის წინ ამე­რი­კელ­მა ხალ­ხ­მა კონ­სერ­ვა­ტი­ულ პო­ლი­ტი­კას მის­ცა ხმა, თა­ნაც უფ­რო რა­დი­კა­ლურ, პრო­ტეს­ტულ კონ­სერ­ვა­ტიზმს. ამე­რი­კელ­მა ამომ­რ­ჩე­ველ­მა ეჭ­ვ­ქ­ვეშ და­ა­ყე­ნა პო­ლიტ­კო­რექ­ტუ­ლო­ბით სპე­კუ­ლა­ცი­ის მრა­ვა­ლი ელე­მენ­ტი და მხა­რი სრუ­ლად არას­ტან­დარ­ტულ, უაღ­რე­სად ნი­ჭი­ერ, თუმ­ცა ზოგ­ჯერ საკ­მა­ოდ ხის­ტი ლექ­სი­კის მოყ­ვა­რულ Dდო­ნალდ ტრამპს და­უ­ჭი­რა. მი­უ­ხე­და­ვად ამე­რი­კუ­ლი მე­დი­ის მი­სად­მი სი­ძულ­ვი­ლი­სა და მი­სი ოპო­ნენ­ტე­ბის შე­უ­პო­ვა­რი წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბი­სა, ჯერ­ჯე­რო­ბით, ტრამ­პი საკ­მა­ოდ ნა­ყო­ფი­ე­რად ას­რუ­ლებს თით­ქ­მის ყვე­ლა წი­ნა­სა­არ­ჩევ­ნო და­პი­რე­ბას, რაც ჩვენ­თ­ვის გან­სა­კუთ­რე­ბით მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია: მან ძალ­ზე გა­ა­აქ­ტი­უ­რა აშშ-ის თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­თან.
– სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტ­რო­ში მოღ­ვა­წე­ო­ბა სწო­რედ მა­შინ და­იწ­ყეთ, რო­ცა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს რეს­პუბ­ლი­კა და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის პირ­ველ ნა­ბი­ჯებს დგამ­და. სა­ინ­ტე­რე­სოა, რო­გორ ყა­ლიბ­დე­ბო­და მჭიდ­რო, პარ­ტ­ნი­ო­რუ­ლი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი ამ ორ ქვე­ყა­ნას შო­რის? 
– დი­სერ­ტა­ცი­ის დაც­ვის შემ­დეგ თბი­ლის­ში დავ­ბ­რუნ­დი და უახ­ლე­სი ის­ტო­რი­ის კა­თედ­რა­ზე და­ვიწ­ყე მუ­შა­ო­ბა. 90-იან წლებ­ში, მას შემ­დეგ, რაც სა­ქარ­თ­ვე­ლო და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი გახ­და, 1993 წელს საქ­მი­ა­ნო­ბა სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტ­რო­ში გა­ვაგ­რ­ძე­ლე. სი­მარ­თ­ლე გით­ხ­რათ, პო­ლი­ტი­კა არას­დ­როს მი­ზი­დავ­და, მაგ­რამ პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო­ბას ვგრძნობ­დი ქვეყ­ნის წი­ნა­შე. მა­შინ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ამე­რი­კის­მ­ცოდ­ნე სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი ცო­ტა­ნი ვი­ყა­ვით და ის ცოდ­ნა, რაც ლო­მო­ნო­სო­ვის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში მქონ­და მი­ღე­ბუ­ლი, ქვეყ­ნის გან­ვი­თა­რე­ბი­სათ­ვის უნ­და გა­მო­მე­ყე­ნე­ბი­ნა. სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტ­რო­ში შევ­ქ­მე­ნი ამე­რი­კის სამ­მარ­თ­ვე­ლო, რო­მელ­საც 1993-1994 წლებ­ში ვხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლობ­დი. ამა­ში ჩე­მი მე­გო­ბა­რი, ის­ტო­რი­კო­სი ზა­ზა აბა­ში­ძე და­მეხ­მა­რა, რო­მე­ლიც ძლივს და­ვი­თან­ხ­მე – სა­მი­ნის­ტ­რო­ში წა­მო­სუ­ლი­ყო. იმ დროს სა­მი­ნის­ტ­რო უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ლე­ბით იყო სავ­სე, საკ­მა­ოდ ცოც­ხა­ლი და სა­ინ­ტე­რე­სო სა­მუ­შაო გვქონ­და. დიპ­ლო­მა­ტი­უ­რი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­სა და ამე­რი­კის შე­ერ­თე­ბულ შტა­ტებს შო­რის 1992 წლის 23 აპ­რილს დამ­ყარ­და. ამე­რი­კის შე­ერ­თე­ბულ შტა­ტებ­ში გა­იხ­ს­ნა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­ელ­ჩო, სა­დაც სა­მუ­შა­ოდ მეც მი­მიწ­ვი­ეს. 1994-1998 წლებ­ში ვი­ყა­ვი სა­გან­გე­ბო და სრუ­ლუფ­ლე­ბი­ა­ნი დეს­პა­ნი აშშ-ში, კა­ნა­და­სა და მექ­სი­კა­ში, რაც დი­დი პა­ტი­ვი იყო ჩემ­თ­ვის, მით უმე­ტეს, რომ მა­შინ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ელ­ჩი ამე­რი­კა­ში ჩე­მი უფ­რო­სი მე­გო­ბა­რი, ცნო­ბი­ლი ამე­რი­კა­ნის­ტი თე­დო ჯა­ფა­რი­ძე იყო. ჩვენ პირ­ველ ნა­ბი­ჯებს ვდგამ­დით ქარ­თუ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფოს ცნო­ბა­დო­ბის და პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ის მი­მარ­თუ­ლე­ბით, რა­შიც ედუ­არდ შე­ვარ­დ­ნა­ძის, რო­გორც „პე­რეს­ტ­რო­ი­კის“ და აღ­მო­სავ­ლეთ ევ­რო­პის გან­მა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბლის სა­ხე­ლი ძა­ლი­ან გვეხ­მა­რე­ბო­და. იმ დროს ამე­რი­კა­სა და ევ­რო­პა­ში იგი უაღ­რე­სად პო­პუ­ლა­რუ­ლი პო­ლი­ტი­კუ­რი მოღ­ვა­წე იყო.
ვა­შინ­გ­ტო­ნის შემ­დეგ კვლავ სა­მი­ნის­ტ­რო­ში ვხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლობ­დი უკ­ვე ამე­რი­კის ქვეყ­ნე­ბის დე­პარ­ტა­მენტს, გარ­კ­ვე­უ­ლი პე­რი­ო­დი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს გა­ნათ­ლე­ბის პრო­ექ­ტის კო­ორ­დი­ნა­ტო­რიც ვი­ყა­ვი, მაგ­რამ ბი­უ­როკ­რა­ტი­უ­ლი საქ­მი­ა­ნო­ბა არ იყო ჩე­მი მო­წო­დე­ბა და ისევ ჩემს საყ­ვა­რელ და სა­ა­მა­ყო უნი­ვერ­სი­ტეტს და­ვუბ­რუნ­დი. 
– თქვენ სა­მეც­ნი­ე­რო გაც­ვ­ლი­თი პროგ­რა­მე­ბით იმ­ყო­ფე­ბო­დით სტენ­ფორ­დი­სა და ვის­კონ­სი­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში. რა მოგ­ცათ იქ გა­ტა­რე­ბულ­მა წლებ­მა?
– 1987-1988 წლებ­ში სა­ერ­თა­შო­რი­სო კვლე­ვე­ბი­სა და გაც­ვ­ლე­ბის საბ­ჭომ სტენ­ფორ­დის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში (კა­ლი­ფორ­ნია) მი­მავ­ლი­ნა. რო­გორ შე­იძ­ლე­ბა ამას იღ­ბ­ლი­ა­ნო­ბა არ და­ვარ­ქ­ვათ? მა­შინ საბ­ჭო­თა პე­რი­ო­დი იყო და 3 წე­ლი ვაგ­რო­ვებ­დი სა­ბუ­თებს – ამე­რი­კა­ში გამ­გ­ზავ­რე­ბის უფ­ლე­ბა რომ მი­მე­ღო. Aამ­დე­ნი წვა­ლე­ბის შემ­დეგ ვა­შინ­გ­ტო­ნის აე­რო­პორ­ტ­ში რომ ვჯდე­ბო­დი, ისე­თი გრძნო­ბა მქონ­და, თით­ქოს პლა­ნე­ტა მარსს მი­ვაღ­წიე. ამე­რი­კა­ში სტენ­ფორ­დის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი, ჰარ­ვარ­დის მე­რე, მე­ო­რე უნი­ვერ­სი­ტე­ტია. თუმ­ცა ამა­ზე და­ვა დღემ­დე მი­დის – პირ­ვე­ლი რო­მე­ლია... სა­მუ­შა­ოდ და­მით­მეს დე­კა­ნის კა­ბი­ნე­ტი, სა­დაც უამ­რა­ვი წიგ­ნი იყო. კომ­ფორ­ტუ­ლი გა­რე­მო, ულა­მა­ზე­სი ბუ­ნე­ბა სა­ოც­რად ერ­წ­ყ­მო­და ერ­თ­მა­ნეთს, თა­ვი სა­მოთ­ხე­ში მე­გო­ნა. ვეს­წ­რე­ბო­დი ამე­რი­კის ყვე­ლა­ზე წარ­მა­ტე­ბულ უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში მსოფ­ლიო დო­ნის მეც­ნი­ე­რე­ბის ლექ­ცი­ებს. 10 თვის გან­მავ­ლო­ბა­ში ამ პროგ­რა­მით ძა­ლი­ან ბევ­რი რამ ვის­წავ­ლე.
– რო­გორ ხე­დავთ მეც­ნი­ე­რე­ბის როლს ქვეყ­ნის გან­ვი­თა­რე­ბის საქ­მე­ში?
– ჩვე­ნი ქვეყ­ნის არც ერ­თ­მა მთავ­რო­ბამ არ გა­მო­ი­ყე­ნა ის სა­მეც­ნი­ე­რო, აკა­დე­მი­უ­რი რე­სურ­სი, რაც დღეს გვაქვს. უნი­ვერ­სი­ტეტს სხვა­დას­ხ­ვა დარ­გე­ბის ისე­თი სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი ჰყავს, რომ მა­თი 20% რომ გა­მო­ი­ყე­ნონ, საქ­მე უკე­თე­სო­ბის­კენ წა­ვა. სა­მეც­ნი­ე­რო და აკა­დე­მი­უ­რი რე­სურ­სე­ბის არ გა­მო­ყე­ნე­ბა – ჩვე­ნი პო­ლი­ტი­კის კა­ტას­ტ­რო­ფაა. ამე­რი­კა უკ­ვე დი­დი ხა­ნია, რაც ამ გა­მოც­დი­ლე­ბას მი­მარ­თავს. ამე­რი­კის მთავ­რო­ბას რო­გორც კი გა­უ­ჭირ­დე­ბო­და, მა­შინ­ვე კრებ­და აკა­დე­მი­უ­რი წრის წარ­მო­მად­გენ­ლებს და მათ­გან სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვებ­ზე და­ფუძ­ნე­ბულ ცოდ­ნას და რჩე­ვებს იღებ­და, რო­მელ­საც, შემ­დ­გომ, პო­ლი­ტი­კის ფორ­მი­რე­ბი­სას იყე­ნებ­და. სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში კი რა ხდე­ბა? აქ მეც­ნი­ე­რე­ბის აზ­რი, ცოდ­ნა და გა­მოც­დი­ლე­ბა ხე­ლი­სუ­ფალ­თა­გან უგუ­ლე­ბელ­ყო­ფი­ლია. დღეს სა­მეც­ნი­ე­რო რე­სურ­სე­ბი არის ბევ­რად მე­ტი, ვიდ­რე მო­ვიხ­მართ.

ვრცლად

„საქართველოს ლომონოსოვი“

დიდ ქიმიკოსს, ევროპაში სახელგანთქმულ მეცნიერს, პროფესორ ვასილ პეტრიაშვილს, მისი მოღვაწეობის დასაწყისში, მენდელეევი ახალგაზრდა მეცნიერებიდან ყველაზე ნიჭიერად და პერსპექტიულად მიიჩნევდა. ვ. პეტრიაშვილი გახლდათ უმაღლესი სასწავლებლის, ოდესის (ნოვოროსიის) უნივერსიტეტის რექტორი, იგი იყო პირველი ქართველი, რომელიც უმაღლესი სასწავლებლის რექტორად აირჩიეს. მან დაგვიტოვა მეტად საჭირო სამეცნიერო წიგნები და წერილები ქართულ ენაზე. ტექნიკური ტერმინებით გაამდიდრა ქართული ენა.
მისი ოცნება იყო თავის ქვეყანაში უმაღლესი სასწავლებლის დაარსება. ვ. პეტრიაშვილის მოღვაწეობამ დიდად შეუწყო ხელი ქართული უნივერსიტეტის ჩამოყალიბების საქმეს. მისი ავტორიტეტი და სახელი იმდენად დიდი იყო, რომ, ქართველ გამოჩენილ მოღვაწეთა აზრით, ქართული უნივერსიტეტის სათავეში უნდა მდგარიყო ვასილ პეტრიაშვილი.
„მე რომ დაჯილდოებული ვყოფილიყავი პოეტური ნიჭით და მიზნად დამესახა – მომეცა სახე ყველა საუკეთესო ზნეობრივი თვისებით აღჭურვილი ადამიანისა, რომელშიც განსახიერებული უნდა ყოფილიყო გულკეთილობა შეერთებულ ჭკუასთან, მე გამოვსახავდი ვასილ მოსეს ძე პეტრიაშვილს“, – წერდა პეტრე მელიქიშვილი.
თბილისთან ახლოს, თელეთისა და კუმისის მიმდებარე სოფელ წალასყურში, 1842 წელს დაბადებულ ვასილ მოსეს ძე პეტრიაშვილს დედა ოთხი წლის ასაკში გარდაეცვალა. მამა სოფლის მღვდელი, საკმაოდ მწიგნობარი და კეთილი პიროვნება ყოფილა.
8 წლის ვასომ, მამის დახმარებით, დაიწყო წერა-კითხვის შესწავლა. ქართულს მეტ დროს ანდომებდა, მაგრამ პარალელურად რუსულის ათვისებასაც შეუდგა.
11 წლის ვასო მამამ თბილისის სასულიერო სემინარიაში მიაბარა. აქ იაკობ გოგებაშვილი მუშაობდა და დიდმა პედაგოგმა მალევე დაიახლოვა ნიჭიერი ბავშვი.
სასულიერო სემინარიის დამთავრების შემდეგ, ვასომ გადაწყვიტა სწავლა ოდესის (ნოვოროსიის) უნივერსიტეტში გაეგრძელებინა. პირველად იგი იურიდიულ ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, თუმცა მალევე გადავიდა ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილებაზე სწავლის გასაგრძელებლად. 1870 წელს ამთავრებს უნივერსიტეტს და სარბიელად ქიმიას ირჩევს. მას ტოვებენ უნივერსიტეტში ტექნიკური ქიმიის კათედრის ლაბორანტად. 1873 წელს მიავლინეს ბონში სახელგანთქმული მეცნიერის, გერმანელი ქიმიკოსის ფ. კეკულეს ლაბორატორიაში. 1874 წელს იცავს სამაგისტრო დისერტაციას.
1875 წელს ირჩევენ კათედრის დოცენტად. 1877 წელს, 32 წლის ასაკში, ბრწყინვალედ იცავს სადოქტორო დისერტაციას ქიმიაში. ტექნიკური ქიმიის კურსს ის 35 წლის განმავლობაში უძღვებოდა. მუშაობდა ასევე ანალიზური ქიმიის, ორგანული და ფიზიკური ქიმიის საკითხებზე. 1878 წლიდან 1881 წლამდე სამეცნიერო მივლინებაშია პარიზში, სორბონის უნივერსიტეტში, სადაც ისეთ დიდ მეცნიერებს ხვდებოდა, როგორებიც იყვნენ ბერთლო, ვიურცი, სენკლერ – დევილი.
1881 წელს თავისი მასწავლებლის ა. ვერიგოს წარდგინებით, ირჩევენ ორდინარულ პროფესორად, 1902 წელს კი დამსახურებული პროფესორი ხდება.
სხვა, შემდგომში ცნობილ ქიმიკოსებთან ერთად, მისი მოწაფე იყო პ. მელიქიშვილი, რომელთანაც 40 წლის მეგობრობა აკავშირებდა.
1905 წელს არჩეული იქნა ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის დეკანად, მას რამდენჯერმე ირჩევენ დროებით რექტორად, 1907 წლიდან კი უნივერსიტეტის რექტორად ინიშნება. მისივე წარდგინებით, დეკანად მუშაობას იწყებს მისი მოწაფე და ერთგული მეგობარი პეტრე მელიქიშვილი, რომელიც ხშირად აღნიშნავდა: „ჩემი სტუდენტობის პირველი დღიდან ვ. პეტრიაშვილის ცხოვრების უკანასკნელ დღემდე მეგობრები ვიყავით. ვასილ მოსეს ძე, როგორც უფროსი ძმა, ისე მეპყრობოდა“.
ოდესის პრესაში იწერებოდა, რომ ვ. პეტრიაშვილი იდეალური რექტორი იყო და თვლიდნენ, რომ მის მსგავსად ამ მოვალეობას, ალბათ, ვერავინ შეასრულებდა. სტუდენტობის დიდი სიყვარული და პატივისცემა ჰქონდა ვ. პეტრიაშვილს. სხვადასხვა ჟურნალებში და გაზეთებში აქვეყნებდა საინტერესო და საჭირო წერილებს. მისი შრომები მეტად პოპულარული იყო როგორც რუსეთში, ისე ევროპაში.
მონაწილეობდა ქალაქის სანიტარული საქმეების მოწესრიგებაში. მის მიერ მოწოდებული, მეცნიერულ საფუძველზე დამყარებული მეთოდებით, ქალაქის თვითმმართველობა აწარმოებდა საჭირო ღონისძიებებს.
დიდი როლი ითამაშა ოდესაში ქალთა განათლების საქმეში. მისი ინიციატივით და ხელშეწყობით ქალებს აგზავნიდნენ საზღვარგარეთ სასწავლებლად. დიდ ყურადღებას აქცევდა სასწავლებლად წასულ ქართველ ქალებს და მატერიალურ დახმარებასაც უწევდა მათ. 1903 წელს, ოდესაში ქალთა უმაღლესი კურსები გაიხსნა, ამ საქმეში დიდი წვლილი ვ. პეტრიაშვილსაც ჰქონდა შეტანილი.
1902 წელს, კავკასიის სასოფლო სამეურნეო საზოგადოებამ საპატიო წევრად აირჩია.
მისი ლექციები გამოირჩეოდა ღრმა შინაარსით და დამსწრეთა დიდ ინტერესს იწვევდა. 
ცნობილი ქიმიკოსი, პროფესორი ვ. კაკაბაძე წერდა: „ჩვენი ვალია – ზედმიწევნით შევისწავლოთ ამ გამოჩენილი მეცნიერის, მხურვალე პატრიოტის და იშვიათი ადამიანის ღრმაშინაარსიანი ცხოვრება და მოღვაწეობა, მისი მდიდარი მემკვიდრეობა. პეტრიაშვილი იყო წარჩინებული აკადემიური მოღვაწე, შეუდარებელი პედაგოგი და აღმზრდელი, იყო თავდადებული და უანგარო საზოგადო მოღვაწე, იშვიათი ადამიანი, შემკული ყოველგვარი მაღალი, კეთილშობილური თვისებებით და გრძნობებით, იყო მგზნებარე პატრიოტი. როგორც მეცნიერი, შეუდარებელი იყო, სტუდენტებისთვის იყო ნამდვილი მეგობარი, რომელიც ყოველთვის უწევდა მათ მორალურ თუ მატერიალურ დახმარებას“.
პროფესორ სერგი ავალიანის აზრით, „ვ. პეტრიაშვილმა პირველად შეიტანა ქართულ ენაში მტკიცე, მეცნიერული ნომენკლატურა და შექმნა ახალი, ტექნიკური საბუნებისმეტყველო მეცნიერული ენა. მაგრამ პეტრიაშვილის ნაშრომების ღირსება და მნიშვნელობა მარტო ქართული მეცნიერულ-ტექნიკური ტერმინოლოგიის შექმნით კი არ განისაზღვრება, მან პირველმა ჩაუყარა საფუძველი ქართულ საზოგადოებაში მეცნიერულ აზროვნებას“.
პროფესორი მედვედევი გულახდილად ამბობდა: „ბედნიერნი არიან აღზრდილნი ისეთ უნივერსიტეტებში, სადაც არიან ისეთი დიდი პირები, როგორიც იყო ვასილ პეტრიაშვილი. იგი მარტო მეცნიერების მასწავლებელი არ იყო, უფრო მეტად ზნეობის ცოცხალი მაგალითი და მისი მასწავლებელი გახლდათ“.
ვ. პეტრიაშვილი მეგობრობდა ნ. ნიკოლაძესთან და კონსულტაციებს უწევდა მას სოფლის მეურნეობის საკითხების მეცნიერულად გადაწყვეტის საქმეში. როდესაც ნ. ნიკოლაძემ აკაკი წერეთელს უამბო ვასილ პეტრიაშვილის ოდესაში მოღვაწეობის ამბები, აკაკიმ „საქართველოს ლომონოსოვი“ უწოდა მას.
„ვ. პეტრიაშვილი ოდესის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილების საუკეთესო ხანის საუკეთესო წარმომადგენელი იყო. რაც მან გააკეთა, კარგა ხანია შევიდა სახელმძღვანელოებში. მე ბედნიერი ვარ, რომ წილად მხვდა არა მარტო მისი მოწაფეობა, არამედ მეგობრობა მთელი ოცი წლის განმავლობაში“. „იგი ვიწრო სპეციალისტი კი არ იყო, არამედ იყო ფართედ განათლებული ქიმიკოსი, შესანიშნავი ადამიანი, ამღზრდელი და გამოჩენილი მეცნიერი“, – აღნიშნავდა დიდი ქიმიკოსი ნ. ზელინსკი, რომლის სახელობისაც არის დღეს ორგანული ქიმიის ინსტიტუტი მოსკოვში.
სამშობლოს ვ. პეტრიაშვილი არასდროს ივიწყებდა. ქართულ პრესაში ბეჭდავდა სხვადასხვა ხასიათის ნაწარმოებებს, მათ შორის ბელეტრისტულს. მისი წერილები, რომელიც სოფლის მეურნეობას ეხებოდა, დიდად ეხმარებოდა ქართველ საზოგადოებას. ის საქართველოში მევენახეობის განვითარებას და მის ტრადიციებს დიდ ყურადღებას აქცევდა. რუსულ და ქართულ ჟურნალებსა და გაზეთებში სისტემატიურად აქვეყნებდა სოფლის მეურნეთათვის საჭირო სტატიებს.
ჟურნალ „ვესტნიკ ვინოდელიაში“, რომელიც პეტერბურგში დაარსდა, შემდეგ კი გადაიტანეს ოდესაში, აქტიურად მუშაობდნენ ვ. პეტრიაშვილი და პ. მელიქიშვილი. ამასთან ორივენი იყვნენ 1901 წელს პარიზში დაარსებული მევენახეობა-მეღვინეობის საერთაშორისო კომისიის წევრები.
პროფესორ კ .მოდებაძის შეფასებით, „ვ. პეტრიაშვილმა პირველმა ჩაუყარა საფუძველი ქართულ საზოგადოებაში მეცნიერულ აზროვნებას. მევენახეობა-მეღვინეობის დარგში მოღვაწეობით ვ. პეტრიაშვილმა სწორი ალღო აუღო ქართველი ერის ამ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საარსებო წყაროს და უეჭველად ხელი შეუწყო თავის სამშობლოში ამ დარგის განვითარებას“.
გაზეთ „მოამბეში“ ხშირად იბეჭდებოდა ვ. პეტრიაშვილის წერილები: „ღვინის დაყენება“, „რძე და მისი გამოყენება“, „სითბო და მისი სარგებლობა“, „ლუი პასტერის ღვაწლი ღვინის დაყენებაში“, „ვაზი, მისი მოშენება და მოვლა“ და სხვ. ასეთი ღრმა შინაარსის ნაშრომები მაშინ რუსულადაც არ იყო გამოქვეყნებული. ქართულ ენაზე შექმნა ქიმიის სახელმძღვანელო, რომელიც, სამწუხაროდ, სხვა საინტერესო ნაშრომებთან ერთად დაკარგულა.
ქართულ ენაზე გაზეთებში გამოქვეყნებული წერილების საფუძველზე შექმნა სოლიდური, კაპიტალური სახელმძღვანელოები: 1894 წელს – „ღვინის დაყენება“; 1895 წელს – „რძე და მისი სხვადასხვაგვარად გამოყენება“; 1905 წელს – „ღვინის წარმოება,“ „ძმრის წარმოება“. საქართველოში მრავალი მნიშვნელოვანი ნაშრომი აქვს გამოქვეყნებული მეღვინეობაში, მევენახეობაში. მისი ნაშრომები, რომლებიც მოგვიანებით დაბეჭდა მელიქიშვილმა, ეხებოდა წყალტუბოს წყლებსა და ახტალის ტალახს. ცდილობდა, წვლილი შეეტანა მარგანეცის წარმოების საქმეშიც.
თავის ნაშრომებში განიხილავდა ქვევრში ღვინის დაყენების საკითხებს, რასაც მეტად საინტერესოდ მიიჩნევდა. აღწერდა სასმელების ისეთ სატრანსპორტო საშუალებებს, როგორიცაა რუმბი, ტიკი, ტიკჭორა, კოლოტი.
„საქართველოს მეღვინეებისა და სოფლის მეურნეთათვის ვ. პეტრიაშვილის ნაშრომები გახდნენ ნიადაგ სახმარ და ძვირფას სახელმძღვანელოებად. ისინი წარმოადგენენ პირველ სამეცნიერო ტრაქტატებს ქართულ ენაზე“. „ის იყო თავისი ეპოქის მოწინავე და დიდი მოღვაწე“, „მას ახასიათებდა იშვიათი თავმდაბლობა“, „იყო იდეალური რექტორი“, „სტუდენტებისათვის ნამდვილი მეგობარი იყო“. „საქართველოში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა, არ იყო საქართველოში კუთხე, რომ მისთვის რაღაც რჩევისათვის არ მიემართათ რომელიმე მეცნიერულ-პრაქტიკული საკითხის გადასაწყვეტად“. „იყო მგზნებარე პატრიოტი,“ „ის ოცნებობდა საქართველოში უმაღლესი სასწავლებლის დაარსებაზე“. „მას საქართველოსთან კავშირი არასდროს გაუწყვეტია“, – ვიშველიებთ ისევ პროფესორ ვ. კაკაბაძის სიტყვებს.
1881 წელს ვ. პეტრიაშვილი დაქორწინდა ეკატერინე ყარამანის ასულ თავდგირიძეზე, რომელიც მან პარიზში გაიცნო. ქ-ნი ეკატერინე პოეტ მამია გურიელის დისწული იყო. იგი თავაზიანად და მზრუნველობით ეპყრობოდა მეუღლის მეგობრებსა და მოსწავლეებს. ამ ოჯახში შეხვდა და დაუახლოვდა ვ. პეტრიაშვილი აკაკის. აკაკიმ ვ. პეტრიაშვილის საცხოვრებელს ოდესაში „ზღვისპირა პატარა საქართველო უწოდა“. მათთან გამოულევლად იკრიბებოდნენ საქართველოდან ჩამოსული თუ ადგილობრივი სტუმრები, ხშირად სტუდენტებიც. იმართებოდა საინტერესო წვეულებები, შეხვედრები და საუბრები. მათი ოჯახის წევრად ითვლებოდა პეტრე მელიქიშვილი.
ილიას, აკაკის და ნიკოლაძის გარდა, ვ. პეტრიაშვილთან მეგობრობდნენ და დიდ პატივს სცემდნენ გ. წერეთელი, სერგი მესხი, ივანე მესხი, იაკობ გოგებაშვილი და სხვა ქართველი გამოჩენილი მწერლები და მოღვაწეები.
თბილისში მცირე ხნით ჩამოსული ვ. პეტრიაშვილი საზოგადოებას გულითადი სითბოთი მიუღია. დიდი სიხარულით შეხვედრია მას ექვთიმე თაყაიშვილი.
ვ. პეტრიაშვილის აზრით, აუცილებელი იყო ბავშვებს პირველად ჯერ თავიანთი ენა ესწავლათ, მშობლიურ ენაზე ჰქონოდათ მიღებული განათლების საფუძველი და მერე არც სხვა ენებზე სწავლა არ გაუჭირდებოდათ, თორემ, მისი სიტყვებით – „ყველგან ისე მომხდარა, თუ ყმაწვილი პირველადვე უცხო ენაზე იწყებს სწავლასა, იმისგან ხეირი არასდროს გამოსულა“.
ერთხელ გულიც ატკინეს – სამშობლოდან შორს მყოფს რა სარგებელი მოაქვს თავისი ქვეყნისთვისო. მან კი უპასუხა – მე თუ ვერ მოვასწრებ საქართველოში დაბრუნებას და რაიმე სასარგებლო საქმის გაკეთებას, ამას გააკეთებენ ჩემი განსწავლული მოწაფეები, როდესაც ოდესიდან სამშობლოში დაბრუნდებიან, ისინი არც ისე ცოტანი არიანო.
სამწუხაროდ, ვ. პეტრიაშვილი ჯერ კიდევ ენერგიით სავსე, 1908 წელს, კარლსბადში (ახლანდელი კარლოვი ვარი), ფილტვების ანთებით გარდაიცვალა. მისმა გარდაცვალებამ საქართველოში დიდი გლოვა გამოიწვია, გაზეთებში წაიკითხავდით საოცრად გულთბილ და მწუხარებით აღსავსე წერილებს. ოდესელი სტუდენტობაც განიცდიდა მზრუნველის დაკარგვას, დაკარგვას „კავკასიელი გოლიათისას“, რომელსაც ჯერ კიდევ შეეძლო ბევრი კარგი საქმის გაკეთება. 
გაიგო თუ არა პ. მელიქიშვილმა ვ. პეტრიაშვილის ავადმყოფობის ამბავი, სასწრაფოდ წავიდა კარლსბადში. იქედან პ. მელიქიშვილმა დეპეშით აცნობა ნ. ნიკოლაძეს პეტრიაშვილის გარდაცვალება. პ. მელიქიშვილმა მეგობარს ცოცხალს მიუსწრო და ვ. პეტრიაშვილმა, სიცოცხლის ბოლო დღეები პეტრე მელიქიშვილის მზრუნველობისა და პატრონობის ქვეშ გაატარა.
ოდესის უნივერსიტეტში პ. მელიქიშვილი 1869 წელს შევიდა. ვ. პეტრიაშვილი უკვე ამთავრებდა უნივერსიტეტს. ისინი ერთმანეთს ჯერ კიდევ თბილისიდან იცნობდნენ, განახლდა და განმტკიცდა მათი მეგობრობა, რომელიც კიდევ 40 წელს გაგრძელდა. პ. მელიქიშვილისათვის დიდი სულიერი ტრავმა იყო თავისი უფროსი მეგობრისა და მასწავლებლის გარდაცვალება.
მეგობრის გარდაცვალების გამგონე აკაკი ძალზე შეწუხებულა და ვ. პეტრიაშვილის ხსოვნას ლექსიც კი მიუძღვნა. „ჩუმი მოღვაწე, ნამდვილ ქართველი, სიკვდილით ქართველთ გულის მომწყვლელი“, – ასე ამთავრებდა თავის ლექსს აკაკი წერეთელი.
კარლსბადიდან ვ. პეტრიაშვილი ოდესაში გადმოასვენეს, მის დაკრძალვაზე უამრავი თბილი სიტყვა ითქვა. შემდეგ კი თბილისში გადმოასვენეს და დიდი პატივით დაკრძალეს ვერის სასაფლაოზე. ახლა – ბაგებში, ვაკის სასაფლაოზე განისვენებს. თუმცა მრავალთა აზრია, რომ იგი ბევრად მეტს იმსახურებს.

თეიმურაზ პეტრიაშვილი,
მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პათოფიზიოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი

ვრცლად

ქიმია, უნივერსიტეტი და მისი უდიდებულესობა – მეცნიერი!

შტრიხები ელიზა მარქარაშვილის პორტრეტისთვის

კასპში, ჩვეულებრივი მოსამსახურის ოჯახში დაიბადა. არასოდეს უფიქრია, რომ ცხოვრებას და მთელ თავის საქმიანობას ქიმიას მიუძღვნიდა, თუმცა ეს მანამ, ვიდრე სკოლის გაკვეთილზე პედაგოგი – ქალბატონი ნუნუ ლაცაბიძე შევიდოდა. იმ დღეს დაიწყო პირველი გაკვეთილი და მას მერე ქიმიას აღარასდროს მოსცილებია – ხან სახლში, ხანაც მასწავლებელთან ერთად, გაკვეთილების შემდეგ, მენდელეევის ტაბულის სიღრმეებში ისწავლა ხეტიალი. სკოლის დასრულების შემდეგ კი სხვაგან წასვლა არც უფიქრია – თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს მოაშურა – ისწავლა, დაამთავრა, აქვე დაიწყო მუშაობა და მეტი სამუშაო ადგილი მის ბიოგრაფიაში არც არის – 1982 წლიდან დღემდე სამსახურეობრივი გამოცდილების გრაფაში ყველგან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტია მითითებული. 
ამ ადამიანს იცნობს ყველა, ვისაც ერთხელ მაინც შეუვლია თვალი ქიმიკოსების მიერ მოწყობილი სამეცნიერო, სტუდენტური თუ საბავშვო ღონისძიებებისთვის – ათასგვარ ქიმიურ ცდებსა და ფერად-ფერად „დრაკონებში“ მუდმივად ჩანს მომღიმარი, მოფუსფუსე და დაინტერესებული ადამიანებისთვის ყველა კითხვაზე მოპასუხე ქალბატონი ელიზა მარქარაშვილი – ქიმიის დოქტორი, თსუ-ის ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის მაკრომოლეკულების ქიმიის სასწავლო-სამეცნიერო ლაბორატორიის გამგე, საბავშვო უნივერსიტეტის კოორდინატორი და უბრალოდ, თავისი საქმის პროფესიონალი.

უნივერსიტეტში 1976 წელს ჩაირიცხა. ამბობს, რომ ქიმიისადმი ინტერესი ლექტორებმა, განსაკუთრებით კი დოცენტმა ცისანა ვარდოსანიძემ და აკადემიკოსმა ლოტარ ხანანაშვილმა გაუღრმავეს, რადგან მონდომებას ამჩნევდნენ და ხელსაც უწყობდნენ, რომ სასწავლო მივლინებებში ევლო და ცოდნა სხვადასხვა მოწინავე უნივერსიტეტში გაეღრმავებინა. ასე მოიარა ბალტიისპირეთის ქვეყნები, უკრაინა, რუსეთი – მოსკოვის და ლენინგრადის ინსტიტუტები, საკანდიდატო დისერტაციის ძირითადი ნაწილიც იქ გააკეთა და 1989 წელს დაიცვა კიდეც მაკრომოლეკულების ქიმიაში. ახლა მადლიერებით იხსენებს თავის პედაგოგებს და მხოლოდ ერთ რამეზე წყდება გული – თავის დროზე არ გამოიყენა გერმანიაში წასვლის შესაძლებლობა, რომელიც ბატონმა ლოტარ ხანანაშვილმა მისცა: „რომ წავსულიყავი, ალბათ, ჩემი ცხოვრებაც სხვანაირად წარიმართებოდა, თუმცა ამას ჩემთვის ხელი არ შეუშლია, რომ 31 წლის ასაკში დამეცვა საკანდიდატო დისერტაცია. ვფიქრობ, ცხოვრებაში სწორი არჩევანი გავაკეთე – ქიმია ჩემთვის ყველაფერია“, – ამბობს ქალბატონი ელიზა და ლაბორატორიისკენ გვითითებს – „აქ გავატარე თითქმის 37 წელი, გავიარე გზა მეცნიერ-თანამშრომლობიდან ლაბორატორიის გამგეობამდე და ვერც წარმომედგინა, თუ ოდესმე სხვა საქმის კეთება მომინდება, ოღონდ ესაა, ადრე უფრო კვლევები მაინტერესებდა, ახლა კი პედაგოგიური მოღვაწეობა უფრო მხიბლავს სტუდენტებთანაც და სკოლის მოსწავლეებთანაც“.
ელიზა მარქარაშვილი ათამდე სახელმძღვანელოს და მონოგრაფიის ავტორია, მათ შორისაა რამდენიმე წიგნი ომარ მუკბანიანთან, ჯ. ანელისთან და თამარ თათრიშვილთან თანაავტორობით. მას გამოქვეყნებული აქვს 200-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია მაღალრეიტინგულ ჟურნალებში, იყო 10 საერთაშორისო და 5 ადგილობრივი საგრანტო პროექტის ჯგუფის ხელმძღვანელი და მეცნიერ-თანამშრომელი. აქტიურადაა ჩართული საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამების განხორციელებაში. ამას გარდა, ქალბატონი ელიზა არის ლექტორი, რომელიც მუდმივად ზრუნავს სტუდენტების სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობასა და მათ ოლიმპიადებში ჩასართავად. იგი კურირებს საწარმოო პრაქტიკასაც: „სასწავლო პროცესში ძალიან მნიშვნელოვანია საწარმოო პრაქტიკის არსებობა, რომ სტუდენტს შეეძლოს ქიმიური ნაერთების სინთეზი ანალიზის სხვადასხვა მეთოდების გამოყენებით. ის სწორედ ამ პროცესში ეუფლება ექსპერტიზის საფუძვლებს, რაც საშუალებას მისცემს, გასცეს კონკრეტული რეკომენდაციები ამა თუ იმ თვისების მქონე მასალის დამზადებაზე, ან უზრუნველყოს დამზადებული პროდუქტის, სასმელის და მასალის საექსპლუატაციო თვისებების კონტროლი უსაფრთხოების ნორმებისა და ეკოლოგიის დაცვით. ჩვენთან საწარმოო პრაქტიკა ხელშეკრულებებისა და მემორანდუმების საფუძველზე ხორციელდება და მეამაყება, რომ ბოლო სამი წლის განმავლობაში ქიმიის მიმართულების 40-მდე კურსდამთავრებული დასაქმდა პარტნიორ ორგანიზაციებსა და სააგენტოებში“, – გვითხრა ქალბატონმა ელიზამ და შეგვახსენა, რომ მარტის დასაწყისში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორმა სწორედ ამ საწარმოო სტაჟირებისა და დასაქმების ხელშეწყობისთვის დააჯილდოვა ოცამდე პარტნიორი ორგანიზაცია, მათ შორის: „კოკა-კოლა ბოთლერს ჯორჯია“, გარემოს დაცვის ეროვნული სააგენტო, კომპანია „ავერსი“, შპს „ჯორჯიან ვოთერს ენდ ფაუერი“, ქართული ლუდის კომპანია „ზედაზენი“, „ჰენკელ ბილდინგ ქემიკალს ჯორჯია“, რძის პროდუქტების კომპანია „მილკო ფუდი“, საქართველოს ეროვნული მუზეუმი, სამხარაულის ექსპერტიზის ბიურო, სამხედრო-სამრეწველო ცენტრი „დელტა“, სოფლის მეურნეობის ლაბორატორია და სხვები. ქიმიის მიმართულების პროფესურასთან ერთად, ამ წარმატებაში ქალბატონ ელიზასაც მიუძღვის დიდი წვლილი. 
თითქოს ეს საქმიანობა ერთი ადამიანისთვის საკმარისი უნდა იყოს, მაგრამ მთავარი თურმე წინ ელოდა – იგი უკვე რამდენიმე წელია თსუ-ის „საბავშვო უნივერსიტეტის“ ქიმიის კოორდინატორია და ბავშვებთან ურთიერთობამ საკუთარ თავში კიდევ ახალი მისწრაფება აღმოაჩენინა – მოსწავლეების მეცნიერებით დაინტერესება: „მათთან ძალიან საინტერესოა სალექციო კურსის ჩატარება. სახალისო ლექციებსაც ვატარებთ და ცდებსაც. კვირაში ორჯერ მოდიან სხვადასხვა სკოლიდან, როგორც რაიონებიდან, ასევე თბილისიდან. ამ საქმეს ხალისით ვაკეთებ, რადგან ქიმიის გარეშე წარმოუდგენელია ცხოვრება, მითუმეტეს დღეს, როცა ჩვენ გარშემო მუდმივად ქიმიური რეაქციები მიმდინარეობს – მაგალითად, როცა ჰაერს შევისუნთქავთ, ჟანგბადის მოლეკულები ჩადის, ამოვისუნთქავთ – CO2-ის მოლეკულები ამოდის; როცა წყალს ან თუნდაც ჩაის ან ყავას სვამთ, წყლის მოლეკულებს ვყლაპავთ... რასაც ჩვენ აქ, ლაბორატორიაში ვაკეთებთ, ეს, ფაქტობრივად, სახლში ტაფებზე და ქვაბებში კეთდება – იქნება ნამცხვრის, პურის გამოცხობა თუ სადილის გაკეთება – ყველაფერი ქიმიაა. ჩვენს ორგანიზმშიც ქიმიური პროცესი მიმდინარეობს, რომელსაც ფერმენტები წარმართავენ და ასე შემდეგ. სწორედ ასეთ საკითხებში ვათვითცნობიერებთ მოსწავლეებს და ვაყვარებთ ქიმიას“, – ასე გვიხსნის ახალ გატაცებას მეცნიერი და იქვე გვიჩვენებს თავისი ავტორობით გამოცემულ დამხმარე სახელმძღვანელოებს: „ქიმია, თაფლი, ყავა, შოკოლადი“, „ქიმია ყოფა-ცხოვრებაში“, „ქიმია და სამკაული“, „ქიმია და მედიცინა“, „ქიმია და მშენებლობა“. ეს სახელმძღვანელოები დიდი პოპულარობითY სარგებლობს სკოლებში. მაგალითად, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირქვალის საჯარო სკოლის ქიმიის მასწავლებელმა ვაჟა ღავთაძემ პროექტი „თავისუფალი გაკვეთილები“, რომელშიც საგრანტო დაფინანსება მოიპოვა, მთლიანად ქალბატონი ელიზას დამხმარე სახელმძღვანელოებზე ააგო. უნივერსიტეტთან ასევე ძალიან მჭიდრო თანამშრომლობა აქვთ ბათუმის კერძო სკოლა „ლამპარსა“ და საქართველოს საპატრიარქოს წმ. იოანე ბოლნელის სახელობის სკოლას. 
„ვერ წარმოვიდგენდი, რომ ის, რაც ძალიან მარტივად ვისწავლე თეორიულად, ასე ძნელი განსახორციელებელი იქნებოდა ლაბორატორიაში. ყველაფერი თავიდან უნდა ვისწავლო და გავიაზრო. ეს ძალიან კარგი გაკვეთილია ჩემთვის. თეთრ ხალათში მუშაობა უჩვეულო და სასიამოვნოა. დიდი მადლობა ამისთვის“, – ეს მარი ბროსეს სკოლის მოსწავლის, სოფო მებაღიშვილის შთაბეჭდილებაა „საბავშვო უნივერსიტეტის“ სასწავლო აქციის თაობაზე. ამგვარ ჩანაწერებს ლაბორატორიის სამახსოვრო წიგნში ბევრს შეხვდებით. მოსწავლეებმა კი, შესაძლოა, არც იციან, რომ ყველაფრის ორგანიზატორი და სულის ჩამდგმელი თეთრ ხალათში გამოწყობილი ის ქალბატონია, რომელიც ახლა ემოციით გვიყვება ქიმიის როლზე ყოფა-ცხოვრებაში: „ყოველდღიურ ცხოვრებაში ადამიანები მუდმივად სარგებლობენ ისეთი საგნებით და ნივთიერებებით, რომლებიც ქიმიური გარდაქმნის შედეგადაა მიღებული. საითაც უნდა გაიხედოთ, დაინახავთ საგნებსა და ნაკეთობებს, რომლებიც დამზადებულია ქიმიურ ქარხნებსა და ფაბრიკებში მიღებული მასალებისა და ნივთიერებებისგან. ამდენად, ყოველდღიურ ცხოვრებაში, მისდაუნებურად, ყველა ჩვენგანი ვატარებთ ქიმიურ რეაქციას, მაგალითად, საპნით ხელის დაბანის, სარეცხის რეცხვის, ცხელ ჩაიში ლიმონის ნაჭრის ჩაგდების დროს – როცა ჩაი, ლაკმუსის მსგავსად, ინდიკატორია. საკვების მომზადებაც ქიმიური პროცესია. ტყუილად კი არ ამბობენ, რომ ქიმიკოსები კარგი კულინარები არიან – საკვების მომზადება ხშირად ლაბორატორიაში ორგანული ნაერთების სინთეზს მოგვაგონებს“, – ამბობს იგი და ჩვენს კითხვაზე, უძნელდება თუ არა ყოფითი ცხოვრება იმის გამო, რომ ბევრი რამ იცის, გვპასუხობს: „ქიმია ხელს მიშლის იმაში, რომ შეიძლება მომეწონოს რაღაც საგანი, მაგრამ ვერ შევიძინო. მაგალითად, შეიძლება გარეგნულად მომხიბლოს ქვაბმა, ტაფამ, ტანსაცმელმა, ან კოსმეტიკამ, მაგრამ ვითვალისწინებ – როდესაც კანი ოფლიანდება, განსაკუთრებით ზაფხულში, ის ქიმიური საღებავები, რომლებიც ტანსაცმელში ან კოსმეტიკურ პროდუქტშია გამოყენებული, ჩვენს კანში შედის, ამიტომ ხშირად არჩევანის წინაშე ვარ. ეს ეხება საკვებსაც, რომელშიც ძალიან ბევრი ისეთი დანამატია, რომელიც არ უნდა მივიღოთ. რომ ჩავუღრმავდები, ფაქტობრივად, ბევრი რამ არ უნდა ჭამო, კარაქიც კი ყველა არ იჭმევა, ამას სპეციალური ანალიზი სჭირდება. რძის პროდუქტებიც საკმაოდ საშიშია, მასში ხელოვნური ფხვნილებია გამოყენებული. ცალკე პრობლემაა ის კონტეინერები, რაშიც საკვები თავსდება – შესაძლებელია გარკვეული დროის შემდეგ იმ მასალიდან პროდუქტში გადავიდეს მავნე ნივთიერებები და ბევრი დაავადება გამოიწვიოს. უმჯობესია, გამოვიყენოთ უფერო, გამჭვირვალე საკვები კონტეინერები, მინის ბოთლები და ქაღალდის შესაფუთი მასალები.
ბოლოდროინდელ სამეცნიერო აქტივობას რაც შეეხება, ელიზა მარქარაშვილი ჩართულია ყველა იმ კვლევაში, რასაც მაკრომოლეკულების ქიმიის მიმართულება ახორციელებს, ძირითადად ეს შეეხება პოლიმერებს, რომელიც სილიციუმ-ორგანული ნაერთების ბაზაზეა მიღებული. ეს არის ელექტროგამტარი მემბრანები, რომლებსაც ფართო გამოყენება აქვთ. ლაბორატორია ასევე მუშაობს საშენ მასალებზე, მათ სურთ ფორმალდეჰიდური ფისები შეცვალონ სხვა შემკვრელით, რომ, მაგალითად, საავეჯო (და სამშენებლო) მასალები უსაფრთხო გახდეს, მაგრამ ამის დანერგვა ძნელია, რადგან ამას ბიზნესი განსაზღვრავს. 
მეცნიერმა ზუსტად იცის, რომ ქიმიის განვითარებისთვის სტუდენტები და მოსწავლეები მეტად უნდა დააინტერესონ, უნდა შეიქმნას ლაბორატორიები, შეიცვალოს სასწავლო ლიტერატურა როგორც უმაღლეს სასწავლებლებში, ასევე სკოლებში: „სკოლებს არ აქვთ ცდების ჩატარების შესაძლებლობა და პრაქტიკაში ვერაფერს აჩვენებს მოსწავლეებს. რეაქტივების შეძენა ძვირია. ჩვენც კი გვიჭირს. როცა სამეცნიერო ფესტივალისთვის ვყიდულობთ რეაქტივებს, ნაწილი გვრჩება და იმას ვიყენებთ „საბავშვო უნივერსიტეტის“ მსმენელებისთვის. რაც შეეხება სახელმძღვანელოებს – შესაცვლელია იმ მხრივ, რომ ზოგ წიგნში ვერ გაიგებ სად იწყება დავალება და სად არის თეორია, არეულია ყველაფერი. ასევე უნდა შეიცვალოს სწავლების მეთოდიც. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების სწავლება უფრო პრაქტიკული უნდა გახდეს, ახალგაზრდებს მეტი ხალისი უნდა მივცეთ, სხვანაირი მიდგომები სჭირდებათ“, – ამბობს იგი და მთლიანად ანგრევს აქამდე გავრცელებულ მოსაზრებას, რომ საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებით დაინტერესებულთა დასაქმების ბაზარი ვიწროა: „ვთვლი, რომ ქიმია საჭიროა ყველგან, სადაც კი ახალი კომპანია იხსნება. მაგალითად, შემიძლია ჩამოვთვალო 20 კომპანია, რომლებიც ხელს გვიწყობენ სტაჟირებაში, რის შემდეგაც ბოლო 3 წლის განმავლობაში 40-მდე სტუდენტი დატოვეს სამუშაოდ. ანუ დასაქმება უკვე რეალურია კვების მრეწველობაში, უალკოჰოლო და ალკოჰოლიანი სასმელების წარმოებაში, კოსმეტიკური საშუალებების წარმოებაში, გარემოს დაცვის სააგენტოში, სადაც საკმაოდ აქტიურად გადიან პრაქტიკას. ამით იმის თქმა მინდა, რომ უკვე გაჩნდა ადგილები, რომლებიც ქიმიკოსებმა უნდა დაიკავონ და დასაქმებაც რეალურია“.
მოვა მომავალი სამეცნიერო ფესტივალი, გაიშლება საგამოფენო სტენდები და ბევრი ჩვენგანი ისევ შეხვდება პრეზენტატორებს შორის მოფუსფუსე თეთრხალათიან ქალბატონს – მისი მახვილი თვალი ისევ ჩასწვდება ყველა ცდას, ყველა რეაქტივის გამოყენებას, ისევ ამოიფრქვევა ფერადი „დრაკონი“ კოლბიდან და ამ ჯადოსნობის ცქერით გართულ ადამიანებს ისე, სხვათა შორის, თამაშ-თამაშით აუხსნის ურთულეს ქიმიურ რეაქციას. ეს ელიზა მარქარაშვილია, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევარი, მეცნიერი და, უბრალოდ, თავისი საქმის უბადლო მცოდნე; ადამიანი, რომელიც მუდამ ჩუმად, თავმდაბლად უხდის ხარკს მეცნიერებას – მის უდიდებულესობა ქიმიას!

ვრცლად

ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძე: მე თსუ-ის პრო­ფე­სო­რი ვარ და ასე­თად უნ­და დავ­რ­ჩე

თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სო­რის სა­ხე­ლი 50 წე­ლი ღირ­სე­უ­ლად ატა­რო და გახ­დე ათა­სო­ბით სტუ­დენ­ტის საყ­ვა­რე­ლი და სა­თაყ­ვა­ნო ლექ­ტო­რი, იო­ლი არ არის... ასე­თი პა­ტი­ვის­ცე­მა და სიყ­ვა­რუ­ლი მხო­ლოდ რჩე­ულ­თა ხვედ­რია. სტუ­დენ­ტებს ვერ მო­ატ­ყუ­ებ და ვერც ვე­რა­ფერს გა­მო­ა­პა­რებ, თუ ბო­ლომ­დე არ და­ი­ხარ­ჯე­ბი, ცოდ­ნის მაქ­სი­მუმს არ გას­ცემ და მათ ცნო­ბის­მოყ­ვა­რე თვა­ლებ­ში პი­რად ტკი­ვილ­სა და სი­ხა­რულს არ ამო­ი­კით­ხავ – არც შენს ლექ­ცი­ა­ზე დას­წ­რე­ბა მო­უნ­დე­ბათ და არც არას­დ­როს გა­გიხ­სე­ნე­ბენ, მად­ლი­ე­რე­ბა­სა და პა­ტი­ვის­ცე­მა­ზე ხომ ლა­პა­რა­კიც ზედ­მე­ტია. ასეთ პრო­ფე­სო­რად იც­ნო­ბენ ქალ­ბა­ტონ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძეს, ღვაწ­ლ­მო­სილ პე­და­გოგ­სა და სი­კე­თით სავ­სე პი­როვ­ნე­ბას, რო­მელ­საც ახ­ლა­ხან 75 წე­ლი შე­უს­რულ­და. 
მი­სი შე­მარ­თე­ბა და პრინ­ცი­პუ­ლო­ბა მი­სა­ბა­ძია და სა­ნი­მუ­შო. ნაკ­ლე­ბად შეხ­ვ­დე­ბით ასე­თი მად­ლი­ე­რე­ბით სავ­სე ადა­მი­ანს, რო­მე­ლიც ყვე­ლას­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლია თა­ვი­სი ორა­ტო­რუ­ლი ნი­ჭით და პირ­და­პი­რო­ბით. ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტის პრო­ფე­სორ­თა შო­რის მას ყო­ველ­თ­ვის გა­მო­არ­ჩევთ თა­ვი­სი ქა­რიზ­მა­ტუ­ლო­ბი­თა და ორი­გი­ნა­ლუ­რი ხედ­ვით. იგი ძლი­ე­რი პი­როვ­ნუ­ლი თვი­სე­ბე­ბის მა­ტა­რე­ბე­ლი პი­როვ­ნე­ბა და ლი­დე­რია, ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტის ნამ­დ­ვი­ლი კო­ლო­რი­ტი! ქალ­ბა­ტო­ნი ელე­ნე წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში გვარ­წ­მუ­ნებ­და თა­ვის არა­ორ­დი­ნა­რულ პი­როვ­ნულ თვი­სე­ბებ­ში, მშობ­ლი­უ­რი მზრუნ­ვე­ლო­ბის გა­მო­ხატ­ვის არაჩ­ვე­უ­ლებ­რივ უნარ­სა და სი­კე­თის უან­გა­როდ გა­ცე­მის ქმე­დე­ბა­ში. ყო­ფილ სტუ­დენ­ტებს ბევ­რი სი­კე­თე ახ­სოვთ მის­გან – ვაჟ­კა­ცუ­რი, ადა­მი­ა­ნუ­რი, სი­კე­თით სავ­სე შე­მარ­თე­ბა, ადა­მი­ა­ნუ­რი ღი­რე­ბუ­ლე­ბე­ბი­თა და ფა­სე­უ­ლო­ბე­ბით ცხოვ­რე­ბის სწავ­ლა და დაბ­რ­კო­ლე­ბე­ბის გა­და­ლახ­ვა. გა­სახ­სე­ნე­ბე­ლი მარ­თ­ლაც ბევ­რი აქვთ, მაგ­რამ ესეც საკ­მა­რი­სია ქალ­ბა­ტონ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძის კე­თი­ლი გუ­ლი­სა და ადა­მი­ა­ნუ­რი ღირ­სე­ბე­ბის წარ­მო­სა­ჩე­ნად – მი­სი მო­წა­ფე­ე­ბი მას სიყ­ვა­რუ­ლი­თა და მო­ფე­რე­ბით „დე­დუ­კას“ ეძა­ხი­ან (ეს მი­სი ტერ­მი­ნია!). 
რაც შე­ე­ხე­ბა პრო­ფე­სორ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძის სა­მეც­ნი­ე­რო-კვლე­ვით მოღ­ვა­წე­ო­ბას – 1972 წელს, ას­პი­რან­ტუ­რის სრუ­ლი კურ­სის გავ­ლის შემ­დეგ, ქალ­ბა­ტონ­მა ელე­ნემ წარ­მა­ტე­ბით და­იც­ვა სა­კან­დი­და­ტო დი­სერ­ტა­ცია. 1967 წლი­დან მუ­შა­ობ­და თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის აღ­რიც­ხ­ვის, ანა­ლი­ზი­სა და აუ­დი­ტის კა­თედ­რა­ზე უმ­ც­რო­სი მეც­ნი­ერ-თა­ნამ­შ­რომ­ლის, ასის­ტენ­ტის, უფ­რო­სი მას­წავ­ლებ­ლის, დო­ცენ­ტის თა­ნამ­დე­ბო­ბებ­ზე. 1992-1997 წლებ­ში იყო ამა­ვე კა­თედ­რის გამ­გე. მი­სი ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ბით მო­ხერ­ხ­და 1993 წელს ეკო­ნო­მი­კის ფა­კულ­ტეტ­ზე ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვი­სა და ანა­ლი­ზის სპე­ცი­ა­ლო­ბით სტუ­დენ­ტ­თა მი­ღე­ბის აღ­დ­გე­ნა, რო­მე­ლიც, გო­რის ეკო­ნო­მი­კუ­რი ინ­ს­ტი­ტუ­ტის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბის გა­მო, თსუ-ში წლე­ბის მან­ძილ­ზე გა­უქ­მე­ბუ­ლი იყო. 2006 წლი­დან დღემ­დე ქალ­ბა­ტო­ნი ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძე სამ­ჯერ აირ­ჩი­ეს სრუ­ლი პრო­ფე­სო­რის აკა­დე­მი­ურ თა­ნამ­დე­ბო­ბა­ზე. 2007-2009 წლებ­ში იყო ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტის დე­კა­ნის მო­ად­გი­ლე, ხო­ლო 2009-2012 წლებ­ში დე­კა­ნის მო­ვა­ლე­ო­ბის შემ­ს­რუ­ლე­ბე­ლი.
ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძე წლე­ბის მან­ძილ­ზე იყო სა­ქარ­თ­ვე­ლოს და­მო­უ­კი­დე­ბელ ბუ­ღალ­ტერ­თა და აუ­დი­ტორ­თა კავ­ში­რის პრე­ზი­დენ­ტი, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს პარ­ლა­მენ­ტ­თან არ­სე­ბუ­ლი აუ­დი­ტო­რუ­ლი საქ­მი­ა­ნო­ბის საბ­ჭოს კო­ლე­გი­ი­სა და სა­სერ­ტი­ფი­კა­ტო კო­მი­სი­ის წევ­რი, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს კონ­ტ­რო­ლის პა­ლა­ტის მეც­ნი­ერ-კონ­სულ­ტან­ტი, აუ­დი­ტო­რუ­ლი ფირ­მა „ელ­კო-აუ­დი­ტის“ დამ­ფუძ­ნე­ბე­ლი და დი­რექ­ტო­რი. იგი არის უმაღ­ლე­სი კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის აუ­დი­ტო­რი. 
ცალ­კე აღ­ნიშ­ვ­ნის ღირ­სია პრო­ფე­სორ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძის მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა სხვა­დას­ხ­ვა სა­ერ­თა­შო­რი­სო და ეროვ­ნულ საგ­რან­ტო პრო­ექ­ტებ­ში. იგი აქ­ტი­ურ პე­და­გო­გი­ურ და სატ­რე­ნე­რო საქ­მი­ა­ნო­ბას­თან ერ­თად, ნა­ყო­ფი­ერ სა­მეც­ნი­ე­რო საქ­მი­ა­ნო­ბა­საც ეწე­ვა. მას გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლი აქვს 100-ზე მე­ტი სა­მეც­ნი­ე­რო ნაშ­რო­მი, მათ შო­რის 2 მო­ნოგ­რა­ფია, 3 სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო და 11 სა­ლექ­ციო კურ­სი. ქალ­ბა­ტო­ნი ელე­ნე შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი ნი­ჭი­თაც არის და­ჯილ­დო­ე­ბუ­ლი, უყ­ვარს პო­ე­ზია და თა­ვა­დაც წერს ლექ­სებს, ხა­ტავს და ულა­მა­ზეს სამ­კა­უ­ლებს აწ­ყობს. 
დღეს პრო­ფე­სო­რი ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძე უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში გა­ტა­რე­ბულ წლებ­სა და ურ­თი­ერ­თო­ბებ­ზე, სა­მეც­ნი­ე­რო და პე­და­გო­გი­ურ საქ­მი­ა­ნო­ბა­ზე გვე­სა­უბ­რე­ბა და სა­ინ­ტე­რე­სო მო­საზ­რე­ბებ­საც გვი­ზი­ა­რებს, რო­მე­ლიც გა­მოც­დი­ლე­ბი­თა და ღირ­სე­უ­ლი მოღ­ვა­წე­ო­ბით არის ნა­საზ­რ­დო­ე­ბი.

 

ინტერვიუ

– ქალ­ბა­ტო­ნო ელე­ნე, ყვე­ლა­ნი ბავ­შ­ვო­ბი­დან მოვ­დი­ვართ... რო­გო­რი ბავ­შ­ვო­ბა გა­მო­ი­ა­რეთ და იყო თუ არა ის პრო­ფე­სი­უ­ლი არ­ჩე­ვა­ნის გან­მ­საზ­ღ­ვ­რე­ლი?
– სამ­ტ­რე­დი­ის რა­ი­ო­ნის სო­ფელ დიდ ჯი­ხა­იშ­ში და­ვი­ბა­დე 1943 წელს, პე­და­გო­გე­ბის ოჯახ­ში. სკო­ლაც იქ­ვე და­ვამ­თავ­რე და მო­მა­ვალ პრო­ფე­სი­ად მას­წავ­ლებ­ლო­ბა ავირ­ჩიე – ოჯა­ხუ­რი ტრა­დი­ცია ხომ უნ­და გა­მეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნა! ჩემ­თ­ვის დი­დი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა არ ჰქონ­და – რო­მელ სპე­ცი­ა­ლო­ბას ავირ­ჩევ­დი, რად­გან ყვე­ლა სა­განს ერ­თ­ნა­ი­რი სიძ­ლი­ე­რით ვსწავ­ლობ­დი. დე­დას უნ­დო­და ექი­მი გავ­მ­ხ­და­რი­ყა­ვი. მე კი ექი­მო­ბა არ მინ­დო­და და დე­დის არ­ჩე­ვანს ძა­ლი­ან გან­ვიც­დი­დი. ბო­ლოს მა­მამ გა­და­მიწ­ყ­ვი­ტა ეს სა­კით­ხი – ად­გა და ჩე­მი სა­ბუ­თე­ბი შვი­დი კლა­სის დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ დი­დი ჯი­ხა­ი­შის სა­სოფ­ლო-სა­მე­ურ­ნეო ტექ­ნი­კუმ­ში გა­და­ი­ტა­ნა ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის სპე­ცი­ა­ლო­ბა­ზე. სას­წავ­ლებ­ლის წარ­ჩი­ნე­ბით დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ, რო­მე­ლიც უმაღ­ლეს სას­წავ­ლე­ბელ­ში სა­მუ­შაო სტა­ჟის გა­რე­შე მი­სა­ღე­ბი გა­მოც­დე­ბის ჩა­ბა­რე­ბის უფ­ლე­ბას მაძ­ლევ­და, არც დავ­ფიქ­რე­ბულ­ვარ, ისე ჩა­ვა­ბა­რე თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში. ასე გავ­ხ­დი თსუ-ის ეკო­ნო­მი­კის ფა­კულ­ტე­ტის სტუ­დენ­ტი. 
– მო­დით იმ ურ­თი­ერ­თო­ბა­სა და და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა­ზე ვი­სა­უბ­როთ, რაც თქვე­ნი სტუ­დენ­ტო­ბის წლებ­ში სტუ­დენ­ტ­სა და ლექ­ტო­რე­ბის შო­რის არ­სე­ბობ­და.
– ყვე­ლა ეპო­ქას თა­ვი­სი და­დე­ბი­თი და უარ­ყო­ფი­თი ნიშ­ნე­ბი აქვს... ის სტუ­დენ­ტო­ბის წლე­ბი, რო­მე­ლიც მე გა­მო­ვი­ა­რე, რა­ტომ­ღაც დღეს ყვე­ლას უნ­და გან­ქი­ქე­ბის საგ­ნად აქ­ცი­ოს. ეს არას­წო­რია... ულა­მა­ზე­სი სტუ­დენ­ტუ­რი წლე­ბი გა­მო­ვი­ა­რე. მა­შინ სულ სხვა და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა იყო უფ­როს­სა და უმ­ც­როს შო­რის, მას­წავ­ლე­ბელ­სა და მოს­წავ­ლეს შო­რის. ეს ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი აბ­სო­ლუ­ტუ­რად ხა­ლა­სი და წმინ­და იყო, გუ­ლი მწყდე­ბა რომ დღე­ვან­დელ ახალ­გაზ­რ­დებს ისე­თი სით­ბო და სიყ­ვა­რუ­ლი ერ­თ­მა­ნეთ­თან არ აკავ­ში­რებთ, რო­გორც ჩვენ, უფ­როს თა­ო­ბას გვქონ­და. 
მთე­ლი ჩე­მი სტუ­დენ­ტო­ბის მან­ძილ­ზე არ მახ­სოვს, არ­და­დე­გებ­ზე ისე წავ­სუ­ლი­ყა­ვი, ყვე­ლა თა­ნა­კურ­სელს რომ არ ჰქო­ნო­და გა­მოც­დე­ბი ჩა­ბა­რე­ბუ­ლი. თუ ერთს გა­უ­ჭირ­დე­ბო­და, ყვე­ლა­ნი ვეხ­მა­რე­ბო­დით, ერ­თად ვმე­ცა­დი­ნე­ობ­დით, ერ­თ­მა­ნეთ­ზე ვზრუ­ნავ­დით. სა­გა­მოც­დო სე­სი­ე­ბის პე­რი­ოდ­ში დი­ლი­დან­ვე, ცა­რი­ელ აუ­დი­ტო­რი­ებ­ში პა­ტარ-პა­ტა­რა ჯგუ­ფე­ბად ვიკ­რი­ბე­ბო­დით და ერ­თ­მა­ნეთს ვას­წავ­ლი­დით, ვამ­ხ­ნე­ვებ­დით, ვეხ­მა­რე­ბო­დით. ასე­თი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა შემ­დ­გომ­ში ძა­ლი­ან თბილ და მე­გობ­რულ ურ­თი­ერ­თო­ბას აყა­ლი­ბებ­და. ჩვენ გვქონ­და სა­ოც­რად ხა­ლა­სი, ლა­ღი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი ყო­ველ­გ­ვა­რი წყე­ნის, დამ­ცი­რე­ბის და შე­უ­რაც­ხ­ყო­ფის გა­რე­შე. არას­დ­როს გა­მოგ­ვირ­ჩე­ვია ერ­თ­მა­ნე­თი, ყვე­ლას­თან თბი­ლი და მე­გობ­რუ­ლი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა გვქონ­და. ახ­ლა კომ­კავ­შირს ვა­ქი­ლი­კებთ, მაგ­რამ, ადა­მი­ა­ნად ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბის თვალ­საზ­რი­სით, ისიც ბევრ რა­მეს გვას­წავ­ლი­და ახალ­გაზ­რ­დებს – ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლო­ბას, გუნ­დურ მუ­შა­ო­ბას, კონ­სო­ლი­და­ცი­ას. მაგ­რამ არ­სე­ბობ­და „რკი­ნის ფარ­და“ და მას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი შეზ­ღუდ­ვე­ბი. დღე­ვან­დელ სტუ­დენ­ტებს ბევ­რად მე­ტი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი გა­აჩ­ნი­ათ, უამ­რავ ინ­ფორ­მა­ცი­ას ფლო­ბენ, კარ­გად იცი­ან უც­ხო ენე­ბი, გაც­ვ­ლით პროგ­რა­მებ­ში მო­ნა­წი­ლე­ო­ბენ, უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში სწავ­ლის პე­რი­ოდ­ში შე­უძ­ლი­ათ სხვა­დას­ხ­ვა ქვეყ­ნის რამ­დე­ნი­მე უნი­ვერ­სი­ტეტს გა­ეც­ნონ, ე.ი. ცოდ­ნის შე­ძე­ნის ყვე­ლა შე­საძ­ლებ­ლო­ბა აქვთ და კარ­გა­დაც იყე­ნე­ბენ ამას. მჯე­რა, ჩვენ­თან შე­და­რე­ბით ბევ­რად წარ­მა­ტე­ბუ­ლე­ბი იქ­ნე­ბი­ან და მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან წვლილს შე­ი­ტა­ნენ ჩვე­ნი ქვეყ­ნის აღ­მ­შე­ნებ­ლო­ბის საქ­მე­ში.
– რო­დის გა­დაწ­ყ­ვი­ტეთ საქ­მი­ა­ნო­ბა სა­მეც­ნი­ე­რო მი­მარ­თუ­ლე­ბით გა­გეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნათ?
– ეკო­ნო­მი­კის ფა­კულ­ტეტ­ზე ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის სპე­ცი­ა­ლო­ბა­ზე ვსწავ­ლობ­დი. მე­სა­მე კურ­სი­დან ეს სპე­ცი­ა­ლო­ბა ორად გა­ი­ყო – ვაჭ­რო­ბი­სა და მრეწ­ვე­ლო­ბის ბუ­ღალ­ტ­რულ აღ­რიც­ხ­ვად. მე და ჩემ­მა მე­გობ­რებ­მა ვაჭ­რო­ბის ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვა ავირ­ჩი­ეთ. პირ­ვე­ლი­ვე ლექ­ცი­ა­ზე პრო­ფე­სო­რი ფარ­ნა­ოზ მენ­თე­შაშ­ვი­ლი შე­მობ­რ­ძან­და და გან­ვ­ლი­ლი მა­სა­ლის გა­მო­კით­ხ­ვა და­იწ­ყო. მახ­სოვს, თით­ქ­მის ყვე­ლა კით­ხ­ვას ვპა­სუ­ხობ­დი. ლექ­ცია დამ­თავ­რ­და და შეს­ვე­ნე­ბა­ზე გა­რეთ გა­მო­ვე­დი. შემ­თ­ხ­ვე­ვით მა­შინ­დე­ლი ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის კა­თედ­რის გამ­გე ლე­ვან მა­მი­საშ­ვი­ლი შემ­ხ­ვ­და, რო­მე­ლიც დი­დი ჯი­ხა­ი­შის ტექ­ნი­კუმ­შიც მას­წავ­ლი­და. სა­შინ­ლად დამ­ტუქ­სა, რო­ცა ვუთ­ხა­რი – ვაჭ­რო­ბის ბუ­ღალ­ტ­რის სპე­ცი­ა­ლო­ბა ავირ­ჩიე-მეთ­ქი. ვინ მოგ­ცა უფ­ლე­ბა, ეგ არ­ჩე­ვა­ნი გა­გე­კე­თე­ბი­ნაო! რო­გორ შევ­ბე­დავ­დი პა­სუ­ხი მე­კად­რე­ბი­ნა მას­წავ­ლებ­ლის­თ­ვის და მე­ო­რე 45 წუ­თი მრეწ­ვე­ლო­ბის ბუ­ღალ­ტე­რი­ის სპე­ცი­ა­ლო­ბა­ზე გა­და­ვი­ნაც­ვ­ლე... რო­ცა ბა­ტონ­მა ფარ­ნა­ოზ­მა ჩე­მი სხვა სპე­ცი­ა­ლო­ბა­ზე გა­დას­ვ­ლის ამ­ბა­ვი შე­იტ­ყო, იმ წუ­თი­დან ლექ­ცი­ა­ზე აღარ შე­სუ­ლა და ად­მი­ნის­ტ­რა­ცია იძუ­ლე­ბუ­ლი გახ­და, ვაჭ­რო­ბის ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის ჯგუ­ფი მრეწ­ვე­ლე­ბის­თ­ვის შე­ე­ერ­თე­ბი­ნა. ბუ­ღალ­ტ­რულ აღ­რიც­ხ­ვას მას­წავ­ლი­და ბა­ტო­ნი ლე­ვან მა­მი­საშ­ვი­ლი, ღრმად გან­ს­წავ­ლუ­ლი პი­როვ­ნე­ბა, უზო­მოდ შეყ­ვა­რე­ბუ­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­სა და ყო­ველ­გ­ვარ ქარ­თულ­ზე. იგი სპე­ცი­ა­ლო­ბას­თან ერ­თად, სამ­შობ­ლოს სიყ­ვა­რულ­საც გვი­ნერ­გავ­და.
უნი­ვერ­სი­ტე­ტის დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ სა­ფა­კულ­ტე­ტო კო­მი­სი­ამ სა­მუ­შა­ოდ ვაჭ­რო­ბის სა­მი­ნის­ტ­როს სის­ტე­მა­ში გა­მა­ნა­წი­ლა. მა­შინ ასე იყო მი­ღე­ბუ­ლი... ამას მოჰ­ყ­ვა ძა­ლი­ან მძი­მე და ტრა­გი­კუ­ლი პე­რი­ო­დი პი­რა­დი ცხოვ­რე­ბი­სა, რო­მელ­მაც ყვე­ლა­ფე­რი თავ­და­ყი­რა და­ა­ყე­ნა. მაგ­რამ, ერთ დღეს, თსუ-ის V კორ­პუს­თან შემ­თ­ხ­ვე­ვით შევ­ხ­ვ­დი ბა­ტონ ფარ­ნა­ოზ მენ­თე­შაშ­ვილს, რო­მელ­მაც მკით­ხა, ჩემ­თან მუ­შა­ო­ბა არ გინ­დაო? ვე­რა­ფე­რი ვუ­პა­სუ­ხე... შემ­დეგ უკ­ვე მიბ­რ­ძა­ნა – ხვალ, დი­ლის 10 სა­ათ­ზე კა­თედ­რა­ზე გე­ლო­დე­ბი! ასე­თი პა­ტივ­სა­ცე­მი და ღვაწ­ლ­მო­სი­ლი პრო­ფე­სო­რის ნათ­ქ­ვამს უყუ­რად­ღე­ბოდ რო­გორ დავ­ტო­ვებ­დი. ასე და­ვიწ­ყე მუ­შა­ო­ბა თსუ-ში მეც­ნი­ერ მუ­შა­კად. ორ კვი­რა­ში ბა­ტონ­მა ფარ­ნა­ოზ­მა ისევ მიბ­რ­ძა­ნა – ას­პი­რან­ტუ­რა­ში მი­სა­ღე­ბი გა­მოც­დე­ბი ჩა­ა­ბა­რეო! პირ­ვე­ლი ლექ­ცი­ის წა­სა­კით­ხა­დაც ბა­ტონ­მა ფარ­ნა­ოზ­მა შე­მიშ­ვა აუ­დი­ტო­რი­ა­ში, ეკო­ნო­მი­კის ფა­კულ­ტე­ტის დე­კან­თან, ბა­ტონ გი­ვი ჭა­ნუყ­ვა­ძეს­თან შე­თან­ხ­მე­ბით, რო­მელ­მაც მარ­თ­ლაც შვი­ლი­ვით გამ­ზარ­და. მა­ლე ასის­ტენ­ტის თა­ნამ­დე­ბო­ბა­ზე გა­მა­ფორ­მეს. ასე აღ­მოვ­ჩ­ნ­დი ლექ­ტო­რის ამ­პ­ლუ­ა­ში. 
ბა­ტო­ნი ფარ­ნა­ოზ მენ­თე­შაშ­ვი­ლი ჩე­მი ცხოვ­რე­ბის გზის გამ­კ­ვა­ლა­ვი და დი­დი მას­წავ­ლე­ბე­ლი იყო, მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ მის ლექ­ცი­ა­ზე მხო­ლოდ 45 წუ­თი მქონ­და გა­ტა­რე­ბუ­ლი. ფარ­ნა­ო­ზის კე­თი­ლი „ამო­ჩე­მე­ბა“ მარ­ტო მე არ ვყო­ფილ­ვარ. თუ­კი ვინ­მე გო­ნე­ბა­გახ­ს­ნილ და ნი­ჭი­ერ სტუ­დენტს აღ­მო­ა­ჩენ­და, ყვე­ლას ეხ­მა­რე­ბო­და, ყვე­ლა­ზე ზრუ­ნავ­და. გან­სა­კუთ­რე­ბით უყ­ვარ­და ობო­ლი და გა­ჭირ­ვე­ბუ­ლი სტუ­დენ­ტე­ბი. არას­დ­როს და­მა­ვიწ­ყ­დე­ბა, ასე­ვე, გა­მორ­ჩე­უ­ლი პი­როვ­ნე­ბის, სა­ოც­რად ერუ­დი­რე­ბუ­ლი, მკაც­რი, შე­უ­ვა­ლი და სა­მარ­თ­ლი­ა­ნი პრო­ფე­სო­რის გი­ვი ჭა­ნუყ­ვა­ძის თა­ნად­გო­მა, რო­მელ­საც სწავ­ლე­ბის უნი­კა­ლუ­რი მე­თო­დი ჰქონ­და – გე­ბა­ა­სე­ბო­და რო­გორც თა­ნა­ტოლს და ასე შე­პა­რუ­ლად გას­წავ­ლი­და სა­კით­ხებს, რო­მე­ლიც აუ­ცი­ლებ­ლად დაგ­ვ­ჭირ­დე­ბო­და. ასე­თე­ბი იყ­ვ­ნენ მა­შინ­დე­ლი ლექ­ტო­რე­ბი და კო­რი­ფე­ე­ბი – სტუ­დენ­ტებ­ზე ზრუნ­ვა, ხელ­შეწ­ყო­ბა, თა­ნად­გო­მა და გზა­ზე და­ყე­ნე­ბა იყო მა­თი საქ­მი­ა­ნო­ბის მთა­ვა­რი პრინ­ცი­პი.

 


– სა­ოც­რად შთამ­ბეჭ­და­ვი სა­მეც­ნი­ე­რო მოღ­ვა­წე­ო­ბის ის­ტო­რია გაქვთ, თქვე­ნი მეც­ნი­ე­რუ­ლი ნაშ­რო­მე­ბი­დან რო­მელს გა­მოჰ­ყოფ­დით?
– გა­მი­ჭირ­დე­ბა ასე გა­მორ­ჩე­ვა, მაგ­რამ, ალ­ბათ, პირ­ველ ნაშ­რომს და­ვა­სა­ხე­ლებ – „ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის თე­ო­რი­ას“ და იცით რა­ტომ? ასე­თი სა­ხელ­წო­დე­ბით სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო ჩე­მი სტუ­დენ­ტო­ბის პე­რი­ოდ­ში უკ­ვე არ­სე­ბობ­და და მი­სი ავ­ტო­რი ჩე­მი მას­წავ­ლე­ბე­ლი ლე­ვან მა­მი­საშ­ვი­ლი იყო, რო­მე­ლიც 14 წლი­დან მას­წავ­ლი­და. რო­გორ გავ­ბე­დავ­დი მე­კად­რე­ბი­ნა ჩე­მი მას­წავ­ლებ­ლის­თ­ვის, რომ წიგ­ნი სა­ხე­ლად „ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის თე­ო­რია“ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძის ავ­ტო­რო­ბით გა­მო­სუ­ლი­ყო. ეს უკ­ვე რუ­ბი­კო­ნი იყო! იმი­ტომ კი არა, რომ ვერ დავ­წერ­დი, არა­მედ იმი­ტომ, რომ ლე­ვან მა­მი­საშ­ვი­ლის შემ­დეგ უნ­და გა­მე­კე­თე­ბი­ნა ეს და რა­ღაც გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი მო­წი­წე­ბა, სი­ფა­ქი­ზე და ში­ში მა­მოძ­რა­ვებ­და. ბა­ტო­ნი ლე­ვა­ნის წი­ნა­და­დე­ბე­ბი და პო­ზაც კი მახ­სოვს, რო­გორ მი­კით­ხავ­და ლექ­ცი­ას, მას­წავ­ლი­და ამა თუ იმ სა­კითხს. ჩე­მი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო, რო­მე­ლიც გან­კუთ­ვ­ნი­ლი იყო ბა­კა­ლავ­რე­ბი­სათ­ვის, მი­სი გარ­დაც­ვა­ლე­ბის შემ­დეგ და­ი­ბეჭ­და. უფ­რო ფუნ­და­მენ­ტა­ლუ­რია „ფი­ნან­სუ­რი აღ­რიც­ხ­ვა“. სა­მეც­ნი­ე­რო ნაშ­რო­მე­ბი­დან გა­მოვ­ყოფ­დი, აგ­რეთ­ვე, „სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ღვი­ნის მრეწ­ვე­ლო­ბის სა­წარ­მოო ფონ­დე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბის ეკო­ნო­მი­კუ­რი ანა­ლი­ზი და მა­თი ეფექ­ტუ­რო­ბის ამაღ­ლე­ბის რე­ზერ­ვე­ბი", სა­დაც „სამ­ტ­რეს­ტის“ 38 სა­წარ­მოს მაჩ­ვე­ნებ­ლე­ბის შეს­წავ­ლის სა­ფუძ­ველ­ზე იყო დას­კ­ვ­ნე­ბი გა­მო­ტა­ნი­ლი. 
– აბი­ტუ­რი­ენ­ტე­ბი ხში­რად პრეს­ტი­ჟუ­ლი კო­მერ­ცი­უ­ლი სას­წავ­ლებ­ლე­ბის ეკო­ნო­მი­კურ ფა­კულ­ტეტს ირ­ჩე­ვენ, რად­გან ჰგო­ნი­ათ, რომ თსუ-ში ამ ფა­კულ­ტეტ­ზე მოძ­ვე­ლე­ბუ­ლი მე­თო­დე­ბით ას­წავ­ლი­ან. ინ­ფ­რას­ტ­რუქ­ტუ­რაც ნაკ­ლე­ბად მიმ­ზიდ­ვე­ლია...
– რო­დე­საც ახალ­გაზ­რ­დებ­ზე ვსა­უბ­რობთ, მათ არ­ჩე­ვანს მრა­ვა­ლი ფაქ­ტო­რი გა­ნა­პი­რო­ბებს. არ არის მარ­თა­ლი, რომ ჩვენს ფა­კულ­ტეტ­ზე ან სწავ­ლე­ბის დო­ნეა და­ბა­ლი ან სხვა რამ. თქვენ ამა­ში დარ­წ­მუნ­დე­ბით სულ მა­ლე, აკ­რე­დი­ტა­ცი­ის მი­ღე­ბის დროს. რა­ტომ უნ­და იყოს სწავ­ლე­ბის დო­ნე და­ბა­ლი, მა­შინ, რო­ცა უახ­ლე­სი, სა­ერ­თა­შო­რი­სო სტან­დარ­ტე­ბის შე­სატ­ყ­ვი­სი ლი­ტე­რა­ტუ­რით ვას­წავ­ლით? თსუ-ის ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვი­სა და აუ­დი­ტის კა­თედ­რა, რო­მელ­საც მე ვხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლობ, კონ­კუ­რენ­ცი­ას გა­უძ­ლებს და გა­ი­მარ­ჯ­ვებს – გვაქვს უახ­ლე­სი რო­გორც ქარ­თუ­ლი, ისე უც­ხო­უ­რი სას­წავ­ლო ლი­ტე­რა­ტუ­რა, სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ე­ბი, კე­თილ­მოწ­ყო­ბი­ლი სას­წავ­ლო ლა­ბო­რა­ტო­რია უახ­ლე­სი კომ­პი­უ­ტე­რუ­ლი პროგ­რა­მით „ბა­ლან­სი“, რო­მე­ლიც აუ­დი­ტო­რუ­ლი კომ­პა­ნია BDO-ის სა­ჩუ­ქა­რია ჩვე­ნი სტუ­დენ­ტე­ბის­თ­ვის. რაც შე­ე­ხე­ბა კად­რებს, ისი­ნი უმ­კაც­რე­სი კონ­კურ­სე­ბის გზით შე­ირ­ჩა და მათ კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ა­ში ეჭ­ვის შე­ტა­ნა არა­სე­რი­ო­ზუ­ლია. თუმ­ცა კონ­კურ­სე­ბის შე­სა­ხებ ვიტ­ყ­ვი, რომ პრო­ფე­სო­რი დღე­ნი­ა­დაგ კონ­კურ­ს­ზე კი არ უნ­და ფიქ­რობ­დეს, არა­მედ იმა­ზე, თუ რა სი­ახ­ლე მი­ა­წო­დოს სტუ­დენტს. მეც­ნი­ე­რე­ბა­ში ახა­ლი სიტ­ყ­ვაა ღი­რე­ბუ­ლი! ამი­ტომ რა­ო­დე­ნო­ბის გა­მო­დევ­ნე­ბა არ მი­მაჩ­ნია გა­მარ­თ­ლე­ბუ­ლად, მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია ხა­რის­ხი. 
მომ­წონს აკა­დე­მი­უ­რი პერ­სო­ნა­ლის აფე­ლი­რე­ბის წე­სი. სხვა კონ­კუ­რენ­ტ­მა უნი­ვერ­სი­ტეტ­მა არ უნ­და ია­მა­ყოს იმით, რომ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძე მი­სი პრო­ფე­სო­რია. მე თსუ-ის პრო­ფე­სო­რი ვარ და ასე­თად უნ­და დავ­რ­ჩე. 
თუ სწავ­ლე­ბის ხა­რის­ხის გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა­ზე ვფიქ­რობთ, ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტეტ­ზე შე­სა­ბა­მი­სი ინ­ფ­რას­ტ­რუქ­ტუ­რა უნ­და მო­წეს­რიგ­დეს, უპირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა, სას­წავ­ლო აუ­დი­ტო­რი­ე­ბი სა­თა­ნა­დო ტექ­ნი­კით აღი­ჭურ­ვოს, სტუ­დენტს უნ­და უხა­რო­დეს „მაღ­ლივ­ში“ მოს­ვ­ლა.
– თქვენ რო­გორ ხე­დავთ მთავ­რო­ბის როლს უნი­ვერ­სი­ტე­ტის გან­ვი­თა­რე­ბი­სა და გაძ­ლი­ე­რე­ბის საქ­მე­ში?
– მთავ­რო­ბის რო­ლი გან­სა­კუთ­რე­ბით მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი უნ­და იყოს. არ­ცერ­თი პრეს­ტი­ჟუ­ლი, ამე­რი­კუ­ლი თუ ევ­რო­პუ­ლი უნი­ვერ­სი­ტე­ტი თა­ვი­დან ისეთ უნი­ვერ­სი­ტე­ტად არ ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბუ­ლა, რო­გო­რიც დღეს არის. ამა­ში დი­დი წი­ლი მთავ­რო­ბებს მი­უძ­ღ­ვის. ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის მხრი­დან დახ­მა­რე­ბა და თა­ნად­გო­მა უნ­და იყოს მრა­ვალ­მ­ხ­რი­ვი, ფი­ნან­სუ­რი, სა­კა­ნონ­მ­დებ­ლო და სხვა ნე­ბის­მი­ე­რი მი­მარ­თუ­ლე­ბით. უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სუ­რა, მეც­ნი­ე­რე­ბი, სტუ­დენ­ტი-ახალ­გაზ­რ­დო­ბა დღე­ნი­ა­დაგ უნ­და გრძნობ­დეს მთავ­რო­ბის ყუ­რად­ღე­ბას, ამა­ში რას ვგუ­ლის­ხ­მობ? შე­იძ­ლე­ბა პარ­ლა­მენ­ტი მუ­შა­ობ­დეს ეკო­ნო­მი­კურ კა­ნო­ნებ­ზე, მთავ­რო­ბა მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან ეკო­ნო­მი­კურ პრო­ექ­ტებ­ზე და უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტის პრო­ფე­სუ­რა, სტუ­დენ­ტი-ახალ­გაზ­რ­დო­ბა არ იყოს ინ­ფორ­მი­რე­ბულ­ნი და ჩაბ­მულ­ნი ამ საქ­მი­ა­ნო­ბა­ში, არ ხდე­ბო­დეს შეხ­ვედ­რე­ბი, დის­კუ­სი­ე­ბი, აზ­რ­თა გა­ზი­ა­რე­ბა, ვფიქ­რობ, ეს ური­გო არ იქ­ნე­ბო­და. ერ­თია კი­დევ, რო­დე­საც სტუ­დენ­ტი ხე­დავს თა­ვი­სი პრო­ფე­სო­რი­სა და სა­ხელ­მ­წი­ფო მა­ღა­ლი რან­გის მო­ხე­ლის ღია, საქ­მი­ან და მე­გობ­რულ ურ­თი­ერ­თო­ბას, ეს მის­თ­ვის დი­დი სტი­მუ­ლია. მი­მაჩ­ნია ასე­ვე, რომ რო­გორ­მე უნ­და მო­ხერ­ხ­დეს უნი­ვერ­სი­ტე­ტი­სა და ბიზ­ნე­სის კავ­ში­რურ­თი­ერ­თო­ბე­ბის გაღ­რ­მა­ვე­ბა, სტუ­დენ­ტე­ბის დამ­საქ­მებ­ლე­ბი თვი­თონ უნ­და და­ინ­ტე­რეს­დ­ნენ სა­კუ­თა­რი კად­რე­ბის კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის მა­ღა­ლი დო­ნით. მა­თი დი­დი ნა­წი­ლი კი ზღუ­დავს სტუ­დენტს სა­მუ­შაო პი­რო­ბე­ბით და ხელს არ უწ­ყობს ცოდ­ნის მი­ღე­ბა­ში. ევ­რო­პის­კენ მი­ვის­წ­რაფ­ვით, მაგ­რამ არ ვფიქ­რობთ იმა­ზე, თუ რა­ტომ მი­აღ­წი­ეს ამ სა­ხელ­მ­წი­ფო­ებ­მა გან­ვი­თა­რე­ბის მა­ღალ სა­ფე­ხუ­რებს – ისევ და ისევ სწავ­ლის, ცოდ­ნის, მეც­ნი­ე­რე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბი­სა და გაძ­ლი­ე­რე­ბის ხელ­შეწ­ყო­ბით.

ვრცლად

დიმიტრი კორძაიას „უჩინარი“ ახალი წელი

„ბაბუამ თქვა: – აი, ახალი წელიც მოვიდა!“... ოთახში სანთლები ენთო, გარეთ თოფების და ფოიერვერკების ხმა ისმოდა, ტელევიზორში „მრავალჟამიერს“ მღეროდნენ, მე გაოცებული ვიყურებოდი აქეთ-იქით... ვერ გავიგე, ყველას ასე ძლიერ რა უხაროდა, ირგვლივ არავინ ჩანდა ოჯახის წევრების გარდა, რომლებიც ერთმანეთს „რაღაცას“ ულოცავდნენ, ბაბუა კი ამტკიცებდა, რომ ახალი წელი მოვიდა“, – ასე ლამაზად და ზღაპრული ელფერით შემოვიდა და ჩარჩა „უჩინარი“ ახალი წელი მის ცხოვრებაში, ამიტომ დღემდე ამ განწყობით – იმედებით, სიხარულით და ახლის მოლოდინით ხვდება დღესასწაულს.
მას შემდეგ, რაც გაიგო, რომ „ის ნამდვილად მოდის“, თსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტის დეკანის მოვალეობის შემსრულებლის, პროფესორ დიმიტრი კორძაიას ყოველი ახალი წელი საინტერესო და განსხვავებულია, თუმცა ერთი რამ არ იცვლება – დღესასწაულს ყოველთვის ოჯახის წევრებთან, მეგობრებთან და ახლობლებთან ერთად ხვდება... 
ბავშვობა თბილისში, ფიქრის გორაზე გაატარა. დიდ ოჯახში ახალი წლის სამზადისიც იმ ტრადიციების ნაწილი იყო, რომელსაც ტიტე ბაბუა და მარიამ ბებო ამკვიდრებდნენ. პირველ შვილიშვილს ბებია და ბაბუა განსაკუთრებით ანებივრებდნენ, მშობლები დაკავებულები იყვნენ: მამა უნივერსიტეტში ფილოსოფიის კათედრის გამგე იყო, დედა – სამედიცინო ინსტიტუტში ფილოსოფიის კათედრაზე მუშაობდა, მაგრამ ახალ წელს ყველა იცლიდა და განსაკუთრებულად ემზადებოდნენ. 
„როგორც ყველა ქართულ ტრადიციულ ოჯახში ჩვენთანაც კეთდებოდა გოზინაყი და საცივი... გოზინაყს ბებია აკეთებდა, მერე დედა, ახლა ჩემი მეუღლე აკეთებს, მაგრამ მე ყველაზე მეტად მამიდას გაკეთებული გოზინაყი მომწონდა – პატარა ბურთულები მოხალული ნიგვზით... ნაძვის ხეს ჩემს ბავშვობაში დედა რთავდა – დილით გაღვიძებულს მეუბნებოდნენ, რომ თოვლის ბაბუამ მომიტანა... მაშინ ჯერ კიდევ სანტა-კლაუსის შესახებ არაფერი ვიცოდი, მაგრამ ახალი წლის ღამეს სურვილებს ჩავუთქვამდით და მათი ასრულების გვჯეროდა... ახლა მეუღლესთან ერთად ვრთავ ნაძვის ხეს შვილებისთვის და შვილიშვილისთვის“...
კორძაიების ოჯახში მეკვლეს დღესაც დიდი სიხარულით ელიან, მაგრამ ბავშვობაში მოსული პატარა მეკვლე მაინც სხვანაირად დაამახსოვრდა: „ექვსი წლის ვიყავი, კარზე კაკუნი გაისმა და ოთახში ჩემი ბიძაშვილი ჭაბუა ჭაბუკიანი შემოვიდა ბიძაჩემთან, ოთარ ჭაბუკიანთან ერთად. ჭაბუას მხრებზე ლეჩხუმიდან ჩამოტანილი ძველი ნაბადი ჰქონდა მოხვეული და ხელში ტკბილეული ეჭირა, ძალიან კარგი შეგრძნება იყო, მას შემდეგ მეც ხშირად ვყოფილვარ მეკვლე“, – იხსენებს დიმიტრი კორძაია. 
საოჯახო ფოტო-ალბომში საბავშვო ბაღში ახალი წლის ზეიმების ამსახველი ფოტოები დღესაც ინახება. მაშინ ნაბდიანი, თეთრწვერა, ყაბალახიანი თოვლის პაპა და რუსი „დედ მოროზი“ ერთად ულოცავდნენ „საბჭოთა კავშირის“ ბედნიერ ბავშვებს ახალ წელს. ერთ-ერთ ზეიმზე თავადაც განასახიერებდა თოვლის ბაბუას. „მახსოვს, ერთ ზეიმზე თოვლის ბაბუა ვიყავი, ლევან უჩანეიშვილი კი – მეკვლე. გრიმის გასაკეთებლად ბებიამ პიონერთა სასახლეში წამიყვანა, სადაც თეთრი წვერი დამამაგრეს. სკოლის პერიოდში სცენაზეც ვმსახიობობდი, „ოტელოს“ როლიც კი მაქვს შესრულებული. ზეიმებზე ლექსებსაც ხალისით ვკითხულობდი. მამა პოეზიის დიდი მოყვარული იყო და მისი სიყვარული მისგან გამომყვა. მახსოვს, რა გრძნობით ვკითხულობდი სიმონ ჩიქოვანის ლექსს, – „ვინა სთქვა“... ასე რომ, ბავშვობაში მიღებული შთაბეჭდილებები დღემდე მომყვება“. 
ბატონი დიმიტრი სკოლის პერიოდში და სტუდენტობისას, ჩოხა-ახალუხში გამოწყობილი, მეგობრებთან და ნათესავებთან მიდიოდა მეკვლედ. ერთხელ თოხაძეების ოჯახს ცხენითაც კი მიადგა. ტრადიციული სამოსით ახალი წლის შეხვედრის ტრადიცია სამედიცინო ინსტიტუტშიც დაამკვიდრა. მაგრამ განსაკუთრებული ის ახალი წელი იყო, როდესაც მომავალ მეუღლეს ოჯახში ესტუმრა. „ეს ჩემი პირველი ვიზიტი იყო მის ოჯახში და, რა თქმა უნდა, ვღელავდი. წელს შეუღლებიდან 30 წელი გვისრულდება და, შემიძლია ვთქვა, რომ ჩვენც ვინარჩუნებთ ოჯახებიდან გამოყოლილ ტრადიციებს, თუმცა მენიუ ცოტა შეიცვალა, სუფრაზე სამარხვო კერძები ჭარბობს. განსაკუთრებულად ვხვდებით შობის დღესასწაულს – ტაძარში მივდივართ, ფანჯრებთან კი სანთლებს ვანთებთ...
ახალი წლის მომდევნო დღეებში მეგობრებისა და ნათესაობის მონახულებაც ერთგვარი რიტუალია. დიმიტრი კორძაია სიამოვნებით იხსენებს კოლეგებთან გატარებულ ახალი წლის დღეებსაც: „ბოლო წლებია, ჩვენს უნივერსიტეტში კოლეგებთან ერთად ახალი წლის აღნიშვნა კარგ ტრადიციად იქცა. ზოგჯერ თამადაც ვარ, სიამოვნებით ვკითხულობ ლექსებსაც. ეს ახალი წელი კი განსაკუთრებული იქნება უნივერსიტეტისთვის, რადგან 100 წლის იუბილე გვიახლოვდება – ამ ემოციას ზოგადი ფრაზებით ვერ გადმოვცემ. ჩემი სურვილია, ამ იუბილეს ღირსეულად შევხვდეთ და უნივერსიტეტმა იმ მაღალი ღირებულებებით გააგრძელოს ცხოვრება, როგორც მის დამაარსებლებს ჰქონდათ ჩაფიქრებული და თავის ადგილი დაიმკვიდროს მსოფლიოს უმაღლეს სასწავლებლებს შორის. მედიცინის ფაკულტეტისთვის ეს წელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან იწყება საერთაშორისო ავტორიზაციისა და აკრედიტაციის პერიოდი, ეს დიდი პასუხისმგებლობაა, რომლის მისაღწევად ძალისხმევაა საჭირო. ყველას ვუსურვებ მიზნების მიღწევას და სურვილების ასრულებას!“.

ვრცლად