პერსონა

ამე­რი­კუ­ლი ყა­ი­დის პრო­ფე­სო­რი თსუ-დან

ცხოვ­რე­ბა­ში ხში­რად უმარ­თ­ლებ­და და ყო­ველ­თ­ვის ხვდე­ბო­და იქ, სა­დაც თავს იყ­რი­და პო­ლი­ტი­კუ­რი თუ სა­მეც­ნი­ე­რო ელი­ტა – იქ­ნე­ბო­და ეს სამ­შობ­ლო თუ შო­რე­უ­ლი საზ­ღ­ვარ­გა­რე­თი. ოჯახ­ში გა­მე­ფე­ბულ­მა ინ­ტე­ლექ­ტუ­ა­ლურ­მა ატ­მოს­ფე­რომ მეც­ნი­ე­რე­ბი­სად­მი ინ­ტე­რე­სი პა­ტა­რა­ო­ბი­დან­ვე გა­უღ­ვი­ძა. ის­ტო­რია და ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ის გან­ვი­თა­რე­ბა იზი­დავ­და ყვე­ლა­ზე მე­ტად და, შე­იძ­ლე­ბა ამი­ტო­მაც, და­სავ­ლეთ ევ­რო­პის ფა­კულ­ტე­ტი­დან ის­ტო­რი­ის ფა­კულ­ტეტ­ზე გა­და­ვი­და. მა­შინ ჯერ კი­დევ საბ­ჭო­თა კავ­ში­რი იყო და სტუ­დენ­ტის და­ინ­ტე­რე­სე­ბა ამე­რი­კის ის­ტო­რი­ის შეს­წავ­ლით არ იყო ჩვე­უ­ლებ­რი­ვი ახალ­გაზ­რ­დის მო­წო­დე­ბა და მი­ზა­ნი. არა­ორ­დი­ნა­რუ­ლი და ქა­რიზ­მა­ტუ­ლი ყმაწ­ვი­ლი იყო და არ­ჩე­ვა­ნიც უც­ხო და იშ­ვი­ა­თი ჰქონ­და – შე­ეს­წავ­ლა ამე­რი­კის ის­ტო­რია. საბ­ჭო­თა იდე­ო­ლო­გი­ის მძვინ­ვა­რე­ბის დროს კი ამე­რი­კის ის­ტო­რი­ა­სა და კულ­ტუ­რა­ზე ნაკ­ლე­ბად სა­უბ­რობ­დ­ნენ, ინ­ფორ­მა­ცი­ის ვა­კუ­უ­მი იყო და თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­შიც ამე­რი­კის ის­ტო­რი­ის შეს­წავ­ლა სა­თა­ნა­დო დო­ნე­ზე არ მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და. ამი­ტო­მაც გა­დაწ­ყ­ვი­ტა – სწავ­ლა მოს­კო­ვის ლო­მო­ნო­სო­ვის სა­ხე­ლო­ბის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ას­პი­რან­ტუ­რა­ში გა­ეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნა, სა­დაც ამ სა­კით­ხით და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ ახალ­გაზ­რ­დებს მე­ტი გა­სა­ქა­ნი და შე­საძ­ლებ­ლო­ბა ჰქონ­დათ.
გა­რეგ­ნუ­ლად ყო­ველ­თ­ვის ლა­ღი, თა­ვი­სუ­ფა­ლი და პო­ზი­ტი­უ­რი ჩან­და, ამი­ტომ არა­ვის სჯე­რო­და, რომ ცოდ­ნის შე­სა­ძე­ნად და სა­კუ­თა­რი მიზ­ნის მი­საღ­წე­ვად დღე და ღა­მე გას­წო­რე­ბუ­ლი ჰქონ­და, ბევრს სწავ­ლობ­და და კით­ხუ­ლობ­და, რა­თა თა­ვის უც­ხო­ელ თა­ნა­ტო­ლებ­თან არ შერ­ც­ხ­ვე­ნი­ლი­ყო. დღეს პრო­ფე­სო­რი ვა­სილ კა­ჭა­რა­ვა თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის სა­ხე და ქარ­თუ­ლი დიპ­ლო­მა­ტი­ის ერთ-ერ­თი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ფი­გუ­რაა, რო­მელ­საც ამე­რი­კი­სა და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს პარ­ტ­ნი­ო­რუ­ლი ურ­თი­ერ­თ­თა­ნამშ­რომ­ლო­ბის გზა­ზე პირ­ვე­ლი დიპ­ლო­მა­ტი­უ­რი ნა­ბი­ჯე­ბის გა­დად­გ­მა და თსუ-ში ამე­რი­კის­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის მი­მარ­თუ­ლე­ბის და­ფუძ­ნე­ბა უკავ­შირ­დე­ბა.

ვასილ კაჭარავაზე გვესაუბრება მისი ახალ­გაზ­რ­და კო­ლე­გა მა­რი­ამ ხა­ტი­აშ­ვი­ლი, რო­მე­ლიც თსუ-ში ამე­რი­კის­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის სტუ­დენ­ტ­თა სა­მეც­ნი­ე­რო წრის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლია: „და­ნამ­დ­ვი­ლე­ბით შე­მიძ­ლია ვთქვა, რომ ბა­ტო­ნი ვა­სილ კა­ჭა­რა­ვა არა მხო­ლოდ გა­მორ­ჩე­უ­ლი პრო­ფე­სო­რი, გა­მორ­ჩე­უ­ლი მენ­ტო­რი­ცაა. იგი მუდ­მი­ვად გა­მო­ხა­ტავს პა­ტი­ვის­ცე­მას სტუ­დენ­ტის ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რი აზ­რის მი­მართ და ცდი­ლობს – თა­ვი­სი გა­მოც­დი­ლე­ბი­თა და რჩე­ვე­ბით მაქ­სი­მა­ლუ­რად და­ეხ­მა­როს სტუ­დენტს აკა­დე­მი­ურ წინ­ს­ვ­ლა­ში. ფას­და­უ­დე­ბე­ლია მი­სი ღვაწ­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ამე­რი­კის­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის დარ­გის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა­სა და გან­ვი­თა­რე­ბა­ში. ერ­თ­ხელ ვკით­ხე, ვინ იყო ის სა­მი ადა­მი­ა­ნი, რო­მელ­მაც ყვე­ლა­ზე დი­დი გავ­ლე­ნა მო­ახ­დი­ნა მის კა­რი­ე­რა­ზე. მან მი­პა­სუ­ხა: ალექ­სან­დ­რე დი­უ­მა, რო­მელ­მაც შე­აყ­ვა­რა ის­ტო­რია; ევ­გე­ნი ტარ­ლე, რო­მელ­მაც შე­აყ­ვა­რა ნა­პო­ლე­ო­ნი; ხო­ლო მე­სა­მე­ში თა­ვი­სი პრო­ფე­სორ-მას­წავ­ლებ­ლე­ბი გა­ა­ერ­თი­ა­ნა.
ვა­სილ კა­ჭა­რა­ვა ის პრო­ფე­სო­რია, რო­მელ­მაც დი­დი გავ­ლე­ნა მო­ახ­დი­ნა ჩემს პრო­ფე­სი­ულ ზრდა­ზე. მის მხარ­და­ჭე­რას ყო­ველ­თ­ვის ვგრძნობთ, იქ­ნე­ბო­და ეს სტუ­დენ­ტ­თა სა­მეც­ნი­ე­რო წრის მუ­შა­ო­ბა თუ სა­მეც­ნი­ე­რო, სტუ­დენ­ტუ­რი კონ­ფე­რენ­ცი­ე­ბი, რო­მე­ლიც ასე წარ­მა­ტე­ბით ხორ­ცი­ელ­დე­ბა თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში“, – აღ­ნიშ­ნავს მა­რი­ამ ხა­ტი­აშ­ვი­ლი.
ამე­რი­კის შეს­წავ­ლის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ასო­ცი­ა­ცი­ის პრე­ზი­დენ­ტი, თსუ-ის ამე­რი­კის შეს­წავ­ლის ინ­ს­ტი­ტუ­ტის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლი და თსუ-ის ამე­რი­კის შეს­წავ­ლის ცენ­ტ­რის დი­რექ­ტო­რი, პრო­ფე­სო­რი ვასილ კაჭარავა მარ­თ­ლაც ამე­რი­კუ­ლი ყა­ი­დის პრო­ფე­სო­რია, რო­მე­ლიც ამე­რი­კუ­ლი სწავ­ლე­ბის სტან­დარ­ტებს ამ­კ­ვიდ­რებს დღეს თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში. იგი უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში გა­ტა­რე­ბულ წლებ­სა და ურ­თი­ერ­თო­ბებ­ზე, სა­მეც­ნი­ე­რო და დიპ­ლო­მა­ტი­ურ საქ­მი­ა­ნო­ბა­ზე გვესაუბრება.

– ბა­ტო­ნო ვა­სილ, რა რო­ლი შე­ას­რუ­ლა ოჯახ­მა თქვენს პი­როვ­ნე­ბად ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა­ში?
– თბი­ლის­ში და­ვი­ბა­დე, ერთ კარგ თბი­ლი­სურ ოჯახ­ში, სა­დაც ხში­რად თავს იყ­რი­და უა­ღე­სად სა­ინ­ტე­რე­სო და გან­ს­წავ­ლუ­ლი სა­ზო­გა­დო­ე­ბა. ისი­ნი ქვეყ­ნი­სა და ერის გულ­წ­რ­ფე­ლი გულ­შე­მატ­კივ­რე­ბი იყ­ვ­ნენ. ილია ჭავ­ჭა­ვა­ძის სა­ხე­ლო­ბის 23-ე სა­შუ­ა­ლო სკო­ლა და­ვამ­თავ­რე, რო­მე­ლიც იმ დროს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ერთ-ერთ გა­მორ­ჩე­ულ სას­წავ­ლებ­ლად ით­ვ­ლე­ბო­და, სა­დაც სა­უ­კე­თე­სო მას­წავ­ლებ­ლე­ბი მას­წავ­ლიდ­ნენ. ნი­კო ჯა­ფა­რი­ძე­სა და თი­ნა კა­ჭა­რა­ვას ტო­ლი არ ჰყავ­დათ ქი­მი­ა­ში, ხო­ლო ლი­ტე­რა­ტუ­რას ამ საგ­ნის უბად­ლო მცოდ­ნე გრი­გოლ კუ­ტუ­ბი­ძე გვას­წავ­ლი­და, რო­მე­ლიც ნე­ბის­მი­ერ უნი­ვერ­სი­ტეტს და­ამ­შ­ვე­ნებ­და. თა­ნაკ­ლა­სე­ლე­ბის მე­გობ­რო­ბა დღემ­დე მომ­ყ­ვე­ბა და მა­ბედ­ნი­ე­რებს. სკო­ლა­ში, სამ­წუ­ხა­როდ, „ხუ­თო­სა­ნი“ არ ვყო­ფილ­ვარ და, ძი­რი­თა­დად, ჰუ­მა­ნი­ტა­რუ­ლი საგ­ნე­ბი მა­ინ­ტე­რე­სებ­და. შე­სა­ბა­მი­სად, გე­ზიც მა­თი შეს­წავ­ლის­კენ მქონ­და აღე­ბუ­ლი. 
სკო­ლის დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ჩა­ვა­ბა­რე, და­სავ­ლე­თევ­რო­პის ფა­კულ­ტეტ­ზე. ვფიქ­რობ, რომ მა­შინ გა­დაწ­ყ­ვე­ტი­ლე­ბა ნაჩ­ქა­რე­ვად მი­ვი­ღე, რად­გან ინ­გ­ლი­სუ­რი ენის სწავ­ლა არ იყო ჩე­მი სუ­ლი­ე­რი მოთ­ხოვ­ნი­ლე­ბა. ერ­თი წე­ლი ვის­წავ­ლე ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბა­ზე და შემ­დეგ ის­ტო­რი­ის ფა­კულ­ტეტ­ზე გა­და­ვე­დი. ასე აღ­მოვ­ჩ­ნ­დი იქ, რაც ყვე­ლა­ზე მე­ტად მიყ­ვარ­და და მა­ინ­ტე­რე­სებ­და. 
– რო­დის გა­დაწ­ყ­ვი­ტეთ სწავ­ლა სა­მეც­ნი­ე­რო მი­მარ­თუ­ლე­ბით გა­გეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნათ?
– ხან­და­ხან ვფიქ­რობ, რომ ეს შეც­დო­მა იყო. ან ბიზ­ნეს­ში უნ­და წავ­სუ­ლი­ყა­ვი, ან პო­ლი­ტი­კა­ში და ვიქ­ნე­ბო­დი ახ­ლა მა­ტე­რი­ა­ლუ­რად უზ­რუნ­ველ­ყო­ფი­ლი, მაგ­რამ არც ერ­თი მათ­გა­ნი არ მიყ­ვარს. მე­ო­რე მხრივ, მეც­ნი­ე­რი­სა და პრო­ფე­სო­რის შრო­მა დღე­ვან­დელ ცხოვ­რე­ბა­ში ნაკ­ლე­ბად და­ფა­სე­ბუ­ლია, რო­გორც მა­ტე­რი­ა­ლუ­რად, ასე­ვე, სა­ზო­გა­დო­ე­ბის პა­ტი­ვის­ცე­მის თვალ­საზ­რი­სით და ვგო­ნებ, ამა­შია Dდღე­ვან­დე­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მრა­ვა­ლი პრობ­ლე­მის ერთ-ერ­თი მთა­ვა­რი მი­ზე­ზი. 
ჩემ გარ­შე­მო ყო­ველ­თ­ვის გა­ნათ­ლე­ბუ­ლი, ინ­ტე­ლი­გენ­ტი ხალ­ხი ტრი­ა­ლებ­და. სახ­ლ­შიც ხში­რად იმარ­თე­ბო­და აკა­დე­მი­უ­რი სა­უბ­რე­ბი. ალ­ბათ, ამ გა­რე­მოც­ვამ და სა­მეც­ნი­ე­რო საქ­მი­ა­ნო­ბი­სად­მი ინ­ტე­რეს­მა გა­ნა­პი­რო­ბა ჩე­მი არ­ჩე­ვა­ნი. თუმ­ცა ოჯა­ხის წევ­რებს სურ­დათ ექი­მი გა­მოვ­სუ­ლი­ყა­ვი ან პო­ლი­ტი­კო­სი. მაგ­რამ ეს გზა ავირ­ჩიე, ანუ გზა, რო­მე­ლიც მომ­წონ­და და მა­ინ­ტე­რე­სებ­და. 
უნი­ვერ­სი­ტე­ტის დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ ჩა­ვა­ბა­რე მოს­კო­ვის ლო­მო­ნო­სო­ვის სა­ხე­ლო­ბის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის დოქ­ტო­რან­ტუ­რა­ში (მა­შინ ას­პი­რან­ტუ­რა ერ­ქ­ვა). ეს უნი­ვერ­სი­ტე­ტი სა­უ­კე­თე­სო უნი­ვერ­სი­ტე­ტი იყო მთელ საბ­ჭო­თა კავ­შირ­ში. ამე­რი­კის ის­ტო­რია ჩვენს უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ზე­და­პი­რუ­ლად ის­წავ­ლე­ბო­და და სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ე­ბის ნაკ­ლე­ბო­ბაც იყო. იქ კი ყვე­ლა პი­რო­ბა მქონ­და – ფუნ­და­მენ­ტუ­რი გა­ნათ­ლე­ბა მი­მე­ღო ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით. სპე­ცი­ა­ლუ­რი ბიბ­ლი­ო­თე­კე­ბიც კი არ­სე­ბობ­და ე.წ. აკ­რ­ძა­ლუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რის მო­სა­ძი­ებ­ლად და ას­პი­რან­ტებს ამ ბიბ­ლი­ო­თე­კე­ბით სარ­გებ­ლო­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბა გვეძ­ლე­ო­და. უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში იყო ახა­ლი და უახ­ლე­სი ის­ტო­რი­ის კა­თედ­რა, სა­დაც ამე­რი­კა­ნის­ტი­კის ლა­ბო­რა­ტო­რია გა­იხ­ს­ნა. მოს­კოვ­ში, ასე­ვე, არ­სე­ბობ­და კა­ნა­დის და ამე­რი­კის ინ­ს­ტი­ტუ­ტი, სა­დაც ჩე­მი უფ­რო­სი მე­გო­ბა­რი თე­დო ჯა­ფა­რი­ძე მუ­შა­ობ­და. ერ­თი სიტ­ყ­ვით, იმ დრო­ი­სათ­ვის სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვი­სათ­ვის იდე­ა­ლუ­რი პი­რო­ბე­ბი გვქონ­და. ჩე­მი სა­დი­სერ­ტა­ციო ნაშ­რო­მის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლი იყო ამე­რი­კა­ნის­ტი­კის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის უფ­რო­სი, პრო­ფე­სო­რი ნი­კო­ლოზ სი­ვა­ჩო­ვი, კა­ცი – გა­მორ­ჩე­უ­ლი თა­ვი­სი პრო­ფე­სი­ო­ნა­ლიზ­მით, სიმ­კაც­რი­თა და მომ­თ­ხოვ­ნე­ლო­ბით. მან და­მა­რი­გა, რომ დღის დი­დი ნა­წი­ლი – 8-9 სა­ა­თი ბიბ­ლი­ო­თე­კა­ში უნ­და გა­მე­ტა­რე­ბი­ნა. იგი ყო­ველ­თ­ვის მზად იყო კონ­სულ­ტა­ცია გა­ე­წია ჩემ­თ­ვის. მოკ­ლედ, სხვე­ბის­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით დი­დი შრო­მა მი­წევ­და. ვცდი­ლობ­დი, სწავ­ლა­ში ჩემს თა­ნა­კურ­სე­ლებს არ ჩა­მოვ­რ­ჩე­ნო­დი, თა­ნაც რუ­სეთ­ში ყოფ­ნა – ეს ჩე­მი ეროვ­ნუ­ლი თავ­მოყ­ვა­რე­ო­ბის ამ­ბა­ვიც იყო. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ მთე­ლი დღე ვმე­ცა­დი­ნე­ობ­დი, გარ­თო­ბის­თ­ვის დროს მა­ინც ვპო­უ­ლობ­დი. მოს­კოვ­ში ყოფ­ნის პე­რი­ოდ­ში ბევ­რი კარ­გი მე­გო­ბა­რი შე­ვი­ძი­ნე: ზა­ზა სო­კო­ლო­ვი, გუ­რამ სა­ნა­ძე, სან­დ­რო და­ვი­თაშ­ვი­ლი, თე­მურ ორ­თო­ი­ძე, ირაკ­ლი პა­პა­ვა (რომ­ლ­თა­ნაც ბავ­შ­ვო­ბი­დან ვმე­გობ­რობ­დი, მაგ­რამ მოს­კოვ­მა კი­დევ უფ­რო დაგ­ვა­ახ­ლო­ვა) და სხვე­ბი. ეს მე­გობ­რე­ბი დღემ­დე მომ­ყ­ვე­ბი­ან და მა­ბედ­ნი­ე­რე­ბენ.
1980 წელს და­ვი­ცა­ვი დი­სერ­ტა­ცია თე­მა­ზე: „ჰერ­ბეტ ჰუ­ვე­რის სო­ცი­ა­ლურ-ეკო­ნო­მი­კუ­რი პო­ლი­ტი­კა“. იგი ამე­რი­კის პრე­ზი­დენ­ტი იყო 1929-1933 წლებ­ში, კონ­სერ­ვა­ტო­რი მმარ­თ­ვე­ლი. საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის დროს კონ­სერ­ვა­ტიზ­მ­ზე ბუნ­დო­ვა­ნი წარ­მოდ­გე­ნა ჰქონ­დათ და არც მი­სი პრო­პა­გან­და უნ­დო­დათ. რო­ცა ჩე­მი თე­მის შე­სა­ხებ ვუთ­ხა­რი ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლებს, ცო­ტა გა­უკ­ვირ­დათ, მე­რე კი დამ­თან­ხ­მ­დ­ნენ. 
კონ­სერ­ვა­ტიზ­მი ამე­რი­კუ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფოს ერთ-ერთ უმ­თავ­რეს იდე­ო­ლო­გი­ურ სა­ფუძ­ველს წარ­მო­ად­გენს და დღეს, ძი­რი­თა­დად, რეს­პუბ­ლი­კუ­რი პარ­ტი­ის მსოფ­ლ­მ­ხედ­ვე­ლო­ბა­ში აი­სა­ხე­ბა. ამე­რი­კის მო­სახ­ლე­ო­ბის ნა­ხე­ვა­რი კონ­სერ­ვა­ტო­რია, ნა­ხე­ვა­რი კი ლი­ბე­რა­ლუ­რი ღი­რე­ბუ­ლე­ბე­ბის მხარ­დამ­ჭე­რი. ბევრს ჰგო­ნია, რომ ამე­რი­კა ძა­ლი­ან ლი­ბე­რა­ლუ­რი ქვე­ყა­ნაა, მაგ­რამ ეს ასე არ არის. ეს ქვე­ყა­ნა კონ­სერ­ვა­ტიზ­მ­ზეა და­ფუძ­ნე­ბუ­ლი. თუ თვალს გა­და­ვავ­ლებთ ამე­რი­კის უახ­ლეს ის­ტო­რი­ას, და­ვი­ნა­ხავთ, რომ ლი­ბე­რა­ლიზ­მი რა­დი­კა­ლუ­რი და ელი­ტუ­რი გახ­და, მოწ­ყ­და მო­სახ­ლე­ო­ბას, რა­მაც გა­ა­ჩი­ნა კონ­სერ­ვა­ტიზ­მის­კენ შე­მობ­რუ­ნე­ბის აუ­ცი­ლებ­ლო­ბა, რო­გორც ეს რე­ი­გა­ნის დროს მოხ­და. სულ ცო­ტა ხნის წინ ამე­რი­კელ­მა ხალ­ხ­მა კონ­სერ­ვა­ტი­ულ პო­ლი­ტი­კას მის­ცა ხმა, თა­ნაც უფ­რო რა­დი­კა­ლურ, პრო­ტეს­ტულ კონ­სერ­ვა­ტიზმს. ამე­რი­კელ­მა ამომ­რ­ჩე­ველ­მა ეჭ­ვ­ქ­ვეშ და­ა­ყე­ნა პო­ლიტ­კო­რექ­ტუ­ლო­ბით სპე­კუ­ლა­ცი­ის მრა­ვა­ლი ელე­მენ­ტი და მხა­რი სრუ­ლად არას­ტან­დარ­ტულ, უაღ­რე­სად ნი­ჭი­ერ, თუმ­ცა ზოგ­ჯერ საკ­მა­ოდ ხის­ტი ლექ­სი­კის მოყ­ვა­რულ Dდო­ნალდ ტრამპს და­უ­ჭი­რა. მი­უ­ხე­და­ვად ამე­რი­კუ­ლი მე­დი­ის მი­სად­მი სი­ძულ­ვი­ლი­სა და მი­სი ოპო­ნენ­ტე­ბის შე­უ­პო­ვა­რი წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბი­სა, ჯერ­ჯე­რო­ბით, ტრამ­პი საკ­მა­ოდ ნა­ყო­ფი­ე­რად ას­რუ­ლებს თით­ქ­მის ყვე­ლა წი­ნა­სა­არ­ჩევ­ნო და­პი­რე­ბას, რაც ჩვენ­თ­ვის გან­სა­კუთ­რე­ბით მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია: მან ძალ­ზე გა­ა­აქ­ტი­უ­რა აშშ-ის თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­თან.
– სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტ­რო­ში მოღ­ვა­წე­ო­ბა სწო­რედ მა­შინ და­იწ­ყეთ, რო­ცა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს რეს­პუბ­ლი­კა და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის პირ­ველ ნა­ბი­ჯებს დგამ­და. სა­ინ­ტე­რე­სოა, რო­გორ ყა­ლიბ­დე­ბო­და მჭიდ­რო, პარ­ტ­ნი­ო­რუ­ლი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი ამ ორ ქვე­ყა­ნას შო­რის? 
– დი­სერ­ტა­ცი­ის დაც­ვის შემ­დეგ თბი­ლის­ში დავ­ბ­რუნ­დი და უახ­ლე­სი ის­ტო­რი­ის კა­თედ­რა­ზე და­ვიწ­ყე მუ­შა­ო­ბა. 90-იან წლებ­ში, მას შემ­დეგ, რაც სა­ქარ­თ­ვე­ლო და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი გახ­და, 1993 წელს საქ­მი­ა­ნო­ბა სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტ­რო­ში გა­ვაგ­რ­ძე­ლე. სი­მარ­თ­ლე გით­ხ­რათ, პო­ლი­ტი­კა არას­დ­როს მი­ზი­დავ­და, მაგ­რამ პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო­ბას ვგრძნობ­დი ქვეყ­ნის წი­ნა­შე. მა­შინ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ამე­რი­კის­მ­ცოდ­ნე სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი ცო­ტა­ნი ვი­ყა­ვით და ის ცოდ­ნა, რაც ლო­მო­ნო­სო­ვის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში მქონ­და მი­ღე­ბუ­ლი, ქვეყ­ნის გან­ვი­თა­რე­ბი­სათ­ვის უნ­და გა­მო­მე­ყე­ნე­ბი­ნა. სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტ­რო­ში შევ­ქ­მე­ნი ამე­რი­კის სამ­მარ­თ­ვე­ლო, რო­მელ­საც 1993-1994 წლებ­ში ვხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლობ­დი. ამა­ში ჩე­მი მე­გო­ბა­რი, ის­ტო­რი­კო­სი ზა­ზა აბა­ში­ძე და­მეხ­მა­რა, რო­მე­ლიც ძლივს და­ვი­თან­ხ­მე – სა­მი­ნის­ტ­რო­ში წა­მო­სუ­ლი­ყო. იმ დროს სა­მი­ნის­ტ­რო უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ლე­ბით იყო სავ­სე, საკ­მა­ოდ ცოც­ხა­ლი და სა­ინ­ტე­რე­სო სა­მუ­შაო გვქონ­და. დიპ­ლო­მა­ტი­უ­რი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­სა და ამე­რი­კის შე­ერ­თე­ბულ შტა­ტებს შო­რის 1992 წლის 23 აპ­რილს დამ­ყარ­და. ამე­რი­კის შე­ერ­თე­ბულ შტა­ტებ­ში გა­იხ­ს­ნა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­ელ­ჩო, სა­დაც სა­მუ­შა­ოდ მეც მი­მიწ­ვი­ეს. 1994-1998 წლებ­ში ვი­ყა­ვი სა­გან­გე­ბო და სრუ­ლუფ­ლე­ბი­ა­ნი დეს­პა­ნი აშშ-ში, კა­ნა­და­სა და მექ­სი­კა­ში, რაც დი­დი პა­ტი­ვი იყო ჩემ­თ­ვის, მით უმე­ტეს, რომ მა­შინ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ელ­ჩი ამე­რი­კა­ში ჩე­მი უფ­რო­სი მე­გო­ბა­რი, ცნო­ბი­ლი ამე­რი­კა­ნის­ტი თე­დო ჯა­ფა­რი­ძე იყო. ჩვენ პირ­ველ ნა­ბი­ჯებს ვდგამ­დით ქარ­თუ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფოს ცნო­ბა­დო­ბის და პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ის მი­მარ­თუ­ლე­ბით, რა­შიც ედუ­არდ შე­ვარ­დ­ნა­ძის, რო­გორც „პე­რეს­ტ­რო­ი­კის“ და აღ­მო­სავ­ლეთ ევ­რო­პის გან­მა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბლის სა­ხე­ლი ძა­ლი­ან გვეხ­მა­რე­ბო­და. იმ დროს ამე­რი­კა­სა და ევ­რო­პა­ში იგი უაღ­რე­სად პო­პუ­ლა­რუ­ლი პო­ლი­ტი­კუ­რი მოღ­ვა­წე იყო.
ვა­შინ­გ­ტო­ნის შემ­დეგ კვლავ სა­მი­ნის­ტ­რო­ში ვხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლობ­დი უკ­ვე ამე­რი­კის ქვეყ­ნე­ბის დე­პარ­ტა­მენტს, გარ­კ­ვე­უ­ლი პე­რი­ო­დი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს გა­ნათ­ლე­ბის პრო­ექ­ტის კო­ორ­დი­ნა­ტო­რიც ვი­ყა­ვი, მაგ­რამ ბი­უ­როკ­რა­ტი­უ­ლი საქ­მი­ა­ნო­ბა არ იყო ჩე­მი მო­წო­დე­ბა და ისევ ჩემს საყ­ვა­რელ და სა­ა­მა­ყო უნი­ვერ­სი­ტეტს და­ვუბ­რუნ­დი. 
– თქვენ სა­მეც­ნი­ე­რო გაც­ვ­ლი­თი პროგ­რა­მე­ბით იმ­ყო­ფე­ბო­დით სტენ­ფორ­დი­სა და ვის­კონ­სი­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში. რა მოგ­ცათ იქ გა­ტა­რე­ბულ­მა წლებ­მა?
– 1987-1988 წლებ­ში სა­ერ­თა­შო­რი­სო კვლე­ვე­ბი­სა და გაც­ვ­ლე­ბის საბ­ჭომ სტენ­ფორ­დის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში (კა­ლი­ფორ­ნია) მი­მავ­ლი­ნა. რო­გორ შე­იძ­ლე­ბა ამას იღ­ბ­ლი­ა­ნო­ბა არ და­ვარ­ქ­ვათ? მა­შინ საბ­ჭო­თა პე­რი­ო­დი იყო და 3 წე­ლი ვაგ­რო­ვებ­დი სა­ბუ­თებს – ამე­რი­კა­ში გამ­გ­ზავ­რე­ბის უფ­ლე­ბა რომ მი­მე­ღო. Aამ­დე­ნი წვა­ლე­ბის შემ­დეგ ვა­შინ­გ­ტო­ნის აე­რო­პორ­ტ­ში რომ ვჯდე­ბო­დი, ისე­თი გრძნო­ბა მქონ­და, თით­ქოს პლა­ნე­ტა მარსს მი­ვაღ­წიე. ამე­რი­კა­ში სტენ­ფორ­დის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი, ჰარ­ვარ­დის მე­რე, მე­ო­რე უნი­ვერ­სი­ტე­ტია. თუმ­ცა ამა­ზე და­ვა დღემ­დე მი­დის – პირ­ვე­ლი რო­მე­ლია... სა­მუ­შა­ოდ და­მით­მეს დე­კა­ნის კა­ბი­ნე­ტი, სა­დაც უამ­რა­ვი წიგ­ნი იყო. კომ­ფორ­ტუ­ლი გა­რე­მო, ულა­მა­ზე­სი ბუ­ნე­ბა სა­ოც­რად ერ­წ­ყ­მო­და ერ­თ­მა­ნეთს, თა­ვი სა­მოთ­ხე­ში მე­გო­ნა. ვეს­წ­რე­ბო­დი ამე­რი­კის ყვე­ლა­ზე წარ­მა­ტე­ბულ უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში მსოფ­ლიო დო­ნის მეც­ნი­ე­რე­ბის ლექ­ცი­ებს. 10 თვის გან­მავ­ლო­ბა­ში ამ პროგ­რა­მით ძა­ლი­ან ბევ­რი რამ ვის­წავ­ლე.
– რო­გორ ხე­დავთ მეც­ნი­ე­რე­ბის როლს ქვეყ­ნის გან­ვი­თა­რე­ბის საქ­მე­ში?
– ჩვე­ნი ქვეყ­ნის არც ერ­თ­მა მთავ­რო­ბამ არ გა­მო­ი­ყე­ნა ის სა­მეც­ნი­ე­რო, აკა­დე­მი­უ­რი რე­სურ­სი, რაც დღეს გვაქვს. უნი­ვერ­სი­ტეტს სხვა­დას­ხ­ვა დარ­გე­ბის ისე­თი სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი ჰყავს, რომ მა­თი 20% რომ გა­მო­ი­ყე­ნონ, საქ­მე უკე­თე­სო­ბის­კენ წა­ვა. სა­მეც­ნი­ე­რო და აკა­დე­მი­უ­რი რე­სურ­სე­ბის არ გა­მო­ყე­ნე­ბა – ჩვე­ნი პო­ლი­ტი­კის კა­ტას­ტ­რო­ფაა. ამე­რი­კა უკ­ვე დი­დი ხა­ნია, რაც ამ გა­მოც­დი­ლე­ბას მი­მარ­თავს. ამე­რი­კის მთავ­რო­ბას რო­გორც კი გა­უ­ჭირ­დე­ბო­და, მა­შინ­ვე კრებ­და აკა­დე­მი­უ­რი წრის წარ­მო­მად­გენ­ლებს და მათ­გან სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვებ­ზე და­ფუძ­ნე­ბულ ცოდ­ნას და რჩე­ვებს იღებ­და, რო­მელ­საც, შემ­დ­გომ, პო­ლი­ტი­კის ფორ­მი­რე­ბი­სას იყე­ნებ­და. სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში კი რა ხდე­ბა? აქ მეც­ნი­ე­რე­ბის აზ­რი, ცოდ­ნა და გა­მოც­დი­ლე­ბა ხე­ლი­სუ­ფალ­თა­გან უგუ­ლე­ბელ­ყო­ფი­ლია. დღეს სა­მეც­ნი­ე­რო რე­სურ­სე­ბი არის ბევ­რად მე­ტი, ვიდ­რე მო­ვიხ­მართ.

ვრცლად

„საქართველოს ლომონოსოვი“

დიდ ქიმიკოსს, ევროპაში სახელგანთქმულ მეცნიერს, პროფესორ ვასილ პეტრიაშვილს, მისი მოღვაწეობის დასაწყისში, მენდელეევი ახალგაზრდა მეცნიერებიდან ყველაზე ნიჭიერად და პერსპექტიულად მიიჩნევდა. ვ. პეტრიაშვილი გახლდათ უმაღლესი სასწავლებლის, ოდესის (ნოვოროსიის) უნივერსიტეტის რექტორი, იგი იყო პირველი ქართველი, რომელიც უმაღლესი სასწავლებლის რექტორად აირჩიეს. მან დაგვიტოვა მეტად საჭირო სამეცნიერო წიგნები და წერილები ქართულ ენაზე. ტექნიკური ტერმინებით გაამდიდრა ქართული ენა.
მისი ოცნება იყო თავის ქვეყანაში უმაღლესი სასწავლებლის დაარსება. ვ. პეტრიაშვილის მოღვაწეობამ დიდად შეუწყო ხელი ქართული უნივერსიტეტის ჩამოყალიბების საქმეს. მისი ავტორიტეტი და სახელი იმდენად დიდი იყო, რომ, ქართველ გამოჩენილ მოღვაწეთა აზრით, ქართული უნივერსიტეტის სათავეში უნდა მდგარიყო ვასილ პეტრიაშვილი.
„მე რომ დაჯილდოებული ვყოფილიყავი პოეტური ნიჭით და მიზნად დამესახა – მომეცა სახე ყველა საუკეთესო ზნეობრივი თვისებით აღჭურვილი ადამიანისა, რომელშიც განსახიერებული უნდა ყოფილიყო გულკეთილობა შეერთებულ ჭკუასთან, მე გამოვსახავდი ვასილ მოსეს ძე პეტრიაშვილს“, – წერდა პეტრე მელიქიშვილი.
თბილისთან ახლოს, თელეთისა და კუმისის მიმდებარე სოფელ წალასყურში, 1842 წელს დაბადებულ ვასილ მოსეს ძე პეტრიაშვილს დედა ოთხი წლის ასაკში გარდაეცვალა. მამა სოფლის მღვდელი, საკმაოდ მწიგნობარი და კეთილი პიროვნება ყოფილა.
8 წლის ვასომ, მამის დახმარებით, დაიწყო წერა-კითხვის შესწავლა. ქართულს მეტ დროს ანდომებდა, მაგრამ პარალელურად რუსულის ათვისებასაც შეუდგა.
11 წლის ვასო მამამ თბილისის სასულიერო სემინარიაში მიაბარა. აქ იაკობ გოგებაშვილი მუშაობდა და დიდმა პედაგოგმა მალევე დაიახლოვა ნიჭიერი ბავშვი.
სასულიერო სემინარიის დამთავრების შემდეგ, ვასომ გადაწყვიტა სწავლა ოდესის (ნოვოროსიის) უნივერსიტეტში გაეგრძელებინა. პირველად იგი იურიდიულ ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, თუმცა მალევე გადავიდა ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილებაზე სწავლის გასაგრძელებლად. 1870 წელს ამთავრებს უნივერსიტეტს და სარბიელად ქიმიას ირჩევს. მას ტოვებენ უნივერსიტეტში ტექნიკური ქიმიის კათედრის ლაბორანტად. 1873 წელს მიავლინეს ბონში სახელგანთქმული მეცნიერის, გერმანელი ქიმიკოსის ფ. კეკულეს ლაბორატორიაში. 1874 წელს იცავს სამაგისტრო დისერტაციას.
1875 წელს ირჩევენ კათედრის დოცენტად. 1877 წელს, 32 წლის ასაკში, ბრწყინვალედ იცავს სადოქტორო დისერტაციას ქიმიაში. ტექნიკური ქიმიის კურსს ის 35 წლის განმავლობაში უძღვებოდა. მუშაობდა ასევე ანალიზური ქიმიის, ორგანული და ფიზიკური ქიმიის საკითხებზე. 1878 წლიდან 1881 წლამდე სამეცნიერო მივლინებაშია პარიზში, სორბონის უნივერსიტეტში, სადაც ისეთ დიდ მეცნიერებს ხვდებოდა, როგორებიც იყვნენ ბერთლო, ვიურცი, სენკლერ – დევილი.
1881 წელს თავისი მასწავლებლის ა. ვერიგოს წარდგინებით, ირჩევენ ორდინარულ პროფესორად, 1902 წელს კი დამსახურებული პროფესორი ხდება.
სხვა, შემდგომში ცნობილ ქიმიკოსებთან ერთად, მისი მოწაფე იყო პ. მელიქიშვილი, რომელთანაც 40 წლის მეგობრობა აკავშირებდა.
1905 წელს არჩეული იქნა ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის დეკანად, მას რამდენჯერმე ირჩევენ დროებით რექტორად, 1907 წლიდან კი უნივერსიტეტის რექტორად ინიშნება. მისივე წარდგინებით, დეკანად მუშაობას იწყებს მისი მოწაფე და ერთგული მეგობარი პეტრე მელიქიშვილი, რომელიც ხშირად აღნიშნავდა: „ჩემი სტუდენტობის პირველი დღიდან ვ. პეტრიაშვილის ცხოვრების უკანასკნელ დღემდე მეგობრები ვიყავით. ვასილ მოსეს ძე, როგორც უფროსი ძმა, ისე მეპყრობოდა“.
ოდესის პრესაში იწერებოდა, რომ ვ. პეტრიაშვილი იდეალური რექტორი იყო და თვლიდნენ, რომ მის მსგავსად ამ მოვალეობას, ალბათ, ვერავინ შეასრულებდა. სტუდენტობის დიდი სიყვარული და პატივისცემა ჰქონდა ვ. პეტრიაშვილს. სხვადასხვა ჟურნალებში და გაზეთებში აქვეყნებდა საინტერესო და საჭირო წერილებს. მისი შრომები მეტად პოპულარული იყო როგორც რუსეთში, ისე ევროპაში.
მონაწილეობდა ქალაქის სანიტარული საქმეების მოწესრიგებაში. მის მიერ მოწოდებული, მეცნიერულ საფუძველზე დამყარებული მეთოდებით, ქალაქის თვითმმართველობა აწარმოებდა საჭირო ღონისძიებებს.
დიდი როლი ითამაშა ოდესაში ქალთა განათლების საქმეში. მისი ინიციატივით და ხელშეწყობით ქალებს აგზავნიდნენ საზღვარგარეთ სასწავლებლად. დიდ ყურადღებას აქცევდა სასწავლებლად წასულ ქართველ ქალებს და მატერიალურ დახმარებასაც უწევდა მათ. 1903 წელს, ოდესაში ქალთა უმაღლესი კურსები გაიხსნა, ამ საქმეში დიდი წვლილი ვ. პეტრიაშვილსაც ჰქონდა შეტანილი.
1902 წელს, კავკასიის სასოფლო სამეურნეო საზოგადოებამ საპატიო წევრად აირჩია.
მისი ლექციები გამოირჩეოდა ღრმა შინაარსით და დამსწრეთა დიდ ინტერესს იწვევდა. 
ცნობილი ქიმიკოსი, პროფესორი ვ. კაკაბაძე წერდა: „ჩვენი ვალია – ზედმიწევნით შევისწავლოთ ამ გამოჩენილი მეცნიერის, მხურვალე პატრიოტის და იშვიათი ადამიანის ღრმაშინაარსიანი ცხოვრება და მოღვაწეობა, მისი მდიდარი მემკვიდრეობა. პეტრიაშვილი იყო წარჩინებული აკადემიური მოღვაწე, შეუდარებელი პედაგოგი და აღმზრდელი, იყო თავდადებული და უანგარო საზოგადო მოღვაწე, იშვიათი ადამიანი, შემკული ყოველგვარი მაღალი, კეთილშობილური თვისებებით და გრძნობებით, იყო მგზნებარე პატრიოტი. როგორც მეცნიერი, შეუდარებელი იყო, სტუდენტებისთვის იყო ნამდვილი მეგობარი, რომელიც ყოველთვის უწევდა მათ მორალურ თუ მატერიალურ დახმარებას“.
პროფესორ სერგი ავალიანის აზრით, „ვ. პეტრიაშვილმა პირველად შეიტანა ქართულ ენაში მტკიცე, მეცნიერული ნომენკლატურა და შექმნა ახალი, ტექნიკური საბუნებისმეტყველო მეცნიერული ენა. მაგრამ პეტრიაშვილის ნაშრომების ღირსება და მნიშვნელობა მარტო ქართული მეცნიერულ-ტექნიკური ტერმინოლოგიის შექმნით კი არ განისაზღვრება, მან პირველმა ჩაუყარა საფუძველი ქართულ საზოგადოებაში მეცნიერულ აზროვნებას“.
პროფესორი მედვედევი გულახდილად ამბობდა: „ბედნიერნი არიან აღზრდილნი ისეთ უნივერსიტეტებში, სადაც არიან ისეთი დიდი პირები, როგორიც იყო ვასილ პეტრიაშვილი. იგი მარტო მეცნიერების მასწავლებელი არ იყო, უფრო მეტად ზნეობის ცოცხალი მაგალითი და მისი მასწავლებელი გახლდათ“.
ვ. პეტრიაშვილი მეგობრობდა ნ. ნიკოლაძესთან და კონსულტაციებს უწევდა მას სოფლის მეურნეობის საკითხების მეცნიერულად გადაწყვეტის საქმეში. როდესაც ნ. ნიკოლაძემ აკაკი წერეთელს უამბო ვასილ პეტრიაშვილის ოდესაში მოღვაწეობის ამბები, აკაკიმ „საქართველოს ლომონოსოვი“ უწოდა მას.
„ვ. პეტრიაშვილი ოდესის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილების საუკეთესო ხანის საუკეთესო წარმომადგენელი იყო. რაც მან გააკეთა, კარგა ხანია შევიდა სახელმძღვანელოებში. მე ბედნიერი ვარ, რომ წილად მხვდა არა მარტო მისი მოწაფეობა, არამედ მეგობრობა მთელი ოცი წლის განმავლობაში“. „იგი ვიწრო სპეციალისტი კი არ იყო, არამედ იყო ფართედ განათლებული ქიმიკოსი, შესანიშნავი ადამიანი, ამღზრდელი და გამოჩენილი მეცნიერი“, – აღნიშნავდა დიდი ქიმიკოსი ნ. ზელინსკი, რომლის სახელობისაც არის დღეს ორგანული ქიმიის ინსტიტუტი მოსკოვში.
სამშობლოს ვ. პეტრიაშვილი არასდროს ივიწყებდა. ქართულ პრესაში ბეჭდავდა სხვადასხვა ხასიათის ნაწარმოებებს, მათ შორის ბელეტრისტულს. მისი წერილები, რომელიც სოფლის მეურნეობას ეხებოდა, დიდად ეხმარებოდა ქართველ საზოგადოებას. ის საქართველოში მევენახეობის განვითარებას და მის ტრადიციებს დიდ ყურადღებას აქცევდა. რუსულ და ქართულ ჟურნალებსა და გაზეთებში სისტემატიურად აქვეყნებდა სოფლის მეურნეთათვის საჭირო სტატიებს.
ჟურნალ „ვესტნიკ ვინოდელიაში“, რომელიც პეტერბურგში დაარსდა, შემდეგ კი გადაიტანეს ოდესაში, აქტიურად მუშაობდნენ ვ. პეტრიაშვილი და პ. მელიქიშვილი. ამასთან ორივენი იყვნენ 1901 წელს პარიზში დაარსებული მევენახეობა-მეღვინეობის საერთაშორისო კომისიის წევრები.
პროფესორ კ .მოდებაძის შეფასებით, „ვ. პეტრიაშვილმა პირველმა ჩაუყარა საფუძველი ქართულ საზოგადოებაში მეცნიერულ აზროვნებას. მევენახეობა-მეღვინეობის დარგში მოღვაწეობით ვ. პეტრიაშვილმა სწორი ალღო აუღო ქართველი ერის ამ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საარსებო წყაროს და უეჭველად ხელი შეუწყო თავის სამშობლოში ამ დარგის განვითარებას“.
გაზეთ „მოამბეში“ ხშირად იბეჭდებოდა ვ. პეტრიაშვილის წერილები: „ღვინის დაყენება“, „რძე და მისი გამოყენება“, „სითბო და მისი სარგებლობა“, „ლუი პასტერის ღვაწლი ღვინის დაყენებაში“, „ვაზი, მისი მოშენება და მოვლა“ და სხვ. ასეთი ღრმა შინაარსის ნაშრომები მაშინ რუსულადაც არ იყო გამოქვეყნებული. ქართულ ენაზე შექმნა ქიმიის სახელმძღვანელო, რომელიც, სამწუხაროდ, სხვა საინტერესო ნაშრომებთან ერთად დაკარგულა.
ქართულ ენაზე გაზეთებში გამოქვეყნებული წერილების საფუძველზე შექმნა სოლიდური, კაპიტალური სახელმძღვანელოები: 1894 წელს – „ღვინის დაყენება“; 1895 წელს – „რძე და მისი სხვადასხვაგვარად გამოყენება“; 1905 წელს – „ღვინის წარმოება,“ „ძმრის წარმოება“. საქართველოში მრავალი მნიშვნელოვანი ნაშრომი აქვს გამოქვეყნებული მეღვინეობაში, მევენახეობაში. მისი ნაშრომები, რომლებიც მოგვიანებით დაბეჭდა მელიქიშვილმა, ეხებოდა წყალტუბოს წყლებსა და ახტალის ტალახს. ცდილობდა, წვლილი შეეტანა მარგანეცის წარმოების საქმეშიც.
თავის ნაშრომებში განიხილავდა ქვევრში ღვინის დაყენების საკითხებს, რასაც მეტად საინტერესოდ მიიჩნევდა. აღწერდა სასმელების ისეთ სატრანსპორტო საშუალებებს, როგორიცაა რუმბი, ტიკი, ტიკჭორა, კოლოტი.
„საქართველოს მეღვინეებისა და სოფლის მეურნეთათვის ვ. პეტრიაშვილის ნაშრომები გახდნენ ნიადაგ სახმარ და ძვირფას სახელმძღვანელოებად. ისინი წარმოადგენენ პირველ სამეცნიერო ტრაქტატებს ქართულ ენაზე“. „ის იყო თავისი ეპოქის მოწინავე და დიდი მოღვაწე“, „მას ახასიათებდა იშვიათი თავმდაბლობა“, „იყო იდეალური რექტორი“, „სტუდენტებისათვის ნამდვილი მეგობარი იყო“. „საქართველოში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა, არ იყო საქართველოში კუთხე, რომ მისთვის რაღაც რჩევისათვის არ მიემართათ რომელიმე მეცნიერულ-პრაქტიკული საკითხის გადასაწყვეტად“. „იყო მგზნებარე პატრიოტი,“ „ის ოცნებობდა საქართველოში უმაღლესი სასწავლებლის დაარსებაზე“. „მას საქართველოსთან კავშირი არასდროს გაუწყვეტია“, – ვიშველიებთ ისევ პროფესორ ვ. კაკაბაძის სიტყვებს.
1881 წელს ვ. პეტრიაშვილი დაქორწინდა ეკატერინე ყარამანის ასულ თავდგირიძეზე, რომელიც მან პარიზში გაიცნო. ქ-ნი ეკატერინე პოეტ მამია გურიელის დისწული იყო. იგი თავაზიანად და მზრუნველობით ეპყრობოდა მეუღლის მეგობრებსა და მოსწავლეებს. ამ ოჯახში შეხვდა და დაუახლოვდა ვ. პეტრიაშვილი აკაკის. აკაკიმ ვ. პეტრიაშვილის საცხოვრებელს ოდესაში „ზღვისპირა პატარა საქართველო უწოდა“. მათთან გამოულევლად იკრიბებოდნენ საქართველოდან ჩამოსული თუ ადგილობრივი სტუმრები, ხშირად სტუდენტებიც. იმართებოდა საინტერესო წვეულებები, შეხვედრები და საუბრები. მათი ოჯახის წევრად ითვლებოდა პეტრე მელიქიშვილი.
ილიას, აკაკის და ნიკოლაძის გარდა, ვ. პეტრიაშვილთან მეგობრობდნენ და დიდ პატივს სცემდნენ გ. წერეთელი, სერგი მესხი, ივანე მესხი, იაკობ გოგებაშვილი და სხვა ქართველი გამოჩენილი მწერლები და მოღვაწეები.
თბილისში მცირე ხნით ჩამოსული ვ. პეტრიაშვილი საზოგადოებას გულითადი სითბოთი მიუღია. დიდი სიხარულით შეხვედრია მას ექვთიმე თაყაიშვილი.
ვ. პეტრიაშვილის აზრით, აუცილებელი იყო ბავშვებს პირველად ჯერ თავიანთი ენა ესწავლათ, მშობლიურ ენაზე ჰქონოდათ მიღებული განათლების საფუძველი და მერე არც სხვა ენებზე სწავლა არ გაუჭირდებოდათ, თორემ, მისი სიტყვებით – „ყველგან ისე მომხდარა, თუ ყმაწვილი პირველადვე უცხო ენაზე იწყებს სწავლასა, იმისგან ხეირი არასდროს გამოსულა“.
ერთხელ გულიც ატკინეს – სამშობლოდან შორს მყოფს რა სარგებელი მოაქვს თავისი ქვეყნისთვისო. მან კი უპასუხა – მე თუ ვერ მოვასწრებ საქართველოში დაბრუნებას და რაიმე სასარგებლო საქმის გაკეთებას, ამას გააკეთებენ ჩემი განსწავლული მოწაფეები, როდესაც ოდესიდან სამშობლოში დაბრუნდებიან, ისინი არც ისე ცოტანი არიანო.
სამწუხაროდ, ვ. პეტრიაშვილი ჯერ კიდევ ენერგიით სავსე, 1908 წელს, კარლსბადში (ახლანდელი კარლოვი ვარი), ფილტვების ანთებით გარდაიცვალა. მისმა გარდაცვალებამ საქართველოში დიდი გლოვა გამოიწვია, გაზეთებში წაიკითხავდით საოცრად გულთბილ და მწუხარებით აღსავსე წერილებს. ოდესელი სტუდენტობაც განიცდიდა მზრუნველის დაკარგვას, დაკარგვას „კავკასიელი გოლიათისას“, რომელსაც ჯერ კიდევ შეეძლო ბევრი კარგი საქმის გაკეთება. 
გაიგო თუ არა პ. მელიქიშვილმა ვ. პეტრიაშვილის ავადმყოფობის ამბავი, სასწრაფოდ წავიდა კარლსბადში. იქედან პ. მელიქიშვილმა დეპეშით აცნობა ნ. ნიკოლაძეს პეტრიაშვილის გარდაცვალება. პ. მელიქიშვილმა მეგობარს ცოცხალს მიუსწრო და ვ. პეტრიაშვილმა, სიცოცხლის ბოლო დღეები პეტრე მელიქიშვილის მზრუნველობისა და პატრონობის ქვეშ გაატარა.
ოდესის უნივერსიტეტში პ. მელიქიშვილი 1869 წელს შევიდა. ვ. პეტრიაშვილი უკვე ამთავრებდა უნივერსიტეტს. ისინი ერთმანეთს ჯერ კიდევ თბილისიდან იცნობდნენ, განახლდა და განმტკიცდა მათი მეგობრობა, რომელიც კიდევ 40 წელს გაგრძელდა. პ. მელიქიშვილისათვის დიდი სულიერი ტრავმა იყო თავისი უფროსი მეგობრისა და მასწავლებლის გარდაცვალება.
მეგობრის გარდაცვალების გამგონე აკაკი ძალზე შეწუხებულა და ვ. პეტრიაშვილის ხსოვნას ლექსიც კი მიუძღვნა. „ჩუმი მოღვაწე, ნამდვილ ქართველი, სიკვდილით ქართველთ გულის მომწყვლელი“, – ასე ამთავრებდა თავის ლექსს აკაკი წერეთელი.
კარლსბადიდან ვ. პეტრიაშვილი ოდესაში გადმოასვენეს, მის დაკრძალვაზე უამრავი თბილი სიტყვა ითქვა. შემდეგ კი თბილისში გადმოასვენეს და დიდი პატივით დაკრძალეს ვერის სასაფლაოზე. ახლა – ბაგებში, ვაკის სასაფლაოზე განისვენებს. თუმცა მრავალთა აზრია, რომ იგი ბევრად მეტს იმსახურებს.

თეიმურაზ პეტრიაშვილი,
მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პათოფიზიოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი

ვრცლად

ქიმია, უნივერსიტეტი და მისი უდიდებულესობა – მეცნიერი!

შტრიხები ელიზა მარქარაშვილის პორტრეტისთვის

კასპში, ჩვეულებრივი მოსამსახურის ოჯახში დაიბადა. არასოდეს უფიქრია, რომ ცხოვრებას და მთელ თავის საქმიანობას ქიმიას მიუძღვნიდა, თუმცა ეს მანამ, ვიდრე სკოლის გაკვეთილზე პედაგოგი – ქალბატონი ნუნუ ლაცაბიძე შევიდოდა. იმ დღეს დაიწყო პირველი გაკვეთილი და მას მერე ქიმიას აღარასდროს მოსცილებია – ხან სახლში, ხანაც მასწავლებელთან ერთად, გაკვეთილების შემდეგ, მენდელეევის ტაბულის სიღრმეებში ისწავლა ხეტიალი. სკოლის დასრულების შემდეგ კი სხვაგან წასვლა არც უფიქრია – თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს მოაშურა – ისწავლა, დაამთავრა, აქვე დაიწყო მუშაობა და მეტი სამუშაო ადგილი მის ბიოგრაფიაში არც არის – 1982 წლიდან დღემდე სამსახურეობრივი გამოცდილების გრაფაში ყველგან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტია მითითებული. 
ამ ადამიანს იცნობს ყველა, ვისაც ერთხელ მაინც შეუვლია თვალი ქიმიკოსების მიერ მოწყობილი სამეცნიერო, სტუდენტური თუ საბავშვო ღონისძიებებისთვის – ათასგვარ ქიმიურ ცდებსა და ფერად-ფერად „დრაკონებში“ მუდმივად ჩანს მომღიმარი, მოფუსფუსე და დაინტერესებული ადამიანებისთვის ყველა კითხვაზე მოპასუხე ქალბატონი ელიზა მარქარაშვილი – ქიმიის დოქტორი, თსუ-ის ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის მაკრომოლეკულების ქიმიის სასწავლო-სამეცნიერო ლაბორატორიის გამგე, საბავშვო უნივერსიტეტის კოორდინატორი და უბრალოდ, თავისი საქმის პროფესიონალი.

უნივერსიტეტში 1976 წელს ჩაირიცხა. ამბობს, რომ ქიმიისადმი ინტერესი ლექტორებმა, განსაკუთრებით კი დოცენტმა ცისანა ვარდოსანიძემ და აკადემიკოსმა ლოტარ ხანანაშვილმა გაუღრმავეს, რადგან მონდომებას ამჩნევდნენ და ხელსაც უწყობდნენ, რომ სასწავლო მივლინებებში ევლო და ცოდნა სხვადასხვა მოწინავე უნივერსიტეტში გაეღრმავებინა. ასე მოიარა ბალტიისპირეთის ქვეყნები, უკრაინა, რუსეთი – მოსკოვის და ლენინგრადის ინსტიტუტები, საკანდიდატო დისერტაციის ძირითადი ნაწილიც იქ გააკეთა და 1989 წელს დაიცვა კიდეც მაკრომოლეკულების ქიმიაში. ახლა მადლიერებით იხსენებს თავის პედაგოგებს და მხოლოდ ერთ რამეზე წყდება გული – თავის დროზე არ გამოიყენა გერმანიაში წასვლის შესაძლებლობა, რომელიც ბატონმა ლოტარ ხანანაშვილმა მისცა: „რომ წავსულიყავი, ალბათ, ჩემი ცხოვრებაც სხვანაირად წარიმართებოდა, თუმცა ამას ჩემთვის ხელი არ შეუშლია, რომ 31 წლის ასაკში დამეცვა საკანდიდატო დისერტაცია. ვფიქრობ, ცხოვრებაში სწორი არჩევანი გავაკეთე – ქიმია ჩემთვის ყველაფერია“, – ამბობს ქალბატონი ელიზა და ლაბორატორიისკენ გვითითებს – „აქ გავატარე თითქმის 37 წელი, გავიარე გზა მეცნიერ-თანამშრომლობიდან ლაბორატორიის გამგეობამდე და ვერც წარმომედგინა, თუ ოდესმე სხვა საქმის კეთება მომინდება, ოღონდ ესაა, ადრე უფრო კვლევები მაინტერესებდა, ახლა კი პედაგოგიური მოღვაწეობა უფრო მხიბლავს სტუდენტებთანაც და სკოლის მოსწავლეებთანაც“.
ელიზა მარქარაშვილი ათამდე სახელმძღვანელოს და მონოგრაფიის ავტორია, მათ შორისაა რამდენიმე წიგნი ომარ მუკბანიანთან, ჯ. ანელისთან და თამარ თათრიშვილთან თანაავტორობით. მას გამოქვეყნებული აქვს 200-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია მაღალრეიტინგულ ჟურნალებში, იყო 10 საერთაშორისო და 5 ადგილობრივი საგრანტო პროექტის ჯგუფის ხელმძღვანელი და მეცნიერ-თანამშრომელი. აქტიურადაა ჩართული საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამების განხორციელებაში. ამას გარდა, ქალბატონი ელიზა არის ლექტორი, რომელიც მუდმივად ზრუნავს სტუდენტების სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობასა და მათ ოლიმპიადებში ჩასართავად. იგი კურირებს საწარმოო პრაქტიკასაც: „სასწავლო პროცესში ძალიან მნიშვნელოვანია საწარმოო პრაქტიკის არსებობა, რომ სტუდენტს შეეძლოს ქიმიური ნაერთების სინთეზი ანალიზის სხვადასხვა მეთოდების გამოყენებით. ის სწორედ ამ პროცესში ეუფლება ექსპერტიზის საფუძვლებს, რაც საშუალებას მისცემს, გასცეს კონკრეტული რეკომენდაციები ამა თუ იმ თვისების მქონე მასალის დამზადებაზე, ან უზრუნველყოს დამზადებული პროდუქტის, სასმელის და მასალის საექსპლუატაციო თვისებების კონტროლი უსაფრთხოების ნორმებისა და ეკოლოგიის დაცვით. ჩვენთან საწარმოო პრაქტიკა ხელშეკრულებებისა და მემორანდუმების საფუძველზე ხორციელდება და მეამაყება, რომ ბოლო სამი წლის განმავლობაში ქიმიის მიმართულების 40-მდე კურსდამთავრებული დასაქმდა პარტნიორ ორგანიზაციებსა და სააგენტოებში“, – გვითხრა ქალბატონმა ელიზამ და შეგვახსენა, რომ მარტის დასაწყისში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორმა სწორედ ამ საწარმოო სტაჟირებისა და დასაქმების ხელშეწყობისთვის დააჯილდოვა ოცამდე პარტნიორი ორგანიზაცია, მათ შორის: „კოკა-კოლა ბოთლერს ჯორჯია“, გარემოს დაცვის ეროვნული სააგენტო, კომპანია „ავერსი“, შპს „ჯორჯიან ვოთერს ენდ ფაუერი“, ქართული ლუდის კომპანია „ზედაზენი“, „ჰენკელ ბილდინგ ქემიკალს ჯორჯია“, რძის პროდუქტების კომპანია „მილკო ფუდი“, საქართველოს ეროვნული მუზეუმი, სამხარაულის ექსპერტიზის ბიურო, სამხედრო-სამრეწველო ცენტრი „დელტა“, სოფლის მეურნეობის ლაბორატორია და სხვები. ქიმიის მიმართულების პროფესურასთან ერთად, ამ წარმატებაში ქალბატონ ელიზასაც მიუძღვის დიდი წვლილი. 
თითქოს ეს საქმიანობა ერთი ადამიანისთვის საკმარისი უნდა იყოს, მაგრამ მთავარი თურმე წინ ელოდა – იგი უკვე რამდენიმე წელია თსუ-ის „საბავშვო უნივერსიტეტის“ ქიმიის კოორდინატორია და ბავშვებთან ურთიერთობამ საკუთარ თავში კიდევ ახალი მისწრაფება აღმოაჩენინა – მოსწავლეების მეცნიერებით დაინტერესება: „მათთან ძალიან საინტერესოა სალექციო კურსის ჩატარება. სახალისო ლექციებსაც ვატარებთ და ცდებსაც. კვირაში ორჯერ მოდიან სხვადასხვა სკოლიდან, როგორც რაიონებიდან, ასევე თბილისიდან. ამ საქმეს ხალისით ვაკეთებ, რადგან ქიმიის გარეშე წარმოუდგენელია ცხოვრება, მითუმეტეს დღეს, როცა ჩვენ გარშემო მუდმივად ქიმიური რეაქციები მიმდინარეობს – მაგალითად, როცა ჰაერს შევისუნთქავთ, ჟანგბადის მოლეკულები ჩადის, ამოვისუნთქავთ – CO2-ის მოლეკულები ამოდის; როცა წყალს ან თუნდაც ჩაის ან ყავას სვამთ, წყლის მოლეკულებს ვყლაპავთ... რასაც ჩვენ აქ, ლაბორატორიაში ვაკეთებთ, ეს, ფაქტობრივად, სახლში ტაფებზე და ქვაბებში კეთდება – იქნება ნამცხვრის, პურის გამოცხობა თუ სადილის გაკეთება – ყველაფერი ქიმიაა. ჩვენს ორგანიზმშიც ქიმიური პროცესი მიმდინარეობს, რომელსაც ფერმენტები წარმართავენ და ასე შემდეგ. სწორედ ასეთ საკითხებში ვათვითცნობიერებთ მოსწავლეებს და ვაყვარებთ ქიმიას“, – ასე გვიხსნის ახალ გატაცებას მეცნიერი და იქვე გვიჩვენებს თავისი ავტორობით გამოცემულ დამხმარე სახელმძღვანელოებს: „ქიმია, თაფლი, ყავა, შოკოლადი“, „ქიმია ყოფა-ცხოვრებაში“, „ქიმია და სამკაული“, „ქიმია და მედიცინა“, „ქიმია და მშენებლობა“. ეს სახელმძღვანელოები დიდი პოპულარობითY სარგებლობს სკოლებში. მაგალითად, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირქვალის საჯარო სკოლის ქიმიის მასწავლებელმა ვაჟა ღავთაძემ პროექტი „თავისუფალი გაკვეთილები“, რომელშიც საგრანტო დაფინანსება მოიპოვა, მთლიანად ქალბატონი ელიზას დამხმარე სახელმძღვანელოებზე ააგო. უნივერსიტეტთან ასევე ძალიან მჭიდრო თანამშრომლობა აქვთ ბათუმის კერძო სკოლა „ლამპარსა“ და საქართველოს საპატრიარქოს წმ. იოანე ბოლნელის სახელობის სკოლას. 
„ვერ წარმოვიდგენდი, რომ ის, რაც ძალიან მარტივად ვისწავლე თეორიულად, ასე ძნელი განსახორციელებელი იქნებოდა ლაბორატორიაში. ყველაფერი თავიდან უნდა ვისწავლო და გავიაზრო. ეს ძალიან კარგი გაკვეთილია ჩემთვის. თეთრ ხალათში მუშაობა უჩვეულო და სასიამოვნოა. დიდი მადლობა ამისთვის“, – ეს მარი ბროსეს სკოლის მოსწავლის, სოფო მებაღიშვილის შთაბეჭდილებაა „საბავშვო უნივერსიტეტის“ სასწავლო აქციის თაობაზე. ამგვარ ჩანაწერებს ლაბორატორიის სამახსოვრო წიგნში ბევრს შეხვდებით. მოსწავლეებმა კი, შესაძლოა, არც იციან, რომ ყველაფრის ორგანიზატორი და სულის ჩამდგმელი თეთრ ხალათში გამოწყობილი ის ქალბატონია, რომელიც ახლა ემოციით გვიყვება ქიმიის როლზე ყოფა-ცხოვრებაში: „ყოველდღიურ ცხოვრებაში ადამიანები მუდმივად სარგებლობენ ისეთი საგნებით და ნივთიერებებით, რომლებიც ქიმიური გარდაქმნის შედეგადაა მიღებული. საითაც უნდა გაიხედოთ, დაინახავთ საგნებსა და ნაკეთობებს, რომლებიც დამზადებულია ქიმიურ ქარხნებსა და ფაბრიკებში მიღებული მასალებისა და ნივთიერებებისგან. ამდენად, ყოველდღიურ ცხოვრებაში, მისდაუნებურად, ყველა ჩვენგანი ვატარებთ ქიმიურ რეაქციას, მაგალითად, საპნით ხელის დაბანის, სარეცხის რეცხვის, ცხელ ჩაიში ლიმონის ნაჭრის ჩაგდების დროს – როცა ჩაი, ლაკმუსის მსგავსად, ინდიკატორია. საკვების მომზადებაც ქიმიური პროცესია. ტყუილად კი არ ამბობენ, რომ ქიმიკოსები კარგი კულინარები არიან – საკვების მომზადება ხშირად ლაბორატორიაში ორგანული ნაერთების სინთეზს მოგვაგონებს“, – ამბობს იგი და ჩვენს კითხვაზე, უძნელდება თუ არა ყოფითი ცხოვრება იმის გამო, რომ ბევრი რამ იცის, გვპასუხობს: „ქიმია ხელს მიშლის იმაში, რომ შეიძლება მომეწონოს რაღაც საგანი, მაგრამ ვერ შევიძინო. მაგალითად, შეიძლება გარეგნულად მომხიბლოს ქვაბმა, ტაფამ, ტანსაცმელმა, ან კოსმეტიკამ, მაგრამ ვითვალისწინებ – როდესაც კანი ოფლიანდება, განსაკუთრებით ზაფხულში, ის ქიმიური საღებავები, რომლებიც ტანსაცმელში ან კოსმეტიკურ პროდუქტშია გამოყენებული, ჩვენს კანში შედის, ამიტომ ხშირად არჩევანის წინაშე ვარ. ეს ეხება საკვებსაც, რომელშიც ძალიან ბევრი ისეთი დანამატია, რომელიც არ უნდა მივიღოთ. რომ ჩავუღრმავდები, ფაქტობრივად, ბევრი რამ არ უნდა ჭამო, კარაქიც კი ყველა არ იჭმევა, ამას სპეციალური ანალიზი სჭირდება. რძის პროდუქტებიც საკმაოდ საშიშია, მასში ხელოვნური ფხვნილებია გამოყენებული. ცალკე პრობლემაა ის კონტეინერები, რაშიც საკვები თავსდება – შესაძლებელია გარკვეული დროის შემდეგ იმ მასალიდან პროდუქტში გადავიდეს მავნე ნივთიერებები და ბევრი დაავადება გამოიწვიოს. უმჯობესია, გამოვიყენოთ უფერო, გამჭვირვალე საკვები კონტეინერები, მინის ბოთლები და ქაღალდის შესაფუთი მასალები.
ბოლოდროინდელ სამეცნიერო აქტივობას რაც შეეხება, ელიზა მარქარაშვილი ჩართულია ყველა იმ კვლევაში, რასაც მაკრომოლეკულების ქიმიის მიმართულება ახორციელებს, ძირითადად ეს შეეხება პოლიმერებს, რომელიც სილიციუმ-ორგანული ნაერთების ბაზაზეა მიღებული. ეს არის ელექტროგამტარი მემბრანები, რომლებსაც ფართო გამოყენება აქვთ. ლაბორატორია ასევე მუშაობს საშენ მასალებზე, მათ სურთ ფორმალდეჰიდური ფისები შეცვალონ სხვა შემკვრელით, რომ, მაგალითად, საავეჯო (და სამშენებლო) მასალები უსაფრთხო გახდეს, მაგრამ ამის დანერგვა ძნელია, რადგან ამას ბიზნესი განსაზღვრავს. 
მეცნიერმა ზუსტად იცის, რომ ქიმიის განვითარებისთვის სტუდენტები და მოსწავლეები მეტად უნდა დააინტერესონ, უნდა შეიქმნას ლაბორატორიები, შეიცვალოს სასწავლო ლიტერატურა როგორც უმაღლეს სასწავლებლებში, ასევე სკოლებში: „სკოლებს არ აქვთ ცდების ჩატარების შესაძლებლობა და პრაქტიკაში ვერაფერს აჩვენებს მოსწავლეებს. რეაქტივების შეძენა ძვირია. ჩვენც კი გვიჭირს. როცა სამეცნიერო ფესტივალისთვის ვყიდულობთ რეაქტივებს, ნაწილი გვრჩება და იმას ვიყენებთ „საბავშვო უნივერსიტეტის“ მსმენელებისთვის. რაც შეეხება სახელმძღვანელოებს – შესაცვლელია იმ მხრივ, რომ ზოგ წიგნში ვერ გაიგებ სად იწყება დავალება და სად არის თეორია, არეულია ყველაფერი. ასევე უნდა შეიცვალოს სწავლების მეთოდიც. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების სწავლება უფრო პრაქტიკული უნდა გახდეს, ახალგაზრდებს მეტი ხალისი უნდა მივცეთ, სხვანაირი მიდგომები სჭირდებათ“, – ამბობს იგი და მთლიანად ანგრევს აქამდე გავრცელებულ მოსაზრებას, რომ საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებით დაინტერესებულთა დასაქმების ბაზარი ვიწროა: „ვთვლი, რომ ქიმია საჭიროა ყველგან, სადაც კი ახალი კომპანია იხსნება. მაგალითად, შემიძლია ჩამოვთვალო 20 კომპანია, რომლებიც ხელს გვიწყობენ სტაჟირებაში, რის შემდეგაც ბოლო 3 წლის განმავლობაში 40-მდე სტუდენტი დატოვეს სამუშაოდ. ანუ დასაქმება უკვე რეალურია კვების მრეწველობაში, უალკოჰოლო და ალკოჰოლიანი სასმელების წარმოებაში, კოსმეტიკური საშუალებების წარმოებაში, გარემოს დაცვის სააგენტოში, სადაც საკმაოდ აქტიურად გადიან პრაქტიკას. ამით იმის თქმა მინდა, რომ უკვე გაჩნდა ადგილები, რომლებიც ქიმიკოსებმა უნდა დაიკავონ და დასაქმებაც რეალურია“.
მოვა მომავალი სამეცნიერო ფესტივალი, გაიშლება საგამოფენო სტენდები და ბევრი ჩვენგანი ისევ შეხვდება პრეზენტატორებს შორის მოფუსფუსე თეთრხალათიან ქალბატონს – მისი მახვილი თვალი ისევ ჩასწვდება ყველა ცდას, ყველა რეაქტივის გამოყენებას, ისევ ამოიფრქვევა ფერადი „დრაკონი“ კოლბიდან და ამ ჯადოსნობის ცქერით გართულ ადამიანებს ისე, სხვათა შორის, თამაშ-თამაშით აუხსნის ურთულეს ქიმიურ რეაქციას. ეს ელიზა მარქარაშვილია, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევარი, მეცნიერი და, უბრალოდ, თავისი საქმის უბადლო მცოდნე; ადამიანი, რომელიც მუდამ ჩუმად, თავმდაბლად უხდის ხარკს მეცნიერებას – მის უდიდებულესობა ქიმიას!

ვრცლად

ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძე: მე თსუ-ის პრო­ფე­სო­რი ვარ და ასე­თად უნ­და დავ­რ­ჩე

თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სო­რის სა­ხე­ლი 50 წე­ლი ღირ­სე­უ­ლად ატა­რო და გახ­დე ათა­სო­ბით სტუ­დენ­ტის საყ­ვა­რე­ლი და სა­თაყ­ვა­ნო ლექ­ტო­რი, იო­ლი არ არის... ასე­თი პა­ტი­ვის­ცე­მა და სიყ­ვა­რუ­ლი მხო­ლოდ რჩე­ულ­თა ხვედ­რია. სტუ­დენ­ტებს ვერ მო­ატ­ყუ­ებ და ვერც ვე­რა­ფერს გა­მო­ა­პა­რებ, თუ ბო­ლომ­დე არ და­ი­ხარ­ჯე­ბი, ცოდ­ნის მაქ­სი­მუმს არ გას­ცემ და მათ ცნო­ბის­მოყ­ვა­რე თვა­ლებ­ში პი­რად ტკი­ვილ­სა და სი­ხა­რულს არ ამო­ი­კით­ხავ – არც შენს ლექ­ცი­ა­ზე დას­წ­რე­ბა მო­უნ­დე­ბათ და არც არას­დ­როს გა­გიხ­სე­ნე­ბენ, მად­ლი­ე­რე­ბა­სა და პა­ტი­ვის­ცე­მა­ზე ხომ ლა­პა­რა­კიც ზედ­მე­ტია. ასეთ პრო­ფე­სო­რად იც­ნო­ბენ ქალ­ბა­ტონ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძეს, ღვაწ­ლ­მო­სილ პე­და­გოგ­სა და სი­კე­თით სავ­სე პი­როვ­ნე­ბას, რო­მელ­საც ახ­ლა­ხან 75 წე­ლი შე­უს­რულ­და. 
მი­სი შე­მარ­თე­ბა და პრინ­ცი­პუ­ლო­ბა მი­სა­ბა­ძია და სა­ნი­მუ­შო. ნაკ­ლე­ბად შეხ­ვ­დე­ბით ასე­თი მად­ლი­ე­რე­ბით სავ­სე ადა­მი­ანს, რო­მე­ლიც ყვე­ლას­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლია თა­ვი­სი ორა­ტო­რუ­ლი ნი­ჭით და პირ­და­პი­რო­ბით. ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტის პრო­ფე­სორ­თა შო­რის მას ყო­ველ­თ­ვის გა­მო­არ­ჩევთ თა­ვი­სი ქა­რიზ­მა­ტუ­ლო­ბი­თა და ორი­გი­ნა­ლუ­რი ხედ­ვით. იგი ძლი­ე­რი პი­როვ­ნუ­ლი თვი­სე­ბე­ბის მა­ტა­რე­ბე­ლი პი­როვ­ნე­ბა და ლი­დე­რია, ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტის ნამ­დ­ვი­ლი კო­ლო­რი­ტი! ქალ­ბა­ტო­ნი ელე­ნე წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში გვარ­წ­მუ­ნებ­და თა­ვის არა­ორ­დი­ნა­რულ პი­როვ­ნულ თვი­სე­ბებ­ში, მშობ­ლი­უ­რი მზრუნ­ვე­ლო­ბის გა­მო­ხატ­ვის არაჩ­ვე­უ­ლებ­რივ უნარ­სა და სი­კე­თის უან­გა­როდ გა­ცე­მის ქმე­დე­ბა­ში. ყო­ფილ სტუ­დენ­ტებს ბევ­რი სი­კე­თე ახ­სოვთ მის­გან – ვაჟ­კა­ცუ­რი, ადა­მი­ა­ნუ­რი, სი­კე­თით სავ­სე შე­მარ­თე­ბა, ადა­მი­ა­ნუ­რი ღი­რე­ბუ­ლე­ბე­ბი­თა და ფა­სე­უ­ლო­ბე­ბით ცხოვ­რე­ბის სწავ­ლა და დაბ­რ­კო­ლე­ბე­ბის გა­და­ლახ­ვა. გა­სახ­სე­ნე­ბე­ლი მარ­თ­ლაც ბევ­რი აქვთ, მაგ­რამ ესეც საკ­მა­რი­სია ქალ­ბა­ტონ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძის კე­თი­ლი გუ­ლი­სა და ადა­მი­ა­ნუ­რი ღირ­სე­ბე­ბის წარ­მო­სა­ჩე­ნად – მი­სი მო­წა­ფე­ე­ბი მას სიყ­ვა­რუ­ლი­თა და მო­ფე­რე­ბით „დე­დუ­კას“ ეძა­ხი­ან (ეს მი­სი ტერ­მი­ნია!). 
რაც შე­ე­ხე­ბა პრო­ფე­სორ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძის სა­მეც­ნი­ე­რო-კვლე­ვით მოღ­ვა­წე­ო­ბას – 1972 წელს, ას­პი­რან­ტუ­რის სრუ­ლი კურ­სის გავ­ლის შემ­დეგ, ქალ­ბა­ტონ­მა ელე­ნემ წარ­მა­ტე­ბით და­იც­ვა სა­კან­დი­და­ტო დი­სერ­ტა­ცია. 1967 წლი­დან მუ­შა­ობ­და თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის აღ­რიც­ხ­ვის, ანა­ლი­ზი­სა და აუ­დი­ტის კა­თედ­რა­ზე უმ­ც­რო­სი მეც­ნი­ერ-თა­ნამ­შ­რომ­ლის, ასის­ტენ­ტის, უფ­რო­სი მას­წავ­ლებ­ლის, დო­ცენ­ტის თა­ნამ­დე­ბო­ბებ­ზე. 1992-1997 წლებ­ში იყო ამა­ვე კა­თედ­რის გამ­გე. მი­სი ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ბით მო­ხერ­ხ­და 1993 წელს ეკო­ნო­მი­კის ფა­კულ­ტეტ­ზე ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვი­სა და ანა­ლი­ზის სპე­ცი­ა­ლო­ბით სტუ­დენ­ტ­თა მი­ღე­ბის აღ­დ­გე­ნა, რო­მე­ლიც, გო­რის ეკო­ნო­მი­კუ­რი ინ­ს­ტი­ტუ­ტის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბის გა­მო, თსუ-ში წლე­ბის მან­ძილ­ზე გა­უქ­მე­ბუ­ლი იყო. 2006 წლი­დან დღემ­დე ქალ­ბა­ტო­ნი ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძე სამ­ჯერ აირ­ჩი­ეს სრუ­ლი პრო­ფე­სო­რის აკა­დე­მი­ურ თა­ნამ­დე­ბო­ბა­ზე. 2007-2009 წლებ­ში იყო ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტის დე­კა­ნის მო­ად­გი­ლე, ხო­ლო 2009-2012 წლებ­ში დე­კა­ნის მო­ვა­ლე­ო­ბის შემ­ს­რუ­ლე­ბე­ლი.
ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძე წლე­ბის მან­ძილ­ზე იყო სა­ქარ­თ­ვე­ლოს და­მო­უ­კი­დე­ბელ ბუ­ღალ­ტერ­თა და აუ­დი­ტორ­თა კავ­ში­რის პრე­ზი­დენ­ტი, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს პარ­ლა­მენ­ტ­თან არ­სე­ბუ­ლი აუ­დი­ტო­რუ­ლი საქ­მი­ა­ნო­ბის საბ­ჭოს კო­ლე­გი­ი­სა და სა­სერ­ტი­ფი­კა­ტო კო­მი­სი­ის წევ­რი, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს კონ­ტ­რო­ლის პა­ლა­ტის მეც­ნი­ერ-კონ­სულ­ტან­ტი, აუ­დი­ტო­რუ­ლი ფირ­მა „ელ­კო-აუ­დი­ტის“ დამ­ფუძ­ნე­ბე­ლი და დი­რექ­ტო­რი. იგი არის უმაღ­ლე­სი კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის აუ­დი­ტო­რი. 
ცალ­კე აღ­ნიშ­ვ­ნის ღირ­სია პრო­ფე­სორ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძის მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა სხვა­დას­ხ­ვა სა­ერ­თა­შო­რი­სო და ეროვ­ნულ საგ­რან­ტო პრო­ექ­ტებ­ში. იგი აქ­ტი­ურ პე­და­გო­გი­ურ და სატ­რე­ნე­რო საქ­მი­ა­ნო­ბას­თან ერ­თად, ნა­ყო­ფი­ერ სა­მეც­ნი­ე­რო საქ­მი­ა­ნო­ბა­საც ეწე­ვა. მას გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლი აქვს 100-ზე მე­ტი სა­მეც­ნი­ე­რო ნაშ­რო­მი, მათ შო­რის 2 მო­ნოგ­რა­ფია, 3 სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო და 11 სა­ლექ­ციო კურ­სი. ქალ­ბა­ტო­ნი ელე­ნე შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი ნი­ჭი­თაც არის და­ჯილ­დო­ე­ბუ­ლი, უყ­ვარს პო­ე­ზია და თა­ვა­დაც წერს ლექ­სებს, ხა­ტავს და ულა­მა­ზეს სამ­კა­უ­ლებს აწ­ყობს. 
დღეს პრო­ფე­სო­რი ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძე უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში გა­ტა­რე­ბულ წლებ­სა და ურ­თი­ერ­თო­ბებ­ზე, სა­მეც­ნი­ე­რო და პე­და­გო­გი­ურ საქ­მი­ა­ნო­ბა­ზე გვე­სა­უბ­რე­ბა და სა­ინ­ტე­რე­სო მო­საზ­რე­ბებ­საც გვი­ზი­ა­რებს, რო­მე­ლიც გა­მოც­დი­ლე­ბი­თა და ღირ­სე­უ­ლი მოღ­ვა­წე­ო­ბით არის ნა­საზ­რ­დო­ე­ბი.

 

ინტერვიუ

– ქალ­ბა­ტო­ნო ელე­ნე, ყვე­ლა­ნი ბავ­შ­ვო­ბი­დან მოვ­დი­ვართ... რო­გო­რი ბავ­შ­ვო­ბა გა­მო­ი­ა­რეთ და იყო თუ არა ის პრო­ფე­სი­უ­ლი არ­ჩე­ვა­ნის გან­მ­საზ­ღ­ვ­რე­ლი?
– სამ­ტ­რე­დი­ის რა­ი­ო­ნის სო­ფელ დიდ ჯი­ხა­იშ­ში და­ვი­ბა­დე 1943 წელს, პე­და­გო­გე­ბის ოჯახ­ში. სკო­ლაც იქ­ვე და­ვამ­თავ­რე და მო­მა­ვალ პრო­ფე­სი­ად მას­წავ­ლებ­ლო­ბა ავირ­ჩიე – ოჯა­ხუ­რი ტრა­დი­ცია ხომ უნ­და გა­მეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნა! ჩემ­თ­ვის დი­დი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა არ ჰქონ­და – რო­მელ სპე­ცი­ა­ლო­ბას ავირ­ჩევ­დი, რად­გან ყვე­ლა სა­განს ერ­თ­ნა­ი­რი სიძ­ლი­ე­რით ვსწავ­ლობ­დი. დე­დას უნ­დო­და ექი­მი გავ­მ­ხ­და­რი­ყა­ვი. მე კი ექი­მო­ბა არ მინ­დო­და და დე­დის არ­ჩე­ვანს ძა­ლი­ან გან­ვიც­დი­დი. ბო­ლოს მა­მამ გა­და­მიწ­ყ­ვი­ტა ეს სა­კით­ხი – ად­გა და ჩე­მი სა­ბუ­თე­ბი შვი­დი კლა­სის დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ დი­დი ჯი­ხა­ი­შის სა­სოფ­ლო-სა­მე­ურ­ნეო ტექ­ნი­კუმ­ში გა­და­ი­ტა­ნა ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის სპე­ცი­ა­ლო­ბა­ზე. სას­წავ­ლებ­ლის წარ­ჩი­ნე­ბით დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ, რო­მე­ლიც უმაღ­ლეს სას­წავ­ლე­ბელ­ში სა­მუ­შაო სტა­ჟის გა­რე­შე მი­სა­ღე­ბი გა­მოც­დე­ბის ჩა­ბა­რე­ბის უფ­ლე­ბას მაძ­ლევ­და, არც დავ­ფიქ­რე­ბულ­ვარ, ისე ჩა­ვა­ბა­რე თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში. ასე გავ­ხ­დი თსუ-ის ეკო­ნო­მი­კის ფა­კულ­ტე­ტის სტუ­დენ­ტი. 
– მო­დით იმ ურ­თი­ერ­თო­ბა­სა და და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა­ზე ვი­სა­უბ­როთ, რაც თქვე­ნი სტუ­დენ­ტო­ბის წლებ­ში სტუ­დენ­ტ­სა და ლექ­ტო­რე­ბის შო­რის არ­სე­ბობ­და.
– ყვე­ლა ეპო­ქას თა­ვი­სი და­დე­ბი­თი და უარ­ყო­ფი­თი ნიშ­ნე­ბი აქვს... ის სტუ­დენ­ტო­ბის წლე­ბი, რო­მე­ლიც მე გა­მო­ვი­ა­რე, რა­ტომ­ღაც დღეს ყვე­ლას უნ­და გან­ქი­ქე­ბის საგ­ნად აქ­ცი­ოს. ეს არას­წო­რია... ულა­მა­ზე­სი სტუ­დენ­ტუ­რი წლე­ბი გა­მო­ვი­ა­რე. მა­შინ სულ სხვა და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა იყო უფ­როს­სა და უმ­ც­როს შო­რის, მას­წავ­ლე­ბელ­სა და მოს­წავ­ლეს შო­რის. ეს ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი აბ­სო­ლუ­ტუ­რად ხა­ლა­სი და წმინ­და იყო, გუ­ლი მწყდე­ბა რომ დღე­ვან­დელ ახალ­გაზ­რ­დებს ისე­თი სით­ბო და სიყ­ვა­რუ­ლი ერ­თ­მა­ნეთ­თან არ აკავ­ში­რებთ, რო­გორც ჩვენ, უფ­როს თა­ო­ბას გვქონ­და. 
მთე­ლი ჩე­მი სტუ­დენ­ტო­ბის მან­ძილ­ზე არ მახ­სოვს, არ­და­დე­გებ­ზე ისე წავ­სუ­ლი­ყა­ვი, ყვე­ლა თა­ნა­კურ­სელს რომ არ ჰქო­ნო­და გა­მოც­დე­ბი ჩა­ბა­რე­ბუ­ლი. თუ ერთს გა­უ­ჭირ­დე­ბო­და, ყვე­ლა­ნი ვეხ­მა­რე­ბო­დით, ერ­თად ვმე­ცა­დი­ნე­ობ­დით, ერ­თ­მა­ნეთ­ზე ვზრუ­ნავ­დით. სა­გა­მოც­დო სე­სი­ე­ბის პე­რი­ოდ­ში დი­ლი­დან­ვე, ცა­რი­ელ აუ­დი­ტო­რი­ებ­ში პა­ტარ-პა­ტა­რა ჯგუ­ფე­ბად ვიკ­რი­ბე­ბო­დით და ერ­თ­მა­ნეთს ვას­წავ­ლი­დით, ვამ­ხ­ნე­ვებ­დით, ვეხ­მა­რე­ბო­დით. ასე­თი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა შემ­დ­გომ­ში ძა­ლი­ან თბილ და მე­გობ­რულ ურ­თი­ერ­თო­ბას აყა­ლი­ბებ­და. ჩვენ გვქონ­და სა­ოც­რად ხა­ლა­სი, ლა­ღი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი ყო­ველ­გ­ვა­რი წყე­ნის, დამ­ცი­რე­ბის და შე­უ­რაც­ხ­ყო­ფის გა­რე­შე. არას­დ­როს გა­მოგ­ვირ­ჩე­ვია ერ­თ­მა­ნე­თი, ყვე­ლას­თან თბი­ლი და მე­გობ­რუ­ლი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა გვქონ­და. ახ­ლა კომ­კავ­შირს ვა­ქი­ლი­კებთ, მაგ­რამ, ადა­მი­ა­ნად ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბის თვალ­საზ­რი­სით, ისიც ბევრ რა­მეს გვას­წავ­ლი­და ახალ­გაზ­რ­დებს – ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლო­ბას, გუნ­დურ მუ­შა­ო­ბას, კონ­სო­ლი­და­ცი­ას. მაგ­რამ არ­სე­ბობ­და „რკი­ნის ფარ­და“ და მას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი შეზ­ღუდ­ვე­ბი. დღე­ვან­დელ სტუ­დენ­ტებს ბევ­რად მე­ტი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი გა­აჩ­ნი­ათ, უამ­რავ ინ­ფორ­მა­ცი­ას ფლო­ბენ, კარ­გად იცი­ან უც­ხო ენე­ბი, გაც­ვ­ლით პროგ­რა­მებ­ში მო­ნა­წი­ლე­ო­ბენ, უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში სწავ­ლის პე­რი­ოდ­ში შე­უძ­ლი­ათ სხვა­დას­ხ­ვა ქვეყ­ნის რამ­დე­ნი­მე უნი­ვერ­სი­ტეტს გა­ეც­ნონ, ე.ი. ცოდ­ნის შე­ძე­ნის ყვე­ლა შე­საძ­ლებ­ლო­ბა აქვთ და კარ­გა­დაც იყე­ნე­ბენ ამას. მჯე­რა, ჩვენ­თან შე­და­რე­ბით ბევ­რად წარ­მა­ტე­ბუ­ლე­ბი იქ­ნე­ბი­ან და მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან წვლილს შე­ი­ტა­ნენ ჩვე­ნი ქვეყ­ნის აღ­მ­შე­ნებ­ლო­ბის საქ­მე­ში.
– რო­დის გა­დაწ­ყ­ვი­ტეთ საქ­მი­ა­ნო­ბა სა­მეც­ნი­ე­რო მი­მარ­თუ­ლე­ბით გა­გეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნათ?
– ეკო­ნო­მი­კის ფა­კულ­ტეტ­ზე ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის სპე­ცი­ა­ლო­ბა­ზე ვსწავ­ლობ­დი. მე­სა­მე კურ­სი­დან ეს სპე­ცი­ა­ლო­ბა ორად გა­ი­ყო – ვაჭ­რო­ბი­სა და მრეწ­ვე­ლო­ბის ბუ­ღალ­ტ­რულ აღ­რიც­ხ­ვად. მე და ჩემ­მა მე­გობ­რებ­მა ვაჭ­რო­ბის ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვა ავირ­ჩი­ეთ. პირ­ვე­ლი­ვე ლექ­ცი­ა­ზე პრო­ფე­სო­რი ფარ­ნა­ოზ მენ­თე­შაშ­ვი­ლი შე­მობ­რ­ძან­და და გან­ვ­ლი­ლი მა­სა­ლის გა­მო­კით­ხ­ვა და­იწ­ყო. მახ­სოვს, თით­ქ­მის ყვე­ლა კით­ხ­ვას ვპა­სუ­ხობ­დი. ლექ­ცია დამ­თავ­რ­და და შეს­ვე­ნე­ბა­ზე გა­რეთ გა­მო­ვე­დი. შემ­თ­ხ­ვე­ვით მა­შინ­დე­ლი ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის კა­თედ­რის გამ­გე ლე­ვან მა­მი­საშ­ვი­ლი შემ­ხ­ვ­და, რო­მე­ლიც დი­დი ჯი­ხა­ი­შის ტექ­ნი­კუმ­შიც მას­წავ­ლი­და. სა­შინ­ლად დამ­ტუქ­სა, რო­ცა ვუთ­ხა­რი – ვაჭ­რო­ბის ბუ­ღალ­ტ­რის სპე­ცი­ა­ლო­ბა ავირ­ჩიე-მეთ­ქი. ვინ მოგ­ცა უფ­ლე­ბა, ეგ არ­ჩე­ვა­ნი გა­გე­კე­თე­ბი­ნაო! რო­გორ შევ­ბე­დავ­დი პა­სუ­ხი მე­კად­რე­ბი­ნა მას­წავ­ლებ­ლის­თ­ვის და მე­ო­რე 45 წუ­თი მრეწ­ვე­ლო­ბის ბუ­ღალ­ტე­რი­ის სპე­ცი­ა­ლო­ბა­ზე გა­და­ვი­ნაც­ვ­ლე... რო­ცა ბა­ტონ­მა ფარ­ნა­ოზ­მა ჩე­მი სხვა სპე­ცი­ა­ლო­ბა­ზე გა­დას­ვ­ლის ამ­ბა­ვი შე­იტ­ყო, იმ წუ­თი­დან ლექ­ცი­ა­ზე აღარ შე­სუ­ლა და ად­მი­ნის­ტ­რა­ცია იძუ­ლე­ბუ­ლი გახ­და, ვაჭ­რო­ბის ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის ჯგუ­ფი მრეწ­ვე­ლე­ბის­თ­ვის შე­ე­ერ­თე­ბი­ნა. ბუ­ღალ­ტ­რულ აღ­რიც­ხ­ვას მას­წავ­ლი­და ბა­ტო­ნი ლე­ვან მა­მი­საშ­ვი­ლი, ღრმად გან­ს­წავ­ლუ­ლი პი­როვ­ნე­ბა, უზო­მოდ შეყ­ვა­რე­ბუ­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­სა და ყო­ველ­გ­ვარ ქარ­თულ­ზე. იგი სპე­ცი­ა­ლო­ბას­თან ერ­თად, სამ­შობ­ლოს სიყ­ვა­რულ­საც გვი­ნერ­გავ­და.
უნი­ვერ­სი­ტე­ტის დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ სა­ფა­კულ­ტე­ტო კო­მი­სი­ამ სა­მუ­შა­ოდ ვაჭ­რო­ბის სა­მი­ნის­ტ­როს სის­ტე­მა­ში გა­მა­ნა­წი­ლა. მა­შინ ასე იყო მი­ღე­ბუ­ლი... ამას მოჰ­ყ­ვა ძა­ლი­ან მძი­მე და ტრა­გი­კუ­ლი პე­რი­ო­დი პი­რა­დი ცხოვ­რე­ბი­სა, რო­მელ­მაც ყვე­ლა­ფე­რი თავ­და­ყი­რა და­ა­ყე­ნა. მაგ­რამ, ერთ დღეს, თსუ-ის V კორ­პუს­თან შემ­თ­ხ­ვე­ვით შევ­ხ­ვ­დი ბა­ტონ ფარ­ნა­ოზ მენ­თე­შაშ­ვილს, რო­მელ­მაც მკით­ხა, ჩემ­თან მუ­შა­ო­ბა არ გინ­დაო? ვე­რა­ფე­რი ვუ­პა­სუ­ხე... შემ­დეგ უკ­ვე მიბ­რ­ძა­ნა – ხვალ, დი­ლის 10 სა­ათ­ზე კა­თედ­რა­ზე გე­ლო­დე­ბი! ასე­თი პა­ტივ­სა­ცე­მი და ღვაწ­ლ­მო­სი­ლი პრო­ფე­სო­რის ნათ­ქ­ვამს უყუ­რად­ღე­ბოდ რო­გორ დავ­ტო­ვებ­დი. ასე და­ვიწ­ყე მუ­შა­ო­ბა თსუ-ში მეც­ნი­ერ მუ­შა­კად. ორ კვი­რა­ში ბა­ტონ­მა ფარ­ნა­ოზ­მა ისევ მიბ­რ­ძა­ნა – ას­პი­რან­ტუ­რა­ში მი­სა­ღე­ბი გა­მოც­დე­ბი ჩა­ა­ბა­რეო! პირ­ვე­ლი ლექ­ცი­ის წა­სა­კით­ხა­დაც ბა­ტონ­მა ფარ­ნა­ოზ­მა შე­მიშ­ვა აუ­დი­ტო­რი­ა­ში, ეკო­ნო­მი­კის ფა­კულ­ტე­ტის დე­კან­თან, ბა­ტონ გი­ვი ჭა­ნუყ­ვა­ძეს­თან შე­თან­ხ­მე­ბით, რო­მელ­მაც მარ­თ­ლაც შვი­ლი­ვით გამ­ზარ­და. მა­ლე ასის­ტენ­ტის თა­ნამ­დე­ბო­ბა­ზე გა­მა­ფორ­მეს. ასე აღ­მოვ­ჩ­ნ­დი ლექ­ტო­რის ამ­პ­ლუ­ა­ში. 
ბა­ტო­ნი ფარ­ნა­ოზ მენ­თე­შაშ­ვი­ლი ჩე­მი ცხოვ­რე­ბის გზის გამ­კ­ვა­ლა­ვი და დი­დი მას­წავ­ლე­ბე­ლი იყო, მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ მის ლექ­ცი­ა­ზე მხო­ლოდ 45 წუ­თი მქონ­და გა­ტა­რე­ბუ­ლი. ფარ­ნა­ო­ზის კე­თი­ლი „ამო­ჩე­მე­ბა“ მარ­ტო მე არ ვყო­ფილ­ვარ. თუ­კი ვინ­მე გო­ნე­ბა­გახ­ს­ნილ და ნი­ჭი­ერ სტუ­დენტს აღ­მო­ა­ჩენ­და, ყვე­ლას ეხ­მა­რე­ბო­და, ყვე­ლა­ზე ზრუ­ნავ­და. გან­სა­კუთ­რე­ბით უყ­ვარ­და ობო­ლი და გა­ჭირ­ვე­ბუ­ლი სტუ­დენ­ტე­ბი. არას­დ­როს და­მა­ვიწ­ყ­დე­ბა, ასე­ვე, გა­მორ­ჩე­უ­ლი პი­როვ­ნე­ბის, სა­ოც­რად ერუ­დი­რე­ბუ­ლი, მკაც­რი, შე­უ­ვა­ლი და სა­მარ­თ­ლი­ა­ნი პრო­ფე­სო­რის გი­ვი ჭა­ნუყ­ვა­ძის თა­ნად­გო­მა, რო­მელ­საც სწავ­ლე­ბის უნი­კა­ლუ­რი მე­თო­დი ჰქონ­და – გე­ბა­ა­სე­ბო­და რო­გორც თა­ნა­ტოლს და ასე შე­პა­რუ­ლად გას­წავ­ლი­და სა­კით­ხებს, რო­მე­ლიც აუ­ცი­ლებ­ლად დაგ­ვ­ჭირ­დე­ბო­და. ასე­თე­ბი იყ­ვ­ნენ მა­შინ­დე­ლი ლექ­ტო­რე­ბი და კო­რი­ფე­ე­ბი – სტუ­დენ­ტებ­ზე ზრუნ­ვა, ხელ­შეწ­ყო­ბა, თა­ნად­გო­მა და გზა­ზე და­ყე­ნე­ბა იყო მა­თი საქ­მი­ა­ნო­ბის მთა­ვა­რი პრინ­ცი­პი.

 


– სა­ოც­რად შთამ­ბეჭ­და­ვი სა­მეც­ნი­ე­რო მოღ­ვა­წე­ო­ბის ის­ტო­რია გაქვთ, თქვე­ნი მეც­ნი­ე­რუ­ლი ნაშ­რო­მე­ბი­დან რო­მელს გა­მოჰ­ყოფ­დით?
– გა­მი­ჭირ­დე­ბა ასე გა­მორ­ჩე­ვა, მაგ­რამ, ალ­ბათ, პირ­ველ ნაშ­რომს და­ვა­სა­ხე­ლებ – „ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის თე­ო­რი­ას“ და იცით რა­ტომ? ასე­თი სა­ხელ­წო­დე­ბით სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო ჩე­მი სტუ­დენ­ტო­ბის პე­რი­ოდ­ში უკ­ვე არ­სე­ბობ­და და მი­სი ავ­ტო­რი ჩე­მი მას­წავ­ლე­ბე­ლი ლე­ვან მა­მი­საშ­ვი­ლი იყო, რო­მე­ლიც 14 წლი­დან მას­წავ­ლი­და. რო­გორ გავ­ბე­დავ­დი მე­კად­რე­ბი­ნა ჩე­მი მას­წავ­ლებ­ლის­თ­ვის, რომ წიგ­ნი სა­ხე­ლად „ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვის თე­ო­რია“ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძის ავ­ტო­რო­ბით გა­მო­სუ­ლი­ყო. ეს უკ­ვე რუ­ბი­კო­ნი იყო! იმი­ტომ კი არა, რომ ვერ დავ­წერ­დი, არა­მედ იმი­ტომ, რომ ლე­ვან მა­მი­საშ­ვი­ლის შემ­დეგ უნ­და გა­მე­კე­თე­ბი­ნა ეს და რა­ღაც გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი მო­წი­წე­ბა, სი­ფა­ქი­ზე და ში­ში მა­მოძ­რა­ვებ­და. ბა­ტო­ნი ლე­ვა­ნის წი­ნა­და­დე­ბე­ბი და პო­ზაც კი მახ­სოვს, რო­გორ მი­კით­ხავ­და ლექ­ცი­ას, მას­წავ­ლი­და ამა თუ იმ სა­კითხს. ჩე­მი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო, რო­მე­ლიც გან­კუთ­ვ­ნი­ლი იყო ბა­კა­ლავ­რე­ბი­სათ­ვის, მი­სი გარ­დაც­ვა­ლე­ბის შემ­დეგ და­ი­ბეჭ­და. უფ­რო ფუნ­და­მენ­ტა­ლუ­რია „ფი­ნან­სუ­რი აღ­რიც­ხ­ვა“. სა­მეც­ნი­ე­რო ნაშ­რო­მე­ბი­დან გა­მოვ­ყოფ­დი, აგ­რეთ­ვე, „სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ღვი­ნის მრეწ­ვე­ლო­ბის სა­წარ­მოო ფონ­დე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბის ეკო­ნო­მი­კუ­რი ანა­ლი­ზი და მა­თი ეფექ­ტუ­რო­ბის ამაღ­ლე­ბის რე­ზერ­ვე­ბი", სა­დაც „სამ­ტ­რეს­ტის“ 38 სა­წარ­მოს მაჩ­ვე­ნებ­ლე­ბის შეს­წავ­ლის სა­ფუძ­ველ­ზე იყო დას­კ­ვ­ნე­ბი გა­მო­ტა­ნი­ლი. 
– აბი­ტუ­რი­ენ­ტე­ბი ხში­რად პრეს­ტი­ჟუ­ლი კო­მერ­ცი­უ­ლი სას­წავ­ლებ­ლე­ბის ეკო­ნო­მი­კურ ფა­კულ­ტეტს ირ­ჩე­ვენ, რად­გან ჰგო­ნი­ათ, რომ თსუ-ში ამ ფა­კულ­ტეტ­ზე მოძ­ვე­ლე­ბუ­ლი მე­თო­დე­ბით ას­წავ­ლი­ან. ინ­ფ­რას­ტ­რუქ­ტუ­რაც ნაკ­ლე­ბად მიმ­ზიდ­ვე­ლია...
– რო­დე­საც ახალ­გაზ­რ­დებ­ზე ვსა­უბ­რობთ, მათ არ­ჩე­ვანს მრა­ვა­ლი ფაქ­ტო­რი გა­ნა­პი­რო­ბებს. არ არის მარ­თა­ლი, რომ ჩვენს ფა­კულ­ტეტ­ზე ან სწავ­ლე­ბის დო­ნეა და­ბა­ლი ან სხვა რამ. თქვენ ამა­ში დარ­წ­მუნ­დე­ბით სულ მა­ლე, აკ­რე­დი­ტა­ცი­ის მი­ღე­ბის დროს. რა­ტომ უნ­და იყოს სწავ­ლე­ბის დო­ნე და­ბა­ლი, მა­შინ, რო­ცა უახ­ლე­სი, სა­ერ­თა­შო­რი­სო სტან­დარ­ტე­ბის შე­სატ­ყ­ვი­სი ლი­ტე­რა­ტუ­რით ვას­წავ­ლით? თსუ-ის ბუ­ღალ­ტ­რუ­ლი აღ­რიც­ხ­ვი­სა და აუ­დი­ტის კა­თედ­რა, რო­მელ­საც მე ვხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლობ, კონ­კუ­რენ­ცი­ას გა­უძ­ლებს და გა­ი­მარ­ჯ­ვებს – გვაქვს უახ­ლე­სი რო­გორც ქარ­თუ­ლი, ისე უც­ხო­უ­რი სას­წავ­ლო ლი­ტე­რა­ტუ­რა, სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ე­ბი, კე­თილ­მოწ­ყო­ბი­ლი სას­წავ­ლო ლა­ბო­რა­ტო­რია უახ­ლე­სი კომ­პი­უ­ტე­რუ­ლი პროგ­რა­მით „ბა­ლან­სი“, რო­მე­ლიც აუ­დი­ტო­რუ­ლი კომ­პა­ნია BDO-ის სა­ჩუ­ქა­რია ჩვე­ნი სტუ­დენ­ტე­ბის­თ­ვის. რაც შე­ე­ხე­ბა კად­რებს, ისი­ნი უმ­კაც­რე­სი კონ­კურ­სე­ბის გზით შე­ირ­ჩა და მათ კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ა­ში ეჭ­ვის შე­ტა­ნა არა­სე­რი­ო­ზუ­ლია. თუმ­ცა კონ­კურ­სე­ბის შე­სა­ხებ ვიტ­ყ­ვი, რომ პრო­ფე­სო­რი დღე­ნი­ა­დაგ კონ­კურ­ს­ზე კი არ უნ­და ფიქ­რობ­დეს, არა­მედ იმა­ზე, თუ რა სი­ახ­ლე მი­ა­წო­დოს სტუ­დენტს. მეც­ნი­ე­რე­ბა­ში ახა­ლი სიტ­ყ­ვაა ღი­რე­ბუ­ლი! ამი­ტომ რა­ო­დე­ნო­ბის გა­მო­დევ­ნე­ბა არ მი­მაჩ­ნია გა­მარ­თ­ლე­ბუ­ლად, მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია ხა­რის­ხი. 
მომ­წონს აკა­დე­მი­უ­რი პერ­სო­ნა­ლის აფე­ლი­რე­ბის წე­სი. სხვა კონ­კუ­რენ­ტ­მა უნი­ვერ­სი­ტეტ­მა არ უნ­და ია­მა­ყოს იმით, რომ ელე­ნე ხა­რა­ბა­ძე მი­სი პრო­ფე­სო­რია. მე თსუ-ის პრო­ფე­სო­რი ვარ და ასე­თად უნ­და დავ­რ­ჩე. 
თუ სწავ­ლე­ბის ხა­რის­ხის გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა­ზე ვფიქ­რობთ, ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტეტ­ზე შე­სა­ბა­მი­სი ინ­ფ­რას­ტ­რუქ­ტუ­რა უნ­და მო­წეს­რიგ­დეს, უპირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა, სას­წავ­ლო აუ­დი­ტო­რი­ე­ბი სა­თა­ნა­დო ტექ­ნი­კით აღი­ჭურ­ვოს, სტუ­დენტს უნ­და უხა­რო­დეს „მაღ­ლივ­ში“ მოს­ვ­ლა.
– თქვენ რო­გორ ხე­დავთ მთავ­რო­ბის როლს უნი­ვერ­სი­ტე­ტის გან­ვი­თა­რე­ბი­სა და გაძ­ლი­ე­რე­ბის საქ­მე­ში?
– მთავ­რო­ბის რო­ლი გან­სა­კუთ­რე­ბით მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი უნ­და იყოს. არ­ცერ­თი პრეს­ტი­ჟუ­ლი, ამე­რი­კუ­ლი თუ ევ­რო­პუ­ლი უნი­ვერ­სი­ტე­ტი თა­ვი­დან ისეთ უნი­ვერ­სი­ტე­ტად არ ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბუ­ლა, რო­გო­რიც დღეს არის. ამა­ში დი­დი წი­ლი მთავ­რო­ბებს მი­უძ­ღ­ვის. ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის მხრი­დან დახ­მა­რე­ბა და თა­ნად­გო­მა უნ­და იყოს მრა­ვალ­მ­ხ­რი­ვი, ფი­ნან­სუ­რი, სა­კა­ნონ­მ­დებ­ლო და სხვა ნე­ბის­მი­ე­რი მი­მარ­თუ­ლე­ბით. უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სუ­რა, მეც­ნი­ე­რე­ბი, სტუ­დენ­ტი-ახალ­გაზ­რ­დო­ბა დღე­ნი­ა­დაგ უნ­და გრძნობ­დეს მთავ­რო­ბის ყუ­რად­ღე­ბას, ამა­ში რას ვგუ­ლის­ხ­მობ? შე­იძ­ლე­ბა პარ­ლა­მენ­ტი მუ­შა­ობ­დეს ეკო­ნო­მი­კურ კა­ნო­ნებ­ზე, მთავ­რო­ბა მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან ეკო­ნო­მი­კურ პრო­ექ­ტებ­ზე და უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტის პრო­ფე­სუ­რა, სტუ­დენ­ტი-ახალ­გაზ­რ­დო­ბა არ იყოს ინ­ფორ­მი­რე­ბულ­ნი და ჩაბ­მულ­ნი ამ საქ­მი­ა­ნო­ბა­ში, არ ხდე­ბო­დეს შეხ­ვედ­რე­ბი, დის­კუ­სი­ე­ბი, აზ­რ­თა გა­ზი­ა­რე­ბა, ვფიქ­რობ, ეს ური­გო არ იქ­ნე­ბო­და. ერ­თია კი­დევ, რო­დე­საც სტუ­დენ­ტი ხე­დავს თა­ვი­სი პრო­ფე­სო­რი­სა და სა­ხელ­მ­წი­ფო მა­ღა­ლი რან­გის მო­ხე­ლის ღია, საქ­მი­ან და მე­გობ­რულ ურ­თი­ერ­თო­ბას, ეს მის­თ­ვის დი­დი სტი­მუ­ლია. მი­მაჩ­ნია ასე­ვე, რომ რო­გორ­მე უნ­და მო­ხერ­ხ­დეს უნი­ვერ­სი­ტე­ტი­სა და ბიზ­ნე­სის კავ­ში­რურ­თი­ერ­თო­ბე­ბის გაღ­რ­მა­ვე­ბა, სტუ­დენ­ტე­ბის დამ­საქ­მებ­ლე­ბი თვი­თონ უნ­და და­ინ­ტე­რეს­დ­ნენ სა­კუ­თა­რი კად­რე­ბის კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის მა­ღა­ლი დო­ნით. მა­თი დი­დი ნა­წი­ლი კი ზღუ­დავს სტუ­დენტს სა­მუ­შაო პი­რო­ბე­ბით და ხელს არ უწ­ყობს ცოდ­ნის მი­ღე­ბა­ში. ევ­რო­პის­კენ მი­ვის­წ­რაფ­ვით, მაგ­რამ არ ვფიქ­რობთ იმა­ზე, თუ რა­ტომ მი­აღ­წი­ეს ამ სა­ხელ­მ­წი­ფო­ებ­მა გან­ვი­თა­რე­ბის მა­ღალ სა­ფე­ხუ­რებს – ისევ და ისევ სწავ­ლის, ცოდ­ნის, მეც­ნი­ე­რე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბი­სა და გაძ­ლი­ე­რე­ბის ხელ­შეწ­ყო­ბით.

ვრცლად

დიმიტრი კორძაიას „უჩინარი“ ახალი წელი

„ბაბუამ თქვა: – აი, ახალი წელიც მოვიდა!“... ოთახში სანთლები ენთო, გარეთ თოფების და ფოიერვერკების ხმა ისმოდა, ტელევიზორში „მრავალჟამიერს“ მღეროდნენ, მე გაოცებული ვიყურებოდი აქეთ-იქით... ვერ გავიგე, ყველას ასე ძლიერ რა უხაროდა, ირგვლივ არავინ ჩანდა ოჯახის წევრების გარდა, რომლებიც ერთმანეთს „რაღაცას“ ულოცავდნენ, ბაბუა კი ამტკიცებდა, რომ ახალი წელი მოვიდა“, – ასე ლამაზად და ზღაპრული ელფერით შემოვიდა და ჩარჩა „უჩინარი“ ახალი წელი მის ცხოვრებაში, ამიტომ დღემდე ამ განწყობით – იმედებით, სიხარულით და ახლის მოლოდინით ხვდება დღესასწაულს.
მას შემდეგ, რაც გაიგო, რომ „ის ნამდვილად მოდის“, თსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტის დეკანის მოვალეობის შემსრულებლის, პროფესორ დიმიტრი კორძაიას ყოველი ახალი წელი საინტერესო და განსხვავებულია, თუმცა ერთი რამ არ იცვლება – დღესასწაულს ყოველთვის ოჯახის წევრებთან, მეგობრებთან და ახლობლებთან ერთად ხვდება... 
ბავშვობა თბილისში, ფიქრის გორაზე გაატარა. დიდ ოჯახში ახალი წლის სამზადისიც იმ ტრადიციების ნაწილი იყო, რომელსაც ტიტე ბაბუა და მარიამ ბებო ამკვიდრებდნენ. პირველ შვილიშვილს ბებია და ბაბუა განსაკუთრებით ანებივრებდნენ, მშობლები დაკავებულები იყვნენ: მამა უნივერსიტეტში ფილოსოფიის კათედრის გამგე იყო, დედა – სამედიცინო ინსტიტუტში ფილოსოფიის კათედრაზე მუშაობდა, მაგრამ ახალ წელს ყველა იცლიდა და განსაკუთრებულად ემზადებოდნენ. 
„როგორც ყველა ქართულ ტრადიციულ ოჯახში ჩვენთანაც კეთდებოდა გოზინაყი და საცივი... გოზინაყს ბებია აკეთებდა, მერე დედა, ახლა ჩემი მეუღლე აკეთებს, მაგრამ მე ყველაზე მეტად მამიდას გაკეთებული გოზინაყი მომწონდა – პატარა ბურთულები მოხალული ნიგვზით... ნაძვის ხეს ჩემს ბავშვობაში დედა რთავდა – დილით გაღვიძებულს მეუბნებოდნენ, რომ თოვლის ბაბუამ მომიტანა... მაშინ ჯერ კიდევ სანტა-კლაუსის შესახებ არაფერი ვიცოდი, მაგრამ ახალი წლის ღამეს სურვილებს ჩავუთქვამდით და მათი ასრულების გვჯეროდა... ახლა მეუღლესთან ერთად ვრთავ ნაძვის ხეს შვილებისთვის და შვილიშვილისთვის“...
კორძაიების ოჯახში მეკვლეს დღესაც დიდი სიხარულით ელიან, მაგრამ ბავშვობაში მოსული პატარა მეკვლე მაინც სხვანაირად დაამახსოვრდა: „ექვსი წლის ვიყავი, კარზე კაკუნი გაისმა და ოთახში ჩემი ბიძაშვილი ჭაბუა ჭაბუკიანი შემოვიდა ბიძაჩემთან, ოთარ ჭაბუკიანთან ერთად. ჭაბუას მხრებზე ლეჩხუმიდან ჩამოტანილი ძველი ნაბადი ჰქონდა მოხვეული და ხელში ტკბილეული ეჭირა, ძალიან კარგი შეგრძნება იყო, მას შემდეგ მეც ხშირად ვყოფილვარ მეკვლე“, – იხსენებს დიმიტრი კორძაია. 
საოჯახო ფოტო-ალბომში საბავშვო ბაღში ახალი წლის ზეიმების ამსახველი ფოტოები დღესაც ინახება. მაშინ ნაბდიანი, თეთრწვერა, ყაბალახიანი თოვლის პაპა და რუსი „დედ მოროზი“ ერთად ულოცავდნენ „საბჭოთა კავშირის“ ბედნიერ ბავშვებს ახალ წელს. ერთ-ერთ ზეიმზე თავადაც განასახიერებდა თოვლის ბაბუას. „მახსოვს, ერთ ზეიმზე თოვლის ბაბუა ვიყავი, ლევან უჩანეიშვილი კი – მეკვლე. გრიმის გასაკეთებლად ბებიამ პიონერთა სასახლეში წამიყვანა, სადაც თეთრი წვერი დამამაგრეს. სკოლის პერიოდში სცენაზეც ვმსახიობობდი, „ოტელოს“ როლიც კი მაქვს შესრულებული. ზეიმებზე ლექსებსაც ხალისით ვკითხულობდი. მამა პოეზიის დიდი მოყვარული იყო და მისი სიყვარული მისგან გამომყვა. მახსოვს, რა გრძნობით ვკითხულობდი სიმონ ჩიქოვანის ლექსს, – „ვინა სთქვა“... ასე რომ, ბავშვობაში მიღებული შთაბეჭდილებები დღემდე მომყვება“. 
ბატონი დიმიტრი სკოლის პერიოდში და სტუდენტობისას, ჩოხა-ახალუხში გამოწყობილი, მეგობრებთან და ნათესავებთან მიდიოდა მეკვლედ. ერთხელ თოხაძეების ოჯახს ცხენითაც კი მიადგა. ტრადიციული სამოსით ახალი წლის შეხვედრის ტრადიცია სამედიცინო ინსტიტუტშიც დაამკვიდრა. მაგრამ განსაკუთრებული ის ახალი წელი იყო, როდესაც მომავალ მეუღლეს ოჯახში ესტუმრა. „ეს ჩემი პირველი ვიზიტი იყო მის ოჯახში და, რა თქმა უნდა, ვღელავდი. წელს შეუღლებიდან 30 წელი გვისრულდება და, შემიძლია ვთქვა, რომ ჩვენც ვინარჩუნებთ ოჯახებიდან გამოყოლილ ტრადიციებს, თუმცა მენიუ ცოტა შეიცვალა, სუფრაზე სამარხვო კერძები ჭარბობს. განსაკუთრებულად ვხვდებით შობის დღესასწაულს – ტაძარში მივდივართ, ფანჯრებთან კი სანთლებს ვანთებთ...
ახალი წლის მომდევნო დღეებში მეგობრებისა და ნათესაობის მონახულებაც ერთგვარი რიტუალია. დიმიტრი კორძაია სიამოვნებით იხსენებს კოლეგებთან გატარებულ ახალი წლის დღეებსაც: „ბოლო წლებია, ჩვენს უნივერსიტეტში კოლეგებთან ერთად ახალი წლის აღნიშვნა კარგ ტრადიციად იქცა. ზოგჯერ თამადაც ვარ, სიამოვნებით ვკითხულობ ლექსებსაც. ეს ახალი წელი კი განსაკუთრებული იქნება უნივერსიტეტისთვის, რადგან 100 წლის იუბილე გვიახლოვდება – ამ ემოციას ზოგადი ფრაზებით ვერ გადმოვცემ. ჩემი სურვილია, ამ იუბილეს ღირსეულად შევხვდეთ და უნივერსიტეტმა იმ მაღალი ღირებულებებით გააგრძელოს ცხოვრება, როგორც მის დამაარსებლებს ჰქონდათ ჩაფიქრებული და თავის ადგილი დაიმკვიდროს მსოფლიოს უმაღლეს სასწავლებლებს შორის. მედიცინის ფაკულტეტისთვის ეს წელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან იწყება საერთაშორისო ავტორიზაციისა და აკრედიტაციის პერიოდი, ეს დიდი პასუხისმგებლობაა, რომლის მისაღწევად ძალისხმევაა საჭირო. ყველას ვუსურვებ მიზნების მიღწევას და სურვილების ასრულებას!“.

ვრცლად

„პროფესიონალიზმი მოაქვს შრომასა და გამოცდილებას“

გზა ვიწრო დერეფანში, კიბიდან – 105-ე აუდიტორიამდე, დიდხანს გაგრძელდა... მარი წერეთელს სტუდენტები აჩერებდნენ, ზოგი საგნის შესახებ ეკითხებოდა, ზოგი თავის პრობლემებზე ესაუბრებოდა, ზოგიც, უბრალოდ, მოიკითხავდა... ისიც ყველას გულდასმით უსმენდა და პასუხობდა... არც ერთხელ არ უთქვამს, რომ ჩქარობდა და ჟურნალისტი ელოდა ინტერვიუზე... პასუხი კითხვაზე – თუ რას ფიქრობენ სტუდენტები მასზე, როგორც ლექტორსა და პიროვნებაზე, ამ დეტალით მივიღე, ამიტომაც, ინტერვიუს ეს ნაწილი გამოვტოვე....


„დროის პარალელები“

შეუძლებელია, ერთ ინტერვიუში რამე არ გამოგრჩეს, მით უფრო, თუ რესპონდენტი მოკრძალებულად საუბრობს თავის განვლილ ცხოვრებასა და მიღწევებზე. სოციალურ ქსელშიც „დავმეგობრდით“, სადაც ჩემი ყურადღება მისმა ერთმა სტატუსმა მიიპყრო: „ათეული წლების წინ, სრულიად ახალგაზრდა ჟურნალისტს, საქართველოს რადიოში მუშაობა მომიწონეს, წამახალისეს და დიდი ფერმწერის ალბომით დამაჯილდოვეს. ალბომის შიდა გვერდს ამშვენებს პიროვნებათა ავტოგრაფები, რომლებიც დროს აღნიშნავს და, თავისთავად, ღირებულია. მაშინ მხატვართა ალბომებიც ძნელად იშოვებოდა. საჩუქარს დღემდე სასოებით ვინახავ...“ ამ სტატუსის გარდა, ისიც გავიგე, რომ უყვარს პოეზია, მოგზაურობა, მეგობრებთან ურთიერთობა. ახარებს წარმატება თავისი სტუდენტებისა, რომელთა მიღწევებსაც თავის გვერდზე ყოველთვის „აზიარებს“. ადვილი მისახვედრია, რომ ამ ალბომის გარდა, მარი წერეთელმა, როგორც ჟურნალისტმა და პედაგოგმა, მრავალჯერ მიიღო მთავარი „საჩუქარი“ თავისი მსმენელისგან თუ სტუდენტებისგან – მადლიერება და სიყვარული, რომელიც მან თავისი კარიერის დაწყებიდან დღემდე თავდადებული შრომის ფასად მოიპოვა. 
დროის ფაქტორზე თსუ-ის სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ჟურნალისტიკისა და მასობრივი კომუნიკაციის დეპარტამენტის ასოცირებული პროფესორი მარი წერეთელი ხშირად საუბრობს, რადგან წარსულში აქტიურ ჟურნალისტიკაში ჩართულმა და დღეს უკვე გამოცდილმა პედაგოგმა კარგად იცის, რომ „დრო ჟურნალისტიკისათვის მთავარი განმსაზღვრელი კატეგორიაა“. წელს გამოცემულ მის ბოლო ნაშრომსაც – „დროის პარალელები“ – ძიებანი XIX, XX საუკუნეების ჟურნალისტიკაში – ჰქვია და მასში მკაფიოდ იკვეთება ავტორის ხედვა, თუ რა მნიშვნელობა აქვს დროსა და სივრცეს ჟურნალისტიკისთვის, რომელიც სარკისებური ეფექტით ასახავს ეპოქის მაჯისცემას. წიგნში საუბარია იმ ღირებულებებზე, რომლებსაც ქართული კლასიკური ჟურნალისტიკა ამკვიდრებდა, ასევე, იმაზეც, თუ რა მნიშვნელობა ენიჭება გლობალიზაციის პირობებში ქართული მედიისთვის კლასიკური გამოცდილების გაზიარებას კულტურული ინტეგრაციის თვალსაზრისით და სხვა მნიშვნელოვან საკითხებს.


ჟურნალისტიკა – განსხვავებული პროფესია

ამ და სხვა კითხვებზე პასუხის ძიება მარი წერეთელმა ჯერ კიდევ მაშინ დაიწყო, როდესაც, როგორც იტყვიან, „დიდ ჟურნალისტიკაში შედგა ფეხი“. 1978 წელს ახალკურსდამთავრებული ჟურნალისტი, თავისივე პედაგოგების რეკომენდაციით, პრაქტიკაზე საქართველოს ტელევიზიაში აღმოჩნდა და სატელევიზიო გადაცემების მომზადებაში აქტიურად ჩაერთო. კითხვაზე, თუ რატომ დაინტერესდა ჟურნალისტიკით, ამბობს, რომ ეს პროფესია გააზრებულად აირჩია, რადგან გრძნობდა მის განსხვავებულობას, უყვარდა წერა და ისიც იცოდა, რომ არც მიზნის მიღწევა იქნებოდა იოლი: „ახალგაზრდობისას ჟურნალისტიკის მიმართ ერთგვარი რომანტიკული დამოკიდებულებაც მქონდა, მომწონდა ყოველივე ის, რასაც იდეაში გულისხმობს ეს პროფესია, მახსოვს, რომ ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა დინო რიზის ფილმმა „ჟურნალისტი რომიდან“, რომელშიც ცნობილი იტალიელი მსახიობი ალბერტო სორდი განასახიერებს პრინციპებისა და სამართლიანობისათვის მებრძოლ ჟურნალისტს. თავიდანვე მხიბლავდა მასალაზე მუშაობის ცოცხალი პროცესი და ადამიანებთან ურთიერთობა – ჩემთვის ეს ერთფეროვანი ყოველდღიურობიდან თავის დაღწევის საუკეთესო გზა იყო. ჩემს სტუდენტებს ახლაც ვეუბნები, რომ ჟურნალისტის პროფესიას, მეტწილად, ირჩევს ალბათ ის, ვისაც სხვა პროფესიების წარმოდგენისას მოწყენილობა ეუფლება და რაღაც განსხვავებულს ეძიებს. თუნდაც იმასაც თავისი ხიბლი აქვს, რომ ჟურნალისტი არანორმირებულ რეჟიმში ცხოვრობს – როდესაც სხვები ისვენებენ, სწორედ მაშინ იგი წარმოუდგენელი დატვირთვით მუშაობს. საზოგადოების ინფორმირება და უმნიშვნელოვანესი მოვლენების სწორად წარმოჩენა უთუოდ საპატიო მისიაა...
უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდი ჩემთვის საუკეთესო იყო. მადლიერებით ვიხსენებ ჩემს პედაგოგებს, განსაკუთრებით ბატონ ნოდარ ტაბიძეს, რომელიც ყველაფერს აკეთებდა საიმისოდ, რომ სტანდარტული აზროვნებისა და საბჭოთა კლიშეებისგან დაგვეღწია თავი და მუდამ გვაზიარებდა ჟურნალისტისათვის მთავარ ღირებულებებს. შემდგომ, ჟურნალისტიკაში მუშაობისას, ცხადია, ვცდლობდი – მეც ამ პრინციპებით მეხელმძღვანელა“, – აღნიშნავს მარი წერეთელი.
მოარულ ფრაზას, რომ „ყოველი ეპოქა საკუთარ ჟურნალისტიკას ქმნის“, პროფესორი ასე განმარტავს: „ეს ნიშნავს იმას, რომ ჟურნალისტიკაში განმსაზღვრელია დროის ფაქტორი, ამიტომაც, ჟურნალისტისათვის დროისა და სიახლის შეგრძნება უმნიშვნელოვანესია, თუკი მას სურს მუდმივად თანამედროვე მედიასივრცეში დარჩენა და დამკვიდრება“. როგორც აღნიშნავს, ჟურნალისტიკა ყველაზე უკეთ პრაქტიკული მუშაობით ისწავლება და მისთვისაც ასე მოხდა, როცა, 1978-1992 წლებში ტელე-რადიო დეპარტამენტში მისვლის პირველი დღეებიდან, მუშაობა დაიწყო რადიოს ლიტერატურულ-მხატვრულ გადაცემათა რედაქციის რედაქტორად, პასუხისმგებელ მდივნად, ასევე, გადაცემათა ავტორად და წამყვანად.
„ჩემთვის ეს იყო მართლაც მნიშვნელოვანი და საინტერესო პერიოდი. უთუოდ გამიმართლა, რომ მოვხვდი ამ დიდი ტრადიციებითა და კარგი ჟურნალისტებით გამორჩეულ რედაქციაში. Kკონკრეტული სფეროც – კულტურა, ლიტერატურა და ხელოვნება პროფესიული და ინტელექტუალური ზრდის, სპეციალიზაციის დიდ შესაძლებლობას იძლეოდა. მიუხედავად შესუსტებული, თუმც მაინც არსებული საბჭოთა იდეოლოგიის გავლენისა და წნეხისა, ვეძებდით ალტერნატიულ გზებს, ვამზადებდით ახალ გადაცემებს, რათა ლიტერატურისა და, ზოგადად, ხელოვნების მეშვეობით შეგვექმნა ერთგვარი თავისუფალი სივრცე, რომლის საშუალებითაც შევძლებდით მსმენელამდე სათქმელის მიტანას. მოგეხსენებათ, ეს „ენთუზიაზმის ეპოქა“ იყო, ვეძებდით სიახლეებს, ხშირად გავდიოდით რედაქციიდან, ვხვდებოდით საინტერესო ადამიანებს. თავადვე ვიყავით რედაქტორებიც და გადაცემების წამყვანებიც. ბედნიერება იყო ისიც, რომ უშუალო და მუდმივი ურთიერთობები გვქონდა ქართველ მწერლებთან, ლიტერატორებთან, რეჟისორებთან, მსახიობებთან. მახსოვს, რომ ჩემი პირველი გადაცემა პოეტ მორის ფოცხიშვილს ეძღვნებოდა. ძნელია, ჩამოვთვალო წლების განმავლობაში მომზადებული გადაცემები, მაგრამ ახალგაზრდა ჟურნალისტისათვის უთუოდ რთული დავალება იყო ჭაბუა ამირეჯიბის 60 წლისთავისადმი მიძღვნილ გადაცემაზე მუშაობა, რომლისთვისაც, როგორც მახსოვს, ერთი თვის განმავლობაში ვემზადებოდი, ვიდრე, მწერალს ინტერვიუსათვის შევხვდებოდი. ეს გადაცემა დაცულია „იშვიათ ჩანაწერთა ფონდში“, სცენარი კი დღემდე მაქვს შენახული. AAგადაცემათა პარალელურად ჩანაწერები მზადდებოდა ე.წ. ოქროს ფონდისათვის. პირადად ჩამიწერია ქართული მწერლობის კლასიკოსები: ოთარ ჭილაძე, მუხრან მაჭავარიანი, მურმან ლებანიძე, ანა კალანდაძე (სხვათა შორის, ქალბატონ ანას დიდად არ უყვარდა მიკროფონთან საუბარი. ამიტომ, ჯერ ლექსების ჩაწერაზე დავიყოლიებდი ხოლმე, შემდეგ კი ვსაუბრობდით და, ბოლოს, როცა კმაყოფილი რჩებოდა, ინტერვიუს ეთერში გაშვებაზეც მთანხმდებოდა), ბესიკ ხარანაული, რეჟისორები თენგიზ აბულაძე, ელდარ და გიორგი შენგელაიები, რეზო ესაძე და მრავალი სხვა. ამ რედაქციაში ჟურნალისტის საქმიანობა მრავალმხრივი იყო.… გარდა იმისა, რომ ვაშუქებდით ლიტერატურისა და ხელოვნების სიახლეებს, წარმოვაჩენდით არაერთ ხელოვანს. Mმაგალითად, ჩემი საავტორო პორტრეტები მიეძღვნა ლადო გუდიაშვილს, ლევან გოთუას, რაჟდენ გვეტაძეს, ტელეგადაცემა – გიორგი შატბერაშვილს და სხვ. გარდა ამისა, ვიწვევდით ახალგაზრდა ავტორებს, ვაწყობდით ახალი ნაწარმოებებისა და ახალი თარგმანების რადიო პრეზენტაციებს. არც პატარ-პატარა ექსპერიმენტებს ვერიდებოდით, სხვა მნიშვნელოვან თემებსაც ვაშუქებდით და, შეძლებისდაგვარად, ვცდილობდით „ჩარჩოების“ გარღვევას.
უკვე გამოცდილი ჟურნალისტისთვის 80-90-იანი წლები განსაკუთრებით საინტერესო აღმოჩნდა. „ქვეყანაში „გარდაქმნის“ სახელდებით მომხდარი პოლიტიკური ძვრები და პერიპეტიები გადაცემებშიც აისახა და დადგა „ნამდვილი ჟურნალისტიკის“ ხანა. რედაქციას შეემატნენ ახალგაზრდა ჟურნალისტები, რომლებთან ერთადაც თვისებრივად ახალი პერსპექტივა გაჩნდა ჩვენთვის“, – იხსენებს მარი წერეთელი.
„ერთ-ერთი პირველი მნიშვნელოვანი გადაცემა იყო დიალოგი ბ-ნ აკაკი ბაქრაძესთან, რომელშიც, შეიძლება ითქვას, რომ პირველად გადაფასდა ცალკეული ღირებულებები. ვრცელ დიალოგში პირველად შევთავაზეთ მსმენელს ახალი ხედვები, რასაც მანამდე აკაკი ბაქრაძე თავისი ცნობილი ლექციებითა და წიგნებით მუდმივად აკეთებდა, მაგრამ ახლა უკვე მასობრივი მსმენელისთვის საუბარი შეეხო მხატვრული ნაწარმოების წაკითხვის კვაზიმეთოდს – ე.წ. სოცრეალიზმს, განათლების თემას, იმდროისათის უეჭველ სიახლეს – კომპიუტერიზაციის აუცილებლობას და მრავალ სხვა თემას. Aაქვე დავძენ, რომ ეს დიალოგი, „ცისკრის“ მაშინდელი რედაქტორის, ბ-ნ ჯანსუღ ღვინჯილიას თხოვნით, ჟურნალშიც დაიბეჭდა და ასე დაიწყო ჩვენთვის ძალზე აქტიური პერიოდი. მოგვიანებით, ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკური ცვლილებების კვალდაკვალ, ჩვენი ინიციატივით შევქმენით პროგრამა – „დროება“, რომელიც დიდი პოპულარობით სარგებლობდა“, – ამბობს მარი წერეთელი და გვიყვება: „ეს იყო სრულიად ახალი ეტაპი ჩემს საქმიანობაში.E Aარ შეგვეძლო, არ აგვესახა ყველაფერი ის, რაც ხდებოდა ე.წ. საჯაროობის პერიოდში და მიზანს დიდი ძალისხმევითა და ბრძოლით ვაღწევდით. Aასევე, ვცდილობდით ქართულ კულტურულ სივრცეში „დაგვებრუნებინა“ აქამდე აკრძალული და მიჩქმალული მწერლები თუ მოღვაწეები, მათ შორის, გრიგოლ რობაქიძე (რომლის ჩანაწერიც „დროების“ პირველივე გამოშვებაში გადავეცით), მიხაკო წერეთელი და ქართული ემიგრაციის სხვა ცნობილი მოღვაწეები. „დროება“ მოვლენების ეპიცენტრში იმყოფებოდა. ეთერს ვუთმობდით ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობის ლიდერებს. პირველად ჩაიწერა ზვიად გამსახურდიას ლექსები, მის მიერ თსუ-ში წაკითხული ლექცია და მასთან ინტერვიუ. Aასევე, აქტიურად წარმოვაჩენდით 9 აპრილის წინარე მოვლენებს, სასაუბროდ ვიწვევდით იმ ადამიანებს, ვისი აზრიც საინტერესო იყო საზოგადოებისთვის და ვცდილობდით პრობლემების გაანალიზებას. ჟურნალისტისათვის უსაზღვრო ენერგიას იძლეოდა შექმნილი ვითარება და პროფესიის მიმართაც ბევრად აზარტული დამოკიდებულება გაჩნდა. ცხადია, არსებული პოლიტიკური რეალობა საფრთხეების შემცველიც იყო, რადგან ჯერ კიდევ საბჭოთა სინამდვილეში გვიწევდა პროფესიული საქმიანობა, თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ გვაძლიერებდა ადამიანების ჩართულობა მიმდინარე პროცესებში, ჟურნალისტიკის მიმართ მათი ინტერესის ზრდაც. ზოგადად, რომ შევაჯამოთ, ამ პერიოდის ჟურნალისტიკისთვის დამახასიათებელია ახალი ნარატივები, რაც, უწინარეს ყოვლისა, ეროვნული დამოუკიდებლობისა და ანტიკომუნისტური დისკურსით გამოიხატა. ყოველივე ეს გახლდათ ე.წ. „გლასნოსტის“ ჟურნალისტიკის დროის ნიშანი. DAაქვე უნდა დავძინო, რომ „დროება“ არასდროს იყო ვიწრო პოლიტიკური ინტერესების გამომხატველი გადაცემა. ის უფრო იდეურ ღირებულებებზე იყო ორიენტირებული და მაქსიმალურად ასახავდა იმჟამინდელ საზოგადოებრივ პროცესებს. ჩვენთვის უმნიშვნელოვანესი იყო, რომ 1990 წლის 26 მაისს, საქართველოს დამოუკიდებლობისა და, ასევე, პირველი საპრეზიდენტო არჩევნების დღეს, „დროება“ წლის საუკეთესო გადაცემად გამოცხადდა და ეს ამბავი ტელევიზიით შევიტყეთ“, – აცხადებს მარი წერეთელი.


სამეცნიერო-კვლევითი ინტერესები

პრაქტიკული ჟურნალისტიკის პარალელურად, მარი წერეთელს სამეცნიერო საქმიანობა არასდროს მიუტოვებია. მან 1985 წელს დაიცვა დისერტაცია შოთა რუსთაველის ლიტერატურის ინსტიტუტში. მისი საკვლევი თემა იყო თვალსაჩინო პუბლიცისტის, ჟურნალისტისა და მთარგმნელის ნიკო ავალიშვილის ცხოვრება და მოღვაწეობა. 
1993 წელს მარი წერეთელმა თსუ-ის ახალციხის ფილიალში დაიწყო პედაგოგიური საქმიანობა. „მიუხედავად რთული დროისა, იქ არსებული მძიმე პირობებისა და ზამთრის სუსხიანი კლიმატისა, დიდი სიამოვნებით ვიხსენებ იმ წლებს. ხანდახან, ახალციხისკენ მიმავალ გზას თსუ-ის II კორპუსის ეზოდან მხოლოდ ჩვენი პატარა ავტობუსი შეუყვებოდა ხოლმე და, წარმოიდგინეთ, რომ თითქმის მთელ გზაზე არ მოძრაობდა არანაირი ტრანსპორტი. მე და ჩემი მეგობრები დიდი ენთუზიაზმით მოვეკიდეთ ამ საქმეს, რადგან მიგვაჩნდა, რომ მესხეთში უნივერსიტეტის არსებობა უმნიშვნელოვანესი იყო. ხუთი წელი ვხელმძღვანელობდი იქ ჟურნალისტიკის მიმართულებას, კვირაში ორი დღე დიდი დატვირთვით ვკითხულობდი ლექციას, ხშირად გაყინულ აუდიტორიებშიც, მაგრამ ეს რეგიონი უნივერსიტეტმა მართლაც დიდად გამოაცოცხლა. ახალციხეში სტუდენტები სამცხე-ჯავახეთიდან, ქართლიდან და დასავლეთ საქართველოდან ჩამოდიოდნენ. სწავლობდნენ ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლებიც და ძალიან საინტერესო იყო მათთან მუშაობა“, – იხსენებს მარი წერეთელი.
ახალციხის უნივერსიტეტში ხუთწლიანი პედაგოგიური საქმიანობის შემდეგ, 1996 წელს, ნოდარ ტაბიძის მოწვევით, უკვე გამოცდილი პედაგოგი საქმიანობას აგრძელებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე, სადაც დღემდე მუშაობს და აქტიურად არის ჩართული სხვადასხვა სამეცნიერო პროექტში.
„დღეს აქტუალურია საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის მდიდარი და მრავალმხრივი ჟურნალისტიკის შესწავლა. აღსანიშნავია, რომ ამ პერიოდის კვლევის გარკვეული გამოცდილება გვაქვს 2015 წლის თსუ-ის სამეცნიერო-კვლევითი პროექტიდან – „1918-1921 წლების პლურალისტური მედიის სტრატეგიები“. კვლევის მოტივაციას აძლიერებს ის მზარდი ინტერესი, რომელსაც ქართული და უცხოური სამეცნიერო წრეები იჩენენ ამ პერიოდის მიმართ, რომლის უმნიშვნელოვანესი მონაპოვარია საქართველოს პირველი რესპუბლიკის ქართული პლურალისტური პრესა. ამ ინტერესის დადასტურებაა ის ფაქტი, რომ ამერიკულმა საერთაშორისო სამეცნიერო რეფერირებულმა ჟურნალმა („International Relations and Diplomacy“), მისივე ინიციატივით, 2016 წელს ჩემი და მანანა შამილიშვილის ავტორობით გამოაქვეყნა კვლევის შედეგების ერთი მონაკვეთი, – „ლიბერალურ ღირებულებათა რეფლექსია 1918-1921 წლების პარტიულ პრესაში“. განზრახული გვაქვს, ასევე მაღალრეიტინგულ საერთაშორისო რეფერირებულ გამოცემაში დავბეჭდოთ კვლევის შემდეგი მონაკვეთი – „საქართველოს რეგიონული კონფლიქტების გენეზისის გააზრება 1918-1921 წლების პარტიული პრესის რაკურსში“. 
აღსანიშნავია ისიც, რომ მეცნიერი, 2017 წელს, მკვლევრის სტატუსით მონაწილეობს შოთა რუსთაველის სამეცნიერო ფონდში ფუნდამენტური კვლევებისათვის სახელმწიფო სამეცნიერო გრანტის მოსაპოვებლად წარდგენილ პროექტში „საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის მედიადისკურსის პოლიტიკური, სოციალური, კულტურული და გენდერული ასპექტები (ხელმძღვანელი მანანა შამილიშვილი). დაგეგმილია, რომ მკვლევართა თანაავტორობით მომზადდეს მონოგრაფია – „1918-1921 წლების პლურალისტური მედიის სტრატეგიები“.
Mმეცნიერი ჩართულია, ასევე, თსუ-ის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სამეცნიერო-კვლევითი პროექტის – „1918-1921 წლების ენციკლოპედიური ლექსიკონის“ მომზადებაში (ხელმძღვანელი დ. შველიძე), რომელიც საქართველოს პირველი რესპუბლიკისა და ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსების საუკუნოვან იუბილეს მიეძღვნება: „უნდა აღინიშნოს, რომ, პრაქტიკულად, შეუსწავლელია საენციკლოპედიო მასალის ჟურნალისტური ნაწილი – 1918-1921 წლების პრესა. შერჩეული 52 პერიოდული გამოცემიდან მოვიძიე და შევისწავლე 26 ჟურნალი და გაზეთი, რომელთა შესახებაც დავწერე საენციკლოპედიო სტატიები. დასახელებულ პერიოდულ გამოცემებზე მუშაობა ამით არ შემოიფარგლება – განზრახული გვაქვს, რომ მოკვლეული და დამუშავებული მასალა სხვადასხვა ასპექტით აისახოს თანაავტორობით მომზადებულ მონოგრაფიაში – „1918-1921 წლების პერიოდული გამოცემები“, – ამბობს მარი წერეთელი. 
„ჩემთვის დიდი პატივია მუშაობა ილია ჭავჭავაძის პერსონალურ ენციკლოპედიაზე, რომლის შედგენაში 2007 წლიდან ჩავერთე ჟურნალისტიკისა და საზოგადოებრივი აზრის კვლევის მიმართულებით. თუ გავითვალისწინებთ, რაოდენ მნიშვნელოვანია ასეთი ენციკლოპედიები მთელ მსოფლიოში (გავიხსენოთ ჰაინეს, გოეთეს, შექსპირის, ლერმონტოვისა და სხვა ავტორთა ენციკლოპედიები), ცხადი გახდება ამ გამოცემის საჭიროება. აღსანიშნავია, რომ ეს არ არის მხოლოდ ერთი პიროვნების – ილია ჭავჭავაძის შემოქმედების და ღვაწლის ამსახველი ნაშრომი, არამედ იგი მოიცავს მრავალმხრივ მნიშვნელოვან ეპოქას – პერიოდს 1837 წლიდან 1907 წლამდე. მოსაძიებელი, გამოსაკვლევი, შესასწავლი იყო ამ პერიოდის ბევრი პერსონა, პერიოდული გამოცემა, ტექსტები და სხვ. არსებითად, უშუალოდ პირველწყაროებიდან დადგინდა დიდძალი მონაცემი, ვინაიდან სამეცნიერო-საცნობარო ლიტერატურა, მათ შორის, „დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია“, მეტწილად, იდეოლოგიზირებულია და საჭიროებს გადაფასებას. 2010 წელს დაიბეჭდა პროექტის პირველი წიგნი – „სიტყვანი“. 2011 წლიდან ვმუშაობთ პროექტით გათვალისწინებულ მეორე წიგნზე – „ილია ჭავჭავაძის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, რომელიც მალე დასრულდება და მიეძღვნება მწერლის დაბადების 180 წლისთავს და გამოიცემა 2017 წელს“.
„ერთ-ერთი საინტერესო კვლევითი მიმართულებაა საბჭოთა სივრციდან განდევნილი ემიგრანტული ჟურნალისტიკის კვლევა. ამ მიზნით შევისწავლე საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტური პარტიის ერთ-ერთი მესაძირკვლისა და არა ერთი პერიოდული გამოცემის რედაქტორის, ცნობილი პუბლიცისტის სამსონ ფირცხალავას რედაქტორობით პარიზში გამოცემული ემიგრანტული ჟურნალი „სახალხო საქმე“, რომლის კვლევის შედეგებიც აისახა სტატიაში „საბჭოეთი „სახალხო საქმის“ პოლიტიკური პუბლიცისტიკის ფოკუსში“. სტატია 2016 წელს დაიბეჭდა Cambridge Scholars Publishing-ის მიერ გამოცემულ კრებულში „ლიტერატურა დევნილობაში: ემიგრანტების მწერლობა (მე-20 საუკუნის გამოცდილება). მომავალში განზრახული მაქვს კვლავაც ვიკვლიო, სამწუხაროდ, ჯერაც რეპრესირებულის სტატუსის მქონე მოღვაწის, სამსონ ფირცხალავას შეუსწავლელი ემიგრანტული ჟურნალისტური მემკვიდრეობა, რომელიც, საბოლოოდ, აისახება ამ თვალსაჩინო პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწის ღვაწლისა და ჟურნალისტური თუ ლიტერატურული მემკვიდრეობის ამსახველ მონოგრაფიაში.
ზოგადად, ჩემთვის მნიშვნელოვანი და აქტუალურია ისეთ კვლევით მიმართულებაზე მუშაობა, როგორიც არის „ევროპული ღირებულებები და ქართული ჟურნალისტიკა“, რომლის მიზანია, შევისწავლოთ – თუ როგორ ვითარდებოდა ქართული ჟურნალისტიკა ბუნებრივი გზით საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებამდე; როგორ გამოიხატა ქართული საინფორმაციო სივრცის ევროპული ვექტორი და დომინანტური ღირებულებები იდეურ-მსოფლმხედველობრივად პოლარიზებულ და წინააღმდეგობრივ საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ თუ კულტურულ გარემოში; როგორ აისახებოდა ევროპეიზმი ქართული პრესის საუკეთესო ნიმუშებში თუ თვალსაჩინო ავტორთა ნააზრევში. მომავალშიც ვაპირებთ, სხვადასხვა ასპექტით (პოლიტიკური, სოციალური, კულტურული) შევისწავლოთ ეს საკითხი და, პოსტსაბჭოთა პერიოდის ჩათვლით, გავაფართოოთ საკვლევი არეალი.
საკვლევ პრობლემათაგან ჩვენთვის ასევე პრიორიტეტულია ჟურნალისტური მედიატექსტის შესწავლა ეპოქის საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ კონტექსტში. გვაქვს ტოტალიტარული პერიოდის მედიატექსტების კვლევის გამოცდილება, კერძოდ, ჩვენი სტატია „აკაკი ბაქარაძის პოლიტიკური კონცეფციის ორიენტირები“ დაიბეჭდა 2011 წელს Cambridge Scholars Publishing-ის მიერ გამოცემულ კრებულში „Totalitarianism and Literary Discourse. 20th Century Experience“. ამ თვალსაზრისით, ჩვენთვის კვლავაც საინტერესოა როგორც ტოტალიტარიზმის, ასევე პოსტტოტალიტარული და თანამედროვე გლობალიზაციის ეპოქის კონტექსტუალური კვლევა, ისტორიულ-შედარებითი მეთოდით (კომპარატივიზმით), რაც, ჩვენი აზრით, შესაძლებელს ხდის, განვსაზღვროთ ქართული მედიატექსტების მიმართება მსოფლიოს პოლიტიკურ და სოციო-კულტურულ სივრცეში მიმდინარე მოვლენებთან.
Yყოველგვარი სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობის შედეგები, გარკვეულწილად, უნდა აისახოს სასწავლო სახელმძღვანელოებში. ჩვენთვის ერთ-ერთი ასეთი უახლოესი გამოწვევაა სახელმძღვანელო – „ჟურნალისტიკისა და მასობრივი კომუნიკაციის შესავალი“, როგორც თსუ-ის ონლაინ-სახელმძღვანელოების კონკურსის 2017 წლის გამარჯვებული პროექტისა, რომელიც მომზადდება თანამედროვე აპრობირებული მეთოდოლოგიით, თეორიული და პრაქტიკული გამოცდილების ერთგვარი შეჯერების პრინციპით. ჩემი და პროფესორ მანანა შამილიშვილის სახელმძღვანელო უახლოეს მომავალში დასრულდება“, – ამბობს მარი წერეთელი.


ჟურნალისტიკის თამაშის წესები

„ჩემთვის საუნივერსიტეტო-პედაგოგიური საქმიანობა, ერთგვარად, შემოქმედებითი პროცესი და ჟურნალისტური საქმიანობის გაგრძელებაც არის. საგანი – „ჟურნალისტიკისა და მასობრივი კომუნიკაციის შესავალი“ – პირველ კურსზე იკითხება და მას სხვადასხვა სპეციალობის სტუდენტები ისმენენ. ასევე, ბაკალავრიატში ვკითხულობ სალექციო კურსს „ანალიზისა და მოსაზრების წერა“ (რაც, პრაქტიკულად, „ანალიტიკური ჟურნალისტიკაა“) და მაგისტრატურაში – „ქართული მედიის კრიტიკულ ანალიზს“. ვცდილობ, სტუდენტებს თანამედროვე მოთხოვნების შესატყვისად მივაწოდო დაგროვილი სამეცნიერო ცოდნა და გავუზიარო მათ როგორც ქართული ჟურნალისტიკის საუკეთესო ტრადიციები, ასევე, დასავლური და საერთაშორისო ჟურნალისტიკის საუკეთესო გამოცდილება. ჯერ კიდევ სერიოზული პრობლემაა შესაბამისი ხარისხიანი ლიტერატურა, მით უფრო ქართული, ორიგინალური სახელმძღვანელოები, რასაც უთუოდ წაახალისებს ჩვენს ფაკულტეტზე შემოღებული სახელმძღვანელოების კონკურსი.
რთულია სტუდენტთან მუშაობა. იგი, უწინარეს ყოვლისა, ინდივიდია, რომელიც ლექტორისგან ბევრს მოელის. სტუდენტთა ესოდენ დიდ ნაკადში, შესაძლოა, იოლად ვერც დაინახო მისი შესაძლებლობები, არადა, ჟურნალისტიკის სწავლების პროცესში ეს აუცილებელია. ამიტომაც, ვცდილობ (თუმც არ ვიცი, ყოველთვის გამომდის თუ არა), უფრო ახლოს გავიცნო ისინი და დავეხმარო მათ – მაქსიმალურად ჩაერთონ სასწავლო პროცესში.
ახალბედა ჟურნალისტის უმთავრესი მიზანი უნდა იყოს პროფესიონალად ქცევა. პროფესიონალიზმი კი მოაქვს გამოცდილებას, ჟურნალისტიკის საბაზისო და სავალდებულო წესებისა თუ დებულებების ცოდნას. ცოდნის დაუფლება იწყება სასწავლო პროცესში, ხოლო, დაოსტატების პროცესი შედარებით ხანგრძლივია. ყველა ახალგაზრდა, რომელიც ირჩევს ჟურნალისტიკას, უნდა აცნობიერებდეს, რომ საკმაოდ რთული და მნიშვნელოვანი პროფესია აირჩია. უთუოდ უნდა შეიცვალოს მასზე გაიოლებული წარმოდგენები, მხოლოდ ოდენ „მიკროფონის ტარებით“ რომ შემოიფარგლება. სტუდენტისგან გასააზრებელია, რომ მას მოეთხოვება წიგნიერება, ზოგადი საბაზისო განათლება, კონკრეტულ სფეროებში გარკვეულობა – ჩაღრმავება და კვალიფიციურად წარმოჩენა.
დიდ ძალისხმევას მოითხოვს, მაგრამ აუცილებელია სტუდენტთან ინდივიდუალური მუშაობა. ჩვენს საბაკალავრო პროგრამაში Bბევრი რამ შეიცვალა სასიკეთოდ, მაგალითად, სავალდებულო გახდა პრაქტიკული კურსები, დაემატა ახალი საგნები, თუმც, რა თქმა უნდა, მუდმივად საჭიროა სალექციო კურსების მოდიფიკაცია, საჭიროა ჟურნალისტიკის თანამედროვე ამოცანებთან მუდმივი მისადაგება და პრაქტიკულ შედეგზე ორიენტირებული სწავლება. საზოგადოება ხშირად კრიტიკულია ჟურნალისტების მიმართ, ყოველთვის სასწავლო პროცესს ვერ დავაბრალებთ არსებულ ნაკლს, არანაკლებ მნიშვნელოვანია არსებობდეს ნორმალური მედია-გარემო, სადაც დასჭირდებათ ნიჭიერი ახალგაზრდა ჟურნალისტები და ასეთები არც თუ ცოტანი არიან. მთავარია, მოხვდნენ ისინი მედიაარხებზე, რათა შეძლონ საკუთარი უნარების რეალიზება. სამწუხაროდ, ამას ყოველთვის ვერ ახერხებენ, რადგან, დიდწილად, მედიაორგანიზაციებს საკუთარი კომერციული ინტერესები აქვთ, რასაც ხშირად ემსხვერპლება ხოლმე ჟურნალისტიკის ნამდვილი ამოცანები“, – აცხადებს მარი წერეთელი.
ამ და სხვა სერიოზული საკითხების გარდა, მარი წერეთელს შეუძლია სტუდენტებთან სხვა, უფრო სახალისო და საინტერესო თემებზეც ისაუბროს, მაგალითად, ფეხბურთსა და კალათბურთზე, რომელიც მას დიდ განტვირთვად მიაჩნია. „ძველი მელომანი“ მუსიკასა და ფილმებზეც სიამოვნებით გაგიზიარებთ თავის აზრს... ბოლო კითხვაზე კი, რა არის უმთავრესი ჟურნალისტისთვის, დაუფიქრებლად პასუხობს: პატიოსნება და პრინციპულობა, მხოლოდ და აქედან გამომდინარე მიიღწევა პროფესიონალიზმი“. დიდი განმარტება და მიხვედრილობა არ სჭირდება იმის გაგებას, რომ ეს მან თავისი მოღვაწეობის ყველა ეტაპზე საკუთარი მაგალითით დაადასტურა.

ვრცლად

მერაბ კოკოჩაშვილი: აუ­ცი­ლებ­ლად უნ­და გქონ­დეს წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბა, რომ ის გა­ან­გრიო და რო­ცა მას ან­გრევ, ესაა ბედ­ნი­ე­რე­ბა

21 მარტს ცნობილ რეჟისორს, საზოგადო მოღვაწესა და პროფესორს მერაბ კოკოჩაშვილს 82 წელი შეუსრულდა. მერაბ კოკოჩაშვილზე ახალი რა უნდა თქვა – მასზე დაწერილა – როგორც დიდ რეჟისორსა და დიდებულ ადამიანზე, როგორც ალექსანდრე ჭავჭავაძის პირდაპირ შთამომავალზე, როგორც დიდებულ პიროვნებასა და მასწავლებელზე... თუმცა მასთან შეხვედრა იმდენად გავსებს თავისი სისადავითა და უბრალოებით, ამბებითა და მოგონებებით, გგონია, რომ პირველად ისმენ უკვე მოსმენილსა და წაკითხულს.


როგორ გაიზარდა ისე, რომ არ გაბოროტებულა

ოჯახზე საუბრისას მის ხმაში ერთნაირად გამოსჭვივის სიამაყეც, სევდაც და წინაპართა მიმართ პატივისცემაც. 
დედა – მარინე ჯორჯაძე – ქართველ რომანტიკოსთა ბრწყინვალე წარმომადგენლის – ალექსანდრე ჭავჭავაძის შვილთაშვილი გახლდათ. მამა – შთამომავალი ქუთაისელი კოკოჩაშვილებისა, რომელთაც პირველი აფთიაქი გაუხსნიათ ქალაქში და მიტროფანე ლაღიძისთვისაც დაულოცავთ სავალი გზა. პროფესიით ორივე მუსიკოსი ყოფილა და, ალბათ, წარმატებული მომავალიც ექნებოდათ, რომ არა საბჭოთა რეჟიმის პათოლოგიური სიძულვილი არისტოკრატიისა და განათლებული ადამიანებისადმი. გასული საუკუნის 30-იანმა წლებმა მათი ცხოვრება სხვადასხვა გზით წაიყვანა.
დედამ გაზარდა. მამა, როგორც „ხალხის მტერი“, იმ ტალღამ ჩაიყოლია, რომელმაც რეჟისორი სანდრო ახმეტელი და მუსიკოსი ევგენი მიქელაძე იმსხვერპლა. ახლა, როცა ამდენი წელი ადევს მხრებზე, ბატონ მერაბს დედის სიმამაცე და კეთილშობილება უკვირს – როგორ გაზარდა ისე, რომ არ გაბოროტებულიყო: „გარკვეულ დრომდე დედა არ მეუბნებოდა, რომ მამა რეპრესირებული იყო. თავად კი ვხვდებოდი, ხალხის დამოკიდებულებამ მიმახვედრა, მაგრამ დედას ვუმალავდი. დაახლოებით 13 წლისა ვიყავი, როცა თავად დამსვა და მიამბო, რა უბედურებაც გადახდა თავს ჩვენს ოჯახს. მაშინ გავიგე, რას განიცდიდა იგი მთელი ამ ხნის განმავლობაში, მიამბო, როგორ გავიდა მამის სანახავად 1937 წლის იმ ავბედით დღეს სადგურში, საიდანაც გადასახლებულები სატვირთო ეშელონებით გადაჰყავდათ და როგორ ვერ მოახერხა უკანასკნელად მაინც შეევლო თვალი საყვარელი ადამიანისთვის“, – ამბობს ბატონი მერაბი.
კოკოჩაშვილების ოჯახის გვერდით ცხოვრობდა გენიალური მსახიობი უშანგი ჩხეიძე, სადაც ძალიან ხშირად იკრიბებოდნენ ცნობილი მსახიობები, მათ შორის ვერიკო ანჯაფარიძე და მერი დავითაშვილი. ალბათ მათი რეკომენდაციით მოხვდა 6 წლის მერაბი კინოფილმ „გიორგი სააკაძის“ გადასაღებ მოედანზე – მან პაატას (პატარაობაში) როლი შეასრულა (ალბათ ყველას გვახსოვს ეპიზოდი, როცა სააკაძე თავადაზნაურობას ისრების მაგალითზე უჩვენებს ერთიანობის აუცილებლობას). შემდგომ მოგონებებში ბატონი მერაბი იხსენებდა, რომ სადღაც ყური მოჰკრა – „პაატას თავი უნდა მოჭრანო“ და ეს გადაღებები მისთვის ცოტა ხანი კოშმარადაც იქცა, სანამ კარგად არ დარწმუნდა, რომ მის თავს საფრთხე არ ელოდა. არავინ იცის, შესაძლოა, ქვეშეცნეულად, სწორედ მაშინ „დაავადდა“ კინოს დიდებულებით... თუმცა, ვიდრე მას მიუახლოვდებოდა, კიდევ ერთი მცდელობა ჰქონდა ხელოვნებაში დამკვიდრებისა: „კარგი კლასი მყავდა – ჩემი ოთხი კლასელი რუსთაველის პრემიის ლაურეატი გახდა, ერთი – ლომერ ახვლედიანი – ლენინური პრემიის ლაურეატი (მაშინ ეს ყველაზე დიდი ჯილდო გახლდათ). ასევე ჩემს კლასში სწავლობდა კანდიდ ჩარკვიანის უფროსი ვაჟი – მერაბი, და ალბათ, ამიტომ განსაკუთრებულად „გვივლიდნენ“. კლასში სადაც ვსწავლობდი, ძალიან ბევრი საბჭოთა ლიდერის ფოტო ეკიდა. მეორე კლასში ვიყავით, როცა დაგვავალეს, რომ ლექსი დაგვეწერა. მე ბერიაზე დავწერე. საღამოს დედა გვიან მოდიოდა ხოლმე, ორ ადგილზე მუშაობდა და იმდენად მიხაროდა ლექსი რომ დავწერე, გვიანობამდე არ დავიძინე, დაველოდე. როგორც კი დედა შემოვიდა, მივახარე – ლექსი დავწერე-მეთქი... წაიკითხა, შემომხედა და მკაცრად მითხრა: არ გავიგო, მეორედ ლექსი დაწეროო. ასე დასრულდა ჩემი გაპოეტების მცდელობა...“ ამბობს ღიმილით და იხსენებს, რომ, დედას ძალიან სურდა მამის გზას გაჰყოლოდა: „მისი ნაქონი ვიოლინოც კი მომცა, მაგრამ ჭირივით მეზარებოდა მეცადინეობა და მეოთხე კლასში რომ ჩავრჩი, მითხრა – კისერიც გიტეხია, რაც გინდა ის გააკეთეო... ჰოდა გავაკეთე – კინო ავირჩიე“, – ამბობს იგი. 
ეს არჩევანი კი ბედნიერი დამთხვევა იყო.


პირველი ნაბიჯები კინორეჟისურაში

მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ, 50-იან წლებში, კინოინდუსტრიაში დიდი ცვლილებების ხანა დაიწყო, რამაც ქართულ კინოზეც მოახდინა გავლენა. ამ დროს წარმოჩინდნენ სწორედ ახალგაზრდა რეჟისორები რეზო ჩხეიძე, თენგიზ აბულაძე, ელდარ შენგელაია, თამაზ მელიავა და სხვები... ბატონი მერაბიც ამ თაობას მიეკუთვნება. ამბობს, რომ კინო მისი გადაწყვეტილება იყო, რადგან ამ პერიოდში ახალგაზრდობა სწორედ კინოფილმებით სულდგმულობდა და გაჩნდა შესაძლებლობა, კინოეკრანებზე წამოეწიათ ეროვნული ხასიათების მატარებელი გმირები და რეალობა, რომელიც აღარ იფარებოდა დავარცხნილი, გამოგონილი სამყაროთი. 
კითხვაზე, კონკრეტული სათქმელით მოვიდა თუ არა კინოში, თავმდაბლად პასუხობს, რომ არა – რადგან ჯერ იმდენად ახალგაზრდა იყო, ვერ აცნობიერებდა, სათქმელი ჰქონდა თუ უბრალოდ მოსწონდა... ან უყვარდა... 
რეჟისორი ხელოვნებას „ვგიკში“ (კინემატოგრაფიის საკავშირო ინსტიტუტი მოსკოვში) დაეუფლა. ერთერთ საკურსო ნამუშევრად კი ვაჟა-ფშაველას „ხმელი წიფელი“ აირჩია. 1960 წელს სწორედ ამ ფილმზე წერდა აკაკი ბაქრაძე: „თუ რეჟისორს შეუძლია ამა თუ იმ მხატვრულ ნაწარმოებში დამალული კინემატოგრაფიულობის აღმოჩენა, მაშინ თითქმის ყოველი ჭეშმარიტი (ამ სიტყვას ხაზს ვუსვამ, რადგან ზოგჯერ ლიტერატურად მაკულატურა საღდება) ლიტერატურული ქმნილება ალაპარაკდება კინოს ენაზე. სტანდარტული კინემატოგრაფიულობის თვალსაზრისით, ვაჟას „ხმელი წიფელი“ არაკინემატოგრაფიული ნაწარმოებია, მაგრამ რეჟისორმა მერაბ კოკოჩაშვილმა გადაიღო იგი და კარგი ფილმი გამოვიდა“ (გაზეთი „თბილისი“, 26. 02.1960 წ.).
ეს იყო პირველი და წარმატებული ნაბიჯი, თუმცა ყველაფერი ასეთივე წარმატებით არ გაგრძელებულა...


წარუმატებლობა, რომელმაც წარმატება განაპირობა

1959 წელს მერაბ კოკოჩაშვილმა დიპლომისთვის მზადება დაიწყო და შეარჩია კიდეც მიხეილ ჯავახიშვილის ნოველა „მუსუსი“, მაგრამ სცენარი დაიწუნეს – მიხეილ ჯავახიშვილის ნოველა ანტიეროვნულია და მისი გმირები ისე არ იქცევიან, როგორც ქართველობას შეეფერებაო... თემაზე ფიქრის დრო აღარ რჩებოდა. მაშინ შესთავაზა თურმე რეზო თაბუკაშვილმა – ოთარ აბესაძე იღებს მოკლემეტრაჟიან ფილმს „კარდაკარ“ (დავით კლდიაშვილის „სოლომონ მორბელაძის“ მიხედვით), მე შევავსებ სცენარს და ორივემ ერთად გადაიღეთ სრულმეტრაჟიანი ფილმი, დიპლომის გარეშე მაინც არ დარჩებიო... დათანხმდა, გადაიღო, მაგრამ ფილმი წარუმატებელი გამოვიდა: „ეს ოთარის ფილმი უფრო იყო, ვიდრე – ჩემი. მე გვიან ჩავერთე გადაღებაში. სცენარის ხელოვნურად გაწელვამ და ფილმის გაჭიანურებამ გამოიწვია ის, რომ ფილმი ცუდი აღსაქმელი გახდა“, – ამბობს რეჟისორი და კითხვაზე, იმოქმედა თუ არა კრიტიკამ მასზე უარყოფითად, გულწრფელად პასუხობს – „ჩვენ თავადაც ვგრძნობდით, რომ ფილმს ხარვეზები ჰქონდა. ამიტომ შევამოკლეთ და დიპლომი ამ ფორმით დავიცავით. ამ ფილმს თავისი დადებითი მხარე მაინც ჰქონდა – მასში შესანიშნავი სამსახიობო გუნდი მონაწილეობდა – გრიგოლ ტყაბლაძე, სესილია თაყაიშვილი, გიგოლა თალაკვაძე, ნინო ჩხეიძე... ფილმზე მუშაობამ ძალიან დიდი გამოცდილება შეგვძინა, ამდენად, არ ვფიქრობ, რომ მისი გადაღება შეცდომა იყო“.
აგრესიულად შეხვდნენ ასევე ფილმს „არდადეგები“, რომელიც რევაზ ინანიშვილის მოთხრობის – „სასაცილოს“ (და მისივე სცენარის) მიხედვითაა გადაღებული. ყველას გვახსოვს სრულიად უწყინარი ფილმი, რომელიც ქალაქელი ბავშვების ბებიასთან სტუმრობას ეხება და რომელშიც შესანიშნავი სახე შექმნა გოგი გეგეჭკორმა (პედანტი მამა, რომელსაც სურს შვილებიც ასე გაზარდოს). სწორედ ამ ფილმის გამო საყვედურებით აავსეს მერაბ კოკოჩაშვილი – ფილმში არ არის პიონერთა ორგანიზაცია, რომელიც მამისა და შვილების კონფლიქტში ჩაერეოდაო... 
დაახლოებით ორი წლის შემდეგ კინემატოგრაფიის მაღალ ეშელონებში სასიკეთო ძვრები მოხდა და „მიხას“ გადაღების საშუალებაც გაჩნდა. „კინოსტუდიაში მოვიდა ოთარ ქინქლაძე, რომელიც შემთხვევით შემხვდა და მკითხა, შენი სცენარი რომ დევს კინოსტუდიაში, რატომ არ იღებ? წადი და გადაიღეო, მითხრა... ასევე მისცეს უფლება ელდარ შენგელაიას, გადაეღო „მიქელა“ და გიორგი შენგელაიას და ბაადურ წულაძეს – „ჯილდო“ – იხსენებს ბატონი მერაბი და დასძენს, რომ „მიხა“ მის ფილმებში ყველაზე უფრო „სრულყოფილ და აწყობილ“ ფილმად მიაჩნია. ამასვე წერენ კრიტიკოსები სხვადასხვა გაზეთში. განსაკუთრებით გვინდა აღვნიშნოთ გურამ ასათიანის რეცენზია, რომელიც 1966 წელს გამოქვეყნდა. იგი წერს: „ჩემი ფიქრით, კოკოჩაშვილის ამ ფილმშიც, როგორც „არდადეგებში“, არის სოფლური ყოფა-ცხოვრების, ადამიანთა სადა ურთიერთდამოკიდებულების, ჯანმრთელი ზნეობის, მყარი ადათ-ჩვეულებების თავისებური აპოლოგია... ჩემთვის მთავარია, რომ მერაბ კოკოჩაშვილისთვის, როგორც ხელოვანისთვის, ეს თავისებური პოზიცია უაღრესად ნაყოფიერი აღმოჩნდა. მან ბიძგი მისცა რეჟისორს ნამდვილად საინტერესო, ცოცხალი სახეების შესაქმნელად“.

 

„დიდი მწვანე ველი“

მერაბ კოკოჩაშვილის შემოქმედების მწვერვალად მაინც „დიდი მწვანე ველი“ მიიჩნევა – ფილმი, რომელიც ცივილიზაციათა კონფლიქტის მარადიულ დრამას ეხება. მისი გმირი – სოსანა თავისუფალი, საკუთარი სამყაროს მცველი ადამიანია, რომელიც გარემოცვასთან კონფლიქტში მარტო რჩება. ფილმი 1994 წელს პეზაროს საერთაშორისო ფესტივალის პროგრამაში, რომელიც კინოს საუკუნოვან იუბილეს მიეძღვნა, ყველა დროისა და ქვეყნის 100 საუკეთესო ფილმს შორის აჩვენეს. „დიდი მწვანე ველი“ გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა არსით, რომელიც არ იკარგება, რადგან დღესაც უყურებენ. ის პრობლემა, რომელიც იქ არის დასმული – ადამიანის და ბუნების ურთიერთდამოკიდებულება, ისეთი მუდმივი თემაა, რომელიც არ ძველდება. გარდა ამისა, ამ ფილმში შესანიშნავი მსახიობები დაკავდნენ – დოდო აბაშიძე, ლია კაპანაძე, მზია მაღლაკელიძე“, – ამბობს ბატონი მერაბი. 
თუ არ ჩავთვლით საბჭოთა ნომენკლატურის კაპრიზებს, ამ ფილმს ძალიან მაღალი შეფასება მოჰყვა ეკრანებზე გამოსვლისთანავე. მასზე წერდნენ: „ფილმის ავტორები არ ეძებენ იოლ გზებს, პრობლემების მარტივ გადაწყვეტას არ ესწრაფვიან. ისინი ფიქრობენ მთავარზე და არ ეშინიათ, რომ დასკვნა, შესაძლოა, არც ისეთი მარტივი იყოს, ფინალი, არც ისე ოპტიმისტური, ხოლო კონცეფცია, არც მთლად „გამართული“. ცხოვრება რთულ კითხვებს სვამს და თანამედროვენი ცდილობენ, მათ უპასუხონ... „დიდი მწვანე ველი“ კაცობრიობის ისტორიაში მრავალჯერ წარმოქმნილ სიტუაციაზე გვიამბობს. ფილმის ავტორები რაიმეს იდეალიზების გარეშე შეეცადნენ, გაეანალიზებინათ ისტორიის მსვლელობით დასაღუპად განწირული მსოფლაღქმის სისტემა და მასში აღმოაჩინეს ის, რაც არა მხოლოდ პატივისცემას იმსახურებს, არამედ ისიც, რასაც მიღება და გაფრთხილება სჭირდება. ეს არის უთუოდ ფილმის მთავარი ღირსება“ (რუსუდან თიკანაძე, 1978).
გამოარჩევდა თუ არა თავად რეჟისორი ამ ფილმს სხვებისგან, რადგან ის ყველაზე წარმატებულია? ამ კითხვაზე ბატონ მერაბს სხვაგვარი პასუხი აქვს: „რომ გითხრათ „ცხელი ზაფხულის სამი დღე“ ან „ნუცას სკოლა“ ნაკლებად მნიშვნელოვანია ჩემთვის, არ ვიქნები მართალი, ან ვთქვათ, დოკუმენტური ფილმი „გზა“, რომელიც საქართველოს ისტორიაზეა... რაც შემეძლო ყველაფერი ჩავდე მათში“.
რეჟისორი თუ გამორჩეული ხელწერისა არ არის, დროთა დინებას ვერც ის და ვერც მისი ფილმი უძლებს. მერაბ კოკოჩაშვილის ყველა ფილმი გამოირჩევა ერთგვარი ბუნებრიობით, სისადავითა და რეალობის შეგრძნებით. მასთან ერთმანეთში ისეა გადაჯაჭვული მხატვრულობა და რეალურობა, თითქოს ვერც კი არჩევ.. ცალკე თემაა მსახიობთა შერჩევის თავისებურება... ხომ არის ფილმები, რომელთა გმირებსაც, შესაძლოა, სხვა მსახიობმაც გაართვას თავი, აქ თითქოს სოსანა ერთია და მას, დოდო აბაშიძის გარდა, სხვა ვერ ითამაშებდა...
„მეც ასე ვფიქრობ და კინომცოდნეებიც წერენ ამის შესახებ. ეს არის, ერთი მხრივ, რეალობა და მათში მოცემული ასოციაციები. სიმბოლიკა და პოეტურობა რეალობიდან გამომდინარე პრინციპებია. მეც მეჩვენება, რომ მსახიობის გარეშე ვერაფერს გავაკეთებ და თუ რამეს წერენ ჩემი ფილმების შესახებ, აუცილებლად ახსენებენ მსახიობებს და მათ ხასიათებს. მე სწორედ მათი ხასიათების საშუალებით ვცდილობ, რაღაც ვთქვა, ამის გარეშე ვერ ვმუშაობ. გარდა ამისა, პარალელურად ვცდილობ, ფილმში გარკვეული პოეტიკაც იყოს. მაგალითად, „მიხაში“ არის კადრი, რომელშიც ორი ზვინი ერთდება... მე მინდა, რაც ჩემი სათქმელია, პოეტურ ხატად და სახედ დასრულდეს. თუ ვაღწევ, ხომ კარგი..“, – ამბობს რეჟისორი და გახსენდება „დიდი მწვანე ველის“ ერთი ეპიზოდი, რომელშიც სოსანა, რომელიც ერთდროულად კარგავს ოჯახს, შვილს, ცოლს და საყვარელ საქმეს, ფაქტობრივად, მხეცდება – აუპატიურებს ცოლს და მერე, როგორც პირუტყვი, ძროხებთან ერთად ჩაეყუდება წყლის დასალევად... ესეც სიმბოლოა – მარტოდ დარჩენილი, გამხეცებული ადამიანის სიმბოლო, რომელიც თითქოს მარცხდება ცივილიზაციასთან ბრძოლაში და ახალ ადგილს ეძებს იმ სიმშვიდის დასაბრუნებლად, რომელიც მას დიდ მწვანე ველზე ჰქონდა.

 

კონოდოკუმენტალისტიკა

ბოლო დროს უნივერსიტეტის საზოგადოებამ ნახა მერაბ კოკოჩაშვილის დოკუმენტური ფილმი „ივანე ჯავახიშვილი“, რომელიც უკვე ჩაიწერა დოკუმენტალისტიკის ისტორიაში. ფილმი, რომელშიც რეჟისორი თავად არის მთხრობელი, დადის, ეძებს მასალებს ივანე ჯავახიშვილზე და ამ დოკუმენტებზე დაყრდნობით გადმოგვცემს ყველა დეტალს, რაც კი უდიდესი ქართველი მოღვაწის შესახებ მოგვეპოვება... 
ეს მეთოდი აქვს მას გამოყენებული დოკუმენტურ ფილმში „გზა“, რომელიც საქართველოს ისტორიას მოგვითხრობს. აქაც – ფილმის რეჟისორი თავად არის წამყვანი და მთხრობელი და „ამავე დროს შუამავალი მოზღვავებულ ინფორმაციასა და მაყურებელს შორის. ის ყოველთვის და ყველგან ფიგურირებს, როგორც კადრში, ასევე კადრს გარეთ... იგი ფილმში სხვის მითითებებს კი არ ასრულებს, თავად არის ავტორი და ამავე დროს ამ როლშიც გრძელდება მისთვის რეჟისორული თვითგამოხატვის პროცესი“) პაატა იაკაშვილი; „საკუთარი თავის ძიებაში“, ჟურნალი „საბჭოთა ხელოვნება“; 1985 წ.).
თანამონაწილეობა დოკუმენტურ ფილმში ავტორის სტილია – მერაბ კოკოჩაშვილი მაყურებელს არ ატყუებს – აჩვენებს მას, რომ რეჟისორი და კამერა, რომელიც ასევე ხშირადაა ფილმის მონაწილე, კადრს მიღმა არ დგანან: „არასოდეს ვმალავ, რომ კამერა ფილმის მონაწილეა; არ ვმალავ, რომ თუ მე ვმონაწილეობ, თვითონაც უნდა ვჩანდე. ჩემთვის დოკუმენტური ფილმი, მხოლოდ დოკუმენტი და ქრონიკის ფიქსირება კი არ არის, ეს არის ავტორის ჩარევით გაკეთებული ფილმი. ვფიქრობ, რომ ასე უფრო მართალი ვარ. თითქოს ყველა ფილმი ასეა გადაღებული – მეც ვჩანვარ და მეც რაღაცას ვეძებ იმასთან ერთად, რასაც კამერა აფიქსირებს. ჯავახიშვილშიც ასეა – ჯავახიშვილის ცხოვრებას მე დავეძებ... „ღვინის აკვანში“ პირიქით, მე არა ვარ, მაგრამ კამერაა და გარდა ამისა, არიან ადამიანები, კახი კავსაძე, გივი ბერიკაშვილი და ჯემალ ბაღაშვილი, რომლებიც ღვინის შესახებ გვესაუბრებიან“, – ასე ამართლებს „ჩარევას“ დოკუმენტურ ფილმებში რეჟისორი, რომლის ნამუშევრებიც მუდმივად ინტერესს ინარჩუნებს.

 

პედაგოგი

იგი ახლა ყველაზე დიდ საქმეს აკეთებს – ახალგაზრდობას გადასცემს იმ გამოცდილებას, რაც წლების განმავლობაში დააგროვა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ტელე-კინო ხელოვნების ლაბორატორიას უდგას სათავეში. რომელი უფრო გადასწონის – რეჟისურა თუ პედაგოგობა, მერაბ კოკოჩაშვილისთვის ძნელი სათქმელია: „ორივე ავსებს ერთმანეთს... საქმე ისაა, რომ ახალგაზრდასთან ურთიერთობა არის ის, რაც შენ გკვებავს. ეს საუბრები არის არა მხოლოდ ლექცია და თეორიული საუბრები, არამედ ყოველთვის გადადის კონკრეტულ რეალობაში. აქედან გამომდინარე, ლექციები არის უწყვეტად ცოცხალი ურთიერთობა, რომელშიც მონაწილეობს სხვადასხვა თაობის ადამიანი“, – ამბობს იგი და სიამაყით ასახელებს იმ სტუდენტებს, რომლებიც დღეს წარმატებით აგრძელებენ შემოქმედებით მუშაობას, მათ შორისაა იზი თითბერიძეც – მაგისტრანტი, რომელიც ამერიკაში სწავლობს და უკვე სამი ნამუშევრის ავტორია.
ქართულ და უცხოურ სასწავლო გარემოზე და ზოგადად კულტურის განვითარების ხელშეწყობაზე რეჟისორს თავისი მოსაზრება აქვს და არც მალავს, რომ თუ ეს საკითხი სახელმწიფომ პრიორიტეტად არ აქცია, ცოტა ხანში მხოლოდ ისტორიაღა დაგვრჩება თავმოსაწონებლად: „იქ დიდ თანხებსაც იძლევიან გადასაღებად და მოთხოვნაც დიდია“, სინანულით ამბობს ბატონი მერაბი და ცდილობს ცოტა მაინც ჩაგვახედოს პრობლემაში, რომლის წინაშეც ქართული კულტურა და კინემატოგრაფი დგას: „ძალიან საინტერესო თაობა მოდის, მაგრამ ბოლო დროს იკლო მათმა რიცხვმა, ვისაც კინო აინტერესებს. საქმე ისაა, რომ რთული პროფესიაა, მასში ფულის დაბანდება არავის უნდა და ახალგაზრდებსაც ნაკლებად სჯერათ იმისა, რომ ისწავლიან და მოახერხებენ გადაღებას. შარშან, მაგალითად, თეატრისა და კინოს ინსტიტუტში სარეჟისოროზე მიღება საერთოდ არ იყო. ახლა ამბობენ, რომ 4 წელიწადში ერთხელ უნდა მივიღოთ, რადგან ბევრი რეჟისორი დაგროვდაო. ჩემი აზრით, ქვეყანამ კულტურას უნდა მიხედოს, ეს უნდა იყოს პრიორიტეტი. უამრავი რამაა გასაკეთებელი და ხელისუფლების მხრიდან ყურადღებამისაქცევი. კინოსტუდია იმისთვის უნდა არსებობდეს, რომ ფილმებს იღებდეს, სხვა ამოცანა მას არ აქვს, მაგრამ სახელმწიფო ფულს არ გვაძლევს. ამიტომ ჩვენი ქონების საშუალებით უნდა ვიშოვოთ ფული, რომ გადავიღოთ. ეს სხვადასხვა გზით შეიძლება. მათ შორის, კინემატოგრაფიული საშუალებით ფულის შოვნის გზა არის იმ ფილმების ჩამოტანა და გაციფრულება, რომელიც მოსკოვის საცავებშია თავმოყრილი, რადგან საბჭოთა ფულით იყო გადაღებული. ეს რომ დავიბრუნოთ, სახელმწიფომ უნდა გაიღოს თანხა. 700 ფილმზეა ლაპარაკი (ფირზე გადაღებული). ეს არის ფილმები, რომელიც საზოგადოებამ უნდა ნახოს და ტელევიზიამ გამოიყენოს, მაგრამ, ამავე დროს, ეს არის ჩვენი კინოისტორია და ხელისუფლებამ ეს უნდა გააკეთოს“.

 

რა არის ბედნიერება?

უყვარს თეატრი, მუსიკა და კითხვა. ახალგაზრდობაში მთებიც უყვარდა. ამბობს, პიონერთა სასახლეში ავიდგი ფეხი და კარგა ხანს გამყვა ალპინიზმის სიყვარულიო, შვილები ვერ გადმოიბირა – ორივე ქალიშვილი მუსიკოსია. მათ შორის ერთი ბელგიაში ცხოვრობს, მეორე – წინაპრების სახლ-მუზეუმს ხელმძღვანელობს წინანდალში.
კითხვაზე – ბედნიერია თუ არა, დაფიქრებით მპასუხობს: „ეს იმასთან არის დაკავშირებული, თუ გიყვარს ვინმე ან რამე და ისინი შენს გარშემო არიან. დილაობთ რომ ვიღვიძებ, ვფიქრობ, ღმერთო როგორ მოახერხე ისე, რომ ის, რაც უბედურება იყო, ახალგაზრდა ასაკში ჩამომაშორე და ისეთი ურთიერთობები მაქვს, რომ, თითქოს, კარგად ვარ. არის თუ არა ეს ბედნიერება, თქვენ განსაზღვრეთ.
თუმცა ერთიც არის – როცა კარგად ხარ, ისე მშვიდდები, ვეღარ აკეთებ იმას, რაც ბრძოლით უნდა მოიპოვო. აუცილებლად უნდა გქონდეს წინააღმდეგობა, რომ ის გაანგრიო.
და როცა მას ანგრევ ესაა ბედნიერება...“.

ვრცლად

უნივერსიტეტელი თათია დოლიძის საკადრისი პასუხი გაეროს ტრიბუნიდან

24 წლის დიპლომატ თათია დოლიძეზე სულ ცოტა ხნის წინ არა მარტო ქართული, არამედ საერთაშორისო საზოგადოების დიდი ნაწილი აღფრთოვანებით საუბრობდა და დადებითად აფასებდა მის გამოსვლას გაეროს 71-ე გენერალური ასამბლეის მესამე კომიტეტის სხდომაზე.

თათია დოლიძის გამოსვლას გამოეხმაურა რუსეთის ფედერაციის წარმომადგენელი, რომელმაც ქართველ კოლეგებს მოუწოდა, სპეკულირების ნაცვლად, სამშვიდობო მოლაპარაკებებით დაკავებულიყვნენ. თათიამ რუსი კოლეგის გამოსვლას საკადრისი პასუხი გასცა და მას კიდევ ერთხელ შეახსენა კონფლიქტის ზონებში მცხოვრები ქართველი ახალგაზრდების უფლებების დარღვევის ფაქტები. გაეროს გენერალური ასამბლეის სხდომების ისტორიაში ეს იყო პირველი პრეცედენტი, როდესაც გაეროში საქართველოს ახალგაზრდა წარმომადგენელმა რუს დიპლომატს პასუხის გაცემა გაუბედა. პასუხის უფლება აქამდე საქართველოს ახალგაზრდობის არც ერთ წარმომადგენელს არ გამოუყენებია. სწორედ თათიას გამბედაობამ და ღირსეულმა პასუხმა აღაფრთოვანა ქართველი ხალხის დიდი ნაწილი და მისი მისამართით საქებარი სიტყვებიც არ დაიშურა.

თათია წარმოადგენს საქართველოს ახალგაზრდობას გაეროში (2016-2017 წელს). მას საკმაოდ მრავალმხრივი ცოდნა და გამოცდილება აქვს - ჰოლანდიაში, მაასტრიხტის უნივერსიტეტში წარჩინებით დაიცვა მაგისტრის ხარისხი. ამჟამად კი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან არსებული ევროპული სწავლების ინსტიტუტში სადოქტოროს კანდიდატია და დისერტაციის დაცვისთვის ემზადება. მანამდე ევროპარლამენტში სტაჟიორად, ბრიუსელის წამყვან კვლევით ცენტრში (CEPS) კვლევით ასისტენტად და ჩეხეთში, მასარიკის უნივერსიტეტში პროფესორის ასისტენტად მუშაობდა. სემესტრული თუ წლიური სასწავლო მობილობების ფარგლებში, სტუდენტად ირიცხებოდა ასევე ვილნიუსის (ლიტვა), მასარიკის (ჩეხეთი) და სიენას (იტალია) უნივერსიტეტებში. სხვადასხვა ეტაპზე საზღვარგარეთ თათიას სწავლა შესაძლებელი გახადა აკადემიური მოსწრების საფუძველზე მოპოვებულმა ერასმუს მუნდუსის, ფონდ „ღია საზოგადოებისა“ და იტალიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სასწავლო სტიპენდიებმა. ფლობს რუსულ, ინგლისურ, ფრანგულ, იტალიურ და ესპანურ ენებს. არის რამდენიმე პუბლიკაციისა და კვლევითი ნაშრომის ავტორი.

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გატარებულ წლებზე, ევროპული და ქართული განათლების სისტემის შუქ-ჩრდილებზე, თავბრუდამხვევ კარიერასა და კონფლიქტების მოგვარებაში ახალგაზრდების მნიშვნელოვან როლსა და პერსპექტივაზე გვესაუბრება გაეროში საქართველოს ახალგაზრდობის წარმომადგენელი თათია დოლიძე:

- სკოლის დამთავრების შემდეგ, არჩევანი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე შეაჩერე. რატომ აირჩიე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი?

- ივანე ჯავახიშვილის სახელობის უნივერსიტეტს არა მარტო საქართველოს, არამედ საერთაშორისო აღიარებაც აქვს და ეს კარგად გამოჩნდა ჩემი საზღვარგარეთ სწავლის დროს, სადაც თსუ-ის დიპლომი უფრო მეტად ფასობდა, ვიდრე რომელიმე „მოდური“ კერძო სასწავლებლის.

ქართულ საზოგადოებაში არსებობდა ასეთი სტერეოტიპი: წარჩინებული მოსწავლეები თსუ-ში აგრძელებდნენ სწავლას. არ ვიცი, რამდენად იყო თსუ-ის ყველა სტუდენტი თავის დროზე საუკეთესო მოსწავლე, მაგრამ ის ნამდვილად ფაქტია, რომ ჩვენს უნივერსიტეტში ჩასაბარებლად ბევრად მაღალი ქულები იყო საჭირო და ფაკულტეტის შიგნითაც, საერთაშორისო ურთიერთობების მიმართულებაზე სწავლის გასაგრძელებლად ტარდებოდა შიდა კონკურსი. მე, როგორც ტიპიური ბეჯითი მოსწავლე, ოქროსმედალოსანი და თან გამოწვევების მოყვარული, სხვაგან ვერსად ჩავაბარებდი. ოჯახის მოლოდინიც გამართლდა და 100% გრანტიც მოვიპოვე. ეროვნული გამოცდების შედეგებით, პირველი აღმოვჩნდი ფაკულტეტზე რეიტინგის მიხედვით, რის გამოც, მახსოვს, სტაციონარული კომპიუტერიც კი მაჩუქეს. შემდეგ, აკადემიური მოსწრების საფუძველზე, ყოველსემესტრულად პრეზიდენტის სტიპედიანტიც ვხდებოდი, რაც დამატებით სტუდენტურ შემოსავალს უდრიდა. ძალიან კმაყოფილი ვარ ჩემი არჩევანით და არასდროს მინანია.

- უნივერსიტეტის ახალი რექტორი, ბატონი გიორგი შარვაშიძე ადმინისტრაციასთან ერთად თსუ-ის განვითარების ახალ სტრატეგიულ გეგმაზე მუშაობს, რაც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო პრესტიჟს კიდევ უფრო გაზრდის. შენი აზრით, რა პრიორიტეტები უნდა დაისახოს თსუ-ის ადმინისტრაციამ, რომ მიზანს მივაღწიოთ?

- ვფიქრობ, მნიშვნელოვანია აქცენტი გაკეთდეს მეცნიერების განვითარების მიმართულებით და ეს პროცესი საქართველოში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს უნდა მიჰყავდეს. თსუ-ის მეცნიერები ციტირებული უნდა იყვნენ მაღალი დონის სამეცნიერო ჟურნალებში. ასეთი მეცნიერები მაღლა სწევენ უნივერსიტეტის რეიტინგს. მეცნიერების განვითარებისთვის ასევე საჭიროა ხელმისაწვდომობა გვქონდეს ყველა მნიშვნელოვან სამეცნიერო ბაზაზე, გვქონდეს კარგი ბიბლიოთეკა, სადაც სტუდენტები საჭირო მასალებს ადგილზე მოიძიებენ და არ მოუხდებათ ამ მიზეზით საზღვარგარეთის კვლევით ცენტრებში გამგზავრება... ასევე, უნივერსიტეტში უნდა შეიქმნას მეტი ინგლისურენოვანი სასწავლო კურსი, რათა უფრო მეტი უცხოელი სტუდენტი ჩამოვიდეს.

აუცილებელია მეტი კრიტიკული აზროვნება თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში! სილაბუსებში საჭიროა შევიდეს მოთხოვნა კვლევით ნაშრომებზე, ზოგ შემთხვევაში შეიძლება გამოცდებიც კი ჩაანაცვლოს სამეცნიერო ტიპის ნაშრომებმა (ე.წ. თერმ პაპერ, ფინალ პაპერ). სტუდენტებმა უნდა წერონ მეტი არგუმენტირებული ესსე და არა - წაკითხულის შინაარსი. აუცილებელია სტუდენტს განუვითარდეს მოხსენების გაკეთების უნარიც, ამიტომ სილაბუსში პრეზენტაციების ჩართვაც საჭიროა. რამდენიმე კურსზე საპილოტე ვერსიის სახით შეიძლება PBL-იც დაინერგოს... იდეა ბევრია, მაგრამ ეს ყველაფერი ფინანსებთან არის დაკავშირებული და ამიტომ ძალიან დიდ მოთხოვნებს საქართველოს უნივერსიტეტს ვერ დავუყენებთ. მთავარია, პრიორიტეტები სწორად დავსახოთ და დანარჩენს ნაბიჯ-ნაბიჯ მივყვეთ.

- დასაქმების მხრივაც საკმაოდ აქტიური ხარ. ქართულ საზოგადოებაში გავრცელებულია აზრი, რომ ადგილობრივი განათლებით ნაკლებად არის შესაძლებელი შრომის ბაზარზე კონკურენტუნარიანი გახდე. რატომ ვერ ახერხებენ ქართველი ახალგაზრდები მიღებული ცოდნის რეალიზებას და რა პრობლემებს ხედავ ამ მიმართულებით?

- საგანმანათლებლო სისტემა, ხშირ შემთხვევაში, სამუშაო ბაზარზე არსებულ მოთხოვნებს ვერ პასუხობს. დიპლომის ქონა სოციალურ-კულტურული აუცილებლობა უფროა, ვიდრე ადამიანის რეალური ცოდნის დამამტკიცებელი. ხშირ შემთხვევაში, ფურცლის უკან არაფერი დგას და, დამეთანხმებით, ფურცელი ადამიანის მაგივრად საქმეს ვერ გააკეთებს. თუ ახალგაზრდას არ აქვს წარჩინების დიპლომი და გამორჩეული კლასგარეშე აქტივობების ნუსხა, რთულია ენდო მის მიერ მოპოვებულ ხარისხს დღეს და ეს სამწუხარო რეალობაა. ამას მრავალი სოციალური, კულტურული, ეკონომიკური, სტრუქტურული და ინსტიტუციური მიზეზი აქვს: ქართული რეალობაა ის, რომ ბევრი ახალგაზრდა უნივერსიტეტში მხოლოდ მშობლის ხათრით აბარებს ან იმიტომ, რომ დიპლომი ჰქონდეს, როგორც „სრულფასოვანი“ მოქალაქეობის საბუთი, ან თუნდაც „უდიპლომო სასიძოობისთვის“ თავის ასარიდებლად. ის, რომ საქართველოში ჯერ კიდევ იერარქიული სწავლების მეთოდია, სადაც ლექტორი ავტორიტეტია და ის ყოველთვის მართალია, მაშინ როცა სტუდენტების აზრით დიდად არავინ ინტერესდება, ესეც ქართული რეალობაა.

სწავლება არ არის მიმართული კრიტიკული აზროვნების განვითარებისკენ და მხოლოდ დაზუთხული მასალის გადმოცემის უნარი ფასდება. ასეთ მიდგომას კი იქამდე მივყავართ, რომ, რაღაც ეტაპზე, სტუდენტი იწყებს სწავლას ნიშნისთვის და არა ცოდნისთვის.

თუ ახალგაზრდამ არაფორმალური განათლებით არ შეივსო ცოდნის ის დანაკლისი, რასაც ხარისხის მიღებისას აუცილებლად იგრძნობს, ძნელად თუ გაუწევს კონკურენციას საზღვარგარეთის წამყვან უნივერსიტეტებში მზა-პროდუქტის სახით „დამზადებულ“ მაგისტრანტებს, რომელთაც არც ერთი „ინგრედიენტი“ არ აკლიათ. სამწუხაროდ, აქ დღევანდელი უნივერსიტეტები ვერ აძლევენ „ნიჭსა გზა ფართოს“, მაშინ როცა ეს ნიჭი ნამდვილად არის და მას სწორი გზით განვითარება სჭირდება.

- რამდენიმე დღის წინ ნიუ-იორკში, გაეროს სათაო ოფისში საკმაოდ ხმამაღალი გამოსვლა გქონდა, რომელიც ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მცხოვრებ ახალგაზრდებს ეხებოდა. გამოსვლამ დიდი რეზონანსი გამოიწვია, როგორც უცხოელ, ისე ქართველ დიპლომატთა წრეებში. ამ ტრიბუნაზე სხვა ქართველი დიპლომატების გამოსვლაც გვახსოვს, მაგრამ ასეთი რეზონანსით - ნაკლებად. რამ განაპირობა ასეთი წარმატება?

- მე რიგით მე-5 ახალგაზრდობის წარმომადგენელი ვარ გაეროში და დარწმუნებით შემიძლია გითხრათ, რომ არ ვარ პირველი, ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მცხოვრები ახალგაზრდების პრობლემებზე ვინც ისაუბრა. ამიტომ ზუსტად ვერ გეტყვით, რა არის იმის მიზეზი, რომ მაინცდამაინც ეს გამოსვლა გახდა ასეთი პოპულარული. ალბათ, გენო პეტრიაშვილის ადამიანურმა ისტორიამაც იქონია გავლენა. შეიძლება იმანაც, რომ მაღალი რანგის რუს დიპლომატს პასუხის გაცემა „გავუბედე”. გამოსვლის შემდეგ სხვადასხვა ქვეყნის მისიების წარმომადგენლები სწორედ გამბედაობას მიქებდნენ. გაეროში შთაბეჭდილება მოახდინა, ასევე, ორ ენაზე მომზადებულმა სიტყვამ. ჩემი გამოსვლის შემდეგ ერთ-ერთი ფრანგი მოხელე იმდენად დაინტერესდა, რომ ახლა საქართველოს კონფლიქტურ ზონებში სამედიცინო დახმარების პროექტის განხორციელებას გეგმავს. ასევე მივიღე მიწვევები ფრანკოფონიის ღონისძიებებზე, რაც საქართველოს ხილვადობისთვის ძალიან კარგი იქნება.

მაშინ, როცა მე სიტყვის ერთ ნაწილში ყურადღებას ვამახვილებდი საქართველოს ახალგაზრდობის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ჩართულობის დაბალ მაჩვენებელზე, განათლების ხარისხსა თუ უმუშევრობის პრობლემაზე, გენდერულ თანასწორობასა თუ შეზღუდული შესაძლებლობების პირთათვის ინფრასტრუქტურული ხელშეწყობის და, ზოგადად, ინკლუზიური საზოგადოების ჩამოყალიბების მნიშვნელობაზე, აუცილებელი იყო, გამეთვალისწინებინა ის ახალგაზრდებიც, რომლებიც ოკუპირებულ ტერიტორიებზე ცხოვრობენ, ან თუნდაც საქართველოს მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე იმყოფებიან. მათ კონფლიქტი ძალიან მტკივნეულად შეეხოთ. მინდოდა ხაზი გამესვა იმ ფაქტისთვის, რომ საქართველოს კონფლიქტურ რეგიონებში ცხოვრობენ ადამიანები, რომელთა მთავარი საზრუნავი ჯერ კიდევ გადარჩენა და უსაფრთხოებაა და მათი ხმა უნდა მოისმინოს საერთაშორისო საზოგადოებამ; რომ ეს ყველაფერი კიდევ უფრო საგანგაშო ხდება შიდა მონიტორინგის მექანიზმის არარსებობის პირობებში.

საქართველომ სწორი მესიჯი უნდა გაუგზავნოს საერთაშორისო საზოგადოებას, რომ მდგრადი განვითარების 2030 გეგმის სრულად მიღწევა შეუძლებელია ოკუპაციის პირობებში; მაშინ, როცა გაერო მოგვიწოდებს „უკან არავინ მოვიტოვოთ“, ჩვენ იძულებული ვართ, ჩვენი ოკუპირებული ტერიტორიების 20%-ზე მცხოვრები მოსახლეობა „უკან მოვიტოვოთ“. შესაბამისად, ისინი ვერ ნახავენ სარგებელს არსებული სამოქმედო გეგმებიდან. ჩემი გამოსვლის მთავარი მიზანი იყო, კიდევ ერთხელ დამეფიქსირებინა ის, რომ ვერანაირი განვითარება ვერ იქნება მდგრადი მშვიდობის გარეშე! მე მოვუწოდე საერთაშორისო საზოგადოებას, რომ წაახალისოს ამ ახალგაზრდების იმედები და არა მათი შიშები!

- და ბოლოს, როგორია შენი სამომავლო გეგმები, საზღვარგარეთ მრავალწლიანი სწავლისა და მუშაობის შემდეგ საქართველოში დაბრუნებას თუ აპირებ?

- უახლოეს მომავალში ვგეგმავ ტურს საქართველოს გარშემო. შევხვდები ახალგაზრდებს სხვადასხვა რეგიონში, პირველი წყაროდან მოვისმენ მათი პრობლემების შესახებ, გავაცნობ ჩემს პროგრამას და შევთავაზებ სხვადასხვა პროექტში ჩართვას. წლის მანძილზე მათ საჭიროებებზე დაყრდნობით დავგეგმავ აქტივობებს. მინდა ახალგაზრდებმა იცოდნენ, რომ მზად ვარ მათი სურვილები, პრობლემები, შიშები, იმედები ქვეყნის შიგნით თუ გარეთ გავახმიანო. რეგიონალური ტურის დროს მიღებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით მოვამზადებ შემდეგ სიტყვას გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს სხდომაზე გამოსვლისთვის იანვარში.

ვრცლად

საუკუნეს მიღწეული კაცი

„სახსოვრად ჩემს თანამშრომელს და ძვირფას მოწაფეს შოთა ცხოვრებაშვილს ალექსანდრე ჯავახიშვილისაგან” 1971 წელი, 26 თებერვალი – წარწერა, რომელიც ქართული მეცნიერების კორიფემ, გეოგრაფმა და დიდმა პედაგოგმა, აკადემიკოსმა ალექსანდრე ჯავახიშვილმა იმ ფოტოზე გააკეთა, რომელიც დღემდე ყველაზე ძვირფასი რარიტეტია უნივერსიტეტის უხუცესი ემერიტუს-პროფესორის შოთა ცხოვრებაშვილისთვის. ფოტოს გარდა ბატონ შოთას ალექსანდრე ჯავახიშვილისგან სახსოვრად 30-იან წლებში მისი რედაქტორობით შედგენილი საქართველოს უიშვიათესი რუკებიც დარჩა. 

გასულ წელს შოთა ცხოვრებაშვილი საქართველოს გეომორფოლოგიის დარგის განვითარების საქმეში შეტანილი წვლილისთვის და ნაყოფიერი სამეცნიერო მოღვაწეობისთვის ღირსების ორდენით დაჯილდოვდა. „ერთეულები არიან ბატონი შოთასნაირი ადამიანები, რომელთაც პირნათლად მოიხადეს საკუთარი ვალი სამშობლოს წინაშე”, – განაცხადა ჯილდოს გადაცემისას განათლების ყოფილმა მინისტრმა თამარ სანიკიძემ. 

დღეს ბატონი შოთა 96 წლისაა. ამბობს, რომ უნივერსიტეტში არ დაბადებულა, მაგრამ მთელი ცხოვრება, სტუდენტობიდან მოყოლებული, აქ გაატარა. მოესწრო 15-ზე მეტ რექტორს და ჩვენი ახალი ისტორიის ყველა დრამატულ პერიოდს. 70 წელი მიუძღვნა პედაგოგიურ მოღვაწეობას და კვლევას, არის 100-ზე მეტი სამეცნიერო და სასწავლო ნაშრომის ავტორი, 1983 წელს მიენიჭა საქართველოს უმაღლესი სკოლის დამსახურებული მუშაკის წოდება. ხანგრძლივი ცხოვრებისეული თავგადასავალი ბიოგრაფიულ წიგნში „საუკუნეს მიღწეული კაცის მოგონებათა კრიალოსანში” აღწერა, რომელიც გასულ წელს გამოსცა. ხანდაზმული ასაკის მიუხედავად, მეცნიერი შესაშური ოპტიმიზმით, კეთილგანწყობით, გამჭრიახი გონებითა და მეხსიერებით გამოირჩევა. ბატონ შოთას უნივერსიტეტის საპროფესოროში შევხვდით, სადაც სტუდენტობისას პოლიტეკონომიისა და პარტიის ისტორიის ლექციებს ისმენდა. ამბობს, რომ ამ შენობის ყველა აუდიტორიისა და ოთახის ისტორია საკუთარი ბიოგრაფიასავით იცის.

„70-დან 80 წლამდე ასაკში ადამიანმა ღმერთს ყოველ დილით სამადლობელი უნდა უთხრა, რომ ერთი დღე კიდევ გაჩუქა. 80-დან 90 წლამდე სამადლობელი სანთლით ხელში და პირჯვარის წერით უნდა თქვა ყოველი ნაჩუქარი დღისთვის, მაგრამ 90 წლის შემდეგ არ ვიცი, მადლობა როგორღა უნდა გადაიხადო, ალბათ კელაპტარი უნდა დაიჭირო ხელში”, – ასე ხუმრობს საკუთარ ასაკზე ბატონი შოთა. იმასაც ამბობს, რომ მისი თაობის ხალხი მიდის და სულ უფრო იშვიათად ხვდება თბილისის ქუჩებში ნაცნობებს. 

დაიბადა ხაშურში 1920 წლის 1 მაისს. დაბადებიდან დღემდე ბევრი ტკივილი გამოიარა. მხცოვანი ემერიტუს-პროფესორი თავისი ცხოვრების არაერთ ეპოზოდ იხსენებს.

მოგონებათა კრიალოსანიდან...

- სკოლის მოსწავლე რომ გავხდი, მამაჩემი რაიონის აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე იყო. ძალიან ჭირდა იმ პერიოდში ეკონომიურად. ერთხელ შევესწარი, დედა ეუბნებოდა: მუშებს წიგნაკებით თეთრ პურს აძლევენ და შენ, თანამდებობის პირს რატომ არ გერგება თეთრი პურიო? მამის პასუხი იყო საინტერესო: თვითონ თქვი, რომ მუშა არ ვარ, მათზეა განკუთვნილი და რომც გეწყინოს, ვერ მოგიტან თეთრ პურს. მამა კომუნისტი იყო 1918 წლიდან. გულწრფელად სჯეროდა, რომ უკეთეს წყობას აშენებდა, მაგრამ 1938 წელს, რეპრესიების პერიოდში დაიჭირეს და ერთ წელიწადში დახვრიტეს კიდეც, როგორც მავნებელი. იგივე ბედი ეწია მამის ძმასაც, რომელიც ასევე თანამდებობის პირი იყო. მამის დაპატიმრების მიზეზი მოგვიანებით გავიგეთ. სინამდვილეში შინსახკომში მის ნაცნობს, წამებისა და ცემის შემდეგ აიძულეს ეთქვა, რომ მამაჩემს კოლმეურნეობების დაშლა სურდა და შეთქმულებას აწყობდა საამისოდ. აბსურდული ბრალდება იყო, მაგრამ მაშინ ასეთ ამბებს ეწირებოდნენ ადამიანები.

მამის დაჭერის შემდეგ სკოლიდან გამომაგდეს, როგორც მავნებლისა და ხალხის მტრის შვილი. X კლასში ვიყავი. ჩემი ამხანაგები უმაღლესში შესასვლელად ემზადებოდნენ, მე კი გარე-გარე დავყიალობდი. ერთხელ რაიკომში დამიბარეს და იმ ადამიანების დასმენა მომთხოვეს, ვინც მამაჩემთან სტუმრად დადიოდა. მეც ვუთხარი, რომ მამა რაიკომში მომუშავე თითქმის ყველა მათგანთან ახლობლობდა და ყველა იყო ნამყოფი ჩვენს ოჯახში. არ ვიცი, ამან იმოქმედა თუ სხვა ამბავი იყო, 3 თვის შემდეგ სკოლაში აღმადგინეს. მამა დაპატიმრების შემდეგ ერთხელ შეახვედრეს დედას, მას შემდეგ აღარაფერი გაგვიგია მასზე. მხოლოდ ათიოდე წლის წინ, რეპრესირებულების რეაბილიტაციის შემდეგ, როცა არქივები გაიხსნა, ვნახე ცნობა, რომ 1939 წელს იანვარში თბილისში დაუხვრეტიათ. 

დედას ძალიან უჭირდა, სამი შვილი და დიდედა მისი მისახედი გახდა. ავადმყოფი ქალი იყო, კერვითა და ექთნობით გვარჩენდა. ვინაიდან მე მავნებლისა და ხალხის მტრის შვილად შემრაცხეს, ასეთი ტვირთით ძნელი იყო ცხოვრება იმ დროში. ამისთანა გაჭირვებული ოჯახიდან ჩამოვედი და ჩავაბარე უნივერსიტეტში. საკმარისი ქულები არ მქონდა, რომ სტიპენდია დაენიშნათ. გადავწყვიტე, ყველაფერი გამეკეთებინა და დედის შემყურე არ დავრჩენილიყავი. ისეთი ენთუზიაზმით შევუდექი სწავლას, რომ უკვე მეორე სემესტრიდან ფრიადოსნის სტიპენდია დამენიშნა. II კურსზე რომ გადავედი, ალექსანდრე ჯავახიშვილმა დამიბარა და ლაბორანტად ამიყვანა. თანაკურსელი მყავდა ერთი, კომკავშირის აქტივისტი - გურაშვილი ქიტესა, ჩვენზე გაცილებით უფროსი, მლიქვნელი და ძალიან ცუდი ადამიანი... როგორც შემდეგ უნივერსიტეტის თანამშრომლებისგან გავიგე, იგი მისულა ბატონ ალექსანდრესთან და უთქვამს - ცხოვრებაშვილი ხალხის მტრის შვილია და ლაბორანტად როგორ აიყვანეთო. ასეთ ადამიანებს მაშინ ბევრი ზიანის მოტანა შეეძლოთ. ბატონ ალექსანდრეს საკადრისი პასუხი გაუცია. მამის ამბის გამო სიცოცხლე მქონდა გამწარებული იმ პერიოდში. 

ჩემს სტუდენტობას დაემთხვა დიდი სამამულო ომის დაწყება. ზუსტად იმ დღეს, როცა რადიოთი ლევიტანმა ომის დაწყება გვამცნო, რაჭაში, ამბროლაურში ვიყავით სტუდენტები საველე სამუშაოებზე ჩასულები. ფეხით მოგვიხდა უკან დაბრუნება. გამოგვიძახეს გაწვევაზე, მაშინ შტაბი ახლანდელი მუშტაიდის ბაღში ჰქონდათ გამართული. ომში წასვლას გადამარჩინა იმან, რომ მარჯვენა თვალში მხედველობა მქონდა დაქვეითებული. სამოქალაქო თავდაცვაში ჩაგვრთეს. თბილისში ანემომეტრიული აგეგმვა გვევალებოდა, რაც ქარის სისწრაფისა და მიმართულების გაზომვას გულისხმობს. რამდენჯერმე უნივერსიტეტის სახურავზეც მომიხდა ღამის გათევა: ვდარაჯობდი - თუ თბილისი დაიბომბებოდა და უნივერსიტეტზე ჭურვი ჩამოვარდებოდა, რკინის მარწუხით უნდა ამეღო და გადამეგდო სახურავიდან. ამ მორიგეობის დროს გავცივდი და მშრალი პლევრიტი დამემართა. რამდენჯერმე გადავურჩი ომში გაწვევას, ბოლოს, როდესაც სტალინგრადს და კავკასიას მოადგნენ გერმანელები, ჩვენებს კი ჯარისკაცები შემოაკლდათ, ყველა შეღავათი გაგვიუქმეს და დაგვიბარეს გაწვევაზე. გვითხრეს, რომ მეორე დღეს ორი დღის საგზლით მივსულიყავით ნავთლუხის სადგურში, რადგან თურქმენეთში მივყავდით რკინიგზის გასაყვანად. ასეთი გაწვევა უარესი იყო, ვიდრე ფრონტის ხაზზე მოხვედრა: მოქმედ არმიაში იმის შანსი მაინც არსებობდა, რომ გადარჩენილიყავი, ან გმირი გამხდარიყავი, აქ კი ან შიმშილი მოგკლავდა ან ტიფი. ვინც წავიდა, ცოცხალი არავინ დაბრუნებულა თურქმენეთიდან. გაწვევაზე მისულმა ბედად თეთრხალათიანი უცნობი კაცი დავინახე, მოვითხოვე, რომ გავესინჯე. რუსთაველს აქვს ერთი ასეთი ნათქვამი: „ვინ დამბადა, შეძლებაცა მანვე მომცა ძლევად მტერთად, ვინ არს ძალი უხილავი შემწედ ყოვლთა მიწიერთად”, - მეც ეს ნათქვამი ამიხდა. მივედი ამ ექიმთან, რომელიც ეროვნებით სომეხი იყო, მისი გვარიც არ ვიცი და სულ მაწუხებს, რომ მადლობა ჩემი გადარჩენისთვის ვერაფრით გადავუხადე. მკითხა, რას ვაკეთებდი და რომ გაიგო ალექსანდრე ჯავახიშვილთან ასპირანტი ვიყავი, ფიზიკური მუშაობისთვის უვარგისად გამომაცხადა. მან მიშველა: ერთადერთი ადამიანი ვიყავი იმ ნაკადიდან, ვინც ცოცხალი დავრჩი. 

უნივერსიტეტში არ დავბადებულვარ, თორემ ქართველ მეცნიერთა ამ სათაყვანებელ ტაძარში გავატარე მთელი ჩემი ხანგრძლივი ცხოვრება. II კურსიდან ჯერ ლაბორანტი ვიყავი, შემდეგ უფროსი ლაბორანტი, შემდეგ ასისტენტი, კათედრის გამგე. საკანდიდატო დისერტაცია 27 წლის ასაკში დავიცავი თემაზე - „შიდა ქართლის ბარის დასავლეთური ნაწილის გეომორფოლოგია”, ზუსტად 20 წლის შემდეგ სადოქტორო დისერტაციაც გავაკეთე: „აჭარა-თრიალეთის მთაგრეხილის გეომორფოლოგიის შესახებ”. დოქტორი რომ გავხდი, სწორედ მაშინ მაჩუქა ბატონმა ალექსანდრე ჯავახიშვილმა სახსოვრად საქართველოს ყველაზე დიდი რუკა და თავისი ფოტოსურათი წარწერით.

აკადემიკოსი ალექსანდრე ჯავახიშვილი, რომელსაც ქართველ გეოგრაფთა პატრიარქსაც ეძახიან, მამასავით მპატრონობდა. ასპირანტურის დამთავრების შემდეგ, რადგან უნივერსიტეტში ადგილი არ იყო, გორის პედაგოგიურ უნივერსიტეტში გამაგზავნა ერთი წლით სამუშაოდ, შემდეგ კი კვლავ უნივერსიტეტში დამაბრუნა. რომ მოვთვალო, 5 000 სტუდენტი მაინც გამიზრდია. 30 წლის განმავლობაში ორ ფაკულტეტურ საგანს ვკითხულობდი - „ზოგადი დედამიწათმცოდნეობა“ და „ზოგადი გეომორფოლოგია“. ჩემს ხელში გეოგრაფთა არაერთი თაობაა აღზრდილი. 

ივანე ჯავახიშვილის რექტორობა არ ვიცი, მაგრამ 1938 წლიდან მოყოლებული, მას შემდეგ, რაც სტუდენტი გავხდი, 15 რექტორს მოვესწარი. პირველი გიორგი კიკნაძე იყო, შემდეგ დავით ყიფშიძე, ძოწენიძე, ჯანელიძე, კეცხოველი, ვეკუა, ამაღლობელი და ა.შ. ვისაც ვიცნობდი, მათ შორის ყველაზე საუკეთესოებს დავასახელებ: ნიკო კეცხოველი, ილია ვეკუა და ვლადიმერ პაპავა – ესენი იყვნენ დიდი მეცნიერები და დიდი ადამიანები. ვლადიმერ პაპავა მაშინ გავიცანი, როდესაც რექტორად აირჩიეს, ვიცოდი რომ ჩვენშიც და უცხოეთშიც აღიარებული მეცნიერი იყო. რექტორის მრჩეველთა საბჭოს წევრი ვიყავი. ყოველ შეკრებაზე გულღია და საქმიანი მსჯელობა გვქონდა. ასე მიიღებოდა გადაწყვეტილებები და შემდეგ ძალიან სწრაფად ხდებოდა კიდეც მათი სისრულეში მოყვანა. აკადემიკოსი ვლადიმერ პაპავა დიდი მეცნიერი და მისაბაძი ზნეობის ადამიანია, რომელსაც ჯერ კიდევ ბევრი სასიკეთო საქმე აქვს გასაკეთებელი ქვეყნისა და მეცნიერებისთვის.

ვრცლად

რეზო გოგოხია: მეცნიერისა და მამულიშვილის გზა

პროფესორ რეზო გოგოხიას 28 აპრილს 80 წელი შეუსრულდა. მისივე თხოვნით, საიუბილეო თარიღი უნივერსიტეტში შექმნილი რთული მდგომარეობის გამო მოკრძალებულად აღინიშნა. საერთოდ, ბატონი რეზო ყოველთვის აქტიური მოქალაქეობრივი პოზიციით გამოირჩეოდა: ხანგრძლივი ცხოვრების განმავლობაში სამშობლოსა და ქვეყნის საქმე მისთვის ისეთივე მნიშვნელოვანი იყო, როგორც პროფესია და მეცნიერება. თუმცა, ისე მოხდა, რომ პროფესიის არჩევა შემთხვევითობამ განაპირობა: სამეგრელოს ერთერთ ულამაზეს სოფელ ფახულანში მედალით სკოლადამთავრებულმა ახალგაზრდამ მხოლოდ იმიტომ აირჩია უნივერსიტეტის სოფლის მეურნეობის ეკონომიკის ფაკულტეტი, რომ მედალოსნებისთვის დაშვებული ლიმიტები ყველგან ამოწურული დახვდა. ასე გახდა 1953 წელს უნივერსიტეტელი და დღემდე უნივერსიტეტელად რჩება: ამჟამად თსუ-ის ჟურნალის „ეკონომიკისა და ბიზნესის” მთავარი რედაქტორია და დაჯილდოებულია ივ. ჯავახიშვილის საიუბილეო მედლით და ღირსების ორდენით. 

პირველ პედაგოგებს დღემდე მადლიერებით იხსენებს, მათ შორის განსაკუთრებული სითბოთი საუბრობს ცნობილ მეცნიერსა და საზოგადო მოღვაწეზე ნიკოლოზ იაშვილზე, რომელმაც არა მარტო აგრარული სექტორის ეკონომიკა, არამედ ერისკაცობაც ასწავლა. „ეს იყო უდიდესი პიროვნება, მსოფლიოში აღიარებული მეცნიერი, კაცი, რომელმაც პატარა სოფლელი ბიჭი მეგობრად გამიხადა და სახლშიც კი დავყავდი, რომ ესწავლებინა ჩემთვის. მისი სადოქტორო სამეცნიერო მონოგრაფია - „საქართველოს მიწის ფონდი და მისი გამოყენება” - იმდენად ფუნდამენტური ნაშრომია, რომ მსოფლიოში აღიარებულმა მეცნიერმა ლ. ზალცანმა მას „მიწათსარგებლობის ფილოსოფიაც“ კი უწოდა. ეს ნაშრომი 1964 წელს ორ ტომად გამოიცა, რამაც საქართველოში და არა მხოლოდ საქართველოში სათავე დაუდო მიწის კადასტრის თეორიას და პრაქტიკას. ნაშრომში აღწერილი და გაანალიზებულია საქართველოს სოფლის მეურნეობის სპეციფიკიდან გამომდინარე მიწათსარგებლობის უძირითადესი პრინციპები.

„უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, ბატონი ნიკოს რეკომენდაციის მიუხედავად, ასპირანტურაში ჩემთვის ადგილი ვერ გამოინახა და იძულებული გავხდი თბილისის კომკავშირის საქალაქო კომიტეტის მიერ შემოთავაზებული წინადადება მიმეღო და კომკავშირის კომიტეტის მდივნად დამეწყო მუშაობა სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში. ერთ მშვენიერ დღეს მოულოდნელად ბატონმა ნიკომ შემოაღო ოთახის კარი, რომელმაც შემთხვევით აღმოაჩინა, რომ იქ ვმუშაობდი. მითხრა: მე შენ ამ უბედური ორგანიზაციისთვის გაგზარდე და გასწავლე? დაანებე ამ კომკავშირს თავი! - მაშინ ამის თქმა ძალიან სახიფათო იყო. თუმცა ბატონი ნიკო ცნობილი გახლდათ თავისი პრინციპულობით. მაშინვე წამიყვანა ეკონომიკის ინსტიტუტში, რომელსაც აკადემიკოსი პაატა გუგუშვილი ხელმძღვანელობდა, სადაც გამესაუბრნენ და დამტოვეს ასპირანტად. სამეცნიერო ხარისხის დაცვის შემდეგ აქვე ვმუშაობდი ჯერ უმცროს, შემდეგ კი უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. პაატა გუგუშვილი ბრწყინვალე სოციოლოგი და უდიდესი მეცნიერი იყო, თუმცა მმართველი კომუნისტური პარტიისთვის მისი ნაშრომები, მისი მეცნიერული პატიოსნება და პოზიცია ბევრ პრობლემას ქმნიდა. გარდა ამისა, ბევრი შინაური მტერიც ჰყავდა, ამის გამო 1978 წელს გუგუშვილი ინსტიტუტის ხელმძღვანელობის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. გუგუშვილის გათავისუფლების შემდეგ ინსტიტუტში არც მე დავბრუნებულვარ: ერთი წელი საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიაში დოქტორანტი ვიყავი, შემდეგ, ჩემი მეგობრის გრიგოლ თოდუას მოწვევით, რომელიც ეკონომიკის თეორიის კათედრის დეკანი იყო, უნივერსიტეტში განვაგრძე სამეცნიერო და პედაგოგიური საქმიანობა“, - გვიამბო რეზო გოგოხიამ.

1989 წელს ბატონი რეზო ეკონომიკური თეორიის კათედრის პროფესორი გახდა. პარალელურად იყო ეკონომიკის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა სექტორის სოციალურ-ეკონომიკური პრობლემების ლაბორატორიის გამგე; მას შემდეგ კი, რაც საქართველომ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, იგი სოფლის მეურნეობისა და კვების მრეწველობის მინისტრის პირველი მოადგილის თანამდებობაზე მიიწვიეს. 

„დღემდე არ ვიცი - ვინ გამიწია რეკომენდაცია პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიასთან. მას შორიდან ვიცნობდი, მაგრამ როცა უთხრეს, პაატა გუგუშვილის ნამოწაფარი არისო, მაშინვე მოაწერა ხელი ბრძანებას ჩემი დანიშვნის შესახებ. პაატა გუგუშვილს ბავშვობიდან იცნობდა, რადგან ბატონი პაატა და კონსტანტინე გამსახურდია მეგობრები იყვნენ. წელიწადნახევარი ვიმუშავე ამ თანამდებობაზე. ძალიან დიდი სამინისტრო იყო – სოფლის მეურნეობის გარდა კვებისა და ტყის მრეწველობაც აქ შემოდიოდა. ურთულესი ამოცანების წინაშე ვიდექით: ჩვენ მემკვიდრეობით გვერგო ეკონომიკა, რომელიც დამოკიდებული იყო საბჭოთა კავშირის მთლიან სტრუქტურაზე. დარგის დამოუკიდებლად არსებობა, პირველ ხანებში მაინც, თითქმის წარმოუდგენელი გახლდათ. დამნიშნეს სოფლის მეურნეობის რეფორმების ხელმძღვანელად. მთელი ეს აგრარიკოსები, უდიდესი მეცნიერები ყველა ჩემთან იკრიბებოდნენ, მიწის კანონის გარდა 15 სხვადასხვა კანონპროექტი მოვამზადეთ, რომლებიც შესაბამისმა კომისიებმა განიხილეს და მაღალი შეფასებაც მისცეს, თუმცა მათი მიღება ვეღარ მოესწრო. უზენაეს საბჭოში ერთერთ ბოლო სხდომაზე, სადაც კომისიაზე მიწის კანონს განვიხილავდით, შემოცვივდნენ შეიარაღებული ადამიანები და ულტიმატუმი წაგვიყენეს: 10 წუთში თუ არ დატოვებთ აქაურობას, ცოცხლები ვერ დარჩებითო. ისე დაგვატოვებინეს სხდომა, რომ არაფრის წამოღების უფლება არ მოგვცეს. კანონპროექტის თითქმის მთელი ტექსტი დაიკარგა, თუმცა ნაწილი სამინისტროში მქონდა და შემომრჩა“, - აღნიშნა რეზო გოგოხიამ, რომელთანაც დიალოგი კითხვა-პასუხის რეჟიმში გავაგრძელეთ:

- ბატონო რეზო, დღესაც კი, დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან 25 წლის შემდეგ, მიწის საკითხი დაულაგებელია: პრობლემურია როგორც აღრიცხვა-რეგისტრაცია, ისე მიწის უცხოელებზე გაყიდვა-არგაყიდვის საკითხი. საინტერესოა მიწის პირველ კანონპროექტში რა ძირითადი პრინციპები იყო გატარებული?

- ზვიად გამსახურდია სასოფლო-სამეურნეო მიწების სწრაფი განკერძოების წინააღმდეგი იყო. ამბობდა, რომ არ უნდა გვეჩქარა, ფეხზე დავმდგარიყავით, მოვძლიერებულიყავით და მხოლოდ შემდეგ, თანდათანობით გადავსულიყავით განკერძოებაზე. უცხოელებზე მიწის გაყიდვის წინააღმდეგი მაშინაც ვიყავი და დღესაც ამ აზრზე ვარ. გამონაკლისის სახით დასაშვებია იჯარით გაცემა, ისიც რამდენიმე წლით. მიწის გაყიდვის მომხრეთა მთავარი არგუმენტია, რომ ამ გზით უცხოური ინვესტიცია შემოვა ქვეყანაში, მაგრამ ინვესტიცია ერთჯერადად შემოდის, შემდეგ კი ამ მიწიდან მიღებული მთელი მოგება ქვეყნის გარეთ გადის. არა და, თუ მიწას მიხედავ, დაამუშავებ, ის ყოველწლიურად იძლევა ინვესტიციას. საქართველო სასოფლო-სამეურნეო მიწების რაოდენობით ერთ-ერთი ყველაზე მცირემიწიანი ქვეყანაა მსოფლიოში. ასეთ პირობებში დაუშვებელია სახელმწიფოს არ ჰქონდეს მიწის ფონდი, რომელსაც საჭიროების მიხედვით გამოიყენებს. მიწის საკითხებზე მუშაობისას იმ პერიოდში აქტიურად განიხილებოდა სახელმწიფო მეურნეობების შენარჩუნების იდეაც. იმ პერიოდისთვის საკმაოდ ძლიერი და რენტაბელური რამდენიმე საბჭოთა მეურნეობა არსებობდა საქართველოში. კოლმეურნეობები კი დასაშლელი იყო, მაგრამ მიმაჩნდა, რომ თითო რაიონში თითო სახელმწიფო მეურნეობა უნდა შენარჩუნებულიყო, რომლებიც თანდათან გარდაიქმნებოდნენ ახალი ტიპის სახელმწიფო მეურნეობებად, მაგრამ მთავრობის მაშინდელი თავმჯდომარე თენგიზ სიგუა ამის წინააღმდეგი წავიდა. შემდეგ სიგუა გადადგა. მაშინ რაც მოვასწარით, ის იყო, რომ გლეხებს მიწები, რომლებიც ისედაც ჰქონდათ, დაუმტკიცდათ კერძო საკუთრებაში. ზვიადის წასვლის შემდეგ მთავრობის თავმჯდომარედ დაინიშნა ნოდარ ჭითანავა. სამხედრო საბჭოს მმართველობის პერიოდი იყო და საკმაოდ რთულ დღეში ვიყავით. მე თვითონ დავუწერე გათავისუფლების მოთხოვნით განცხადება: იმ მდგომარეობაში, როდესაც სამოქალაქო ომი მძვინვარებს და ქართველი ქართველს ესვრის, ჩემს ადგილს სახელმწიფო სტრუქტურებში ვერ ვხედავ-მეთქი. ჭითანავამ მაშინ მთხოვა, დავრჩენილიყავი 2-3 თვით, რადგან შემდეგ თვითონაც გეგმავდა წასვლას თანამდებობიდან, თუმცა, მოგვიანებით, სრულიად მოულოდნელად და უაპელაციოდ გამათავისუფლა. როგორც შემდეგ გავიგე, ზვიად გამსახურდიას მთავრობაში მუშაობა „ზვიადისტობად“ ჩამეთვალა. ამის შემდეგ ისევ უნივერსიტეტს დავუბრუნდი, თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ წლების განმავლობაში სხვადასხვა თანამდებობებზე ვმუშაობდი, უნივერსიტეტი არასდროს დამიტოვებია, ყოველთვის ვკითხულობდი ლექციებს. 1993-2005 წლებში თსუ-ის დიდი სამეცნიერო საბჭოს წევრი ვიყავი. M2004 წელს უნივერსიტეტის მაშინდელი რექტორი როინ მეტრეველი, რომელიც შესანიშნავი მეცნიერი და ხელმძღვანელი იყო, პოლიტიკური ზეწოლის გამო იძულებული გახდა გადამდგარიყო. ჩვენ ვაპროტესტებდით მთავრობის მიერ უნივერსიტეტზე ზეწოლას, ამის გამო, მოგვიანებით, სხვა კათედრების მსგავსად, ჩვენი კათედრიდანაც თითქმის ყველა პროფესორი გამოგვიშვეს. მე მაინც არ წავედი და დავრჩი როგორც კონტრაქტორი, მაგრამ 2009 წელს მარტო მე კი არა, ჩემი ქალიშვილი - მაია გოგოხიაც გამოუშვეს უნივერსიტეტიდან. იგი საბანკო საქმის სახელმძღვანელოს ავტორი და ძალიან კარგი მეცნიერია. რამდენადაც გავარკვიე, „ზემოდან“ ხელისუფლების მითითებით მოხდა ეს. მას შემდეგ, რაც ლადო პაპავა აირჩიეს რექტორად, საპროფესორო კონკურსში მონაწილეობა აღარ მიმიღია, ახალგაზრდებს ხელი აღარ შევუშალე, თუმცა ვარ უნივერსიტეტის ჟურნალ „ეკონომიკისა და ბიზნესის რედაქტორი“. საერთოდ, ეკონომიკურ ჟურნალისტიკაში მუშაობის ხანგრძლივი სტაჟი მაქვს: ვიყავი სსრ კავშირის ჟურნალისტთა კავშირისა და საქართველოს ჟურნალისტთა ფედერაციის წევრი. 

ძალიან გულდაწყვეტილი ვარ ბოლო დროს უნივერსიტეტში მომხდარი ამბების გამო. ვფიქრობ, რომ ვლადიმერ პაპავას სწორი გზით მიჰყავდა პროცესი. სტუდენტების ცალკეული ჯგუფების შევარდნა რექტორის კაბინეტში, ველური ფორმები, დაუსჯელობა და ამის გამო რექტორის გადადგომა, მეეჭვება, სასიკეთოდ წაადგეს პროცესებს. ერთს გავიხსენებ: 1956 წლის 9 მარტის მოვლენების დროსაც კი არ შემოსულან ძალოვნები უნივერსიტეტში, მაშინდელი რექტორი აკადემიკოსი ვიქტორ კუპრაძე გადაგვეფარა სტუდენტებს და ითხოვა, არ დაესაჯათ ისინი, ვინც მიტინგებში ვმონაწილეობდით. 

- ანუ, თქვენ უშუალოდ მონაწილეობდით იმ აქციებში? თითქმის არ არის დოკუმენტური მასალა შემორჩენილი, თუ რა მოხდა და რამდენი ადამიანი დაიღუპა 9 მარტს? 

- 1956 წელს სტალინის გამო საბჭოთა კავშირის ცენტრალური კომიტეტის გენერალურმა მდივანმა ნიკიტა ხრუშჩოვმა მთელი ქართველი ერი გალანძღა. ეს მიუღებელი და შეურაცხმყოფელი აღმოჩნდა ჩვენთვის. საპროტესტო აქციები და სტუდენტების გამოსვლები დაიწყო 5 მარტიდან. ახლანდელი დედაენის ბაღში სტალინის ძეგლი იდგა და იქ ვიყავით შეკრებილები, სხვა მოთხოვნებთან ერთად საქართველოს დამოუკიდებლობის მოთხოვნაც გაჩნდა. მახსოვს, დარბევის წინა დღეს გალაკტიონ ტაბიძე დავინახე, იქვე, ბაღის კუთხეში იდგა. დაგვიძახა, მოდით აქ შვილებოო. მივედით პოეტთან. გვითხრა, წადით სახლებში, თორემ მაქვს ინფორმაცია, რომ ხვალ აქ ხოცვა-ჟლეტა იქნებაო. არ დავუჯერეთ და ბაღში დავრჩით. მეორე დღეს ისე გამწვავდა საქმე, რომ გადავწყვიტეთ ფოსტის ცენტრალური შენობა აგვეღო, რომელიც მაშინ რუსთაველზე, პირველი სკოლის გვერდით მდებარეობდა. გვინდოდა, მთელი მსოფლიოსათვის გვეცნობებინა, რომ ჩვენზე ძალადობდნენ, ერს შეურაცხყოფას აყენებდნენ, რომ გვინდოდა დამოუკიდებლობა და ვითხოვდით მათგან ყურადღებას. 200-მდე სტუდენტი წამოვედით რუსთაველის გამზირისკენ და ფოსტის შენობას რომ მივუახლოვდით, დაიწყო კიდეც სროლა. ტყვიები დაუშინეს მათაც, ვინც ბაღში, ძეგლის გარშემო იყვნენ. ყველგან გადაკეტილი იყო გზები, ზოგი მტკვარში ვარდებოდა, ზოგს კლავდნენ, გაჭირვებით გამოვაღწიე ძნელაძის, ახლანდელი თაბუკაშვილის ქუჩით. ამის შემდეგ უნივერსიტეტშიც გადაიკეტა ყველაფერი, მაგრამ მაშინდელი მილიცია უნივერსიტეტში არ შემოსულა, გარედან იცავდნენ, ისე კი არა, ახლა რომ მოდიან და რექტორს კაბინეტში უვარდებიან. რექტორი გადაეფარა სტუდენტებს და არ დააჭერინა: თუ რამე დააშავეს, ყველაფერი ჩემი ბრალიაო. ამბობენ, რომ 200-მდე ადამიანი დაიღუპა მაშინ, თუმცა ზუსტი რაოდენობა დღემდე ცნობილი არ არის.

P.S. საკუთარი პედაგოგის ნიკო იაშვილის 115 წლისთავისადმი მიძღვნილ წერილში რეზო გოგოხია წერდა: „ბატონი რეზო ლექციებზე არაერთხელ შეგვახსენებდა ერთ აღმოსავლურ სიბრძნეს: „ვისაც სახლი არ აუშენებია, ხე არ დაურგავს და ბავშვი არ აღუზრდია, მას ნამდვილი ადამიანური ცხოვრება არ გაუტარებიაო”. ნიკო იაშვილის მსგავსად, ბატონ რეზოსაც შეეხო პოლიტიკური პერიპეტიები, თუმცა, საკუთარი პედაგოგივით, მასაც თამამად შეუძლია თქვას, რომ ნამდვილი ადამიანური ცხოვრებით იცხოვრა. სწორედ ამიტომ, 80 წლის ასაკში პროფესორი ივანე ჯავახიშვილის საიუბილეო მედლით დაჯილდოვდა.

ვრცლად