თსუ-ის სა­პა­ტიო დოქ­ტო­რი, შვე­იც­არი­ელი იურ­ის­ტი ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბე­რი გარ­და­იც­ვა­ლა

07 აგვ 2020

სტა­ტია მო­ამ­ზა­და ნა­ტო ობ­ოლ­აძ­ემ

„თბი­ლი­სის სა­ხელ­მწი­ფო უნ­ივ­ერ­სი­ტე­ტის სა­პა­ტიო დოქ­ტორ­თა რი­გებს უღ­ირ­სე­ულ­ესი წევ­რი გა­მო­აკ­ლდა,“ — გვითხრა ცნო­ბილ­მა სა­მარ­თალ­მცოდ­ნემ, ად­ამი­ან­ის უფ­ლე­ბა­თა ევ­რო­პუ­ლი სა­სა­მარ­თლოს ყო­ფილ­მა მო­სა­მარ­თლემ მინ­დია უგ­რე­ხე­ლი­ძემ, რო­დე­საც მას სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­ჯა­რო სა­მარ­თლის ექ­სპერ­ტის, ად­ამი­ან­ის უფ­ლე­ბა­თა ევ­რო­პუ­ლი სა­სა­მარ­თლოს ყო­ფი­ლი თავ­მჯდო­მა­რის ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბე­რის მოღ­ვა­წე­ობ­ის შე­სა­ხებ ვკითხეთ. ეს ბა­ტო­ნი უილ­დჰა­ბე­რის რე­გა­ლი­ეთა არ­ას­რუ­ლი ჩა­მო­ნათ­ვა­ლია: ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბე­რი 1937 წლის 18 იან­ვარს შვე­იც­არი­აში და­იბ­ადა, წარ­მო­შო­ბით გერ­მა­ნე­ლი 7 უცხო ენ­ას ფლობ­და, მათ შო­რის, 2 მკვდარ ენ­ას — ძველ ბერ­ძნულ­სა და ლა­თი­ნურს, სწავ­ლობ­და ბა­ზელ­ში, პა­რიზ­ში, ჰა­იდ­ელ­ბერ­გში, ლონ­დონ­სა და იელ­ში, 1971-1977 წლებ­ში ლექ­ცი­ებს კითხუ­ლობ­და შვე­იც­არი­ის ფრი­ბურ­გის უნ­ივ­ერ­სი­ტეტ­ში, 1977-1998 წლებ­ში — ბა­ზე­ლის უნ­ივ­ერ­სი­ტეტ­ში, 1992 წელს ამ­ავე უნ­ივ­ერ­სი­ტე­ტის რექ­ტო­რად აირ­ჩი­ეს, 1974-1978 წლებ­ში შვე­იც­არი­ის ფე­დე­რა­ლუ­რი კონ­სტი­ტუ­ცი­ის გა­და­სინ­ჯვის კო­მი­სი­ის მთა­ვა­რი კო­ორ­დი­ნა­ტო­რი იყო, 1979-1991 წლებ­ში კი შვე­იც­არი­ის სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მარ­თლის სა­ზო­გა­დო­ებ­ის პრე­ზი­დენ­ტი, ას­ევე იყო ლიხ­ტენ­შტე­ინ­ის სა­კონ­სტი­ტუ­ციო სა­სა­მარ­თლოს მო­სა­მარ­თლე (1975-1988 წწ.), 1991-1998 წლებ­ში ად­ამი­ან­ის უფ­ლე­ბა­თა ევ­რო­პუ­ლი სა­სა­მარ­თლოს მო­სა­მარ­თლის რან­გში მუ­შა­ობ­და, 1998 წლის 1 ნო­ემ­ბრი­დან კი, რო­დე­საც ად­ამი­ან­ის უფ­ლე­ბა­თა ევ­რო­პუ­ლი სა­სა­მარ­თლო მუდ­მივ­მოქ­მედ სა­სა­მარ­თლოდ იქ­ცა, ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბე­რი მის პირ­ველ თავ­მჯდო­მა­რედ აირ­ჩი­ეს. ამ­ავე პე­რი­ოდ­ში, 7 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში, ად­ამი­ან­ის უფ­ლე­ბა­თა ევ­რო­პულ სა­სა­მარ­თლო­ში ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბერ­თან ერ­თად მუ­შა­ობ­და ქარ­თვე­ლი მო­სა­მარ­თლე მინ­დია უგ­რე­ხე­ლი­ძე.

„ის გახ­ლდა გა­ნახ­ლე­ბუ­ლი ად­ამი­ან­ის უფ­ლე­ბა­თა ევ­რო­პუ­ლი სა­სა­მარ­თლოს პირ­ვე­ლი თავ­მჯდო­მა­რე, რო­მელ­მაც შეძ­ლო ძლი­ერი გუნ­დის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა. მე მქონ­და პა­ტი­ვი მას­თან ერ­თად მე­მუ­შა­ვა ქარ­თვე­ლი მო­სა­მარ­თლის რან­გში, 1999 წლი­დან მო­ყო­ლე­ბუ­ლი 7 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში. ძა­ლი­ან რთუ­ლი შე­სა­გუ­ებ­ელი იყო, რო­დე­საც მას ვა­და ამო­ეწ­ურა, რად­გან მის­ნა­ირი ხელ­მძღვა­ნე­ლი იშ­ვი­ათია. ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბერს, ბუ­ნე­ბით დე­მოკ­რატს, არ­ას­დროს არ­ავ­ინ გა­მო­უძ­ახ­ებია თა­ვის კა­ბი­ნეტ­ში, თვი­თონ გვეწ­ვე­ოდა ხოლ­მე ჩვენს სა­მუ­შაო ოთ­ახ­ებ­ში. ეს თა­ნამ­შრომ­ლებ­თან კო­მუ­ნი­კა­ცი­ის მი­სე­ული ფორ­მა იყო. მას დი­დი წვლი­ლი აქ­ვს შე­ტა­ნი­ლი არა მარ­ტო შვე­იც­არი­ული სა­მარ­თლის­მცოდ­ნე­ობ­ის, არ­ამ­ედ სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მარ­თლის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში და სა­ერ­თა­შო­რი­სო ად­ამი­ან­ის უფ­ლე­ბა­თა აქ­ტუ­ალ­ური სა­კითხე­ბის გა­შუ­ქე­ბა­ში. მი­სი წვლი­ლი გა­მორ­ჩე­ულია ქარ­თუ­ლი სა­მარ­თლის გან­ვი­თა­რე­ბა­შიც, რად­გან ის­ეთ სა­იდ­უმ­ლო­ებ­ებს მიგ­ვაგ­ნე­ბი­ნა, რა­მაც ქარ­თუ­ლი სა­მარ­თლებ­რი­ვი აზ­რი­სა და ქარ­თუ­ლი სა­მარ­თლებ­რი­ვი სის­ტე­მის გან­ვი­თა­რე­ბა და­აჩ­ქა­რა. უამ­რა­ვი სა­მეც­ნი­ერო ნაშ­რო­მი აქ­ვს გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლი, თა­ვი­სი პუბ­ლი­კა­ცი­ები თბი­ლი­სის სა­ხელ­მწი­ფო უნ­ივ­ერ­სი­ტეტ­შიც და­ტო­ვა,“ — აღ­ნიშ­ნა მინ­დია უგ­რე­ხე­ლი­ძემ.

ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბე­რი თბი­ლი­სის სა­ხელ­მწი­ფო უნ­ივ­ერ­სი­ტეტს 2001 წლის 20 აპ­რილს ეწ­ვია, რო­დე­საც მას პირ­ვე­ლი ქარ­თუ­ლი უნ­ივ­ერ­სი­ტე­ტის სა­პა­ტიო დოქ­ტო­რის წო­დე­ბა მი­ენ­იჭა. სტუ­მა­რი სტუ­დენ­ტებ­საც შეხ­ვდა და სტრას­ბურ­გის სა­სა­მარ­თლოს მუ­შა­ობ­ის პრინ­ცი­პებ­ზე ესა­უბ­რა. ად­ამი­ან­ის უფ­ლე­ბა­თა ევ­რო­პუ­ლი სა­სა­მარ­თლოს პირ­ვე­ლი თავ­მჯდო­მა­რის ვი­ზი­ტი თბი­ლის­ში მინ­დია უგ­რე­ხე­ლი­ძემ გა­იხ­სე­ნა: „პრე­ზი­დენ­ტი შე­ვარ­დნა­ძე ძა­ლი­ან ფრთხი­ლად ეკ­იდ­ებ­ოდა მო­სა­მარ­თლე­ებ­თან და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბას, ფრთხი­ლობ­და, რომ ას­ეთ ურ­თი­ერ­თო­ბას რა­მე სხვა სა­ხე­ლი არ დარ­ქმე­ოდა. შე­სა­ბა­მი­სად, სა­ქარ­თვე­ლო­ში ვი­ზი­ტი თა­ვად ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბე­რის ინ­ტე­რე­სებ­ში უფ­რო შე­დი­ოდა, ვიდ­რე — ქარ­თუ­ლი მხა­რის. ის კარ­გად იც­ნობ­და და­სავ­ლურ კულ­ტუ­რა­სა და პო­ლი­ტი­კას, საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის სის­ტე­მის, რუ­სე­თის მი­მართ არ­ანა­ირი სიმ­პა­ტია არ ჰქონ­და, ამ­იტ­ომ აინ­ტე­რე­სებ­და პოსტ საბ­ჭო­თა სივ­რცე­ში არ­სე­ბუ­ლი ვი­თა­რე­ბა. სა­ინ­ტე­რე­სო შე­მად­გენ­ლო­ბით ჩა­მო­ვი­და — თან ახ­ლდა თა­ვი­სი მე­უღ­ლე, რო­მე­ლიც კა­ნა­დე­ლი ფსი­ქო­ლო­გი გახ­ლდათ, სა­სა­მარ­თლოს გან­მწე­სე­ბე­ლი პოლ მა­ჰო­უნი, მი­სი მე­უღ­ლე, მე და თეა წუ­ლუ­კი­ანი, რო­მე­ლიც იმ დროს პრო­ექ­ტე­ბის ავ­ტო­რად მუ­შა­ობ­და და მა­ღა­ლი რან­გის სპე­ცი­ალ­ის­ტად ით­ვლე­ბო­და. მა­შინ ჩვენ ჩა­მო­ვე­დით იმ­ის­თვის, რომ ერ­თმა­ნეთს დავ­ხმა­რე­ბო­დით და ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბე­რის­თვის ქარ­თუ­ლი სა­მარ­თლებ­რი­ვი სის­ტე­მა გაგ­ვეც­ნო. ვი­ზი­ტის ფარ­გლებ­ში გა­იმ­არ­თა შეხ­ვედ­რე­ბი პრე­ზი­დენ­ტთან და პატ­რი­არ­ქთან. ამ­ავე დროს, გა­ეც­ნო ქარ­თულ კულ­ტუ­რა­საც. სტრას­ბურ­გში ყოფ­ნი­სას უკ­ვე ნა­ნა­ხი ჰქონ­და რე­ზო გაბ­რი­აძ­ის სპექ­ტაკ­ლი „სტა­ლინ­გრა­დი“, წარ­მოდ­გე­ნას მა­შინ ად­ამი­ან­ის უფ­ლე­ბა­თა ვრო­პუ­ლი სა­სა­მარ­თლოს მო­სა­მარ­თლე­თა მთე­ლი შე­მად­გენ­ლო­ბა ეს­წრე­ბო­და და დი­დი მო­წო­ნე­ბა და­იმ­სა­ხუ­რა. თბი­ლის­ში ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბე­რის­თვის სპე­ცი­ალ­ური მი­ღე­ბა რე­ზო გაბ­რი­აძ­ემ მო­აწყო, სა­დაც ულ­ამ­აზ­ესი ქარ­თვე­ლი ქა­ლი — მა­ნა­ნა გე­დე­ვა­ნიშ­ვი­ლიც იმ­ყო­ფე­ბო­და. რე­ზომ სტუ­მარს აუხ­სნა, რომ ეს ქალ­ბა­ტო­ნი ქარ­თვე­ლი ქა­ლის სი­ლა­მა­ზის საჩ­ვე­ნებ­ლად მო­იწ­ვია, რა­ზეც მა­ნა­ნა გე­დე­ვა­ნიშ­ვილ­მა უპ­ას­უხა — „რა დროს ჩე­მი სი­ლა­მა­ზეაო“, რე­ზო გაბ­რი­აძ­ემ კი დას­ძი­ნა — „თა­ნა­მედ­რო­ვე შე­დევრ შე­ნო­ბებს აკ­რო­პო­ლი­სის ნან­გრე­ვე­ბი მირ­ჩევ­ნიაო.“ ეს ფრა­ზა ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბერ­მა თა­ვი­სი მო­გო­ნე­ბე­ბის წიგ­ნში შე­იტ­ანა.“

სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მარ­თლის ექ­სპერ­ტი, ბა­ზე­ლის უნ­ივ­ერ­სი­ტე­ტის ემ­ერ­იტ­უს პრო­ფე­სო­რი, გა­ნახ­ლე­ბუ­ლი ად­ამი­ან­ის უფ­ლე­ბა­თა ევ­რო­პუ­ლი სა­სა­მარ­თლოს პირ­ვე­ლი თავ­მჯდო­მა­რე ლუ­ცი­უს უილ­დჰა­ბე­რი 83 წლის ას­აკ­ში გარ­და­იც­ვა­ლა.