თსუ კურსდამთავრებული

უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულის მორიგი წარმატება

გაზეთი თბილისის უნივერსიტეტი“ სულ ცოტა ხნის წინ წერდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულ ახალგაზრდა მეცნიერზე – ბაჩანა ლომსაძეზე, რომელიც ამერიკაში მოღვაწეობს. ინტერვიუ გასული წლის 17 ნოემბერს გამოქვეყნდა, იგი გვესაუბრებოდა სამეცნიერო ინტერესებსა და მომავლის გეგმებზე. 2018 წლის 8 თებერვალს (მის დაბადების დღეს) კი ბაჩანას მორიგმა წარმატებამ გადმოკვეთა ოკეანე – მკაცრი კონკურენციის პირობებში და ხანგრძლივი პროცედურის გავლის შემდეგ, მას პროფესორის პოზიცია შესთავაზეს ცნობილ სანტა კლარას უნივერსიტეტში (კალიფორნია).

ბაჩანა ლომსაძის სამეცნიერო ინტერესები მოიცავს ლაზერების გამოყენებით ატომებისა და მოლეკულების გაცივებას და მათი ურთიერთქმედებისა და დინამიკის შესწავლას. უშუალოდ ბაჩანას მიერ დაგეგმილი და აწყობილი ექსპერიმენტით, წარმატებით იქნა ნაჩვენები, თუ როგორ შეიძლებოდა ამ ცივი სისტემების კვანტური კონტროლი ლაზერთა პარამეტრების ცვლილებით. ეს შედეგები ძალზედ მნიშვნელოვანი გახლავთ ასევე კვანტური კომპიუტერების განვითარებისთვის.
რაც შეეხება ურთიერთქმედების და დინამიკის შესწავლას, მათ შესახებ მაღალი სიზუსტის (დეტალური ინფორმაციის) მიღება შეუძლებელი იყო არსებული ოპტიკური მეთოდებით. სწორედ ამიტომ, დოქტორის ხარისხის მინიჭების შემდგომ, ბაჩანამ მიზნად დაისახა შეექმნა ისეთი მაღალი გარჩევისუნარიანობის მქონე ოპტიკური მეთოდი, რომელიც აღნიშნული პრობლემების წარმატებით გადაწყვეტას შეძლებდა. საბოლოოდ, მან შეიმუშავა იდეა ასეთი მეთოდისთვის. 
როგორც ანალიზმა აჩვენა, ეს მეთოდი ასევე შეძლებდა ნივთიერებათა გარჩევას უცნობ ნარევში, რაც უაღრესად მნიშვნელოვანია, მაგალითად, ასაფეთქებელი, აალებადი და მომწამლავი აირების დეტექტირებისთვის გარემოში. ბაჩანა ლომსაძის პროექტი დაფინანსდა გრანტით ამერიკის უსაფრთხოების დეპარტამენტის მიერ, რაც მიზნად ისახავდა ამ მეთოდის შექმნას და პრაქტიკულ გამოყენებაში დემონსტრირებას. უნდა ითქვას, რომ ექსპერიმენტის დაგეგმვა, მისი დიზაინი, აწყობა, გაზომვა და შედეგების დამუშავება უშუალოდ ბაჩანას მიერ შესრულდა და დასმულ ამოცანას მან წარმატებით გაართვა თავი. პროექტის წარმატების დასრულების შემდეგ ბაჩანას ახალმა გამოგონებამ შესაძლებელი გახადა ნივთიერების დინამიკის და ურთიერთქმედების შესწავლა უპრეცედენტო სიზუსტით. ეს მეთოდი უახლოეს მომავალში გამოყენებული იქნება სხვადასხვა პრაქტიკული მიზნებისთვის, კერძოდ: გარემოს და ბრძოლის ველის მონიტორინგისთვის, ასაფეთქებელი და მომწამვლელი ნივთიერების იდენტიფიცირებისთვის, რაც ძალზედ მნიშვნელოვანია ხალხთა მასიური შეკრების ადგილების დასაცავად (აეროპორტები, რკინიგზის სადგურები და ა.შ). მეთოდის უნიკალურობაზე მიუთითებს ის ფაქტი, რომ იგი იძლევა საშუალებას დისტანციურად (უშუალოდ შეხების გარეშე), უმოკლეს დროში (წუთებში და წამებში) და რეკორდული საიმედოობით ჩატარდეს მონიტორინგი.
აღსანიშნავია რომ 32 წლის ბაჩანა ლომსაძეს, ასეთ ახალგაზრდა ასაკში, მსოფლიოს წამყვანი მეცნიერები მას უკვე ექსპერტად აღიარებენ ლაზერულ სპექტროსკოპიაში. ამის დასტურია თუნდაც ის, რომ იგი არის მრავალი მაღალ იმპფაქტ ფაქტორიანი ჟურნალის რეცენზენტი. მას იწვევენ საერთაშორისო კონფერენციებზე როგორც ზეპირი მოხსენების გასაკეთებლად, ასევე კონფერენციების სესიების თავმჯდომარედ. ამავდროულად ახლახანს გამოვიდა 5-ტომეული „თანამედროვე ოპტიკის ენციკლოპედია“. ამ უნიკალურ გამოცემაში ბაჩანა ლომსაძემ ერთ-ერთი თავი დაწერა.
წარმატებული პრაქტიკული სამეცნიერო მოღვაწეობის შემდეგ, ლოგიკური იყო სანტა-კლარას უნივერსიტეტის მიერ ახალგაზრდა მეცნიერისთვის პროფესორის თანამდებობაზე დანიშვნა, რაც საკმაოდ გრძელი და რთული კონკურსის გავლის შემდგომ გადაწყდა. 
უნივერსიტეტის მიერ გამოცხადებულ ვაკანსიაზე 250-მდე აპლიკანტი აცხადებდა პრეტენზიას. მაძიებელთა წინასწარი სელექცია დოკუმენტთა შერჩევით მოხდა. შემდეგ ბაჩანა ლომსაძემ გაიარა „სკაიპით“ ზეპირი გასაუბრება, რის შედეგადაც იგი უშუალოდ უნივერსიტეტში მიიწვიეს 2-დღიანი ინტერვიუსთვის, რომელიც მოიცავს: თითოეულ ადგილობრივ პროფესორთან, დეკანთან და უნივერსიტეტის რექტორთან დაახლოებით 1 საათიან შეხვედრას, სამეცნიერო გეგმებზე მოხსენების გაკეთებას, საუნივერსიტეტო კოლოქვიუმის ჩატარებას და სტუდენტებისთვის ლექციების ჩატარებას. 
სანტა-კლარას უნივერსიტეტი, რომელმაც 12 თებერვალს უკვე გააფორმა ხელშეკრულება ქართველ მეცნიერთან, აშშ-ში ერთ-ერთ უძველეს და პრესტიჟულ უნივერსიტეტად მიიჩნევა. იგი მდებარეობს აღიარებულ „სილიკონ ველზე“, რომელიც მსოფლიო ტექნოლოგიების ცენტრია (მაგალითისთვის, აქ აქვს სათავო ოფისები „გუგლს“, „ფეისბუქის“ ა.შ). თავის მხრივ, იგი ძალიან ახლოს მდებარეობს სტენფორდისა და ბერკლის უნივერსიტეტებთან, რომლებთან კოლაბორაციები ბაჩანა ლომსაძეს უკვე დაგეგმილი აქვს. „პროფესორის თანამდებობაზე დანიშვნა გულისხმობს სავალდებულო სალექციო კურსების წაკითხვას, საკუთარი სამეცნიერო ლაბორატორიის შექმნას, სტუდენტების ხელმძღვანელობას, გრანტების მოძიებას, კოლაბორაციის დამყარებას სხვადასხვა სამეცნიერო ჯგუფებთან, როგორც უნივერსიტეტის და ქვეყნის შიგნით, ასევე მის ფარგლებს გარეთ. „მე ბედნიერი და ამაყი ვარ, რომ ამ დონის უნივერსიტეტში მუშაობის შესაძლებლობა მექნება“, – ამბობს ბაჩანა ლომსაძე, რომლის სამეცნიერო წარმატებებს კიდევ ველით.

ვრცლად

თბილისის მერი უნივერსიტეტს თანადგომას ჰპირდება

კახა კალაძე: „ყველაფერს გავაკეთებ ჩემს გუნდთან ერთად, რომ განათლების სისტემა და, კონკრეტულად, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის უნივერსიტეტი იყოს მოწოდების სიმაღლეზე!

– როგორც თსუ-ის კურსდამთავრებულს, რა მოგცათ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა?
– მიუხედავად იმისა, რომ პროფესიონალი სპორტსმენი ვიყავი, აქ მიღებულმა განათლებამ დიდი როლი ითამაშა ჩემს წარმატებაში. განათლება და ინტელექტი ხელს გიწყობს – ნებისმიერ სფეროში წინ წახვიდე, არ აქვს მნიშვნელობა – ეს სპორტი იქნება, ბიზნესი თუ სხვადასხვა მიმართულება. ამიტომ ჩემს ცხოვრებაში ჯავახიშვილის სახელობის უნივერსიტეტს მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია იმ წარმატებებში, რაც მქონდა წლების განმავლობაში. 
– თქვენი გადასახედიდან, რა შეგიძლიათ გააკეთოთ უნივერსიტეტისთვის?
– ზოგადად, განათლება ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიმართულებაა ჩვენს ქვეყანაში და პრიორიტეტადაც სახელდება. პოლიტიკოსებმა და, საერთოდ, საზოგადოებამ ყველაფერი უნდა გავაკეთოთ იმისთვის, რომ რაც შეიძლება მეტი განათლებული ახალგაზრდა ჰყავდეს ქვეყანას.
რაც შეეხება ჩემს შესაძლებლობებს, ყოველთვის მზად ვარ, ვიყო ჩართული საკეთილდღეო საქმეებში. ჩემი დღევანდელი პოზიციიდან, თანამდებობიდან გამომდინარე, მაქსიმალურად ყველაფერს გავაკეთებ ჩემს გუნდთან ერთად, რომ განათლების სისტემა და, კონკრეტულად, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის უნივერსიტეტი იყოს მოწოდების სიმაღლეზე. ეს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უნივერსიტეტია ქვეყანაში. აქ ბევრი წარმატებული ადამიანი სწავლობდა, რომლებსაც დღეს საქართველოს სახელი გააქვთ უცხოეთის სხვადასხვა ქვეყანაში.

ვრცლად

რას ვეტყვი მე ჩემს უნივერსიტეტს?

– თსუ-ის კურსდამთავრებულთა კლუბის თუ ფონდის საქმიანობაში თუ მიიღებთ ან როგორ მიიღებთ მონაწილეობას, როგორც თსუ-ის ერთ-ერთი წარმატებული კურსდამთავრებული?
– ვფიქრობ, ის თანამდებობის პირები, ვისაც უნივერსიტეტში განათლება აქვს მიღებული, პირდაპირ ვალდებულნი არიან (ყოველგვარი დამატებითი ტიტულების გარეშე) უნივერსიტეტის ახალ თაობას გააცნონ ის გამოცდილება, რაც გააჩნიათ, რაშიც, დარწმუნებული ვარ, რომ ყველა უნივერსიტეტდამთავრებული იქნება მოხარული, რომ ჩაერთოს. ჩვენ ასე გამოვხატავდით უნივერსიტეტისადმი სიყვარულს და ამ კუთხით ვიყავით ჩართულნი ამ პროცესში.
ყოველთვის, როდესაც ჩამოვალ თბილისში, დიდი სიამოვნებით გავუზიარებ თქვენს სტუდენტებს ვაშინგტონიდან დანახულ თემებს, ინფორმაციას, რაც შეეხება საქართველოსა თუ რეგიონში არსებულ გამოწვევებს. 
ზოგადად კი, როგორც საქართველოს ელჩმა ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მინდა, რომ მაქსიმუმს მივაღწიო, რათა ის მაღალი ფასი, რომელიც ამერიკულ უნივერსიტეტებს გააჩნიათ (თუნდაც ზოგიერთ უმაღლეს სასწავლებელში) ან შემცირდეს, ან განახევრდეს, რათა ქართველი სტუდენტებისთვის ამერიკაში განათლების მიღება უფრო ხელმისაწვდომი გახდეს. ინტერესი ძალიან მაღალია. იცით, რომ მთავრობა აფინანსებს მაგისტრატურისა და დოქტორანტურას და თუკი ამ მიმართულებით გავაჩენთ ახალ სივრცეს, ეს ნიშნავს იმას, რომ გაორმაგდება და გასამმაგდება იმ სტუდენტების რიცხვი, ვინც მიიღებს ამ ბრწყინვალე შესაძლებლობას – ისწავლოს ამერიკაში. ფაქტია, რომ განათლების ის ხარისხი, რაც ამერიკის შეერთებულ შტატებშია, ნომერი პირველია მსოფლიოში და ამ განათლებისადმი ჩვენ უნდა გვქონდეს მაქსიმალური წვდომა.

ვრცლად

ქვეყნის მთავარ უნივერსიტეტს, ფული თუ გაქვს, ისედაც უნდა შეწირო თანხა

– რამ­დე­ნად იც­ნობთ დღე­ვან­დელ სი­ტუ­ა­ცი­ას? რა ინ­ფორ­მა­ცია გაქვთ დღე­ვან­დე­ლი და მა­შინ­დე­ლი უნი­ვერ­სი­ტე­ტის შე­სა­ხებ, რო­ცა თქვენ აქ სწავ­ლობ­დით?

– მე აქ არ ვცხოვ­რობ და, შე­სა­ბა­მი­სად, არ ვიც­ნობ სი­ტუ­ა­ცი­ას. წლე­ბია სა­ქარ­თვე­ლო­ში არ ვყო­ფილ­ვარ, თით­ქმის 15 წელ­ზე მე­ტიც. ამი­ტომ არა­ფე­რი ვი­ცი.

– რო­გორც თსუ­-ის კურ­სდამ­თავ­რე­ბუ­ლი, რა­ი­მეს ხომ არ გა­იხ­სე­ნებთ თქვენს უნი­ვერ­სი­ტეტ­ზე?

– უნი­ვერ­სი­ტე­ტი მიყ­ვარს, აქ სა­უ­კე­თე­სო წლე­ბი მაქვს გა­ტა­რე­ბუ­ლი, ერ­თხანს ვმუ­შა­ობ­დი კი­დეც აქ. კარ­გი სამ­ყა­რო იყო... ყვე­ლას იც­ნობ­დი, დი­დი სით­ბო ტრი­ა­ლებ­და. ძვე­ლი პერ­სო­ნე­ბიც მახ­სოვს, სამ­წუ­ხა­როდ მათ­გან აღა­რა­ვინ არის ამ სივ­რცე­ში. კო­მენ­დან­ტსაც, მე­ბუ­ფე­ტე­საც ვიც­ნობ­დი, პრო­ფე­სო­რებ­საც... შემ­დეგ და­იწყო ეროვ­ნუ­ლი მოძ­რა­ო­ბა და აქ სულ მი­ტინ­გე­ბი იყო – შიგ­ნი­თაც და გა­რე­თაც... უნი­ვერ­სი­ტე­ტი მო­ლა­პა­რა­კე­ბე­ბის ად­გი­ლად იქ­ცა, ფან­ჯრე­ბი­დან გა­დახ­ტო­მაც ყო­ფი­ლა. უნი­ვერ­სი­ტე­ტი ით­ვლე­ბო­და ყვე­ლაფ­რის ცენ­ტრად. მახ­სოვს ძა­ლი­ან თა­მა­მად მო­სა­უბ­რე პრო­ფე­სო­რე­ბი, საბ­ჭო­თა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­გან გაწ­ვა­ლე­ბუ­ლი ლექ­ტო­რე­ბიც მახ­სენ­დე­ბა... აქ მუ­შა­ობ­დნენ ადა­მი­ა­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც ცენ­ზუ­რის პი­რო­ბებ­შიც რა­ღა­ცას შე­მო­გა­პა­რებ­დნენ ხოლ­მე ლექ­ცი­­ის კითხ­ვი­სას... ეს რომ დიდ საფ­რთხეს­თან იყო და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი, დღეს ამა­ზე ლა­პა­რა­კი გა­უ­გე­ბა­რიც კია ახალ­გაზ­რდე­ბის­თვის. რო­დე­საც ჩა­ვა­ბა­რე ის­ტო­რი­ის ფა­კულ­ტეტ­ზე, უკ­ვე და­ჭე­რი­ლი ჰყავ­დათ ხალ­ხი – თამ­რი­კო ჩხე­ი­ძე და სხვე­ბი.
ახ­ლა რომ მოვ­დი­ო­დი უნი­ვერ­სი­ტე­ტის­კენ, ვფიქ­რობ­დი, ნე­ტა დღე­საც თუ დგა­ნან უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ეზო­ში და რა­მეს თუ აპ­რო­ტეს­ტე­ბენ­ მეთ­ქი... მაგ­რამ, არ დგა­ნან... მოკ­ლედ, მა­შინ სხვა­ნა­ი­რი ცხოვ­რე­ბა იყო.

– უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ხელ­მძღვა­ნე­ლო­ბა გეგ­მავს კურ­სდამ­თავ­რე­ბულ­თა­გან უნი­ვერ­სი­ტე­ტის მხარ­და­ჭე­რის ფონ­დის შექ­მნას. თუ და­ინ­ტე­რეს­დე­ბით ამ თე­მით?

– არ არის აუ­ცი­ლე­ბე­ლი უნი­ვერ­სი­ტე­ტი გქონ­დეს დამ­თავ­რე­ბუ­ლი – ქვეყ­ნის მთა­ვარ უნი­ვერ­სი­ტეტს, ფუ­ლი თუ გაქვს, ისე­დაც უნ­და შე­წი­რო თან­ხა. მთელს მსოფ­ლი­ო­ში ასე­ა... უნი­ვერ­სი­ტე­ტებს სწი­რავს ხალ­ხი ფულს, უბ­რა­ლოდ აძ­ლევს თან­ხას და მორ­ჩა, რად­გან ინ­ვეს­ტი­ცი­ას მო­მა­ვალ­ში დებ ამით. ამა­ზე უკე­თესს კი კა­ცი რას გა­ა­კე­თებს...

– ჩვენ­თან ბიზ­ნეს­მე­ნე­ბი ნაკ­ლე­ბად აქ­ტი­უ­რო­ბენ...

– რა თქმა უნ­და, ჩვენ­თან სხვა მენ­ტა­ლი­ტე­ტი­ა... მა­გის ახ­სნა რომ და­ვიწყ­ოთ, შორს წა­ვალთ...

– სა­ქარ­თვე­ლო­ში რა ხდე­ბა, რა პრო­ცე­სე­ბი მიმ­დი­ნა­რე­ობს? ამა­ში ხართ ჩარ­თუ­ლი?

– ჩარ­თუ­ლი არას­დროს არა­ფერ­ში ვარ. იშ­ვი­ა­თად ვიმყოფები თბი­ლის­ში. ლონ­დონ­ში ვცხოვ­რობ და ვწერ მხო­ლოდ... ტე­ლე­ვი­ზი­ი­თაც არ გა­მოვ­დი­ვარ და არც ინ­ტერ­ვი­უს ვაძ­ლევ ვინ­მეს...

– ეს ინ­ტერ­ვიუ გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი შემ­თხვე­ვა­ა?

– ეს ინ­ტერ­ვიუ არ არის, ეს ში­ნა­უ­რუ­ლი შეხ­ვედ­რა­ა.

 

აკა მორჩილაძე (გიორგი ახვლედიანი) – 1988 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. ადრეულ 90-იან წლებში იგი საპარლამენტო სხდომების მიმომხილველად მუშაობდა „რეზონანსი“-სთვის და სხვა რამდენიმე ბულვარული გაზეთისთვის, 1988-1991 წლებში მუშაობდა თსუ-ის ლაბორანტად, 1991 წლიდან მასწავლებლად. 

თვითონ თავს უვარგის ჟურნალისტს უწოდებს: „ჩვენთან მწერლად ყოფნა სულ სხვა რამეა, დანარჩენ მსოფლიოში კი სულ სხვა. ამიტომ, მე მწერლად თავს ვერ ჩავთვლი. ჩემის მოკლე ჭკუით, ამას ისა სჯობს, რომ აღიარო, წერა მსიამოვნებს და ვწერ, ვინაიდან ამის უფლება ყველას აქვს-თქო“.
აკა მორჩილაძის მთავარი ლიტერატურული რომანებია: „ფალიაშვილის ქუჩის ძაღლები“ (1995 წ.), „მოგზაურობა ყარაბაღში“ (1992 წ.), „აგვისტოს პასიანსი“ (2001 წ.), „სხვანი“ (2002 წ.), „შობის ღამის ალქაჯები“ (2002 წ.), „სანტა ესპერანსა“ (2004 წ.), მადათოვის ტრილოგია („გადაფრენა მადათოვზე და უკან“, „გაქრები მადათოვზე“, „ვეშაპი მადათოვზე“ - 1998-2004 წწ.) და სხვ.
რომანი „ფალიაშვილის ქუჩის ძაღლები“ მოგვიანებით ადაპტირებულ იქნა პიესად და პირველად 1999 წელს დაიდგა სანდრო ახმეტელის თეატრში.
აკა მორჩილაძის წიგნები საქართველოში ბესტსელერებია (2003 წელს მას 15 000 ასლი ჰქონდა გაყიდული).
ხუთჯერ აქვს მიღებული ლიტერატურული პრემია საუკეთესო რომანისთვის „საბა“ 2003, 2005, 2006, 2010 და 2012 წლებში. 2010 წელს მისმა რომანმა „მამლუქმა“ მიიღო ილიას უნივერსიტეტის პრემია წლის საუკეთესო რომანისთვის.
ცხოვრობს ლონდონში. ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.

ვრცლად