იუბილე

ილია ვეკუას მემკვიდრენი

ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტს წელს განსაკუთრებული წელი აქვს – აღინიშნა აკადემიკოს ილია ვეკუას დაბადებიდან 110 წლისთავი, 80 წელი შეუსრულდა ამ ინსტიტუტის და ქართული მეცნიერების ორ თვალსაჩინო მოღვაწეს თამაზ ვაშაყმაძეს და თენგიზ მეუნარგიას, რომლებიც ილია ვეკუას მეცნიერულ მემკვიდრეებად მიიჩნევიან.
მათემატიკა მათთვის მთელი ცხოვრებაა, მეცნიერება კი – ის ლაბირინთი, რომლიდან გამოსვლის გზასაც ახალი მოდელების შექმნით და მიგნებებით ახერხებენ – ათეულობით წლები ერთმანეთის გვერდით გაატარეს, ერთად მოუტანეს ინსტიტუტს უამრავი წარმატება, ერთად შეეჭიდნენ ნიკო მუსხელიშვილის, ილია ვეკუას, შალვა მიქელაძის და სხვა დიდი მათემატიკოსების მიერ დატოვებულ მოდელებს და აგერ, 80 წლის თავზე, კვლავ ჩვეული ენერგიითა და მათემატიკისადმი უდიდესი სიყვარულით ემსახურებიან მეცნიერებას.


თამაზ ვაშაყმაძე: „თუ გონება მუშაობს, 80 წელი არც ბევრია და არც ცოტა – ჩვეულებრივი ასაკია“

თამაზ ვაშაყმაძე დაიბადა 1937 წელს თბილისში. სკოლაში კლასელებთან შედარებით ადრე შეიყვანეს და, მიუხედავად იმისა, რომ მამა მათემატიკოსი ჰყავდა (მან საბჭოთა კავშირში პირველმა დაიწყო მათემატიკური ოლიმპიადების ჩატარება) და დედა ძალასა და ენერგიას არ იშურებდა მისთვის განათლების მისაცემად, თავად სამეცნიერო და პიროვნულ წარმატებაში სკოლის ორ მასწავლებელს – ოლია ჭეიშვილს და თამარ ყაზახაშვილს გამოარჩევს. ამბობს, რომ ქალბატონმა ოლიამ ასწავლა კითხვა და ფიქრი, ხოლო ქალბატონმა თამარმა პირველად აღმოაჩინა მერვეკლასელ ცელქ ბიჭში მომავალი მათემატიკოსი და წარმატებული მეცნიერი. 
თამაზ ვაშაყმაძემ 1959 წელს წარჩინებით დაამთავრა თსუ-ის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი, ამის შემდეგ ჩააბარა ასპირანტურაში და დღემდე მისი სამეცნიერო ინტერესების სფეროა გამოთვლითი მათემატიკა, მყარი დეფორმადი სხეულის მექანიკა, მათემატიკური მოდელირება, ჩვეულებრივი და კერძოწარმოებულიანი დიფერენციალური განტოლებები; კომპიუტერული მეცნიერებანი, ინფორმატიკა, არის მეცნიერებათა დოქტორი და, რაც ყველაზე საგულისხმოა, არასოდეს წასულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტიდან – აქ მუშაობდა იგი წლების განმავლობაში სხვადასხვა ადმინისტრაციულ თუ აკადემიურ თანამდებობაზე (1968-1973 წწ. – თსუ-ის ი. ვეკუას გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტი (გმი), უფროსი მეცნ. თანამშრომელი, 1973-2006 წწ. – თსუ-ის გმი განყოფილების გამგე, 2009 წლიდან – მათემატიკური მოდელირებისა და გამოთვლითი მათემატიკის მიმართულების ხელმძღვანელი, მთავარი მეცნ. თანამშრომელი; 2009 წლიდან დღემდე – თსუ-ის ემერიტუს პროფესორი);
თამაზ ვაშაყმაძე მონაწილეობდა არაერთი სამეცნიერო გრანტის განხორციელებაში, სხვადასხვა დროს მიწვეული იყო მოსკოვში, პუშჩინოში, დელავერის უნივერსიტეტში, არის საერთაშორისო საზოგადოებათა ISIMM, IUSBEM, ISPOROS წევრი, თეორიული და გამოყენებითი მექანიკისა და მეცნიერებათა ისტორიის საზოგადოებათა ვიცე-პრეზიდენტი, საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2005 წ.), საქართველოს მათემატიკოსთა კავშირის წევრი (1962 წ.), თეორიულ და გამოყენებით მექანიკაში საქართველოს ეროვნული კომიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი.
იგი არის 150-ზე მეტი სტატიის, 5 მონოგრაფიის და 2 სახელმძღვანელოს ავტორი, მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 5 სადოქტორო დისერტაცია, მიღებული აქვს პრეზიდენტის ბრწყინვალებისა (2012 წ.) და ღირსების (2003 წ.) ორდენები, ივანე ჯავახიშვილის მედალი (1977 წ., 2009 წ.), აკად. ილია ვეკუას პრემია (1995 წ.), თურქეთის მათემატიკოსთა საზოგადოების საერთაშორისო პრემია უცხოელი მათემატიკოსებისათვის („მთელი ცხოვრება მათემატიკის სამსახურში“; 2016 წ.).
თამაზ ვაშაყმაძის სამეცნიერო მოღვაწეობას ასე აფასებს თსუ-ის ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის დირექტორი გიორგი ჯაიანი: „ბატონი თამაზ ვაშაყმაძის წარმატებული მოღვაწეობის ორი სფერო შეიძლება გამოიყოს – გამოთვლითი მათემატიკა და მექანიკა. მექანიკაში მან შემოიტანა პარამეტრი მოდელში და ამ პარამეტრს თუ მისცემთ სხვადასხვა რიცხვით მნიშვნელობას, მაგალითად, მიიღებთ ვეკუას ან რაისნერის მოდელს და ა.შ. ყველა მოდელი, ფაქტობრივად, ჩასვა თავის მოდელში, როგორც კერძო შემთხვევა. თუ მოხერხდა მოდელის გამოკვლევა ზოგადი პარამეტრისათვის საწყისი სასაზღვრო ამოცანების თვალსაზრისით, ეს, ფაქტობრივად, უნივერსალური წრფივი თეორია გამოვა. დღეს კი მისი ღირებულება ისაა, რომ ვერავინ შექმნის ისეთ წრფივ მოდელს, რომელსაც ბატონი თამაზი თავის პარამეტრს ვერ შეუსაბამებს. ბატონი თამაზი ჯერ კიდევ ილია ვეკუას დროს იყო პროექციული განყოფილების გამგე, ახლა კი არის მათემატიკური მოდელირებისა და გამოთვლითი მათემატიკის მიმართულების ხელმძღვანელი. იგი იყო გამოთვლითი მათემატიკის ფუძემდებლის – აკადემიკოს შალვა მიქელაძის მოწაფე. საკანდიდატო დისერტაცია დაცული აქვს გამოთვლით მათემატიკაში და შემდეგ ჩაერთოO ილია ვეკუას თემატიკაში“. 
ბატონი თამაზისთვის სამეცნიერო მაგალითი ილია ვეკუა ყოფილა. ამბობს, რომ, მიუხედავად ბატონი ილიასთვის განგებისგან მინიჭებული გენიალურობისა, მისი ტიტანური შრომა და სხვა ადამიანებში სიკეთის დანახვის ნიჭი ახალგაზრდა მეცნიერებს ყოველთვის უბიძგებდა თავიანთ გარშემო კარგი (ადამიანი, მოვლენა) ეძებნათ. 
კითხვაზე, კმაყოფილია თუ არა ცხოვრებით, ბატონი თამაზი ცდილობს ორი სიტყვით შემოიფარგლოს – თურმე კრიტიკული დამოკიდებულება საკუთარი თავისადმი ამ კმაყოფილების საშუალებას არ აძლევს. იგი კიდევ იმითაა გამორჩეული, რომ თავისუფლების შინაგანი განცდა აქვს და შეზღუდვები არ მოსწონს, მაგალითად, უამრავი სამეცნიერო სტატიის ავტორია, მაგრამ დაკვეთით ამ სტატიებს ვერ წერს. 
რაც შეეხება დროს და მასთან მიმართებას, თამაზ ვაშაყმაძე ამბობს, რომ მეცნიერებისგან შორს გატარებულ არც ერთ წუთს არ ნანობს: „ჩემი მეგობრები არიან ციცინო გაბისკირია და ლერი გოგოლაძე, სანამ ისინი შეუღლდებოდნენ, ყოველდღე ერთად ვიყავით. ამ ურთიერთობებს კიდევ გავაგრძელებდი, მას არაფერი შეედრება. ჩვენ, ფაქტობრივად, ციცინომ, 10 წლით უმცროსმა გოგონამ გაგვზარდა. არასოდეს დამავიწყდება, როგორ წაგვიკითხა „უფლისციხის ვერხვები“, როგორ დავდიოდით ერთად სხვადასხვა ადგილების მოსანახულებლად... ეს რომ არ გამეკეთებინა, რა ვიქნებოდი ახლა? თუ უკან არ გიდგას შენ მიერ გაკეთებული ცხოვრებისეული მაგალითი, ჩათვალე, რომ არაფერი გაგიკეთებია. 80 წელი რა არის?! როცა ტვინი მოძრაობს და ქმნის პროდუქტს... არც ბევრია, არც ცოტა... ჩვეულებრივი ასაკია“.


თენგიზ მეუნარგია: „რაც უნდა დიდი მიღწევები გქონდეს, გეჩვენება, რომ 80 წელი მეცნიერებისთვის ცოტაა“

თენგიზ მეუნარგია დაიბადა 1937 წლის 17 აგვისტოს ქალაქ ზუგდიდში, ცნობილი ექიმის ვალერიან მეუნარგიას და ქალბატონ თამარ შონიას ოჯახში. თენგიზთან ერთად იზრდებოდნენ უფროსი ძმა ვახტანგი და უმცროსი და ოფელია. მან ზუგდიდის ვაჟთა საშუალო სკოლა 1955 წელს ოქროს მედლით დაამთავრა. მიუხედავად მამის სურვილისა, სამივე შვილი ექიმი ყოფილიყო, თენგიზმა თავის პროფესიად მათემატიკა აირჩია და იმავე წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა–მათემატიკის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა. მათემატიკოსის პროფესია აირჩია ასევე ოფელიამაც. როგორც ბატონი თენგიზი ამბობს, მათემატიკით მათი გატაცება დედის, ქალბატონ თამარის დამსახურებაა, მამის პროფესიას კი უფროსი ძმა ვახტანგი გაჰყვა, რომელიც დღეს ცნობილი მედიკოსია.
1960 წელს, უნივერსიტეტის წარჩინებით (წითელი დიპლომით) დამთავრების შემდეგ, თენგიზ მეუნარგია ჩაირიცხა ასპირანტურაში ნამდვილი ცვლადის ფუნქციათა თეორიის განხრით.
1966 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორად დაინიშნა ილია ვეკუა. მისი თაოსნობით უნივერსიტეტში ბევრი ნოვატორული იდეა განხორციელდა – დაარსდა ახალი ფაკულტეტი, ჩამოყალიბდა ახალი კათედრები და ლაბორატორიები. ამავე წელს შეიქმნა გამოყენებითი მათემატიკის პრობლემური ლაბორატორია, რომელიც აღიჭურვა იმ დროისთვის საუკეთესო ელექტრონული გამომთვლელი მანქანებით. ამ ლაბორატორიის პირველ თანამშრომლებს შორის თენგიზ მეუნარგიაც იყო. სწორედ ამ დროიდან, ილია ვეკუას ხელმძღვანელობით, იწყება მისი ნაყოფიერი მეცნიერული მუშაობა გარსთა მათემატიკურ თეორიაში.
1973 წელს თენგიზ მეუნარგიამ წარმატებით დაიცვა დისერტაცია ფიზიკა–მათემატიკის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად თემაზე „ცვლადი სისქის ფირფიტების ღუნვის თეორიის შესახებ“. მისი სამეცნიერო ხელმძღვანელი იყო ილია ვეკუა. 
1989 წელს თენგიზ მეუნარგია აირჩიეს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის გარსთა თეორიის განყოფილების გამგედ. მისი თაოსნობით განყოფილებაში წლების განმავლობაში მუშაობდა სამეცნიერო და სასწავლო-სამეცნიერო სემინარები გარსთა თეორიაში, დრეკადობის მათემატიკურ თეორიაში, ვარიაციულ მეთოდებში, ტენზორულ ანალიზში. 
1997 წელს თენგიზ მეუნარგიამ წარმატებით დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „სწრაფად ცვალებადი გეომეტრიის მქონე დრეკადი გარსების მათემატიკური თეორიის სასაზღვრო ამოცანები“. თენგიზ მეუნარგიას ამ ფუნდამენტურ ნაშრომში ილია ვეკუას მიერ აგებული გარსების თეორია გათავისუფლდა დაშვებისგან გარსების დამრეცობის შესახებ. აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვნად გაფართოვდა კლასი იმ სხეულებისა, რომელთა დაძაბულ-დეფორმირებული მდგომარეობის განსაზღვრა შესაძლებელი გახდა შემოთავაზებული თეორიის გამოყენებით. ბატონი თენგიზი 2006 წლამდე იყო ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის გარსთა თეორიის განყოფილების გამგე. 2007 წლიდან, ინსტიტუტის რეორგანიზაციის შემდეგ, იგი ამ ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელია და აქტიურად განაგრძობს სამეცნიერო მუშაობას.
მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 5 სადოქტორო დისერტაცია, მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (2012 წ.).
თენგიზ მეუნარგიას სამეცნიერო მოღვაწეობას ასე აფასებს თსუ-ის ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის დირექტორი გიორგი ჯაიანი: „თენგიზ მეუნარგია არის ბატონი ილია ვეკუას მიმდევარი, მისი ხელმძღვანელობით დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და არის, ფაქტობრივად, ერთადერთი მეცნიერი, რომელიც გარსთა თეორიაში ილია ვეკუას მიერ დატოვებულ მოდელებს ღრმად იცნობს. ილია ვეკუას ბევრი მიმდევარი ჰყავს, მაგრამ ჯერ კიდევ არის მის მიერ დატოვებული მოდელები, რომლებიც არ არის შესწავლილი, ბატონი თენგიზი კი ის მეცნიერია, რომელიც ყველა მისი მოდელის ღრმა მცოდნეა. იგი ცდილობს ახალგაზრდები და საშუალო თაობაც ჩააბას ამ მოდელების შემდგომ განვითარებაში. მუდამ წუხს, რომ უკვე ასაკშია და ვერ მოასწრებს ყველაფერი მიიტანოს ახალგაზრდა თაობამდე, რათა ბატონი ილიას იდეებმა შემდგომი განვითარება ჰპოვოს“.
ადამიანის სიდიდეს მისი შინაგანი ბუნება განაპირობებს. თენგიზ მეუნარგიას სამეცნიერო შედეგების აქ მოყვანილი მოკლე და არასრული მიმოხილვიდანაც კარგად ჩანს იუბილარის მეცნიერული გამჭრიახობა, მიზანდასახულობა და შრომისმოყვარეობა. მისი სამუშაო მაგიდა ყოველთვის სავსეა რვეულებით, რომლებიც გავსებულია წვრილი ასოებით დაწერილი ფორმულებით, ამასთან თითოეულ რვეულს აწერია წელი, თვე და რიცხვი, ხოლო ზოგიერთს – საათი და წუთიც. მეცნიერს თვითონაც ძალიან უყვარს დაფასთან ცარცით მუშაობა და ამას აჩვევს თავის მოწაფეებსაც. უზარმაზარი დაფა, რომელიც მის სამუშაო კაბინეტში ჰკიდია, ყოველთვის გავსებულია რაციონალურად განაწილებული ფორმულებითა და ნახაზებით. ხშირად, დაფაზე ამ ნაწერების შინაარსისგან აბსტრაგირებული ვიზუალური მხარეც ისეთ ესთეტიკურ სიამოვნებას ანიჭებს მნახველს, რომ მისი წაშლაც დაეზარება.
თენგიზ მეუნარგია ის მეცნიერია, რომელიც თავისი თავმდაბლობით, სტუდენტებისა და კოლეგებისადმი დამოკიდებულებით თავად გამოარჩევს საკუთარ თავს და ისე გესაუბრება, თითქოს ამდენი წლის წარმატებული მეცნიერული მოღვაწეობა მის მხრებზე არ იდოს: მორიდებით ახსენებს დედას, რომელიც მისი მათემატიკური ნიჭის საწყისი ყოფილა, იხსენებს მის დიდ მასწავლებელს ილია ვეკუას, რომლის მეცნიერული მემკვიდრეობის განვითარებისათვის დღესაც იღვწის და ამბობს, რომ ცხოვრების თავიდან დაწყებაც რომ მოუწიოს, ისევ მათემატიკას აირჩევდა, რადგან უყვარს და არასოდეს უფიქრია მისგან შორს ყოფნა. რაც შეეხება იუბილეს, დიდად არაფრად მიიჩნევს, რადგან ფიქრობს, რომ ბევრი არაფერი გაუკეთებია და როცა საქმე გაქვს, წინ კიდევ ბევრი მათემატიკური ამოცანაა ამოსახსნელი და ახალგაზრდობა დიდ მეცნიერთა მემკვიდრეობასთან არის მისაახლოებელი, გეჩვენება, რომ 80 წელი ცოტაა.

ვრცლად

გედევან ხელაია: არც მდომებია და არც მინდა სამშობლოზე უკეთ ვიცხოვრო!

თსუ-ის რექტორმა გიორგი შარვაშიძემ უნივერსიტეტის მედლით დააჯილდოვა თსუ-ის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის პროფესორი გედევან ხელაია, რომლის დაბადებიდან 90 წლისთავისა და სამეცნიერო-პედაგოგიური მოღვაწეობის 65 წლის აღსანიშნავად საზეიმო სხდომა გაიმართა.
სხდომას უძღვებოდა ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის დეკანი, პროფესორი თეიმურაზ ბერიძე. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სახელით, იუბილარს მიესალმა აკადემიკოსი როინ მეტრეველი. მთავარი მოხსენებით გამოვიდა პროფესორი მიხეილ ჯიბუტი, რომელმაც ვრცლად ისაუბრა გედევან ხელაიას ბიოგრაფიის ძირითად მომენტებზე, მის ღვაწლსა და დამსახურებაზე.
,,ჩემთვის ყოველთვის წარუშლელ შთაბეჭდილებას ტოვებდა შეხვედრა ბატონ გედევან ხელაიასთან. თქვენ გამორჩეული პიროვნება ბრძანდებით, ყველა დიდად გაფასებთ და ჩვენთვის სამაგალითო პიროვნება ხართ და იქნებით“, – ასე მიმართა აკადემიკოსმა ვლადიმერ პაპავამ იუბილარს და მათი ურთიერთობის ისტორიიდან ორი საინტერესო ეპიზოდი გაიხსენა, რომელიც ბატონი გედევანის პრინციპულობას და სამართლიანობას უსვამდა ხაზს. 
აკადემიკოსმა ავთანდილ სილაგაძემ იუბილარის პედაგოგიურ მოღვაწეობაზე ისაუბრა და გაიხსენა სტუდენტობის წლები, როცა ბატონი გედევანი მისი მასწავლებელი იყო. 
იუბილარს მიესალმა ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი ირაკლი კოვზანაძე, რომელმაც მის პედაგოგიურ დამსახურებასა და ღვაწლზე ისაუბრა.
„ღირსეული, სამართლიანი, ინტელიგენტი, გულისხმიერი, კეთილშობილი, ამავდროულად პრინციპული და კეთილგანწყობილი პიროვნება“ – ასე დაახასიათეს ღვაწლმოსილი მეცნიერის გამორჩეული ადამიანურ თვისებები პროფესორებმა: ემზარ ჯგერენაიამ, ნოდარ ჭითანავამ, მერაბ კაკულიამ, რამაზ აბესაძემ და სხვებმა, რომლებმაც იუბილარს შემდგომი წარმატებები უსურვეს.
უნივერსიტეტი ბატონი გედევანის ცხოვრებაში მთელი ეპოქაა. სტუდენტობის დაწყებისთანავე განსაკუთრებით გაიტაცა გამოჩენილ ეკონომისტ-მეცნიერების: ფილიპე გოგიჩაიშვილის, გიორგი გეხტმანის, ნიკოლოზ ქოიავას, პაატა გუგუშვილის და სხვათა ლექციებმა და 18 წლის ჭაბუკმა მიზნად დაისახა სახელოვანი მასწავლებლების გზას დასდგომოდა. ახალბედა სტუდენტი მთლიანად „ჩაიძირა“ უნივერსიტეტის ცხოვრებაში.
შრომისმოყვარეობამ და სიბეჯითემ თავისი გაიტანა: ბატონი გედევანი მალე გახდა კათედრის ასისტენტი, მასწავლებელი, უფროსი მასწავლებელი. 1662 წელს წარმატებით დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1981 წელს სადოქტორო დისერტაციები, რომელიც ეკონომიკურ მეცნიერებაში შევიდა, როგორც ფრიად მნიშვნელოვანი გამოკვლევა. ამ ნაშრომს მაღალი შეფასება მისცეს ეკონომიკური მეცნიერების საქვეყნოდ აღიარებულმა ქურუმებმა, კერძოდ კი პროფესორებმა: ივან ზლობინმა, ოლეგ ლავრუშინმა და ვასილ ჩანტლაძემ. მალე ბატონი გედევანი გახდა პროფესორი და იმ კათედრის გამგე, სადაც გადადგა პირველი მოკრძალებული ნაბიჯი მეცნიერებაში.
ბატონი გედევანი თბილისის უნივერსიტეტში 40 წლიანი მუშაობის შემდეგ გორის სახელმწიფო ეკონომიკური ინსტიტუტის რექტორი გახდა.
უაღრესად შემოქმედებითი და ნაყოფიერია გედევან ხელაიას მოღვაწეობა საქართველოს ეკონომიკური პრობლემების, კერძოდ, ერთ-ერთი დიდმნიშვნელოვანი სფეროს – ფულის მიმოქცევის კრედიტისა და ფინანსების კვლევის მიმართულებით.
ბატონი გედევანი 100-მდე სამეცნიერო ნაშრომისა და 12 მონოგრაფიის ავტორია. აქტიური მონაწილეობა აქვს მიღებული საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციებში, რომელიც ჩატარდა დრეზდენში, ბერლინში, მეხიკოში, ბუდაპეშტში და სხვაგან. 
აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ სტუდენტი ახალგაზრდობის სწავლა-აღზრდის საქმეში შეტანილი წვლილისათვის, ნაყოფიერი სამეცნიერო და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისათვის იგი დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით. 
თუ რა არის მისი ახალგაზრდული იერ-სახის შენარჩუნებისა და აქტიური საქმიანობის საიდუმლო, ბატონმა გედევანმა ასე გვიპასუხა: „სიცოცხლის გონივრული სიყვარული, რომელიც მკაცრ ზომიერებას ემყარება. ფიზიკური და გონებრივი დატვირთვის ჰარმონიული შეხამება, დღის რეჟიმის სისტემატური დაცვა. თავისუფალი ვარ ბოროტებისგან, შურისა და ორპირობისგან. ყველასთვის კეთილი და კარგი მსურს. გულით მახარებს კოლეგებისა და ახალგაზრდების წარმატებები და მზად ვარ, დახმარების ხელი გავუწოდო ყველას, ვისაც კი ესაჭიროება. ჩემთვის ყველაზე მთავარი სამშობლოს, მრავალჭირნახული საქართველოს ბედ-იღბალია. ჩემი ლხინი და გაჭირვება მისი ჭირითა და გაჭირვებითაა განპირობებული. კაცმა რომ თქვას, არც მდომებია და არც მინდა სამშობლოზე უკეთ ვიცხოვრო!“, – აცხადების იუბილარი, რომელსაც დაბადებიდან 90 და სამეცნიერო პედაგოგიური მოღვაწეობის 65 წელი შეუსრულდა

ვრცლად

თსუ-ის იმუ­ნო­ლო­გი­ის კა­თედ­რა 25 წლი­საა

თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ზუსტ და სა­ბუ­ნე­ბის­მეტ­ყ­ვე­ლო მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა ფა­კულ­ტე­ტის იმუ­ნო­ლო­გი­ი­სა და მიკ­რო­ბი­ო­ლო­გი­ის კა­თედ­რას და­არ­სე­ბი­დან 25 წე­ლი შე­უს­რულ­და. ამ თა­რი­ღის აღ­ნიშ­ვ­ნა თუნ­დაც იმი­ტო­მაა მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი, რომ გან­ვ­ლი­ლი ურ­თუ­ლე­სი წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში კა­თედ­რა­ზე არა­სო­დეს შეწ­ყ­ვე­ტი­ლა სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვე­ბი და სა­ერ­თა­შო­რი­სო გრან­ტე­ბის ფარ­გ­ლებ­ში არა­ერ­თი წარ­მა­ტე­ბის­თ­ვის მი­უღ­წე­ვი­ათ. დღეს კა­თედ­რა­ზე სა­მი აკა­დე­მი­უ­რი და ოთ­ხი ად­მი­ნის­ტ­რა­ცი­ის დამ­ხ­მა­რე (ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის) თა­ნამ­შ­რო­მე­ლია. მი­უ­ხე­და­ვად მცი­რე­რიც­ხოვ­ნო­ბი­სა, კა­თედ­რა ახერ­ხებს – იყოს ძი­რი­თა­დი რგო­ლი იმუ­ნო­ლოგ­თა სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში, რაც მი­სი დამ­ფუძ­ნებ­ლი­სა და ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლის, თსუ-სა და ვეს­ტ­მის­ტე­რის (ლონ­დო­ნი) უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სო­რის, ნი­ნო ფო­რა­ქიშ­ვი­ლის დამ­სა­ხუ­რე­ბაა.

სა­თა­ვე­ებ­თან...

1988 წელს ჯერ კი­დევ სრუ­ლი­ად ახალ­გაზ­რ­და მეც­ნი­ე­რი ნი­ნო ფო­რა­ქიშ­ვი­ლი მოს­კო­ვის ლო­მო­ნო­სო­ვის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი­დან მშობ­ლი­ურ უნი­ვერ­სი­ტეტს და­უბ­რუნ­და ერ­თა­დერ­თი მიზ­ნით – და­ე­არ­სე­ბი­ნა იმუ­ნო­ლო­გი­ის კა­თედ­რა და აქ ეწარ­მო­ე­ბი­ნა კვლე­ვე­ბი მა­შინ სრუ­ლი­ად ახალ სა­მეც­ნი­ე­რო მი­მარ­თუ­ლე­ბა­ში. 
მი­ზა­ნი ძა­ლი­ან ცხა­დი და პრინ­ცი­პუ­ლი აღ­მოჩ­ნ­და – ნი­ნო ფო­რა­ქიშ­ვი­ლის ძა­ლის­ხ­მე­ვით, ჯერ გა­იხ­ს­ნა იმუ­ნო­ლო­გი­ის ლა­ბო­რა­ტო­რია, ხო­ლო 1992 წელს თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში და­არ­ს­და იმუ­ნო­ლო­გი­ის კა­თედ­რა, რო­მე­ლიც მოს­კო­ვის მე­ო­რე სა­მე­დი­ცი­ნო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის შემ­დეგ, პოს­ტ­საბ­ჭო­თა სივ­რ­ცე­ში, მე­ო­რე იყო. აქ­ტი­უ­რი სა­მეც­ნი­ე­რო მოღ­ვა­წე­ო­ბი­სა და ფარ­თო სა­ერ­თა­შო­რი­სო კავ­ში­რე­ბის შე­დე­გად, თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის იმუ­ნო­ლო­გი­ის კა­თედ­რა გახ­და სა­მეც­ნი­ე­რო ცენ­ტ­რი ამი­ერ­კავ­კა­სი­ა­ში. ამ კა­თედ­რის თა­ნამ­შ­რო­მელ­თა უშუ­ა­ლო ჩარ­თუ­ლო­ბით, გა­იხ­ს­ნა იმუ­ნო­ლო­გი­ის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ე­ბი და კა­თედ­რე­ბი ბა­ქოს, ერევ­ნის, ქუ­თა­ი­სის, ბა­თუ­მი­სა და თე­ლა­ვის უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში.
ნი­ნო ფო­რა­ქიშ­ვი­ლი, თსუ-ის იმუ­ნო­ლო­გი­ის პირ­ვე­ლი კა­თედ­რის დამ­ფუძ­ნე­ბე­ლი და ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლი: „რო­ცა კა­თედ­რა და­არ­ს­და, ის იყო ერ­თა­დერ­თი მთელს სამ­ხ­რეთ კავ­კა­სი­ა­ში. მსგავ­სი კა­თედ­რა ფუნ­ქ­ცი­ო­ნი­რებ­და მხო­ლოდ მოს­კოვ­ში, რო­მე­ლიც რემ პეტ­რო­ვის, იმუ­ნო­ლო­გი­ის დარ­გის ერ­თერ­თი კო­რი­ფეს მი­ერ იყო შექ­მ­ნი­ლი. თა­ვის დრო­ზე, რად­გა­ნაც იმუ­ნო­ლო­გია ჩვენ­თან არ იყო გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი, სა­კურ­სო და სა­დიპ­ლო­მო ნაშ­რო­მი სა­მე­დი­ცი­ნო ინ­ს­ტი­ტუ­ტის ალერ­გო­ლო­გი­ის კა­თედ­რა­ზე, ამი­რან გამ­ყ­რე­ლი­ძეს­თან გა­ვა­კე­თე, რის შემ­დე­გაც წა­ვე­დი მოს­კო­ვის ლო­მო­ნო­სო­ვის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში, სა­დაც ამ გან­ხ­რით და­ვი­ცა­ვი დი­სერ­ტა­ცია. სხვა­თა შო­რის, მოს­კოვ­ში შე­მომ­თა­ვა­ზეს აშშ-ში სტა­ჟი­რე­ბა და ლო­მო­ნო­სო­ვის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში დარ­ჩე­ნა, რა­თა იქ ჩა­მო­მე­ყა­ლი­ბე­ბი­ნა იმუ­ნო­ლო­გი­ის კა­თედ­რა, მაგ­რამ თბი­ლის­ში ვამ­ჯო­ბი­ნე დაბ­რუ­ნე­ბა. 
თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში დაბ­რუ­ნე­ბის შემ­დეგ და­ვა­არ­სე იმუ­ნო­ლო­გი­ის კურ­სი და ჩე­მი ერ­თერ­თი პირ­ვე­ლი კურ­ს­დამ­თავ­რე­ბუ­ლი იყო დღეს უკ­ვე დოქ­ტო­რი ნი­ნო ამაღ­ლო­ბე­ლი, რო­მე­ლიც ჩვე­ნი აქ­ტი­უ­რი თა­ნამ­შ­რო­მე­ლია. პირ­ველ კურ­ს­დამ­თავ­რე­ბულ­თა შო­რის, რო­მე­ლიც უკ­ვე კა­თედ­რამ გა­მო­უშ­ვა (ძა­ლი­ან დი­დი კონ­კუ­რენ­ცი­ის პი­რო­ბებ­ში), არის პრო­ფე­სო­რი ნუ­ნუ მიც­კე­ვი­ჩი, რო­მე­ლიც ჩე­მი არ­ყოფ­ნის პე­რი­ო­დებ­ში ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლობს კა­თედ­რას.“

TEMPUS-ი იმუ­ნო­ლო­გი­ის გან­ვი­თა­რე­ბი­სათ­ვის

ნი­ნო ფო­რა­ქიშ­ვი­ლის დაბ­რუ­ნე­ბა და კა­თედ­რის და­არ­სე­ბა ფეხ­ბედ­ნი­ე­რი აღ­მოჩ­ნ­და, რად­გან ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბის კურ­ს­დამ­თავ­რე­ბულ­თა უმე­ტე­სო­ბა დღეს მსოფ­ლი­ო­ში ცნო­ბი­ლი სა­მეც­ნი­ე­რო-კვლე­ვი­თი ცენ­ტ­რე­ბის თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბი არი­ან.
ნი­ნო ფო­რა­ქიშ­ვი­ლი: „ძა­ლი­ან დაგ­ვეხ­მა­რა ის, რომ 1995 წელს მო­ვი­გეთ TEMPUS-ის და­ფი­ნან­სე­ბა ლონ­დო­ნის წამ­ყ­ვან უნი­ვერ­სი­ტეტ­თან ერ­თად. ზო­გა­დად, TEMPUS-მა დი­დი რო­ლი ითა­მა­შა იმა­ში, რომ დღეს ჩვენ გვაქვს ლა­ბო­რა­ტო­რი­ე­ბი და სა­მეც­ნი­ე­რო პრო­ექ­ტებს ვა­ხორ­ცი­ე­ლებთ (TEMPUS-ი იმ წლებ­ში არა მხო­ლოდ ჩვენ, არა­მედ მთლი­ა­ნად აღ­მო­სავ­ლეთ ევ­რო­პის ქვეყ­ნებს და­ეხ­მა­რა). შემ­დეგ იყო მუ­შა­ო­ბა ძა­ლი­ან დიდ კონ­სორ­ცი­უმ­ში, რო­მელ­შიც შე­დი­ოდ­ნენ დი­დი ბრი­ტა­ნე­თის, საფ­რან­გე­თის, ეს­პა­ნე­თის, იტა­ლი­ის, სლო­ვე­ნი­ის წამ­ყ­ვა­ნი უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბი და მეც­ნი­ე­რე­ბი. უნ­და ვთქვა, რომ 20 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში ჩვენ გა­ნუწ­ყ­ვეტ­ლივ ვი­გებთ TEMPUS-ის და­ფი­ნან­სე­ბას, რაც წარ­მა­ტე­ბუ­ლი თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბის შე­დე­გია. რო­ცა თა­ვად TEMPUS-ს შე­უს­რულ­და არ­სე­ბო­ბის 20 წე­ლი, ჩვე­ნი პრო­ექ­ტი – „იმუ­ნო­ლო­გი­ის, ჰე­მა­ტო­ლო­გი­ი­სა და მო­ლე­კუ­ლუ­რი მე­დი­ცი­ნის გან­ვი­თა­რე­ბა", აღი­ა­რეს, რო­გორც ყვე­ლა­ზე წარ­მა­ტე­ბუ­ლი პრო­ექ­ტი. ამის­თ­ვის მიწ­ვე­უ­ლიც ვი­ყა­ვით ბრი­უ­სელ­ში მოხ­სე­ნე­ბის წა­სა­კით­ხად. დღეს თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტი რე­ი­ტინ­გით კავ­კა­სი­ა­ში ნო­მერ პირ­ვე­ლი უნი­ვერ­სი­ტე­ტია და ბევრ უნი­ვერ­სი­ტეტს და­სავ­ლეთ ევ­რო­პა­შიც უს­წ­რებს. ამი­ტომ დაგ­ვე­კის­რა კო­ორ­დი­ნა­ტო­რის რო­ლი და ამ დარ­გე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში რე­გი­ო­ნა­ლურ ცენ­ტ­რად ვით­ვ­ლე­ბით. აქ­ვე გა­ვიხ­სე­ნებ იმა­საც, რომ 2012 წელს პრო­ექ­ტე­ბის ზო­გად კო­ორ­დი­ნა­ტორს, ვეს­ტ­მინ­ს­ტე­რის უნი­ვერ­სი­ტეტს მი­ე­ნი­ჭა გა­ზეთ „თა­იმ­სის“ ძა­ლი­ან პრეს­ტი­ჟუ­ლი ჯილ­დო ბრი­ტა­ნეთ­ში სა­უ­კე­თე­სო სა­ერ­თა­შო­რი­სო პრო­ექ­ტი­სათ­ვის. ამ და­ჯილ­დო­ე­ბა­ში, რო­გორც პრო­ექ­ტის მო­ნა­წი­ლე, ჩვენც ვი­ყა­ვით მიწ­ვე­ულ­ნი და ჩვენს უნი­ვერ­სი­ტეტ­ზეც იქ­ნა ნაჩ­ვე­ნე­ბი სი­უ­ჟე­ტი. სა­სი­ხა­რუ­ლოა, რომ ამ­ჟა­მად სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში მეც­ნი­ე­რე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბა­სა და ახალ­გაზ­რ­და კად­რე­ბის მომ­ზა­დე­ბა­ში, უც­ხო­ურ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­თან ერ­თად, დიდ როლს თა­მა­შობს რუს­თა­ვე­ლის სა­ხე­ლო­ბის სა­მეც­ნი­ე­რო ფონ­დი.“

თსუ-ის იმუ­ნო­ლო­გე­ბი სა­ერ­თა­შო­რი­სო ას­პა­რეზ­ზე

ცო­ტა ხნის წინ თსუ-ის იმუ­ნო­ლო­გი­ის კა­თედ­რას მიკ­რო­ბი­ო­ლო­გი­აც შე­უ­ერ­თ­და და თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბი ახ­ლა უკ­ვე ერ­თი­ა­ნი ძა­ლე­ბით ცდი­ლო­ბენ სტუ­დენ­ტე­ბის სა­ერ­თა­შო­რი­სო ას­პა­რეზ­ზე გაყ­ვა­ნას, რა­საც, რო­გორც თა­ვად ამ­ბო­ბენ, ნი­ნო ფო­რა­ქიშ­ვი­ლის უდი­დე­სი ავ­ტო­რი­ტე­ტი­სა და სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მეც­ნი­ე­რო მოღ­ვა­წე­ო­ბის მეშ­ვე­ო­ბით, წარ­მა­ტე­ბით ახორ­ცი­ე­ლე­ბენ. კა­თედ­რას კავ­ში­რე­ბი აქვს დი­დი ბრი­ტა­ნე­თის, ეს­პა­ნე­თის, იტა­ლი­ის, საფ­რან­გე­თის, აშშ-ის უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­თან. მი­მარ­თუ­ლე­ბის მა­გის­ტ­რან­ტებ­სა და დოქ­ტო­რან­ტებს შე­საძ­ლებ­ლო­ბა აქვთ, ჩა­ერ­თონ სხვა­დას­ხ­ვა საგ­რან­ტო პრო­ექ­ტ­ში და ცოდ­ნა პარ­ტ­ნი­ორ უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში გა­იღ­რ­მა­ვონ. 
ნუ­ნუ მიც­კე­ვი­ჩი, თსუ-ის პრო­ფე­სო­რი, ევ­რო­პი­სა და ამე­რი­კის იმუ­ნო­ლოგ­თა პრო­ფე­სი­უ­ლი აკა­დე­მი­ის წევ­რი: „მი­მარ­თუ­ლე­ბა სა­მა­გის­ტ­რო პროგ­რა­მებ­ზე სა­შუ­ა­ლოდ 3-4 სტუ­დენტს იღებს, ხო­ლო სა­დოქ­ტო­რო­ზე – 7-8 ახალ­გაზ­რ­და მეც­ნი­ერს აძ­ლევს სა­შუ­ა­ლე­ბას აწარ­მო­ონ სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვე­ბი, და­იც­ვან დი­სერ­ტა­ცია და წარ­მა­ტე­ბებს მი­აღ­წი­ონ სხვა­დას­ხ­ვა სა­მეც­ნი­ე­რო ცენ­ტ­რ­ში. მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია, რომ თი­თო­ე­უ­ლი მათ­გა­ნი თა­ვად ახორ­ცი­ე­ლებს სა­კუ­თა­რი კვლე­ვის მე­ნეჯ­მენტს – დაწ­ყე­ბუ­ლი დი­ზა­ი­ნით და კვლე­ვის ექ­ს­პე­რი­მენ­ტე­ბის გა­მარ­თუ­ლო­ბით, რის შე­დე­გა­დაც ძა­ლი­ან კარგ შე­დე­გებს აჩ­ვე­ნე­ბენ – იმ­დე­ნად სა­ინ­ტე­რე­სო კვლე­ვით პრო­ექ­ტებს წე­რენ, რომ თით­ქ­მის ყვე­ლა ფი­ნან­ს­დე­ბა. ისი­ნი მიმ­დი­ნა­რე გრან­ტებ­სა და პრო­ექ­ტებ­შიც არი­ან ჩარ­თულ­ნი, რო­გორც ახალ­გაზ­რ­და მკვლევ­რე­ბი და ეს მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია. ჩვე­ნი სტუ­დენ­ტე­ბი გაც­ვ­ლით პროგ­რა­მებ­შიც მო­ნა­წი­ლე­ო­ბენ. შე­დე­გად, ამ კა­თედ­რის თით­ქ­მის ყვე­ლა თა­ნამ­შ­რო­მე­ლი სხვა­დას­ხ­ვა უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბის წამ­ყ­ვან სა­მეც­ნი­ე­რო ცენ­ტ­რებ­შია გა­დამ­ზა­დე­ბუ­ლი.“
ნი­ნო ჭი­კა­ძე, იმუ­ნო­ლო­გი­ი­სა და მიკ­რო­ბი­ო­ლო­გი­ის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის გამ­გე: „ამ ეტაპ­ზე გვაქვს რა­მო­დე­ნი­მე ფუნ­და­მენ­ტუ­რი გრან­ტი. ვმუ­შა­ობთ ქრო­ნი­კუ­ლი ლიმ­ფო­ი­დუ­რი ლე­ი­კე­მი­ის პრობ­ლე­მა­ზე. ასე­ვე ტარ­დე­ბა კვლე­ვე­ბი გი­ნე­კო­ლო­გი­ურ სიმ­სივ­ნე­ებ­ზე რაც ძა­ლი­ან მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია, რად­გან პრობ­ლე­მას ცხო­ვე­ლე­ბის მო­დელ­ზე ვაკ­ვირ­დე­ბით. და­ვიწ­ყეთ მუ­შა­ო­ბა ან­ტი­ბი­ო­ტიკ­რე­ზის­ტენ­ტულ მიკ­რო­ორ­გა­ნიზ­მებ­სა და ტუ­ბერ­კუ­ლ­ოზ­ზე“. 
თა­მარ ცერ­ც­ვა­ძე, იმუ­ნო­ლო­გი­ი­სა და მიკ­რო­ბი­ო­ლო­გი­ის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის ლა­ბო­რან­ტი, ბი­ო­ლო­გი­ის მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა დოქ­ტო­რი: „დი­სერ­ტა­ცია და­ვი­ცა­ვი ქალ­ბა­ტო­ნი ნი­ნოს ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ბით და მი­სი­ვე ხელ­შეწ­ყო­ბით. ახალ­გაზ­რ­და მეც­ნი­ერ­თა კვლე­ვე­ბის 2-წლი­ა­ნი გრან­ტის ფარ­გ­ლებ­ში, ვი­ყა­ვი ამე­რი­კა­ში. დღეს ვმუ­შა­ობ ქრო­ნი­კულ ლიმ­ფო­ცი­ტურ ლე­ი­კე­მი­ა­ზე. სწო­რედ ამ კვლე­ვებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით მო­ვამ­ზა­დე სტა­ტია, რო­მე­ლიც მა­ღალ­რე­ი­ტინ­გულ სა­მეც­ნი­ე­რო ჟურ­ნალ­ში გა­მოქ­ვეყ­ნ­და. ვფიქ­რობ, რომ ეს არის გზა, რო­მე­ლიც სწო­რად ავირ­ჩიე და კა­თედ­რამ ძა­ლი­ან შე­მიწ­ყო ხე­ლი სა­კუ­თა­რი თა­ვის რე­ა­ლი­ზე­ბა­ში“.
სა­ერ­თა­შო­რი­სო ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი­დან, გარ­და ვეს­ტ­მინ­ს­ტე­რის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი­სა, სა­დაც პრო­ფე­სო­რი ნი­ნო ფო­რა­ქიშ­ვი­ლი წარ­მა­ტე­ბით მოღ­ვა­წე­ობს, გან­სა­კუთ­რე­ბით აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბა ლაქ­ვი­ლას, ფე­რა­რას და ტორ­ვერ­გა­ტას უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­თან (იტა­ლია), მურ­სი­ას უნი­ვერ­სი­ტეტ­თან (ეს­პა­ნე­თი) და ბრე­ტა­ნის უნი­ვერ­სი­ტეტ­თან (საფ­რან­გეთ­ში). კა­თედ­რის თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბი გან­სა­კუთ­რე­ბით აღ­ნიშ­ნა­ვენ ერ­თობ­ლივ პრო­ექ­ტებს ვირ­ჯი­ნი­ის თა­ნა­მე­გობ­რო­ბის უნი­ვერ­სი­ტეტ­თან, სა­დაც ხორ­ცი­ელ­დე­ბა სა­მუ­შა­ო­ე­ბი პროს­ტა­ტის სიმ­სივ­ნის იმუ­ნო­ლო­გი­ის მი­მარ­თუ­ლე­ბით. ამ კვლე­ვა­ში (ერ­თობ­ლი­ვი გრან­ტის ფარ­გ­ლებ­ში, რო­მე­ლიც რუს­თა­ვე­ლის ეროვ­ნუ­ლი სა­მეც­ნი­ე­რო ფონ­დის და­ფი­ნან­სე­ბით ხორ­ცი­ელ­დე­ბო­და), ამე­რი­კა­ში მოღ­ვა­წე ქარ­თ­ველ მეც­ნი­ერ გი­ორ­გი გუ­რუ­ლი-ფირ­ც­ხა­ლა­იშ­ვილ­თან მუ­შა­ობს დოქ­ტო­რან­ტი კა­ხა მჭედ­ლიშ­ვი­ლი, რო­მელ­საც ქარ­თუ­ლი მხრი­დან პრო­ფე­სო­რი ნუ­ნუ მიც­კე­ვი­ჩიც ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლობს. 
კა­ხა მჭედ­ლიშ­ვი­ლი, დოქ­ტო­რან­ტუ­რის მე­ო­რე კურ­სის სტუ­დენ­ტი (იმუ­ნო­ლო­გი­ის მი­მარ­თუ­ლე­ბა): „იმუ­ნო­ლო­გია, რო­გორც დარ­გი, ახა­ლია, მაგ­რამ ბო­ლო წლებ­ში ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით საკ­მა­ოდ ბევ­რი აღ­მო­ჩე­ნა გა­კეთ­და ამან მეც­ნი­ე­რებს იმის სა­შუ­ა­ლე­ბა მოგ­ვ­ცა, რომ თა­ნა­მედ­რო­ვე და ზუს­ტი მე­თო­დე­ბი შეგ­ვე­მუ­შა­ვე­ბი­ნა. იმუ­ნო­ლო­გი­ის მეშ­ვე­ო­ბით შე­იქ­მ­ნა თარ­გე­ტუ­ლი თე­რა­პი­ე­ბი, რომ­ლის სა­შუ­ა­ლე­ბი­თაც სა­მიზ­ნე მო­ლე­კუ­ლებს აბა­მენ წამ­ლებს და პა­ცი­ენ­ტებს უკე­თე­სი შე­დე­გე­ბი აქვთ. სხვა­დას­ხ­ვა იმუ­ნო­ლო­გი­უ­რი მე­თო­დე­ბის დახ­ვე­წის სა­შუ­ა­ლე­ბით შე­იქ­მ­ნა ასე­ვე სა­დი­აგ­ნოს­ტი­კო სის­ტე­მე­ბი, რომ­ლე­ბიც დღეს ფარ­თოდ გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა. პი­რა­დად მე ბა­კა­ლავ­რი­ა­ტის შემ­დეგ გა­დავ­წ­ყ­ვი­ტე იმუ­ნო­ლო­გი­ა­ში გა­მევ­ლო სა­მა­გის­ტ­რო კურ­სი და შემ­დეგ დოქ­ტო­რან­ტუ­რაც. ამ წუთ­ში ვმუ­შა­ობ პროს­ტა­ტის სიმ­სივ­ნის იმუ­ნო­თე­რა­პი­ა­ზე, რო­მე­ლიც საკ­მა­ოდ ახა­ლი მი­მარ­თუ­ლე­ბაა და ახ­ლა ინერ­გე­ბა სიმ­სივ­ნე­ე­ბის სამ­კურ­ნა­ლოდ. რო­ცა ვუ­ყუ­რებ, რო­გორ ეხ­მა­რე­ბა ჩვე­ნი კვლე­ვე­ბი და აღ­მო­ჩე­ნე­ბი ადა­მი­ა­ნებს, ეს საკ­მა­ოდ დი­დი მო­ტი­ვა­ცი­აა.“ 
უნ­და აღი­ნიშ­ნოს ისიც, რომ, ვირ­ჯი­ნი­ის უნი­ვერ­სი­ტეტ­თან თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბის ფარ­გ­ლებ­ში, თსუ-ის ბი­ო­ლო­გე­ბის კორ­პუს­ში მო­ეწ­ყო ექ­ს­პე­რი­მენ­ტუ­ლი ცხო­ვე­ლე­ბის შე­სა­ნა­ხი სივ­რ­ცე. შე­დე­გად, დღეს თსუ-ს აქვს გა­მარ­თუ­ლი ვი­ვა­რი­უ­მი, რაც ამ თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი შე­დე­გია. 
კა­თედ­რა ძი­რი­თა­დად სა­მი მი­მარ­თუ­ლე­ბით მუ­შა­ობს. დღე­ი­სათ­ვის ისი­ნი ზრუ­ნა­ვენ იმუ­ნო­ლო­გი­ის, მიკ­რო­ბი­ო­ლო­გი­ი­სა და ჰე­მა­ტო­ლო­გი­ის გან­ვი­თა­რე­ბა­ზე, შე­მო­აქვთ სწავ­ლე­ბის ახა­ლი მე­თო­დე­ბი და ნერ­გა­ვენ ექ­ს­პე­რი­მენ­ტე­ბის სხვა­დას­ხ­ვა მე­თოდს. აქ გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბუ­ლი პრო­ექ­ტე­ბის ჩა­მო­ნათ­ვა­ლიც ამა­ზე მი­უ­თი­თებს. მა­გა­ლი­თად, ბო­ლო პე­რი­ოდ­ში, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს და­ვით აღ­მა­შე­ნებ­ლის უნი­ვერ­სი­ტეტ­თან ერ­თად, და­იწ­ყო და უკ­ვე და­სას­რულს უახ­ლოვ­დე­ბა ახა­ლი მე­თო­დის და­ნერ­გ­ვა, რაც გუ­ლის­ხ­მობს ვირ­ტუ­ა­ლუ­რი ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის მოწ­ყო­ბას (პრო­ექ­ტ­ში პარ­ტ­ნი­ო­რი უნი­ვერ­სი­ტე­ტის მხრი­დან ჩარ­თუ­ლია პრო­ფე­სო­რი მა­რი­ნე თევ­ზა­ძე, რო­მე­ლიც ამა­ვე კა­თედ­რის კურ­ს­დამ­თავ­რე­ბუ­ლია). სწავ­ლე­ბის ამ მე­თო­დის მეშ­ვე­ო­ბით და სპე­ცი­ა­ლუ­რი კომ­პი­უ­ტე­რუ­ლი პროგ­რა­მის სა­შუ­ა­ლე­ბით, სტუ­დენ­ტი, რო­გორც ავა­ტა­რი, შე­დის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ა­ში და ყვე­ლა წე­სი­სა და პრო­ცე­დუ­რის დაც­ვით სწავ­ლობს სა­შიშ მიკ­რო­ორ­გა­ნიზ­მებ­თან მუ­შა­ო­ბას. ეს მე­თო­დი უკ­ვე და­ნერ­გი­ლია უც­ხო­ე­თის წამ­ყ­ვან სას­წავ­ლო და კვლე­ვით ცენ­ტ­რებ­ში, სა­დაც სტუ­დენ­ტი ვალ­დე­ბუ­ლია სწავ­ლის პრო­ცეს­ში ერ­თი ვირ­ტუ­ა­ლუ­რი ლა­ბო­რა­ტო­რი­უ­ლი სა­მუ­შაო მა­ინც ჩა­ა­ბა­როს. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ სა­ქარ­თ­ვე­ლო იქ­ნე­ბა პირ­ვე­ლი ქვე­ყა­ნა ამი­ერ­კავ­კა­სი­ა­ში, რო­მე­ლიც ამ მე­თოდს და­ნერ­გავს. პრო­ექ­ტის ბო­ლო ეტაპ­ზე და­გეგ­მი­ლია ინ­დო­ე­თის უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბის ჩარ­თ­ვაც.

ახა­ლი მეც­ნი­ე­რუ­ლი კად­რე­ბის­თ­ვის...

კა­თედ­რა ინ­ტენ­სი­უ­რად მუ­შა­ობს ახალ­გაზ­რ­და კად­რე­ბის მო­ზიდ­ვა­სა და სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვებ­ში ჩარ­თ­ვა­ზე. ისი­ნი უნი­ვერ­სი­ტე­ტის მას­შ­ტა­ბით ყვე­ლა­ზე მეტ ეროვ­ნულ და სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მეც­ნი­ე­რო გრანტს ფლო­ბენ, რაც იმის მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლია, რომ კა­თედ­რა ჯან­საღ პო­ზი­ცი­ებ­ზე დგას. 
ანი ბი­ლა­ნიშ­ვი­ლი, იმუ­ნო­ლო­გი­ის მი­მარ­თუ­ლე­ბის მა­გის­ტ­რი (აბა­რებს დოქ­ტო­რან­ტუ­რა­ში):
– იმუ­ნო­ლო­გი­ას, რო­გორც სა­განს, ბა­კა­ლავ­რი­ატ­ში ვსწავ­ლობ­დი და ჩემ და­ინ­ტე­რე­სე­ბას ყო­ველ­თ­ვის იწ­ვევ­და ამ კა­თედ­რა­ზე მიმ­დი­ნა­რე სა­მეც­ნი­ე­რო-კვლე­ვი­თი სა­მუ­შა­ო­ე­ბი. ჯერ კი­დევ ბა­კა­ლავ­რი­ატ­ში გა­მიჩ­ნ­და სურ­ვი­ლი, რომ ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით გა­მეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნა სწავ­ლა, რად­გან ჩემ­თ­ვის ჯან­დაც­ვის სფე­რო და ბი­ო­ლო­გია სა­ინ­ტე­რე­სოა პრაქ­ტი­კუ­ლი გა­მო­ყე­ნე­ბის კუთ­ხით. იმუ­ნო­ლო­გია სწო­რედ ასეთ დარ­გად მი­მაჩ­ნია, რად­გან იძ­ლე­ვა იმის სა­შუ­ა­ლე­ბას, რომ პრაქ­ტი­კუ­ლი შე­დე­გე­ბი მი­ვი­ღოთ. ლა­ბო­რა­ტო­რი­ა­ში მუ­შა­ო­ბი­სას პრაქ­ტი­კუ­ლი მა­ნი­პუ­ლა­ცი­ე­ბის გა­კე­თე­ბის შე­საძ­ლებ­ლო­ბა ჯერ კი­დევ მა­გის­ტ­რა­ტუ­რის პირ­ველ სე­მეს­ტ­რ­ში მქონ­და. ლექ­ტო­რებ­მა მომ­ცეს სა­შუ­ა­ლე­ბა, რომ ჩავ­რ­თუ­ლი­ყა­ვი აქ მიმ­დი­ნა­რე სა­მეც­ნი­ე­რო პრო­ექ­ტებ­ში, რა­მაც კი­დევ უფ­რო მე­ტად გა­მიღ­რ­მა­ვა სურ­ვი­ლი, სწავ­ლა იმუ­ნო­ლო­გი­ის მი­მარ­თუ­ლე­ბით გა­მეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნა.
ნა­თია ხა­რა­ბა­ძე, იმუ­ნო­ლო­გი­ის მი­მარ­თუ­ლე­ბის მა­გის­ტ­რი (აბა­რებს დოქ­ტო­რან­ტუ­რა­ში): „ამ კა­თედ­რა­ზე არა მხო­ლოდ მა­გის­ტ­რან­ტებს, არა­მედ ბა­კა­ლავ­რებ­საც აქვთ სა­შუ­ა­ლე­ბა სა­მეც­ნი­ე­რო-კვლე­ვით საქ­მი­ა­ნო­ბა­ში ჩარ­თ­ვი­სა. აქ მუ­შა­ობს პრო­ფე­სი­ო­ნალ­თა გუნ­დი, რო­მე­ლიც სტუ­დენტს სა­შუ­ა­ლე­ბას აძ­ლევს ძა­ლი­ან ბევ­რი ის­წავ­ლოს თუნ­დაც სა­კუ­თარ შეც­დო­მებ­ზე“.
იმუ­ნო­ლო­გი­ის კა­თედ­რა არც კურ­ს­დამ­თავ­რე­ბუ­ლებს ტო­ვებს უყუ­რად­ღე­ბოდ. ისი­ნი მუდ­მი­ვად არი­ან და­კავ­ში­რე­ბულ­ნი თა­ვი­ანთ პე­და­გო­გებ­თან და, სხვა­დას­ხ­ვა სა­მუ­შა­ოს­თან ერ­თად, პე­და­გო­გი­ურ საქ­მი­ა­ნო­ბა­საც ეწე­ვი­ან:
ნი­ნო ამაღ­ლო­ბე­ლი – დოქ­ტო­რი, მოწ­ვე­უ­ლი პრო­ფე­სო­რი – „უნ­და აღ­ვ­ნიშ­ნო, რომ ამ კა­თედ­რას სა­თა­ვე­ში უდ­გას არა მხო­ლოდ დი­დი მეც­ნი­ე­რი, არა­მედ ნო­ვა­ტო­რიც. სწო­რედ ქალ­ბა­ტონ ნი­ნოს დამ­სა­ხუ­რე­ბაა, რომ მე დღეს, პე­და­გო­გი­ურ საქ­მი­ა­ნო­ბას­თან ერ­თად, საქ­პა­ტენ­ტ­საც წარ­მო­ვად­გენ – ვარ სა­მე­დი­ცი­ნო და ბი­ო­ლო­გი­ის სფე­როს ექ­ს­პერ­ტი. მახ­სენ­დე­ბა 1997 წე­ლი, რო­ცა აქ სა­დი­აგ­ნოს­ტი­კო ცენ­ტ­რი შე­იქ­მ­ნა და პირ­ვე­ლი გამ­დი­ნა­რე ცი­ტო­მეტ­რი შე­ვი­ძი­ნეთ. მა­შინ, ერ­თერ­თი პრო­ექ­ტის ფარ­გ­ლებ­ში, გერ­მა­ნი­ამ მოგ­ვ­ცა სა­შუ­ა­ლე­ბა გვე­მუ­შა­ვა ლე­ი­კე­მი­ის დი­აგ­ნოს­ტი­რე­ბა­ზე. წარ­მო­იდ­გი­ნეთ, რომ ჯერ კი­დევ მა­შინ სტუ­დენ­ტე­ბი აკე­თებ­დ­ნენ სის­ხ­ლის ანა­ლიზს და სვამ­დ­ნენ დი­აგ­ნოზს. იმ ურ­თუ­ლეს პე­რი­ოდ­ში ყვე­ლა­ფე­რი კეთ­დე­ბო­და უფა­სოდ, ენ­თუ­ზი­აზ­მით, რაც ძა­ლი­ან დი­დი შე­ღა­ვა­თი იყო პა­ცი­ენ­ტე­ბის­თ­ვის.“
კა­თედ­რის თა­ნამ­შ­რომ­ლებს გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლი აქვთ სა­მეც­ნი­ე­რო სტა­ტი­ე­ბი და ნაშ­რო­მე­ბი მა­ღალ­რე­ი­ტინ­გულ სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მეც­ნი­ე­რო ჟურ­ნა­ლებ­ში, ხო­ლო ნი­ნო ფო­რა­ქიშ­ვი­ლი არის ხუ­თი სა­მეც­ნი­ე­რო მო­ნოგ­რა­ფი­ის და სა­მი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოს ავ­ტო­რი, აქე­დან ორი (ერ­თი – იმუ­ნო­ლო­გი­ა­ში და ერ­თი მიკ­რო­ბი­ო­ლო­გი­ა­ში) გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლია საზ­ღ­ვარ­გა­რეთ და გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა აშშ და ევ­რო­პის წამ­ყ­ვან უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში. კა­თედ­რა­ზე 25 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში და­ცუ­ლია 25 სა­დოქ­ტო­რო დი­სერ­ტა­ცია ნი­ნო ფო­რა­ქიშ­ვი­ლის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ბით. 
მა­შინ, რო­ცა იმუ­ნო­ლო­გი­ი­სა და მიკ­რო­ბი­ო­ლო­გი­ის კა­თედ­რა შე­იქ­მ­ნა, ის იყო თსუ-ში ყვე­ლა­ზე ახალ­გაზ­რ­და კად­რე­ბით და­კომ­პ­ლექ­ტე­ბუ­ლი სა­მეც­ნი­ე­რო-კვლე­ვი­თი ცენ­ტ­რი. გა­ვი­და წლე­ბი და ისევ რჩე­ბი­ან ყვე­ლა­ზე ახალ­გაზ­რ­დე­ბად, ნო­ვა­ტო­რე­ბად და სი­ცოც­ხ­ლი­სუ­ნა­რი­ა­ნე­ბად. ერ­თა­დერ­თი, რა­საც ისი­ნი ით­ხო­ვენ, ახა­ლი კად­რე­ბის მი­ღე­ბის შე­საძ­ლებ­ლო­ბაა, რაც ნამ­დ­ვი­ლად მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი სა­კით­ხია, რად­გან ახ­ლან­დელ დოქ­ტო­რან­ტებს უნ­და მი­ე­ცეთ კა­რი­ე­რუ­ლი წინ­ს­ვ­ლის შე­საძ­ლებ­ლო­ბა, რომ ქვეყ­ნის და­ტო­ვე­ბის სურ­ვი­ლი არ გა­უჩ­ნ­დეთ და აქ, მშობ­ლი­ურ კედ­ლებ­ში აკე­თონ დი­დი სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვე­ბი, რაც, თა­ვის მხრივ, თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრეს­ტიჟ­საც წა­ად­გე­ბა.
იმუ­ნო­ლო­გი­ი­სა და მიკ­რო­ბი­ო­ლო­გი­ის კა­თედ­რა იუ­ბი­ლეს ოფი­ცი­ა­ლუ­რად გა­ი­სად, 2018 წელს, იდ­ღე­სას­წა­უ­ლებს. ამ დღეს ისი­ნი მთე­ლი მსოფ­ლი­ო­დან ელი­ან წამ­ყ­ვან იმუ­ნო­ლო­გებს და მეც­ნი­ე­რე­ბის კო­რი­ფე­ებს.

ვრცლად

პარ­ლა­მენ­ტ­მა აკა­დე­მი­კოს მა­რი­ამ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის 95 წლის იუ­ბი­ლე­სად­მი მიძ­ღ­ვ­ნილ ღო­ნის­ძი­ე­ბას უმას­პინ­ძ­ლა

სა­ქარ­თ­ვე­ლოს პარ­ლა­მენ­ტ­მა აკა­დე­მი­კოს მა­რი­ამ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის 95 წლის იუ­ბი­ლე­სად­მი მიძ­ღ­ვ­ნილ ღო­ნის­ძი­ე­ბას უმას­პინ­ძ­ლა. ღო­ნის­ძი­ე­ბა გა­ნათ­ლე­ბის, მეც­ნი­ე­რე­ბი­სა და კულ­ტუ­რის კო­მი­ტე­ტის თავ­მ­ჯ­დო­მა­რემ მა­რი­ამ ჯაშ­მა მი­სა­სალ­მე­ბე­ლი სიტ­ყ­ვით გახ­ს­ნა. ღო­ნის­ძი­ე­ბა­ზე თსუ-ის გა­ზეთ ,,თბი­ლი­სის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის“ რე­დაქ­ტო­რის ნი­ნო კა­კუ­ლი­ას მი­ერ მომ­ზა­დე­ბუ­ლი ფილ­მის – „ის­ტო­რი­ამ რა ჰქმნა?“ და კავ­კა­სი­ის სა­ერ­თა­შო­რი­სო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის წარ­მო­მად­გენ­ლის სულ­ხან მე­ლა­ძის მომ­ზა­დე­ბუ­ლი ვი­დეო-ქრო­ნი­კის – „ქარ­თ­ლის ცხოვ­რე­ბა მა­რი­ამ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძეს­თან ერ­თად“ – ჩვე­ნე­ბა გა­ი­მარ­თა.
„ჩვენ რამ­დე­ნი­მე თვის წინ დავ­გეგ­მეთ, რომ პარ­ლა­მენ­ტ­ში ვუ­მას­პინ­ძ­ლებ­დით ქალ­ბა­ტო­ნი მა­რი­კა ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის სა­ი­უ­ბი­ლეო ღო­ნის­ძი­ე­ბას, რომ­ლი­თაც აღ­ვ­ნიშ­ნავ­დით რო­გორც მის დამ­სა­ხუ­რე­ბას მეც­ნი­ე­რე­ბის მი­მარ­თუ­ლე­ბით, ასე­ვე, მის უდი­დეს პი­როვ­ნულ ღირ­სე­ბებს, ასე­ვე სიყ­ვა­რულ­სა და პა­ტი­ვის­ცე­მას, რო­მე­ლიც ქალ­ბა­ტონ­მა მა­რი­კამ სრუ­ლი­ად ყვე­ლა თა­ო­ბის მხრი­დან და­იმ­სა­ხუ­რა“, – გა­ნაც­ხა­და მა­რი­ამ ჯაშ­მა ფილ­მე­ბის ჩვე­ნე­ბის შემ­დეგ.
მა­რი­ამ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის 95 წლის იუ­ბი­ლე­სად­მი მიძ­ღ­ვ­ნილ სა­ზე­ი­მო მი­ღე­ბა­ზე აკა­დე­მი­კოსს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს პარ­ლა­მენ­ტის თავ­მ­ჯ­დო­მა­რე ირაკ­ლი კო­ბა­ხი­ძე მი­ე­სალ­მა: „მინ­და, კი­დევ ერ­თ­ხელ, დი­დი მად­ლო­ბა გა­და­ვუ­ხა­დო ქალ­ბა­ტონ მა­რი­კა ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძეს იმ ყვე­ლაფ­რის­თ­ვის, რაც მან გა­ა­კე­თა ჩვე­ნი ქვეყ­ნის­თ­ვის და იმ დამ­სა­ხუ­რე­ბის­თ­ვის, რო­მე­ლიც მას მი­უძ­ღ­ვის ჩვე­ნი ქვეყ­ნის წი­ნა­შე“, – აღ­ნიშ­ნა მან. 
მა­რი­ამ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის 95 წლის­თა­ვი­სად­მი მიძ­ღ­ვ­ნი­ლი ღო­ნის­ძი­ე­ბა ის­ტო­რი­ულ თა­რიღს – ილია ჭავ­ჭა­ვა­ძის მკვლე­ლო­ბი­დან 110 წლის­თავს და­ემ­თ­ხ­ვა. სიტ­ყ­ვით გა­მოს­ვ­ლი­სას, ირაკ­ლი კო­ბა­ხი­ძემ ყუ­რად­ღე­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ის­ტო­რი­ის კარ­გად ცოდ­ნი­სა და გა­აზ­რე­ბის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა­ზე გა­ა­მახ­ვი­ლა და აკა­დე­მი­კოსს ქვეყ­ნის წი­ნა­შე დამ­სა­ხუ­რე­ბე­ბის­თ­ვის მად­ლო­ბა გა­და­უ­ხა­და.
ღო­ნის­ძი­ე­ბა­ზე მიწ­ვე­ულ­მა თსუ-ის რექ­ტორ­მა გი­ორ­გი შარ­ვა­ში­ძემ მა­რი­ამ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის მოღ­ვა­წე­ო­ბას სა­მა­გა­ლი­თო უწო­და: „ძა­ლი­ან მო­ხა­რუ­ლი ვარ იმით, რომ და­ფას­და ქალ­ბა­ტო­ნი მა­რი­კას ღვაწ­ლი და დღეს სა­შუ­ა­ლე­ბა გვაქვს, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს პარ­ლა­მენ­ტ­ში, რო­მე­ლიც არის ჩვე­ნი ქვეყ­ნის წარ­მ­მარ­თ­ვე­ლი, აღინიშნოს ქალ­ბა­ტო­ნი მა­რი­კას იუ­ბი­ლე. ქალ­ბა­ტო­ნი მა­რი­კას ღვაწ­ლი არ არის მხო­ლოდ ის­ტო­რი­ოგ­რა­ფია, მხო­ლოდ სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი მოღ­ვა­წე­ო­ბა. ქალ­ბა­ტო­ნი მა­რი­კას ღვაწ­ლი ყო­ველ­თ­ვის არის მუ­შა­ო­ბა ახალ­გაზ­რ­დებ­თან და მი­სი მოღ­ვა­წე­ო­ბა ყო­ველ­თ­ვის მო­მავ­ლის­კე­ნაა გა­მიზ­ნუ­ლი. ეს არის სა­მა­გა­ლი­თო ბევ­რის­თ­ვის“, – გა­ნაც­ხა­და გი­ორ­გი შარ­ვა­ში­ძემ.
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა ეროვ­ნუ­ლი აკა­დე­მი­ის პრე­ზი­დენ­ტის, გი­ორ­გი კვე­სი­ტა­ძის გან­ც­ხა­დე­ბით კი, მა­რი­ამ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძე აკა­დე­მი­ის ოქ­როს ფონ­დის ერთ-ერ­თი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი წარ­მო­მად­გე­ნე­ლია.
აკა­დე­მი­კოს მა­რი­ამ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის 95 წლის იუ­ბი­ლე­სად­მი მიძ­ღ­ვ­ნილ ღო­ნის­ძი­ე­ბას სა­ქარ­თ­ვე­ლოს პარ­ლა­მენ­ტის წევ­რე­ბი, სა­მეც­ნი­ე­რო და აკა­დე­მი­უ­რი წრის წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი, თსუ-ის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ბა, მა­რი­ამ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის ოჯა­ხის წევ­რე­ბი და მე­გობ­რე­ბი და­ეს­წ­რ­ნენ.
სა­ზე­ი­მო მი­ღე­ბა­ზე თსუ-ის გა­ზეთ „თბი­ლი­სის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის“ რე­დაქ­ცი­ის მი­ერ მომ­ზა­დე­ბუ­ლი წიგ­ნი – „ის­ტო­რი­ამ რა ჰქმნა?“ და­რიგ­და, რო­მე­ლიც მა­რი­ამ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის ცხოვ­რე­ბი­სა და მოღ­ვა­წე­ო­ბის 95 წლის­თავს მი­ეძ­ღ­ვ­ნა.

ვრცლად

თედო უთურგაიძის დაბადებიდან 90 წლისთავისადმი მიძღვნილი საიუბილეო საღამო

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ქართული ენის სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტმა პროფესორის, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის, გელათის მეცნიერებათა აკადემიის წევრის თედო უთურგაიძის დაბადებიდან 90 წლისთავისადმი მიძღვნილი საიუბილეო საღამო გამართა.
იუბილარს მიესალმნენ და მის ცხოვრებასა და მოღვაწეობაზე ისაუბრეს: თსუ-ს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანმა ნანა გაფრინდაშვილმა, ა. ჩიქობავას ენათმეცნიერების ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილემ ვაჟა შენგელიამ, პროფესორებმა: იოსებ ჭუმბურიძემ, დამანა მელიქიშვილმა, მზექალა შანიძემ, შუქია აფრიდონიძემ, მარინა ბერიძემ, გიორგი ციციანიძემ, რამაზ ქურაძემ, მერი ნიკოლაიშვილმა, მანანა თანადაშვილმა და სხვებმა.

იუბილარი მეცნიერისადმი დიდ სიყვარულსა და პატივისცემას ადასტურებს ის ფაქტი, რომ აუდიტორია, სადაც იუბილე გაიმართა, გადაჭედილი იყო კოლეგებითა და მოსწავლეებით. მათ საოცარი გულწრფელობითა და სითბოთი გამოხატეს სიყვარული და პატივისცემა დიდი მეცნიერის მიმართ, რომელიც მოკრძალებით იღებდა კოლეგების მილოცვებს. ეს საღამო იყო მაგალითი მეცნიერის ნაყოფიერი შრომის დაფასებისა და აღიარების, მოსწავლეების გულწრფელი სიყვარულისა და მადლიერების.
„სტუდენტობის დროს ჩემი პედაგოგი და ხელმძღვანელი დიდი ენათმეცნიერი ვარლამ თოფურია იყო, რომელიც განსაკუთრებით ზრუნავდა თავის სტუდენტებზე, დამატებით გვიკითხავდა ლექციებს, რათა უფრო ღრმად ჩავწვდომოდით ქართული ენის საიდუმლოებას. შემდეგ აკაკი შანიძის ასპირანტი გავხდი... მას სწავლების საკუთარი მეთოდი ჰქონდა, უმნიშვნელო შეცდომაც კი არ გამოეპარებოდა. პირველად იოანე ოქროპირის გადაწერა დამავალა. გავაკეთე და შესამოწმებლად მივუტანე. მასწავლებელმა შეცდომა იპოვა და მითხრა: აი, შენში ვიყურები და გხედავო. შემდეგ კიდევ ბევრჯერ მომცა ტექსტები გადასაწერად, მაგრამ შეცდომა აღარ დამიშვია. ასე გვასწავლიდა დიდი მეცნიერი ტექსტზე მუშაობას. ამის შემდეგ ენათმეცნიერების ინსტიტუტში საკმაოდ დიდხანს მომიწია მუშაობა არნოლდ ჩიქობავასთან. ამ მეცნიერებთან საქმიანობა დიდი ბედნიერება იყო ჩემთვის.
1989 წლიდან ვკითხულობ ლექციებს უნივერსიტეტში. წარმატების მისაღწევად დიდი შრომაა საჭირო. ერთხელ, ასპირანტობის დროს, აკაკი შანიძესთან მივედი, მითხრა: - დღეს კარგ ხასიათზე ვარ, ჩამძინებია და ერთი საათით გვიან გავიღვიძეო. - რომელ საათზე გაიღვიძეთ? - ვკითხე. - ექვს საათზეო… ესე იგი, დილის 5 საათიდან იწყებდა მუშაობას. საოცარი კაცი იყო.
ენა რთული ფენომენია, რომელიც ერთდროულად რამდენიმე სისტემას აერთიანებს. რა ცვლილება განიცადა ქართულმა ენამ V საუკუნიდან დღემდე - ეს იყო ჩემი მეცნიერული კვლევის საგანი“, - გაიხსენა პროფესორმა თედო უთურგაიძემ.
იუბილარს არნ. ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერის ინსტიტუტის სახელით მიესალმა ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე ვაჟა შენგელია და ახალ-ახალი მიღწევები უსურვა ქართული ენათმეცნიერების სასიკეთოდ.
„თედო უთურგაიძე ქართული ენათმეცნიერების ცოცხალი კლასიკოსია, მას ეკუთვნის 10 მონოგრაფია, ასობით სტატია, მრავალი საყურადღებო მოხსენება... თედო უთურგაიძის ყველა ნაშრომი გამოირჩევა ანალიზის სიღრმით, დასკვნებით, საინტერესო სიახლეებით...
მისი ნაშრომები მოიცავს ქართული ენის აგებულების ყველა მხარეს – ფონოლოგიურ სისტემას, მორფოლოგიისა და სინტაქსის, ლექსიკოლოგიისა და დიალექტოლოგიის საკვანძო საკითხებს, ენობრივი მასალის კომპიუტერული დამუშავების პრობლემებს.
ცალკე უნდა აღინიშნოს თედო უთურგაიძის მოღვაწეობა სამეცნიერო-საორგანიზაციო მუშაობაში. 16 წლის განმავლობაში იგი ხელმძღვანელობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ქართველურ ენათა განყოფილებას. 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მისი ხელმძღვანელობით საქართველოს სხვადასხვა ქალაქში იმართებოდა დიალექტოლოგიური სამეცნიერო სესიები. გასული საუკუნის 70-იან-90-იან წლებში ეწყობოდა სამეცნიერო ექსპედიციები დიალექტოლოგიური მასალის მოსაპოვებლად. მეცნიერ-მუშაკებთან ერთად მონაწილეობას იღებდა რამდენიმე ათეული სტუდენტი, რაც მათ სამეცნიერო წვრთვნას უწყობდა ხელს.
ინსტიტუტი დიდად აფასებს მის ღვაწლს. მას მიენიჭა აკადემიკოს არნოლდ ჩიქობავას პრემია და დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით.

ენათმეცნიერების ინსტიტუტს გადაწყვეტილი აქვს პროფესორ თედო უთურგაიძის დაბადების 90 წლისთავს მიუძღვნას სპეციალური სამეცნიერო კონფერენცია და მორიგი დიალექტოლოგიური სამეცნიერო სესია, რომელიც გაიმართება ახალციხეში“, - განაცხადა ვაჟა შენგელიამ.
„ბატონი თედოს ნაშრომებში იგრძნობა დიდი სიყვარული და ცოცხალი დამოკიდებულება ქართული ენის ფენომენის მიმართ. მისი მოღვაწეობა არის ცოცხალი მაგალითი შემდგომი თაობებისთვის. სამაგალითოა მისი დამოკიდებულებაც სტუდენტების მიმართ, მათთან ცოცხალი და შემოქმედებითი ურთიერთობა აქვს. სტუდენტებს უხარიათ მის ლექციაზე შესვლა, რადგან მათ თავისუფალი აზროვნებისა და კამათის საშუალება ეძლევათ“, – აღნიშნა პროფესორმა დამანა მელიქიშვილმა.
„დიდი გზა გაიარა ბატონმა თედომ ალვანიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორობამდე. ყველა თავის ღირსებებთან და საქმიანობასათან ერთად მას, როგორც მეცნიერს, ახასიათებს ერთი მნიშვნელოვანი და საჭირო რამ: სამწუხაროდ, ჩვენს ახალგაზრდებს დღეს ცოცხალი ქართული ენის ცოდნა აღარ მოსდევთ. ქართული, რაც დღეს გვესმის, აღარ არის ნამდვილი ქართული. თედო იმ ძალიან მცირე მეცნიერების რიცხვს ეკუთვნის, ვისთვისაც ნამდვილი, ძარღვიანი ქართული ენისა და კილოების ცოდნა ორგანული რამ არის. ეს დღეს ძალიან გვჭირდება! ბატონი თედოს კიდევ ერთი დამსახურებაა ის, რომ თავის ცოდნასა და გამოცდილებას უზიარებს ახალგაზრდებს და კარგ ქართულსაც ასწავლის“, - აღნიშნა პროფესორმა მზექალა შანიძემ.
გულთბილი, გულისხმიერი, რბილი ხასიათის, ამავდროულად პრინციპული და კეთილგანწყობილი პიროვნება - ასე დაახასიათეს ღვაწლმოსილი ენათმეცნიერის გამორჩეული ადამიანური თვისებები პროფესორებმა: შუქია აფრიდონიძემ, მარინა ბერიძემ, რამაზ ქურდაძემ და სხვებმა, რომლებმაც იუბილარს შემოქმედებითი წარმატებები უსურვეს.
საიუბილეო საღამოზე თსუ-ს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანმა ნანა გაფრინდაშვილმა უხუცეს მეცნიერს საიუბილეო ადრესი და სამახსოვრო საჩუქარი გადასცა.
აქვე გაიმართა პროფესორ თედო უთურგაიძის წიგნის - „ქართული ენობრივი სისტემის საკითხები“ - პრეზენტაცია. წიგნი თსუ-ს ემერიტუს პროფესორმა მერი ნიკოლაიშვილმა წარადგინა, რომელშიც განხილულია ქართული გრამატიკის რამდენიმე საკითხი.
თედო უთურგაიძის მოსწავლემ, გერმანიაში მცხოვრებმა ქართველმა ენათმეცნიერმა, კავკასიოლოგმა, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორმა, ფრანკფურტის გოეთეს სახელობის უნივერსიტეტის პროფესორმა მანანა თანდაშვილმა წარმოადგინა წიგნი: „ზმნის სემანტიკური კლასიფიკაცია ქართულში“, რომელიც მიუძღვნა თავის მასწავლებელს თედო უთურგაიძეს, ნიშნად დიდი სიყვარულისა და პატივისცემისა.
ნაშრომში წარმოდგენილია ავტორის მიერ ფრანკფურტის უნივერსიტეტში წაკითხული ლექციების ის ნაწილი, რომელიც ქართული ზმნის კლასიფიკაციის საკითხებს შეეხება. ნაშრომში მოცემული ქართული ზმნის სემანტიკური მოდელი საშუალებას იძლევა - უკეთ აღვწეროთ ის მორფოსინტაქსური თავისებურებები, რომლებითაც გამოირჩევა ქართული ზმნა.
საიუბილეო საღამომ, რომელიც 16 ივნისს გაიმართა, თბილ, მეგობრულ ვითარებაში ჩაიარა, ბევრი კეთილი და გულწრფელი სიტყვა ითქვა დიდი მეცნიერის ცხოვრებასა და მოღვაწეობაზე.
თედო უთურგაიძე თელავის რაიონის სოფელ ქვემო ალვანში დაიბადა. 1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1961 წლიდან არის საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის, ენათმეცნიერების ინსტიტუტისა და 1989 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომელი. იგი 200-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა და 9 მონოგრაფიის ავტორია. მათ შორის: „ქართული ენის ფონემატიკური სტრუქტურა" (1976 წ.), „ქართული ენის შესწავლის ისტორია" (1999 წ.), „გრამატიკული კატეგორიებისა და მათი ურთიერთმიმართებისათვის ქართულ ზმნაში" (2002 წ.), „ქართული ენის დონეთა ძირითადი მახასიათებლებისა და მათი ურთიერთზემოქმედების შედეგთათვის გლობალურ სისტემაში" (2009 წ.). თედო უთურგაიძე არის 15 საკანდიდატო დისერტაციისა და 4 სამაგისტრო ნაშრომის ხელმძღვანელი; გახლავთ 10 საკანდიდატო და 16 სადოქტორო დისერტაციის ოპონენტი; 4 მონოგრაფიის რედაქტორი. დაჯილდოებულია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლით (2013 წ.), ღირსების ორდენით (2013 წ.) და არნოლდ ჩიქობავას სახელობის პრემიით (2002 წ.).

ვრცლად

ძალიან უნდა გიყვარდეს ის საქმე, რომელსაც ასწავლი

„გავა დრო და დადგება ხანგრძლივი პროცესი ადამიანთა სწრაფვისა რწმენის, იმედისა და სიყვარულის ღვთაებრივი ორიენტირების დასაბრუნებლად, 
რასაც თავიდან მოჰყვება სურვილი ღვთაებრივი სიყვარულის ამქვეყნიურ ურთიერთობებში მოპოვებისა“.

ელგუჯა ხინთიბიძე

მეცნიერება ამოუცნობი ობიექტივითაა – მისი ან გეშინია, ან მონუსხულივით აკვირდები და თუ არ გაიქეცი, გაბედულებისა და პრინციპულობის სანაცვლოდ, შენს წინაშე აუცილებლად გაიხსნება კარი, რომელსაც უცხო სამყაროს ლაბირინთებში შეჰყავხარ. 
სწორედ ეს გაბედულება და პრინციპულობაა ის ამოსავალი წერტილი, რომელიც მეცნიერს ახლის შეცნობის უნარს აძლევს. ამ გაბედულებასა და პრინციპულობაზე საუბრობდნენ კოლეგები აკადემიკოს ელგუჯა ხინთიბიძის საიუბილეო საღამოზე, როცა მისი ბოლოდროინდელი მეცნიერული კვლევების შედეგებზე, განსაკუთრებით კი „ვეფხისტყაოსანში“ განხორციელებულ შუა საუკუნეობრივისა და რენესანსულის ჰარმონიის მიგნებაზე მიათითებდნენ.
მეცნიერისთვის რამდენიმე ათეული წლის სიმძიმე (თუნდაც 80 წელი) არაფერია, რადგან ამ წლებს მხოლოდ გამოცდილება, ლაბირინთში მოძრაობის სიმსუბუქე და საბოლოო მიზნამდე მისასვლელი გზების ცოდნა მოაქვს. მეცნიერული გაბედულობა და პრინციპულობა კი ის თვისებებია, რომელიც ერთეულებს ხვდებათ წილად და ნიჭთან, მიზანდასახულობასთან, შრომისმოყვარეობასთან და დროის სწორ გადანაწილებასთან ერთად, უცილობლად განაპირობებს წარმატებას. აკადემიკოსი ელგუჯა ხინთიბიძე ის მეცნიერია, რომლისთვისაც განგებას ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი თვისება უბოძებია. ალბათ, ამიტომაც, იგი დღეს სამართლიანად მიიჩნევა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საამაყო სახედ.

საიუბილეო საღამო არ იყო ტრადიციული. მასზე ელგუჯა ხინთიბიძის კოლეგები, ყოფილი და ახლანდელი სტუდენტები – ქართველები და უცხოელები, სვამდნენ კითხვებს და ისმენდნენ იუბილარის პასუხებს, თუ როგორ იძერწება წარმატებული ადამიანი, როგორ შეიძლება დაძლიო წინააღმდეგობა, რომელიც მეცნიერების რთულ გზაზე გხვდება, როგორი უნდა იყო, რომ ამდენი ადამიანის სიყვარული დაიმსახურო.
პირველი კითხვა, რა თქმა უნდა, მეცნიერის ბავშვობას ეხებოდა. პასუხი ისეთი იყო, როგორიც მხოლოდ ბატონ ელგუჯას ახასიათებს – არ მახსოვს ბავშვობა, ის დამავიწყა რუსთაველმა, შექსპირმა და იმ პრობლემებმა, რომელზეც ამ წლების განმავლობაში ვმუშაობდი, ამაზე ჩემი უფროსი და უკეთ გეტყვით, თუმცა ერთი, რაც კარგად მახსოვს, მგონი, ასე ვფიქრობდი: რა კარგია, რომ ოზურგეთში დავიბადე და აქ ვსწავლობ.
არცთუ ტყუილად უფიქრია ასე. ინტერვიუში, რომელიც რამდენიმე წლის წინ ჩვენს გაზეთს მისცა, ბატონი ელგუჯა გვიყვებოდა: „გურიაში დავიბადე და გავიზარდე. ვსწავლობდი ოზურგეთის სკოლაში, სადაც თავის დროზე ნიკო მარს და ექვთიმე თაყაიშვილს უსწავლია... ნიჭიერი და საინტერესო ამხანაგები მყავდნენ... მარტო ჩემი კლასიდან ოთხმა დავამთავრეთ სკოლა ოქროს მედლით და ეს მაშინ ადვილი საქმე არ იყო. გატაცებულნი გახლდით პოეზიით... მე შევაყვარე მთელ კლასს გალაკტიონი... სხვა მხრივაც ვაქტიურობდით და სხვადასხვა საგნებში რესპუბლიკურ ოლიმპიადებზეც ვმონაწილეობდით. მაგალითად, ერთ-ერთ ოლიმპიადაზე გავიმარჯვე და მაშინდელი ნაჩუქარი წიგნები ახლაც შენახული მაქვს... ვუსმენდით ჯაზს, კლასიკურ მუსიკას... მოკლედ, საინტერესო ცხოვრება გვქონდა. ჩემი კლასელები იყვნენ: ქართველი მხატვარი მამია მალაზონია, დღეისათვის ცნობილი პიროვნებები: ჯუმბერ ჩოლობარგია და ალექსანდრე ფირცხალაიშვილი. სხვათა შორის, სტუდენტობასა და ცხოვრების გზაზე შეძენილ მეგობრებთან ერთად, ჩემი საუკეთესო მეგობრები დღესაც თანაკლასელები არიან“...
იუბილარმა ბავშვობის მოგონებებში გაურია ისიც, თუ როგორ ააწყო მოსკოვიდან გამოწერილი ნაწილებით რადიო, როგორ გაანაწყენა მათემატიკის მასწავლებელი იმის გამო, რომ ქართული აირჩია, როგორ დატოვეს ერთხელ სახლში მშობლებმა მარტო, როგორ შეკრიბა მთელი სამეგობრო და როგორ გაათენეს გალაკტიონის კითხვაში. 
მეფე-პოეტს მის ცხოვრებაში, ალბათ, საკრალური მნიშვნელობა ჰქონდა – გარდა იმისა, რომ დღემდე ზეპირად იცის მისი შემოქმედება, პროფესიის არჩევაშიც გალაკტიონს უთამაშია დიდი როლი, თუმცა, თუ ხინთიბიძეების ოჯახს გადავხედავთ, არც უტრადიციობა უნდა ყოფილიყო: ბიძა – ანტონ ხინთიბიძე – მეცნიერი, ფოლკლორისტი გახლდათ, ხოლო ძმა – აკაკი ხინთიბიძე – ასევე ცნობილი მეცნიერი და უმცროსი ძმისთვის მისაბაძი მაგალითი.
ფაქტია, რომ ოჯახის ინტერესებმა და ფილოლოგიისაკენ სწრაფვამ გადაწონა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე ჩააბარა. აი, აქ დაიწყო მისი ცხოვრების ძალიან მნიშვნელოვანი პერიოდი, რომელშიც, ცოდნის მიღებასთან ერთად, სამეცნიერო გზაც გაიკვალა და მეგობრებიც შეიძინა. თუ შეიძლება, რომ კეთილი შურით შეგშურდეთ ადამიანის, ამ სამეგობროზე ერთი თვალის გადავლებაც კმარა: პროფესორი ალექსანდრე ალექსიძე (რომელიც, სამწუხაროდ, ადრე გარდაიცვალა), ცნობილი მწერლები და საზოგადო მოღვაწეები: დავით წერედიანი, ბაჩანა ბრეგვაძე, ჯემალ ქარჩხაძე... ახლა დარდობს, ცოტანიღა შემოვრჩით წუთისოფელსო, მაგრამ ის კვალი, რაც მეგობრებს დაუტოვებიათ, მას ახლაც აჩნია.
როგორც თავად ამბობს, მეცნიერებით მისი დაინტერესება კორნელი კეკელიძემ განაპირობა: თავიდანვე ჩავები სამეცნიერო წრეებში და კორნელი კეკელიძის მიერ ჩემი პირველი შრომის შეფასებამ გადამაწყვეტინა სერიოზული მუშაობაო. როგორც ჩანს, ბატონმა კორნელიმ მოწაფის მეცნიერულ სიჯიუტესა და არგუმენტირების უნარში იმთავითვე ამოიცნო მომავალი მეცნიერი და გზაც დაულოცა.
პროფესორ ელგუჯა ხინთიბიძის მეცნიერული ინტერესების სფეროა რუსთველოლოგია, ქართულ-ბიზანტიური და ქართულ-ევროპული ლიტერატურული ურთიერთობები. იგი ხელმძღვანელობს თსუ-ს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ქართული ლიტერატურის ისტორიის სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტს და მის მიერვე დაარსებულ ქართველოლოგიური სკოლის ცენტრს. არის უამრავი ნაშრომისა და მონოგრაფიის ავტორი. მათ შორის გამორჩეულია საქართველოსა და ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებში გამოცემული ნაშრომები: „ბასილი კაპადოკიელის „სამოღვაწეო წიგნის“ ქართული რედაქციები“ (თბილისი, 1968); „მსოფლმხედველობითი პრობლემები „ვეფხისტყაოსანში“ (თბილისი, 1975 წ.); „ვარლაამ და იოასაფის“ ქართულ და ბერძნულ რედაქციათა მიმართებისათვის“ (პარიზი, 1976 წ. – ინგლისურ ენაზე); „ქართულ-ბიზანტიური ლიტერატურული ურთიერთობანი“ (თბილისი, ამსტერდამი – 1982, 1991, 1996 წწ. – ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე); „შუასაუკუნეობრივი და რენესანსული „ვეფხისტყაოსანში“ (თბილისი, 1993 წ.); „ქართული ლიტერატურა ევროპულ მეცნიერებაში“ (ამსტერდამი 2001 წ., თბილისი 2003 წ. – ინგლისურ და ქართულ ენებზე); „XI საუკუნის ორი უცნობი ქართული ხელნაწერის ფრაგმენტები ბერძნულ კოდექსში“ (რომი, 1998 წ. – ინგლისურად) „ვეფხისტყაოსანი“ შექსპირის ეპოქის ინგლისში“ (თბილისი, 2008 წ. – ქართულ და ინგლისურ ენებზე); „ვეფხისტყაოსნის“ იდეურ-მსოფლმხედველობითი სამყარო“ (თბილისი, 2009 წ.) და სხვ. 
ელგუჯა ხინთიბიძის თითოეული სამეცნიერო ნაშრომი თუ მონოგრაფია შექმნილია რუტინული შრომის შედეგად, რომელსაც მისი კოლეგები დღეს უდიდეს შეფასებას აძლევენ. იუბილეზე პროფესორმა ლაურა გრიგოლაშვილმა მისი წარმატებები ნიჭს, შრომისმოყვარეობას და ორგანიზებულობას დაუკავშირა: „ელგუჯა დროს ყოველთვის პატივს სცემდა და ანგარიშს უწევდა, რითაც მაგალითს აძლევდა თავის სტუდენტობას“, – თქვა მან და კოლეგის სამეცნიერო დამსახურებების ჩამოთვლისას რამდენიმე პასაჟი გამოკვეთა: „ელგუჯა ხინთიბიძე ფართო მასშტაბის მეცნიერია. თითოეული მისი ნაშრომი საგანგებო ჩაღრმავებას და კვალიფიკაციას საჭიროებს და ეს მომავლის საქმეა. განსაკუთრებით მინდა დავუმადლო ძიებანი „ვეფხისტყაოსნის პრობლემატიკაში“, მან ამ მიმართულებით სერიოზული და ანგარიშგასაწევი ნაბიჯები გადადგა და დასრულებული კონცეფცია შემოგვთავაზა. მან მოახერხა და თავისი ადგილი მიაკუთვნა შოთა რუსთაველს მსოფლიო კულტურის ისტორიაში. სწორედ ელგუჯა ხინთიბიძემ დაამტკიცა, რომ „ვეფხისტყაოსანში“ განხორციელებულია შუა საუკუნეობრივისა და რენესანსრულის ჰარმონია, რომ „ვეფხისტყაოსანში“ წამყვანი არის შუა საუკუნეობრივი პრობლემატიკა, მაგრამ მისი გადაწყვეტა რენესანსულია. ვფიქრობ, რომ მისი ამ კონცეფციის ექო ევროპულ სამეცნიერო წრეებშიც გაისმის და მომავალში კიდევ მეტად დამკვიდრდება. „გავა დრო და დადგება ხანგრძლივი პროცესი ადამიანთა სწრაფვისა რწმენის, იმედისა და სიყვარულის ღვთაებრივი ორიენტირების დასაბრუნებლად, რასაც თავიდან მოჰყვება სურვილი ღვთაებრივი სიყვარულის ამქვეყნიურ ურთიერთობებში მოპოვებისა“, – ბატონი ელგუჯას ეს სიტყვები სახელმძღვანელოდ უნდა იქცეს მეცნიერთათვის და თანამედროვე საზოგადოებისათვის“, – ასე დაახასიათა ქალბატონმა ლაურამ მისი კოლეგა და მეგობარი.
ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანმა, პროფესორმა ნანა გაფრინდაშვილმა იუბილარის სამეცნიერო ცხოვრება მიმოიხილა და საზოგადოებას შეახსენა, რომ ყველა პოსტზე, სადაც კი ბატონ ელგუჯა ხინთიბიძეს უმოღვაწია, იყო პრინციპული და ქართული საქმის კეთების სურვილით გამორჩეული პიროვნება: „ბევრ თქვენგანს ბატონი ელგუჯა ხინთიბიძე მრავალ ამპლუაში უნახავს: ჩვენ გვახსოვს დეკანი ელგუჯა ხინთიბიძე, პრორექტორი ელგუჯა ხინთიბიძე, კათედრის გამგე ელგუჯა ხინთიბიძე... ყველა პოსტზე ყოველთვის ძალიან წარმატებული იყო, განსაკუთრებით კი პედაგოგიურ და სამეცნიერო სარბიელზე. მას იცობს და აფასებს არა მხოლოდ ქართული, არამედ საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოებაც. ფილოლოგია არ არის ის სფერო, რომელიც გვანებივრებს თავისი აღმოჩენებით და რომელშიც ყოველდღე ხდება რაღაც ეპოქალური სიახლეები. ბატონმა ელგუჯამ თავისი მოღვაწეობით ბიძგი მისცა ქართული ფილოლოგიის შემდგომ განვითარებას“, – აღნიშნა ნანა გაფრინდაშვილმა.
საიუბილეო სხდომაზე აკადემიკოს ელგუჯა ხინთიბიძეს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის სახელით იუბილე მიულოცა სასულიერო აკადემიის რექტორმა მამა გიორგი ზვიადაძემ, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პრეზიდენტმა გიორგი კვესიტაძემ, პროფესორმა ინესა მერაბიშვილმა, ყოფილმა სტუდენტებმა, დღეს უკვე კოლეგებმა: ვალერი ასათიანმა და მაკა ელბაქიძემ, აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელმა ნელი მახარაძემ და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორმა გიორგი შარვაშიძემ, რომელმაც იუბილარს უნივერსიტეტის მედალი გადასცა. „ბატონი ელგუჯა დღემდე აკეთებს იმას, რასაც მთელი ცხოვრება ემსახურებოდა – ესაა მეცნიერების და ქართველოლოგიის პოპულარიზაცია, რომ მსოფლიოში ყველამ გაიგოს, ვინაა რუსთაველი და რა არის ქართველოლოგია. მოწმე ვარ, როგორ დადიოდა ბატონი ელგუჯა საქართველოსთვის მძიმე წლებშიც კი სხვადასხვა ინსტანციაში და როგორ უმტკიცებდა ყველას იმას, რომ ქართველოლოგიის სკოლის დაფინანსება აუცილებელი და საშური საქმე იყო. ამას მტკიცება არ სჭირდებოდა – ამ სკოლის მეშვეობით ჩვენ ძალიან ბევრი მეგობარი შევიძინეთ და ამ სკოლის გამოისობით ინტერესი ქართველოლოგიისა და ჩვენი ქვეყნისადმი დიპლომატიური ურთიერთობის ფაქტორად იქცა“, – აღნიშნა თავის გამოსვლაში გიორგი შარვაშიძემ.
საიუბილეო სხდომის დასასრულ, აკადემიკოსმა ელგუჯა ხინთიბიძემ საკუთარი პედაგოგიური მოღვაწეობის ერთგვარი კრედოც გაამხილა: „უნდა გიყვარდეთ, ძალიან გიყვარდეთ ის საქმე, რასაც ასწავლით“.


* * *
„მოგესალმებით ორი თვით უმცროს კოლეგას და შორიდან შევუერთდები თბილისელი და უცხოელი მომლოცველების რიგს. გისურვებთ სიმხნევეს და დაუშრეტელ ენერგიას თქვენს მრავალფეროვან მოღვაწეობაში. თქვენს იუბილეზე სხვები ალბათ კომპეტენტურად შეაფასებენ თქვენს ღვაწლს რუსთველოლოგიურ დისკუსიებში, რუსთაველის იდეური პარალელების, მოტივებისა და ცენტრალური კონცეფციების გამოკვლევებში, ე.წ. ქართული რენესანსის ადგილისა და ევროპულ აზროვნებასთან ურთიერთობის განსაზღვრაში. მე პირადად კი ხაზი მინდა გავუსვა თქვენს ხანგრძლივ პრაქტიკულ საქმიანობას, რითაც ქართველოლოგიურ ცხოვრებას ხელი შეუწყვეთ. დიდი მადლობა თქვენი მრავალფეროვანი სამსახურისთვის, ბევრი კონფერენციისა და ქართველოლოგიის სკოლის მოწყობისთვის და იმედი მაქვს, ტრადიციებს შეუცვლელად გააგრძელებთ, ან მომავალ თაობას გააგრძელებინებთ“.

ვილფრიდ ბოედერი, ოლდერბურგის უნივერსიტეტი


* * *
„ვეფხისტყაოსნის“ უცხო ენებზე შესრულებული თარგმანები ხიდებს დებენ საქართველოსა და მსოფლიოს ურიცხვ ქვეყანას შორის. ამის წყალობით ელგუჯა ხინთიბიძის ერთ-ერთი სანიმუშო ღვაწლია საქართველოსა და ევროპას შორის გადებული ხიდი, რომელზეც ერთმანეთს ეგებებიან, დროისა და მანძილის მიუხედავად, შოთა რუსთაველი და უილიამ შექსპირი. ეს გახლავთ კულტურულ ურთიერთობათა, ხალხთა მეგობრობასა და მშვიდობას შორის გადებული „სარაინდო ხიდი“... სასიხარულო იუბილეს გისურვებთ, ძვირფასო ბატონო ელგუჯა და თქვენი კვლევა-ძიების კეთილ გაგრძელებას ამ შესანიშნავი და აქტუალური მიმართულებით არჩეულ გზაზე“.

გასტონ ბუაჩიძე, საფრანგეთი, თბილისელი ნანტელი

ვრცლად

შემდგარი საიუბილეო საღამო და აკაკი შანიძე სხვა რაკურსით

რატომ დაინტერესდა საუნივერსიტეტო საზოგადოების (მათ შორის სტუდენტობის) მხოლოდ მცირე ნაწილი – დასწრებოდა აკაკი შანიძის 130 წლისთავისადმი მიძღვნილ საიუბილეო საღამოს? უკვე საკმაოდ ბევრი ვიცით აკაკი შანიძის შესახებ თუ, უბრალოდ, დაგვეზარა წასვლა ღონისძიებაზე, სადაც ქართველოლოგიის პატრიარქზე ახალ წიგნს და დოკუმენტურ ფილმს წარადგენდნენ – ამის პასუხად, დარწმუნებულნი ვართ, სხვისკენ თითის გაშვერის პოლიტიკას აირჩევს ყველა, ფაქტი კი ერთია – უნივერსიტეტის სააქტო დარბაზის მხოლოდ წინა რიგები იყო შევსებული და წიგნისა და ფილმის პრეზენტაცია შეუვსებელ დარბაზში შედგა. ჩვენ შეგვრცხვა! 
არადა გვინდოდა, აკაკი შანიძეზე ახალი რამ გვეთქვა – სიახლის თქმის უფლებას კი მისი მართლაც მრავალმხრივი და საინტერესო მოღვაწეობა გვაძლევს... და გვინდოდა, რაც შეიძლება ბევრს სცოდნოდა, განსაკუთრებით სტუდენტებს, ამ სიახლის შესახებ...
„აბა, ფხიზლად, ქართველებო!“ – ამ სიტყვებით იწყებდა აკაკი შანიძე თავის დაწერილ ჰიმნს ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც საქართველოს დამოუკიდებლობა ჰორიზონტზეც არ ჩანდა. ქართველებს შეფხიზლება ახლაც ხშირად გვჭირდება, როგორც ჩანს! ამჯერად, გვინდა, სხვისკენ თითის გამშვერებს შევახსენოთ ამ დიდბუნოვანი მეცნიერის კეთილსინდისიერი მოლოდინი – „ნუ თუ არ უნდა აპრიალებულიყო 1600 წ. რომის ქუჩაზე, ცივ თებერვალში კოცონი, რომელზედაც ზვარაკათ შეიწირა ჭეშმარიტებისთვის მებრძოლი ჯორდანე ბრუნო? ნუ თუ ქრისტე უნდა გაჩუმებულიყო, რადგან „ნიადაგი არ იყო მომზადებული“ მისი მოძღვრებისათვის, და არ ეტვირთა მას ის ჯვარი, რომელზედაც ის აცვეს? ნუ თუ სოკრატი არ უნდა შებრძოლებოდა სოფისტების წაჯექ-უკუჯექობის შკოლას, მხოლოდ იმიტომ, რომ მას მოელოდა საწამლავით სავსე ფიალის დაცლა? ნუ თუ უნდა გაეკმინდათ ხმა რენესანსის (აღორძინების) ეპოქის დევ-გმირებს და არ შებრძოლებოდნენ საშუალო საუკუნოების კერპებს? არა, და არა! სიმართლისათვის არა სდუმენო, თუ როგორღაცაა ნათქვამი და ამიტომ თუ ჩვენ ვართ გულწრფელი ადამიანები და გვრწამს ჩვენი იდეების პრინციპების სისპეტაკე, ყოველთვის და ყოველგვარ პირობებში უნდა ვეცადოთ მათ გავრცელებას და ჭეშმარიტების გამეფებას; უნდა შეუპოვრათ ვიბრძოლოთ მის დასამყარებლათ, რა შედეგიც უნდა მოყვეს მას (ან კი რა შედეგი უნდა მოყვეს მას გამარჯვების მეტი?)“, – ასე წერდა გამარჯვების მოლოდინით აღსავსე აკაკი შანიძე ახალგაზრდობაში (მოყვანილია ციტატა მისი პუბლიკაციიდან – „რას ვუცადოთ“). სწორედ ამ ახალი რაკურსით გვქონდა გადაწყვეტილი დიდი მეცნიერის გაცნობა ფართო საზოგადოებისთვის (ღონისძიებაზე დასასწრებად მოსაწვევები დარიგებული იყო, ინფორმაცია ამ იუბილეს შესახებ კი – მრავალგზის გავრცელებული), რომელსაც ღონისძიებაზე ველოდით და რომელთაგან ნაწილი, როგორც ჩანს, კვლავ შესაფხიზლებელია...

აკაკი შანიძე „უმცირესობის ჭეშმარიტების გადასარჩენად“

აკაკი შანიძე სხვა რაკურსით – ეს აქცენტი გახლავთ სიახლე, რაც აკაკი შანიძეზე გამოცემულ წიგნშია შესული. წიგნის – „აკაკი შანიძე – ქართული საქმის კაცი“ პრეზენტაცია 17 აპრილს გაიმართა. ახალგაზრდობაში დიდი მეცნიერის პოლიტიკური გემოვნება და ინტერესები იმდენადაა ყურადსაღები, რამდენადაც მასში პროგრესული აზროვნება ჩანს. როგორც ირკვევა, ახალგაზრდა აკაკი შანიძე XIX საუკუნის დასაწყისში პოლიტიკური ვნებათაღელვის გავლენასაც განიცდის (შემოქმედებითი ინტერესების სფეროს მიღმა) და ყურადღებას იქცევს იმ პერიოდის პოლიტიკური მოძღვრებების შეფასებებით, რომელიც ჭრელი საზოგადოებრივი სპექტრითა და მრავალპარტიულობით გამოირჩევა. საზოგადოება დააბნიეს სხვადასხვა პოლიტიკური იდეოლოგიის მქადაგებლებმა და აკაკი შანიძე შეეცადა, თავისი აზრი გამოეთქვა ამ საკითხზე. და, აი, ანარქისტების ყოველდღიურ ორგანოში, გაზეთ „მუშაში“, 1906 წელს იგი, 19 წლისა, აქვეყნებს წერილს – „რას ვუცადოთ?“ (გაზეთი „მუშა“ 1906 წელს გამოდიოდა თბილისში. სულ გამოიცა 52 ნომერი და დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით). 
ანარქისტებთან სამკვდრო-სასიცოცხლოდ იყვნენ დაპირისპირებული სოციალ-დემოკრატები, როგორც მენშევიკები, ისე ბოლშევიკები და თვით აკაკი შანიძის გადაწყვეტილება, რომ სტატია დაებეჭდა ანარქისტების გაზეთში, უკვე ნიშნავდა იმას, რომ იგი უპირისპირდებოდა სოციალ-დემოკრატების ორივე ფრთას. როგორც ირკვევა, ახალგაზრდა აკაკი შანიძე უფრო მეტად „ბრძენ ფილოსოფოსებს“ ემხრობოდა და ფიქრობდა, რომ ანარქია უტოპია იყო. მის ნაწერში საგულისხმო სხვა რამ უფროა, კერძოდ: იგი უპირისპირდებოდა სოციალ-დემოკრატიას იმ მხრივ, რომ, თითქოსდა, უმრავლესობას ყველაფრის უფლება აქვს, ხოლო უმცირესობა ყოველთვის ცდება. ეს მიანიშნებს აკაკი შანიძის პროგრესულ პოზიციაზე იმ უაღრესად რთულ პერიოდში. აკაკი შანიძე ამბობდა, რომ სიმართლე ყოველთვის უმრავლესობის მხარეზე არ არის და შეიძლება ჭეშმარიტება ანარქიზმის მოძღვრებაშიც იყოს, რომელსაც ძალიან მცირე ნაწილი უჭერდა მხარს. 
„საბრალონო! როგორ ვერ შეგიგნიათ უბრალო ჭეშმარიტება, რომ უმრავლესობა ყოველგან და ყოველთვის ყოფილა და არის უსამართლობისა და ძალმომრეობის განხორციელება, დამყარებული უხეშ ძალაზე? სად გინახავთ, ან გაგიგონიათ, რომ უმრავლესობას სამართლიანობა დაეცვას და რაიმე ახალი მოძღვრება მიეღოს? იცის თუ არა ისტორიამ ისეთი მაგალითი, რომ უმრავლესობა ჭეშმარიტების მხარეზე ყოფილიყოს და არ ედევნოს და არ ეწამებინოს მისი (ჭეშმ.) მატარებლები? არა, უმრავლესობა არის, ვიმეორებთ, ჭეშმარიტების მდევნელი ძალა. და, როგორც ასეთი, არ შეგვიძლია მივაკუთვნოთ მას გადამწყვეტი ხმის უფლება ამგვარ შემთხვევებში. მაგრამ ამ აზრის უფრო ნათლათ გარკვევისთვის მივმართოთ ისტორიულ ფაქტებს. ავიღოთ, მაგ., სოკრატი, რომელმაც ჭეშმარიტებისთვის დალია სული სწორეთ იმ უმრავლესობის წყალობით, რომელიც სულს უხუთავდა ყოველ თავისუფალ აზრს ათინაში. ავიღოთ სპარტაკი, თავისუფლების მებაირახტრე ძველ რომში, ავიღოთ თუ გინდ თვით ქრისტე, რომლის მოძღვრებაც მიმართული იყო ძალმომრეობის, სახელმწიფოებრივობის, კანონის და სოციალურ უთანასწორობის წინააღმდეგ. ვინ აცვა იგი ჯვარს? თქვენისთანა „მწიგნობრებმა“ და თქვენებრ ფარისევლებმა, იმ უმრავლესობამ, რომელიც ალმაცერათ უყურებდა ნაზარეველის ქადაგებას. არა, ბატონებო, ეგ ძლიერ ვიწრო მასშტაბი გაქვთ საქმის ვითარების გასაზომავათ... ჰმ, დღეს ნიადაგი არ არის ანარქიზმის განსახორციელებლათო! კარგი და პატიოსანი, მაგრამ გასაკვირველი ის არის, რომ ამას ამბობთ და მაინც „მეცნიერებათ“ და „მეცნიერულ“ სოციალიზმის იდეოლოგებათ მოგაქვთ თავი. ისეთი მეშჩანური ადგილი, რომელიც თქვენა გაქვთ გასაზომავათ, და ისეთი ვაჭრული „ჩოთქი“, რომლითაც თქვენ ანგარიშობთ მოგება წაგებას, ესეთი საწყაო რომ ქონოდათ ყველა ადამიანებს, მაშინ ისტორიას ვერ დაამშვენებდნენ ისეთი პირები, როგორიც არიან გალილეი, ჯორდანო ბრუნო, კოპერნიკი და სხვ.“, – წერდა ახალგაზრდა აკაკი შანიძე გაზეთ „მუშა“-ში. მისი წერილის შესახებ სტატია წიგნისთვის („აკაკი შანიძე – ქართული საქმის კაცი“) მოამზადა გაზეთ „თბილისის უნივერსიტეტის“ რედაქტორმა ნინო კაკულიამ, რომელიც კრებულის შემდგენელი და რედაქტორია. სტატიის ბოლოს ავტორი წერს: „აკაკი შანიძის წერილის – „რას ვუცადოთ“ გამოქვეყნების შემდეგ საქართველოში მალევე დადგა კომუნისტური იდეოლოგიის ბატონობის პერიოდი. კომუნისტური იდეოლოგიის მიხედვით, სიმართლე ყოველთვის უმრავლესობის მხარეზე იყო და დამხობილ ბურჟუაზიასა და თავადაზნაურობაზე მუშებისა თუ გლეხების ბატონობა პროგრესულ მოვლენად მიიჩნეოდა. აკაკი შანიძე კი 1906 წელს ამტკიცებდა, რომ უმრავლესობა ხშირად ბოროტების წყაროც გამხდარა. ალბათ, ამით იყო განპირობებული, რომ კომუნისტურ სისტემაში გაბატონებულ უმრავლესობასთან აკაკი შანიძე ვერ ითანამშრომლებდა და, შესაძლოა, ამიტომაც მიუძღვნა მან მთელი თავისი სულიერი და ფიზიკური ძალა მეცნიერებას“.

საღამო უნივერსიტეტში

აკაკი შანიძის 130 წლისთავისადმი მიძღვნილ იუბილეს თსუ-ს რექტორი გიორგი შარვაშიძე, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის, არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის, თსუ-ს ქართული ენის ინსტიტუტის წარმომადგენლები, აკაკი შანიძის ოჯახის წევრები, სოფელ ნოღას საჯარო სკოლის ხელმძღვანელები და მოსწავლეები, უნივერსიტეტის რამდენიმე პროფესორი და სტუდენტი დაესწრნენ. 
საღამოზე გაზეთ „თბილისის უნივერსიტეტის“ რედაქციის მიერ მომზადებული კრებულის „აკაკი შანიძე – ქართული საქმის კაცი“ პრეზენტაცია გაიმართა. კრებულის წარდგენის შემდეგ ფილმის „აკაკი შანიძე“ (სამხატვრო ხელმძღვანელი გახლდათ მერაბ კოკოჩაშვილი) ჩვენება შედგა.
დამსწრე საზოგადოებას თსუ-ს რექტორი მიესალმა და მადლობა გადაუხადა აკაკი შანიძის მშობლიური სოფლიდან, ნოღადან ჩამოსულ სტუმრებს: „დღეს განსაკუთრებული დღეა, რადგან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში პატივს მივაგებთ აკაკი შანიძის ხსოვნას. ეს არის ადამიანი, რომელმაც შექმნა ის საძირკველი, რომელზეც დგას დღეს ქართული ენათმეცნიერება, ქართული უნივერსიტეტი. აკაკი შანიძე ის მეცნიერია, რომლის ღვაწლის დაფასებაც ქართული სამეცნიერო საზოგადოების მიერ ყოველწლიურად, ყოველ დღე უნდა ხდებოდეს. ჩვენ აღვნიშნეთ აკაკი შანიძის დაბადებიდან 130 წლის იუბილე, გაიხსნა ძალიან საინტერესო კონფერენცია, მოეწყო გამოფენა. მისი ნაღვაწის წარმოსაჩენად ბევრი რამ გაკეთდა, მაგრამ ეს არ არის საკმარისი, ვინაიდან თავად აკაკი შანიძის პერსონა გაცილებით დიდია, ამ ადამიანზე ჯერ კიდევ ბევრია სათქმელი. ამიტომ მინდა, დიდი მადლობა გადავუხადო ფილმის გადამღებ ჯგუფს, რომლებმაც კიდევ ერთხელ „გააცოცხლეს“ აკაკი შანიძე და კრებულის შემდგენელს, გაზეთ „თბილისის უნივერსიტეტის“ რედაქტორს ნინო კაკულიას, რომელმაც წიგნში მრავალ საინტერესო პუბლიკაციას მოუყარა თავი. ჩვენ არ უნდა დავივიწყოთ დიდი წინაპრები და კარგად უნდა გვახსოვდეს ჩვენი ისტორია, რადგან სხვაგვარად მომავალს ვერ ავაშენებთ“, – განაცხადა გიორგი შარვაშიძემ. 
ქართული ენის სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტის ხელმძღვანელმა, პროფესორმა რამაზ ქურდაძემ ქართული ენის დაცვისთვის მებრძოლი აკაკი შანიძის წვლილზე ისაუბრა: „აკაკი შანიძის საუკუნოვანი ცხოვრება სავსე იყო მნიშვნელოვანი მოვლენებით – პირველი მსოფლიო ომი, რევოლუცია, სამოქალაქო ომი, საქართველოს გასაბჭოება, 30-იანი წლების რეპრესიები, ტოტალიტარულ სახელმწიფოში ხანგრძლივი ცხოვრება. საგულისხმოა ისიც, რომ 1978 წელს კონსტიტუციის ფორმალური განხილვის დროს მან უარი განაცხადა მიეღოთ კონსტიტუციის ის მუხლი, რომელიც ქართულ ენას, როგორც სახელმწიფო ენას, საფრთხეს უქმნიდა. აკაკი შანიძის ცხოვრება მაღალი ზნეობისა და აკადემიურობის მაგალითია. იმედი მაქვს, როდესაც ჩვენი სტუდენტები ამ წიგნს გაეცნობიან, სწორედ ასეთ პიროვნებად დაინახავენ მას“, – განაცხადა რამაზ ქურდაძემ. 
დიდი მეცნიერი და მამა პროფესორმა მზექალა შანიძემაც გაიხსენა: „დღეს ჩვენ საკმაოდ რთულ ეპოქაში ვცხოვრობთ. ერთ-ერთი, რამაც ძალიან იმძლავრა, პრაგმატიზმია – დავიწყება იმ საერთო, საზოგადოებრივი საქმისა, რომელიც ბოლოს და ბოლოს ყოველი ჩვენგანისთვის უნდა იყოს მთელი ცხოვრების წარმმართველი. აკაკი შანიძე ამ გადასახედიდან, 130 წლის შემდეგაც, ეკუთვნის იმ მოღვაწეთა პლეადას, რომელმაც უდიდესი საქმე გააკეთა. ივანე ჯავახიშვილის თაოსნობით დაწყებული საქმიანობა, მოგეხსენებათ, უნივერსიტეტის გახსნით დაგვირგვინდა. ეს არ იყო ერთ-ერთი რიგითი დაწესებულების გახსნა. ეს ბრძოლა ძნელი იყო... ჯერ თებერვლის, შემდეგ კი ოქტომბრის რევოლუციამ დაღი დაამჩნია უნივერსიტეტისა და მეცნიერების განვითარებასაც. დამაარსებლებს იმდენი ბრძოლისა და შეურაცხყოფის გადატანა მოუხდათ ამ გზაზე, რომ არა ასეთი თავდადება, ამას ნამდვილად ვერ გაუძლებდნენ. შემიძლია ვთქვა, რომ ის, ვინც ამ საქმის ერთგული დარჩა ბოლომდე, აკაკი შანიძეც გახლდათ. დღეს არ ვისაუბრებ აკაკი შანიძის მეცნიერულ მოღვაწეობაზე. ქართველოლოგიის არც ერთი დარგი არ დარჩენილა, აკაკი შანიძეს დიდი და ფუნდამენტური ნაშრომები რომ არ მიეძღვნა. მისი ბიბლიოგრაფია 700-მდე ნაშრომს მოიცავს. ხანდახან მიკვირს, არა როგორც შვილს, არამედ როგორც ადამიანს, როგორ შეძლო ამდენი. ასეთი ადამიანების საქმიანობა უნდა დარჩეს საზოგადოებისთვის მაგალითად. ამიტომ ძალიან დასაფასებლად მიმაჩნია, რომ 130 წლის თავზე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა კვლავ გაიხსენა აკაკი შანიძე. მის საქმიანობას მიეძღვნა სამეცნიერო სესია, ფილმი, გამოიცა წიგნი. მე მონაწილეობას ვიღებდი ამ წიგნის შექმნაში და ვიცი, როგორი დიდი სიყვარულით და ზრუნვით ცდილობდა ნინო კაკულია მასალების შეგროვებას, რაც არც ისე ადვილი საქმე იყო. ჩვენ ერთხელ კიდევ ვიხსენებთ იმ ადამიანს, რომელმაც ჩათვალა, რომ მისი სიცოცხლე და მისი საქმიანობა უნდა მიეძღვნას ერთ დიდ საქმეს – არა მარტო ქართულ ენას, არამედ ქართულ ენას, როგორც ქართველი ერის დედაენას“, – განაცხადა მზექალა შანიძემ. 
დამსწრე საზოგადოებას მადლობა გადაუხადა აკაკი შანიძის შვილმა ლელა შანიძემაც და აღნიშნა: „დღეს მხოლოდ იმის თქმა შემიძლია, რომ აკაკი შანიძე არა მარტო თავის ოჯახს, არამედ ქართველ ერს ეკუთვნის. მადლობელი ვარ წიგნის და ფილმის შემქმნელების და მთლიანად მთელი უნივერსიტეტის, ვინც გაითავისა ეს საქმე და პატივი მიაგო აკაკი შანიძის ხსოვნას“, – აღნიშნა ლელა შანიძემ. 
აღსანიშნავია, რომ კრებულში აკაკი შანიძის მრავალმხრივი მოღვაწეობის ასპექტებია გაშუქებული და გაანალიზებული. წიგნი იწყება მეცნიერის ბიოგრაფიის ძირითადი შტრიხებით, თარიღებისა და მოვლენების აღწერით. კრებულში შესულია თსუ-ს პროფესორების: თამაზ გამყრელიძის, ავთანდილ არაბულის, რამაზ ქურდაძის, ვახტანგ გურულის, ელგუჯა ხინთიბიძის, ზურაბ ჭუმბურიძის, დარეჯან თვალთვაძის, თედო უთურგაიძის, ასევე ჟურნალისტების: ნინო კაკულიას და მაია ტორაძის სამეცნიერო-პუბლიცისტური წერილები, რომლებიც დიდი მეცნიერის მრავალმხრივ მოღვაწეობას ეხება. აქვეა შვილების: მზექალა შანიძისა და ლელა შანიძის მოგონებები მამაზე. წიგნის რედაქტორების თქმით, „მომავალი თაობებისთვის ერის ღირსეულ შვილთა სახისა და საქმის შემონახვა მხოლოდ ამ კრებულით არ შემოიფარგლება. თსუ-ს გაზეთ „თბილისის უნივერსიტეტის“ რედაქცია საზოგადოებას პერიოდულად შესთავაზებს ნარკვევთა სერიულ გამოცემებს, რომლებიც უნივერსიტეტის დამაარსებლებს, სხვადასხვა სამეცნიერო სკოლებისა და დარგების მესაძირკვლეებს, ღვაწლმოსილ მეცნიერებსა და პროფესორებს მიეძღვნება“.

* * *
კრებულის პრეზენტაციის შემდეგ გაიმართა ფილმის ჩვენება, რომელიც მომზადდა პროექტის – „მათ შექმნეს უნივერსიტეტი“ – ფარგლებში. ფილმის სამხატვრო ხელმძღვანელის მერაბ კოკოჩაშვილის თქმით, ურთულესი იყო ფილმის გადაღება ასეთ დიდ მეცნიერზე, საზოგადო მოღვაწეზე და პიროვნებაზე, რომელმაც უზარმაზარი კვალი დააჩნია ქართული ენის განვითარებას. „ჩვენთვის სასიამოვნოა ის ფაქტი, რომ უნივერსიტეტის დამაარსებლებზე ფილმის გადაღების იდეა ჩვენს სტუდენტს იზა თითბერიძეს ეკუთვნის, რომელიც ამჟამად წარმატებით აგრძელებს მაგისტრატურაში სწავლას ამერიკის ერთ-ერთ უნივერსიტეტში და უკვე მნიშვნელოვან წარმატებასაც მიაღწია“, – აღნიშნა მერაბ კოკოჩაშვილმა. „საკმაოდ რთული გამოდგა ამ პროექტზე მუშაობა, ვინაიდან უამრავი მასალაა აკაკი შანიძეზე და ვფიქრობდით – რომელი გზა უნდა აგვერჩია. საბოლოო ჯამში, როდესაც მასალები შევაგროვეთ, თვითონ ბატონმა აკაკიმ „მოგვცა გეზი“, თუ როგორი ფილმი უნდა გაგვეკეთებინა“, – განაცხადა ფილმის რეჟისორმა ირაკლი სოლომონაშვილმა, რომელმაც მადლობა გადაუხადა გადამღებ ჯგუფს: რეჟისორსა და ასისტენტს ნინო გელოვანს, მთავარ ოპერატორს იმედა თეთრაძეს, ფილმის მეორე რეჟისორსა და მკვლევარს ზაზა ჯღარკავას და სტუდენტებს.

ვრცლად

ევროპული კვლევების საბჭოს პროგრამებში თანაბარუფლებიანი მონაწილეობის შესაძლებლობა

ევროპული კვლევების საბჭო (ERC) არის ერთ-ერთი ნაწილი ევროკავშირის კვლევისა და ინოვაციის ჩარჩო-პროგრამა „ჰორიზონტი 2020“-ისა. 2016 წლის 29 აპრილის შემდეგ, რაც საქართველომ „ჰორიზონტი 2020“-თან ასოცირების შეთანხმებას ხელი მოაწერა, ქართველ მეცნიერებს ევროპული კვლევების საბჭოს პროგრამებში თანაბარუფლებიანი მონაწილეობის შესაძლებლობა მიეცათ.
20-21 აპრილს გაიმართა ევროპული კვლევების საბჭოს (ERC) 10 წლის იუბილესადმი მიძღვნილი კონფერენცია, რომლის ორგანიზატორები იყვნენ ევროპული კვლევების საბჭოს აღმასრულებელი სააგენტო და საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს სსიპ შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდი. კონფერენციას ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა უმასპინძლა..
კონფერენციას დაესწრნენ ევროპული კვლევების საბჭოს ოფიციალური პირები: ევროპული კვლევების საბჭოს ვიცე-პრეზიდენტი და სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარე ევროპული თანამშრომლობის გაფართოების საკითხებში, პროფესორი ევა კონდოროსი, ევროპის აკადემიის პრეზიდენტი სიერდ ქლეთინგი, განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის მოადგილე თემურ მურღულია, რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი მანანა მიქაბერიძე, თსუ-ს რექტორი გიორგი შარვაშიძე, ევროკავშირის დელეგაციის წარმომადგენლობა საქართველოში, საქართველოს უნივერსიტეტების რექტორები და მოწვეული ექსპერტები ევროკავშირის წევრი ქვეყნებიდან: ევროკავშირის ექსპერტი მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების მიმართულებით პროფესორი მარია მაკაროვი და ქართველი მეცნიერები მსოფლიოს წამყვანი კვლევითი ცენტრებიდან: პროფესორები გია დვალი და ზაალ კოკაია.

„თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი მასპინძლობს დიდი მასშტაბის კონფერენციას. ევროპის კვლევის საბჭო გახლავთ ყველაზე დიდი ორგანო, რომელიც აფინანსებს სამეცნიერო გრანტებს. მათ შორის იმ გრანტებს, რომელიც გადანაწილდება „ჰორიზონტი 20/20“-ის ფარგლებში. ღონისძიებაზე საუბარი შეეხება საკითხებს – როგორ უნდა ჩაერთონ ქართველი მეცნიერები საგრანტო პროექტებში, დაწყებული სააპლიკაციო ფორმებით, დასრულებული თემატიკით, რომელიც უნდა შეირჩეს. ეს არის უზარმაზარი დახმარება ქართველი მეცნიერებისთვის. ჩვენ ვვარაუდობთ, რომ ის კონტაქტები, რომელიც ERC-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა, შესაძლებლობას მოგვცემს ჩავერთოთ ევროპული დონის კვლევებში. ძალიან კარგია, რომ თსუ-ს ბევრი გუნდი მოღვაწეობს ამ მიმართულებით და წელს რამდენიმე გრანტიც მივიღეთ. იმედი გვაქვს, გრანტების რაოდენობა მომავალშიც გაიზრდება“, – განაცხადა კონფერენციის გახსნაზე თსუ-ს რექტორმა გიორგი შარვაშიძემ.
ევროპული კვლევების საბჭოს პრეზიდენტმა ჟან-პიერ ბუაჟენონმა იმედი გამოთქვა, რომ საქართველო პროგრამას მრავალფეროვან ცოდნასა და იდეებს შესძენს, შედეგად კი საერთაშორისო კვლევითი თანამშრომლობის პროცესს გაამდიდრებს: „ყოველთვის მზად ვართ, ჩვენს პარტნიორებთან ერთად ინვესტიცია ჩავდოთ საუკეთესო გამოგონებებსა და ინოვაციებში, შედეგად კი, ხელი შევუწყოთ მეცნიერებას, ამასთან, ვუპასუხოთ საზოგადოებრივ და ინდუსტრიულ გამოწვევებს. ჩვენი მიზანია უზრუნველვყოთ მსოფლიო კლასის მეცნიერების განვითარება, ქართველ მეცნიერებს, მკვლევრებსა და ინოვატორებს ახალი შესაძლებლობა ექნებათ მონაწილეობა მიიღონ „ჰორიზონტი 2020“-ის კონკურსებში. წარმატების მიღწევის შემთხვევაში კი მოიზიდონ 100 ათასობით ევრო, განახორციელონ სხვადასხვა კვლევა საქართველოში და, შედეგად, გააძლიერონ კვლევითი ცენტრები. ასევე, მათ შესაძლებლობა ექნებათ, გაუძღვნენ სხვადასხვა სამეცნიერო და ინოვაციურ იდეებს და კოორდინირება გაუწიონ კონკურსის ფარგლებში დაფინანსებულ ერთობლივ პროექტებს“, – აღნიშნა მან თავის გამოსვლაში.
განათლების მინისტრის მოადგილემ თემურ მურღულიამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ განათლება და მეცნიერება საქართველოს მთავრობის ნომერი პირველი პრიორიტეტია და სამინისტრო მობილიზებულია ამ მიმართულებით. „მეცნიერება არ ვითარდება ჩაკეტილად. ჩვენთვის ევროპული სივრცე ძალიან მნიშვნელოვანია. ევროპის კვლევების საბჭო ის ფორმატია, სადაც მნიშვნელოვანი პოტენციალი გვაქვს, რომ ჩვენი საქმიანობა განვავითაროთ. საქართველო გავიტანოთ კვლევების და მეცნიერების საერთაშორისო რუკაზე. ERC-ის ფორმატი ჩვენთვის ძალიან საინტერესოა და გრანტის მიღების საუკეთესო საშუალებაა“, – აღნიშნა მან.
როგორც შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელმა მანანა მიქაბერიძემ განაცხადა, ეს არის პირველი შემთხვევა, როცა ევროპული კვლევების საბჭო (ERC) კონფერენციას მართავს აღმოსავლეთ პარტნიორობის ქვეყნებში (წევრები: საქართველო, უკრაინა, სომხეთი, აზერბაიჯანი, მოლდოვა), რაც მნიშვნელოვანი მოვლენაა, რადგან საქართველო თანაბარუფლებიანი წევრის სტატუსით უერთდება ევროპული კველევების სივრცეს. „ევროპული კვლევების საბჭოს დაფინანსება 2014-დან 2020 წლამდე 13 მილიარდი ევროა (პროგრამა „ჰორიზონტი 2020“-ის 17%, ანუ 77 მილიარდი ევროდან 13.1 მილიარდი ევრო). მათი საკონკურსო შერჩევის კრიტერიუმი არის ერთადერთი – წარდგენილი უნდა იყოს განსაკუთრებულად გამორჩეული პროექტები, რომლებიც თავის წვლილს შეიტანენ ამა თუ იმ სამეცნიერო დარგის განვითარებაში. ის, რომ ეს პროგრამა შემოდის საქართველოში და ქართველ მეცნიერებს ეძლევათ შესაძლებლობა, მონაწილეობა მიიღონ Eღჩ-ის კონკურსებში, ნიშნავს იმას, რომ ჩვენი მეცნიერები ინტეგრირებულები იქნებიან ევროპის სამეცნიერო სივრცეში. ეს, რა თქმა უნდა, ნიშნავს სამეცნიერო დარგების განვითარებას ჩვენს ქვეყანაში“, – აღნიშნა მანანა მიქაბერიძემ.
ევროპული კვლევების საბჭო როგორც ფუნდამენტურ, ასევე გამოყენებით მეცნიერებებში ითხოვს საუკეთესო ხარისხის ინოვაციურ, მასშტაბურ პროექტებს. დაფინანსება გაიცემა ინდივიდუალურად მსოფლიოს ნებისმიერი ქვეყნის წარმომადგენელ მეცნიერზე. ამასთან, საკონკურსო თემატიკა არ არის შეზღუდული, რაც ამ კონკურსს გამოარჩევს სხვა სამეცნიერო კონკურსებისაგან. აღსანიშნავია ისიც, რომ გრანტის მიმღებ პირს შეუძლია შექმნას საერთაშორისო კვლევითი ჯგუფი და გრანტის განხორციელების პროცესში ჩართოს სხვადასხვა ქვეყანა ან სამეცნიერო სფეროს წარმომადგენელი იმ პირობით, რომ ამ ქვეყნებს უნდა ჰქონდეთ კვლევის განხორციელებისთვის საჭირო განვითარებული სამეცნიერო ინფრასტრუქტურა. კონფერენციის მონაწილენი ერთხმად აღნიშნავდნენ, რომ თუ ეს გრანტები განხორციელდება საქართველოში, ეს იქნება საკმაოდ მნიშვნელოვანი სტიმული ცენტრებისა და უნივერსიტეტების განვითარებისთვის. 
კონფერენციის მონაწილეებმა დამსწრე საზოგადოებას გააცნეს ევროპული კვლევების საბჭოს შესაძლებლობები, ევროპელი გამოჩენილი მეცნიერების წარმატებები, გაუზიარეს გამოცდილება, თუ როგორ შეიძლება ქართველმა მეცნიერებმა მონაწილეობა მიიღონ და დაფინანსება მოიპოვონ ევროპული კვლევების საბჭოს პროგრამებში. 
ევროპული კვლევების საბჭოს შემფასებელი პანელის წევრმა, ლუნდის უნივერსიტეტის ღეროვანი უჯრედის კვლევითი ცენტრის დირექტორმა, პროფესორმა ზაალ კოკაიამ ERC-ს მეცნიერების დაფინანსების ყველაზე ძლიერი და სერიოზული მექანიზმი უწოდა და განაცხადა, რომ საქართველოსთვის ამ საბჭოსთან მიერთება ნიშნავს სერიოზულ წინსვლას ევროპულ სამეცნიერო და კვლევით სივრცეში ინტეგრაციისთვის. „ძალიან რთულია ამ გრანტის მიღება. ალბათ ერთეულები იქნება საქართველოში ისეთი, ვინც შეძლებს, კონკურენტუნარიანი იყოს ამ კონკურსზე (ქართველთაგან მხოლოდ გია დვალი ფლობს ERC-ს გრანტს), თუმცა ამ შემთხვევაში პრინციპულია ის, რომ ქართველი მეცნიერები ნახავენ, როგორ ხდება დაფინანსების მოპოვება, რა სტანდარტებია ევროპაში და კვლევის რა ხარისხი მოითხოვება. ასევე მნიშვნელოვანია ის, რომ ნებისმიერ უცხოელ მეცნიერს შეუძლია საქართველო გამოიყენოს გრანტის განხორციელებისთვის. არსებობს მთელი რიგი მიმართულებები, რომელშიც საქართველო მიმზიდველია კვლევებისთვის, ეს შეიძლება იყოს ხელნაწერები, პალეოანთროპოლოგია, გეოფიზიკა, ტექტონური კვლევები და ა.შ.“, – განაცხადა მან.
21 აპრილს, რეგიონული კვირეულის ფარგლებში, გაიმართა საინფორმაციო დღე, სადაც დაინტერესებულ პირებს პროექტის წერის, განაცხადის შევსების და დაფინანსების მისაღებად სხვა საჭირო დეტალების შესახებ ინფორმაცია მიეწოდათ. „ჩვენი მიზანია საქართველოში მცხოვრებ მეცნიერებს გავაცნოთ ევროპული კვლევების საბჭოს შესაძლებლობები, თუ როგორ მიაღწიეს გამოჩენილმა მეცნიერებმა წარმატებას. ჩვენ აქ წარმოვადგენთ წარმატებულ მაგალითებს და გავუზიარებთ გამოცდილებას, თუ როგორ შეიძლება ქართველმა მეცნიერებმა მიიღონ მონაწილეობა ევროპული კვლევების საბჭოს პროგრამებში და მოიპოვონ დაფინანსება. ასევე ძალიან მნიშვნელოვანია, რაც შეიძლება მეტ ახალგაზრდას ვაჩვენოთ გზა, თუ როგორ შეიძლება ევროპული საბჭოს კვლევებში მონაწილეობა. დღევანდელ ღონისძიებაზე სტუმრებს ასევე აქვთ შესაძლებლობა, მონაწილეობა მიიღონ თავისუფალ დიალოგში. დაისმება საინტერესო კითხვები და გაიცემა პასუხები. ჩვენ ვუზიარებთ სტუმრებს ინფორმაციას Eღჩ-ის შესახებ, ვსაუბრობთ გრანტებსა და აპლიკაციებზე, გავცემთ რეკომენდაციებს. ეს ყველაფერი ხელს შეუწყობს ამ ქვეყნების სამეცნიერო პოტენციალის ამაღლებას“, – აღნიშნა ევროპული კვლევების საბჭოს ვიცე-პრეზიდენტმა ევა კონდოროსმა.
ERC-ის კვირეული მიზნად ისახავს: საქართველოს და აღმოსავლეთ პარტნიორობის სხვა ქვეყნების მონაწილეობის გაზრდას ევროპული კვლევების საბჭოს (ERC) მიერ ადმინისტრირებულ კონკურსებში; დაფინანსების შესაძლებლობებისა და გამოწვევების ერთობლივი ანალიზისთვის Eღჩ-ის ოფიციალურ პირებს, ევროპული კვლევების საბჭოს გრანტიორებს, აღმოსავლეთის პარტნიორობის ქვეყნების გამოჩენილ მეცნიერებსა და რეგიონის მაღალი დონის ოფიციალურ პირებს შორის დიალოგის ხელშეწყობას, გამოცდილების გაზიარებას; ინტერაქციას ევროპული კვლევების საბჭოს (ERC) წარმომადგენლებთან.

ვრცლად

ჩვენ ყველა ქართული საკრავი „გავაცოცხლეთ“ - თსუ „გორდელა“ 10 წლისაა

თსუ-ს „გორდელა“ 10 წლის იუბილესათვის განსაკუთრებულად ემზადება. 15 მაისს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრის დიდ სცენაზე ანსამბლი ძველი და განახლებული რეპერტუარით წარსდგება. გოგონები ამ დღისთვის საგანგებოდ ემზადებიან, რეპეტიციები ზოგჯერ გვიან ღამემდე გრძელდება. 
„გორდელა“ ქართულ ენაში მეგრული ენიდან შემოსული სიტყვაა, რომელიც გურულ დიალექტშიც დამკვიდრდა. გორდა – უვადო, მოხრილი და დრეკადი ხმალიც არის, სიმღერაში კი მოქცეულს, ჩახვეულს ნიშნავს, რაც, უმეტესად, გურული სიმღერებისთვის არის დამახასიათებელი.
თსუ-ს „გორდელა“ 2007 წელს, ამავე სახელწოდების ვაჟთა ანსამბლის ბაზაზე ჩამოყალიბდა. მუსიკოსმა თამაზ მამალაძემ გოგონები საგულდაგულოდ შეარჩია და, ბოლოს, თსუ-ს სხვადასხვა ფაკულტეტის 11 გოგონას მოუყარა თავი. ანსამბლის დაარსების პირველივე წლებში რეპერტუარში საქართველოს ყველა კუთხის ფოლკლორული, საუკუნეების განმავლობაში შემონახული და ამავე დროს მივიწყებული სიმღერები შევიდა, რომელსაც უძველესი ქართული საკრავების თანხლებით ასრულებდნენ. 
გოგონები ფიქრობენ, რომ „გორდელას“ პოპულარობა და აღიარება მათი ხელმძღვანელის, მუსიკოს თამაზ მამალაძის დაუღალავი შრომის შედეგია, რომელმაც უძველეს ქართულ საკრავებზე შესრულებული რეპერტუარი შექმნა. მნიშვნელოვანია, რომ ზოგიერთი საკრავი მივიწყებულიც კი იყო და მათი აღდგენა ძველი სახელმძღვანელოების დახმარებით გახდა შესაძლებელი. 
ქეთი კვირკელია, თამარ ალადაშვილი, ნინო კაციტაძე, სოფო ქირია, თეა ქირია, ანა გულედანი და ნათია ხმალაძე – დღეს „გორდელა“ ამ შემადგენლობით მოღვაწეობს. ანსამბლის დაარსების პირველი დღეები თითოეული წევრისათვის შთაბეჭდილებებით სავსე და დასამახსოვრებელი აღმოჩნდა. თამარ ალადაშვილი იხსენებს, რომ „გორდელაში“ ხელმძღვანელმა „ძალით“ მიიყვანა, მაგრამ მალევე მიხვდა, რომ ეს ის ადგილია, საიდანაც ვერავითარი ძალა ვეღარ „გააგდებდა“. თეა ქირიასათვის „გორდელაში“ სიმღერა ყველაზე მთავარ საქმიანობად იქცა და დაბალი ბანის ჩონგურზე დაკვრა მისთვის ახლაც უდიდესი სიამოვნებაა. „თითოეული კონცერტი დასამახსოვრებელი და გამორჩეულია. როცა მაყურებლისგან სიყვარულს და, მაშასადამე, დადებით ენერგიას ვიღებთ, სწორედ მაშინ ვხვდებით, რომ ამდენი შრომა მართლაც ღირდა. თუმცა ჩვენი პოპულარობა ბატონი თამაზის დამსახურებაა. აქ მუშაობა იმითაც არის საინტერესო, რომ რეპერტუარი ყოველწლიურად ახალი სიმღერებით ივსება და მდიდრდება. დღეს ანსამბლი ტრადიციული ხალხური სიმღერების გარდა, თანამედროვე კომპოზიტორების მიერ შექმნილ სიმღერებსაც ასრულებს, თუმცა, მე ყველაზე მეტად ძველი რეპერტუარი მიყვარს“, – ამბობს თეა ქირია. 
ნათია ხმალაძეს ხალხური სიმღერა დედამ შეაყვარა და უნივერსიტეტში ჩაბარების შემდეგ სიხარულით გაწევრიანდა ანსამბლში. მასაც, ისევე როგორც ანსამბლის სხვა დანარჩენ წევრებს, „გორდელა“ მეორე ოჯახად მიაჩნია და ყოველი ახალი კონცერტის დროს მიღებული ემოცია დიდხანს მიჰყვება. 
ქეთევან კვირკელია გურიიდან არის. დასთან ერთად ისიც ბავშვობიდან მღერის. ანსამბლის ხელმძღვანელს თამაზ მამალაძეს ჯერ კიდევ სკოლის პერიოდში, ერთ-ერთი ხალხური მუსიკალური ფესტივალის დროს შეხვდა. უნივერსიტეტში ჩაბარების შემდეგ კი მამის რჩევით ანსამბლის წევრი გახდა. „რეპეტიციის პირველი დღე ახლაც კარგად მახსოვს, გოგონების ნაწილი უკვე შეკრებილი იყო. მეც გავიარე კასტინგი და ანსამბლის წევრი გავხდი. ჩვენთვის ყველა კონცერტი განსაკუთრებულია, რადგან დიდ პასუხისმგებლობას ვგრძნობთ მსმენელის წინაშე, თუმცა იუბილესთვის მზადებას სხვანაირი ღელვა ახლავს თან. ანსამბლის წარმატების ერთ-ერთი მიზეზი ისიც არის, რომ რეპერტუარი ძალიან მრავალფეროვანია. იუბილეზე მაყურებლის წინაშე წარვდგებით როგორც მსმენელისთვის საყვარელი და ძველი სიმღერებით, ისე ახალი, განახლებული რეპერტუარითაც. ეს ანსამბლი და უნივერსიტეტი ჩემი მეორე სახლია. მიხარია, რომ დღესაც აქ ვაგრძელებ მაგისტრატურაში სწავლას“, – ამბობს ქეთი კვირკელია. 
მეშვიდე წელია „გორდელას“ წევრია ნინო კაციტაძეც, რომელსაც უკვე ვეღარ წარმოუდგენია ანსამბლის გარეშე ცხოვრება. „მართალია, დაოჯახებული ვარ, მაგრამ ჩემი მეუღლე მუსიკოსია და კარგად ესმის ჩემი. სვანურ საკრავზე და დასარტყამ ინსტრუმენტზე ვუკრავ. ყოველი ახალი სიმღერის შესწავლა ძალიან საინტერესოა ჩემთვის“, – ამბობს ნინო. 
„გორდელას“ ათწლიანი, უწყვეტი პოპულარობის „საიდუმლოს“ ანსამბლის ხელმძღვანელი თამაზ მამალაძე ასე ხსნის: „ჩვენ ყველა ქართული საკრავი „გავაცოცხლეთ“, რაც უპრეცედენტო შემთხვევად შეიძლება ჩაითვალოს. გოგონები უკრავენ ფანდურზე, ჩონგურზე, სალამურზე, ჩანგზე, ლარჭემზე, ჭუნირზე, ჭიბონზე და დუდუკზე. ამ საკრავების უმეტესობა მივიწყებული იყო. ლარჭემი მანანა შილაკაძის წიგნის – „ქართული ხალხური საკრავები“ – მიხედვით თავად აღვადგინე.
რაც შეეხება ჯგუფის წევრებს, თითოეული მართლაც გამორჩეულია თავისი ხმითა თუ შესრულების მანერით, ამიტომ ყველას თვალის ჩინივით ვუფრთხილდები. თუმცა, იუმორით მინდა ვთქვა, რომ შვიდი განსხვავებული ქალის „მოვლა“ არც ისე ადვილია, ყველას თავისებური მიდგომა სჭირდება, ზოგი შენიშვნაზე ტირილს იწყებს, ზოგიერთი – ჯიუტია, მაგრამ ყველას ერთად საქმის სიყვარული გვაერთიანებს. „გორდელას“ უკვე მთელი საქართველო აქვს შემოვლილი, ანსამბლი რამდენიმე ფესტივალის ლაურეატია, ვმონაწილეობთ, ასევე, საქველმოქმედო კონცერტებშიც. მნიშვნელოვანი იყო ჩვენი გასტროლები საზღვარგარეთ, მათ შორის საფრანგეთში, ლიტვაში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში, უკრაინაში, ისრაელში. უახლოეს მომავალში საიუბილეო ალბომის ჩაწერასაც ვგეგმავთ, რომელზე მუშაობაც უკვე დავიწყეთ“, – ამბობს თამაზ მამალაძე. 
როგორც ანსამბლის წევრებმა გაგვიმხილეს, რუსთაველის თეატრში დაგეგმილ საიუბილეო ღონისძიებაზე, რომლის მხარდამჭერები თსუ, საქართველოს კულტურის პალატა, უწმინდესისა და უნეტარესის ილია მეორეს საერთაშორისო ფონდი, თბილისის მერია, რესტორნების ჯგუფი: „წისქვილი“ და რუსთაველის თეატრი არიან, „გორდელას“ ერთგულ მსმენელს უამრავი სიურპრიზი ელის. უახლოეს მომავალში დაგეგმილია გასტროლები საფრანგეთში, სადაც გაიმართება საქართველოს დამოუკიდებლობის დღისადმი მიძღვნილი ღონისძიება. 
„ანსამბლის არსებობა ამ სახით, ჩემი აზრით, დღეს საჭირო და აუცილებელიც არის, რადგან ამ გოგონებმა გააცოცხლეს ძველი ქართული საკრავები და სიმღერები, თავიანთი სტილიც დაიმკვიდრეს – „გორდელა“ ყველა სხვა ანსამბლისგან სწორედ ამით გამოირჩევა და სწორედ ეს არის მიზეზი, რომ მისი პოპულარობა დღითიდღე იზრდება“, – ამბობს თამაზ მამალაძე.

ვრცლად

გერმანელი ქართველოლოგის 80 წლის იუბილე „მშობლიურ“ საქართველოში

ცნობილი გერმანელი ქართველოლოგის, თსუ-ს საპატიო დოქტორის, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის უცხოელი წევრის, პროფესორ ვინფრიდ ბოედერის 80 წლის იუბილე, მშობლიური გერმანიის გარდა, განსაკუთრებული სიყვარულით „მშობლიურ“ საქართველოშიც აღნიშნეს. 3 აპრილს უნივერსიტეტში ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ქართული ენის სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტის ინიციატივით საიუბილეო საღამო გაიმართა. ღონისძიებას ესწრებოდნენ თსუ-ს პროფესორ-მასწავლებლები, ქართველოლოგიური დარგის მეცნიერები სხვადასხვა სამეცნიერო ცენტრებიდან, მოწვეული სტუმრები, სტუდენტები, რომლებმაც ვინფრიდ ბოედერის ქართველოლოგიის განვითარებაში შეტანილ განსაკუთრებულ წვლილსა და დამსახურებაზე ისაუბრეს.

წერილობითი მიმართვა ვინფრიდ ბოედერს

საიუბილეო ღონისძიებაზე პროფესორმა დარეჯან თვალთვაძემ მეცნიერის ხანგრძლივ მოღვაწეობაზე ისაუბრა და დამსწრე საზოგადოებას გააცნო ბატონ ვინფრიდ ბოედერისადმი მიძღვნილი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ადრესი, სადაც ნათქვამია: „თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი განსაკუთრებული მადლიერებითა და დღეგრძელობის სურვილით მოგილოცავთ დაბადებიდან 80 წლის იუბილესა და გისურვებთ მხნეობასა და მომავალ წარმატებულ საქმიანობას. ჩვენ დიდად ვაფასებთ ქართველოლოგიური დარგების წინაშე თქვენს დამსახურებასა და ღვაწლს. ამ მიმართულებით კვლევის განვითარებისათვის ხუთ ათეულ წელზე მეტია, რაც რუდუნებით იღვწით. 
თქვენს მდიდარ ბიბლიოგრაფიას, რომელიც მოიცავს ქართველურ და სხვა არამონათესავე ენათა მასალაზე მაღალი პროფესიონალიზმით გაანალიზებულ თეორიული ლინგვისტიკის, გრამატიკის, სოციოლინგვისტიკის, სემანტიკისა და პრაგმატიკის საკითხებს, ლინგვისტური შრომების თარგმანებს, სახელმძღვანელოდ იყენებენ არა მხოლოდ კონკრეტული დარგის პროფესორ- მასწავლებლები და სტუდენტები, არამედ ტიპოლოგიურ და ინტერდისციპლინურ კვლევებში ჩართული ფართო პროფილის სპეციალისტებიც. საქმის ცოდნისა და სიყვარულის, სამეცნიერო მუშაობის შესაშური სიზუსტისა და კოლეგიალობის დასტურად თქვენ მიერ შედგენილი კავკასიოლოგიური ლიტერატურის უმდიდრესი ბიბლიოგრაფიაც იკმარებს, რომლისთვისაც დახარჯული დრო და ენერგია არა მარტო პატივისცემასა და მადლიერებას, არამედ გაოცებასა და აღფრთოვანებას იმსახურებს. 
წლების განმავლობაში ოლდენბურგის უნივერსიტეტში კავკასიოლოგიურ საკითხებზე თქვენ მიერ ჩატარებული სიმპოზიუმები სამეცნიერო პრობლემების საერთაშორისო სტანდარტებით განხილვისა და დისკუსიის ჭეშმარიტი სკოლა გახლავთ, რომლის გამოცდილებაზეც მეცნიერთა თაობები გაიზრდებიან. ამ ღირსშესანიშნავ თარიღს ვულოცავთ თქვენს მეუღლეს, უაღრესად სათნო და კეთილშობილ ქალბატონს დორსის, ვისთან ერთადაც გულთბილი მასპინძელი ბრძანდებით საქართველოდან თუ მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან გერმანიის პატარა ქალაქ ოლდენბურგში ჩამოსული კავკასიოლოგებისა და ქართველოლოგებისათვის. ბატონო ვინფრიდ, თქვენ ქართველოლოგიის ჭეშმარიტი კლასიკოსი ბრძანდებით, რომელმაც მეცნიერებაში შექმნა ისტორია, გაუსწრო დროს და მუდმივად ეხმიანება მომავალს“, – ნათქვამია ადრესში, რომელსაც ხელს თსუ-ს რექტორი გიორგი შარვაშიძე აწერს.

უცხოელი ქართველოლოგების შეფასებები

დაბადების დღეზე ცნობილმა ქართველოლოგმა უამრავი მილოცვა მიიღო სხვა უცხოელი ქართველოლოგებისგანაც, რომლებიც მაღალ შეფასებას აძლევენ მის საქმიანობას ამ დარგში. „პროფესორი, დოქტორი ვინფრიდ ბოედერი ნამდვილად არაჩვეულებრივი მეგობარი და მცოდნეა ქართველური ენებისა. წლების მანძილზე მან ნაყოფიერად გამოიკვლია ისტორიულ-ტიპოლოგიურ-შედარებითი თვალსაზრისით თითქმის ყველა პრობლემა ქართველური ენებისა, განსაკუთრებით ქართულისა და სვანურის. ჩემთვის საამაყოა, რომ ბატონი ვინფრიდის თანასაპატიო დოქტორი ვარ თქვენი უნივერსიტეტისა. სულითა და გულით ვუსურვებ მას კიდევ დიდხანს მოღვაწეობას“, – ასე მიულოცა ცნობილმა ფრანგმა ქართველოლოგმა ბერნარ უტიემ დაბადების დღე თავის კოლეგას.
ფრანკფურტის გოეთეს სახელობის უნივერსიტეტის ემპირიული ენათმეცნიერების ინსტიტუტის და განსაკუთრებით კავკასიოლოგიის განყოფილების თანამშრომლების სახელით მეცნიერს დაბადების დღე მიულოცა იოსტ გიპერტმაც. „ჩვენთვის ყველასთვის კარგად არის ცნობილი, თუ როგორი შემართებითა და ენერგიით იღვწის იგი ათწლეულების განმავლობაში კავკასიოლოგიის განვითარებისა და ხელშეწყობისათვის. ჩვენთვის, როგორც კოლეგებისთვის, ისე სტუდენტებისთვის, მისი სამეცნიერო ნაშრომები უმნიშვნელოვანეს საბაზისო კვლევებს წარმოადგენს. ვისურვებდით, რომ ბატონ ვინფრიდს კიდევ მრავალი წლის განმავლობაში გაეგრძელებინოს სამეცნიერო მოღვაწეობა, რათა თავისი უსაზღვრო ცოდნით, გამოცდილებითა და კრიტიკული შეფასებებით კვლავაც დიდხანს იდგეს კავკასიოლოგიის და, ზოგადად, ლინგვისტიკის სადარაჯოზე“, – აღნიშნულია იოსტ გიპერტის მისალოც გზავნილში. 
დაბადების დღე მიულოცა თანამემამულე კოლეგას ჰაინც ფენრიხმაც.

საყვედურნარევი ხუმრობა

აკადემიკოსმა მზექალა შანიძემ ქართველოლოგიის დარგის განვითარების საქმეში ვინფრიდ ბოედერის წვლილზე ისაუბრა: „ქართველოლოგიის დარგების კვლევა უნივერსიტეტში დაარსებისთანავე დაიწყო. მანამდე ერთიანი სამეცნიერო სკოლა არ არსებობდა. დღეს კი ქართველოლოგიური სკოლა მნიშვნელოვანი და ძლიერია, რომელსაც თავისი განშტოებები ევროპაშიც აქვს. წლების განმავლობაში თვალყურს ვადევნებდი მის მოღვაწეობას და შემიძლია ვთქვა, რომ ეს ჩუმი, წყნარი, თავმდაბალი კაცი რეალურად ჩვენი თანამედროვე ენათმეცნიერების ერთ-ერთი წამყვანი სპეციალისტია. ვინფრიდ ბოედერის სახით გვყავს მეცნიერი, რომელსაც შეიძლება კლასიკოსი მეცნიერი ვუწოდოთ. ქართველური ენების შესწავლასთან ერთად, მან ძალიან ბევრი კარგი საქმე გააკეთა უცხოეთში, სადაც ნაკლებად ცნობილია ქართველოლოგია, რასაც თავისი მიზეზები ჰქონდა. ვინფრიდ ბოედერმა საკუთარი წვლილი შეიტანა დარგის განვითარებაში და სულ სხვა ასპექტით დაიწყო ქართველოლოგიური კვლევები – ეს გახლავთ ენის სოციალური ისტორია. 1983 წელს მან დაწერა წერილი ათონის ქართველ მოღვაწეთა შესახებ, სადაც აღნიშნა – თუ რა დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა მათ საქმიანობას კულტუროლოგიური თვალსაზრისით. 
მასთან დიდი ხნის ნაცნობობა მაკავშირებს. ერთხელ მას წერილი მივწერე უცხო ენაზე, რის გამოც საყვედურნარევი ხუმრობით მომწერა: – ცოტა ქართული მეც ვიციო! – ამის შემდეგ ხანმეტ კილოზე დაწერილი წერილი გავუგზავნე, რამაც ძალიან გაახარა. ჩვენ პატივს ვცემთ მის მეცნიერულ საქმიანობას და მის ადამიანურ თვისებებს. მოხარული ვარ, რომ მომეცა საშუალება – მისთვის დაბადების დღე მიმელოცა “.

* * *

ვინფრიდ ბოედერის ბოლოდროინდელი შრომების მნიშვნელობაზე ისაუბრა აკადემიკოსმა თამაზ გამყრელიძემ: „მისი მოღვაწეობის შესახებ ჩვენთვის კარგად არის ცნობილი. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მის მიერ ბოლო დროს გამოქვეყნებული შრომები, რომლებიც ქართული ენის სინტაქსს შეეხება. აღსანიშნავია, რომ იგი ყოველთვის საქმის კურსში იყო – თუ რა პროცესები მიმდინარეობდა ქართულ მეცნიერებაში. თავისი მოღვაწეობით მან მნიშვნელოვნად გაამდიდრა ქრთველოლოგიური დარგი. ვუსურვებ მას შემოქმედებით წარმატებებს“. 
პროფესორ ვინფრიდ ბოედერის მოღვაწეობა შეაფასეს და გერმანელ მეცნიერს დაბადების დღე მიულოცეს თსუ-ს პროფესორებმა: ავთანდილ არაბულმა, ელგუჯა ხინთიბიძემ, რამაზ ქურდაძემ, დამანა მელიქიშვილმა, შუქია აფრიდონიძემ, მარიკა ჯიქიამ, იზა ჩანტლაძემ. მადლიერებით აღინიშნა ბატონი ვინფრიდისა და მისი მეუღლის მიერ ქართველი კოლეგების მიმართ არაერთხელ გამოჩენილი ყურადღება, რომელიც დღესაც გრძელდება.

ვინფრიდ ბოედერის საპასუხო წერილი

ღონისძიების მონაწილეები გაეცნენ ვინფრიდ ბოედერის მადლობის წერილს, რომელიც მან ქართველ კოლეგებს გამოუგზავნა: „დიდად პატივცემულო, ძვირფასო კოლეგებო და ღონისძიების დამსწრეებო, პირველ ყოვლისა, მინდა ყველა თქვენგანს უღრმესი მადლობა ვუთხრა სრულიად მოულოდნელი მოლოცვისა და დიდი დაფასებისათვის, რაც თქვენი ღონისძიებით ქართველოლოგიის წინაშე ჩემს ღვაწლს გამოხატავს. მე არა მარტო ჩემი სამეცნიერო მუშაობის აღიარება მახარებს, არამედ ისიც, რომ თბილისის უნივერსიტეტი წარსულში მინიჭებული პატივისცემის ზოგი ნიშნის შემდეგ ხელახლა გამოაჩენს ჩემ მიმართ მის ახლობლურ დამოკიდებულებას. ამ კავშირს მე ვაფასებ არა მხოლოდ როგორც ამ ქვეყნის პირველი უნივერსიტეტის გერმანელ ქართველოლოგთან ურთიერთობის გამოხატულებას, რომელმაც 44 წლის განმავლობაში უსასრულოდ ბევრი ისწავლა თავის ქართველ კოლეგებთან, არამედ როგორც მთლიანობაში ქართული და უცხოური ქართველოლოგიის ურთიერთობას. როგორც 15 წლის წინ ამ უნივერსიტეტის ერთ-ერთი აუდიტორიის წინაშე მე ვთქვი, ეს ურთიერთობა მხოლოდ იმ შემთხვევაშია ნაყოფიერი, როცა ორივე მხარე სწავლობს ერთმანეთისგან და როცა ეროვნულ და უცხოურ მეცნიერებას შორის გაცვლა მდგომარეობს არა მხოლოდ ზრდილობიან ქებაში, არამედ ეს ურთიერთობა წარმოადგენს კრიტიკულ დიალოგს თანასწორ მეცნიერთა შორის. მე თქვენს მილოცვას ვაფასებ, არა მარტო როგორც სასიხარულო აღიარებას, არამედ როგორც მოთხოვნას – გაგრძელდეს ეს დიალოგი მეგობრებს შორის, სანამ მე ვიცოცხლებ და ვიმუშავებ, – მუდამ თქვენი ვინფრიდ ბოედერი“. 
ღონისძიების დასასრულს იუბილეს მონაწილეებმა სადღესასწაულო ტორტიც გაჭრეს. როგორც მათ აღნიშნეს, საზეიმო დღის ხმის ვიდეოჩანაწერს მეცნიერს მშობლიურ გერმანიაში „მშობლიური“ საქართველოდან გაუგზავნიან, რაც მას ძალიან გაახარებს.

ვრცლად