ინტელექტუალთა ბანკი

ცოცხალი კლასიკოსი

გერმანიაში დაბადებული და განათლებამიღებული,
მამის სამშობლოში (საქართველოში) დაბრუნებული, 
ვაჟას ლექსებით „გაგიჟებული“, 
მერაბ მამარდაშვილის მეგობარი...
ფილოსოფოსი, რომლის თითოეული მოხსენება,
თავის დროზე, სადოქტორო დისერტაციის ტოლფასი იყოო, ამბობდნენ...
წერს რომანებს, თხზულებებს, მინიატურებს, ესეებს...
დღეს ის ჩვენს შორის დაიარება...

ფილოსოფოსი გივი მარგველაშვილი დაიბადა 1927 წელს ბერლინში, ქართველი ემიგრანტის, ტიტე მარგველაშვილისა და მარიამ ხეჩინაშვილის ოჯახში. ისტორიკოსი, ფილოსოფიის დოქტორი ტიტე მარგველაშვილი ემიგრაციაში სათავეში ედგა ბერლინის ქართველთა სათვისტომოს; აქტიურად მონაწილეობდა საბჭოთა ოკუპაციისაგან საქართველოს გათავისუფლებისათვის მოძრაობაში. 1946 წელს მამა-შვილი საბჭოთა ჩეკისტებმა დასავლეთ ბერლინიდან გაიტაცეს ოკუპაციის საბჭოთა ზონაში. მამა თბილისში გადმოაფრინეს და იმავე წელს დახვრიტეს. შვილი საქბენჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკში ჰყავდათ გამომწყვდეული თითქმის ორი წელიწადი. 1948 წელს მას ათავისუფლებენ და თბილისში გადმოჰყავთ. საქართველოში გაეცნო ქართულ ლიტერატურას - „ვეფხისტყაოსანს“, ვაჟა-ფშაველას პოემებს, გალაკტიონის ლირიკას, რომლის პოეტიკას მოგვიანებით, 1973 წელს, მიუძღვნა შესანიშნავი ნაშრომი. ქართული ლიტერატურა გერმანულ ლიტერატურასა და ფილოსოფიაზე აღზრდილი მოაზროვნისათვის ნამდვილი აღმოჩენა და ახალი გამოცხადების ტოლფასი იყო. როგორც თვითონ ამბობს: „ვაჟა რომ წავიკითხე, ნამდვილად გავგიჟდიო“. თვითონ თხზავს ვაჟა-ფშაველას „ალუდა ქეთელაურის“ ინტერტექსტს, ვრცელ გერმანულ რომანს, რომელსაც უწოდა „მუცალი“. 1971 წლიდან ბატონი გივი იწყებს მუშაობას საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტში, სადაც ის პერიოდულად კითხულობდა მოხსენებებს გერმანული ფენომენოლოგიისა და ექსისტენციალიზმის შესახებ. იმ დროს თბილისში გავრცელებული იყო ხმები ფილოსოფიის ინსტიტუტის ერთი უცნაური მეცნიერ-თანამშრომლის შესახებ, რომლის თითოეული წლიური ნაშრომი, თითოეული მოხსენება სადოქტორო დისერტაციის ტოლფასი იყო. ბატონი გივი ქმნიდა და აქვეყნებდა ნაშრომებს ქართულ და რუსულ ენებზე, ხოლო გერმანულ ენაზე დაწერილი ფილოსოფიური ტრაქტატები და რომანები მხოლოდ მის პირად არქივში ინახებოდა. არაოფიციალურ საუბრებში ქართველი კოლეგა-ფილოსოფოსები მის შრომებს ფენომენოლოგიურ ტრადიციას მიაკუთვნებდნენ. ის მართლაც არის ქართული ფილოსოფიური აზრის სამყაროში აღნიშნული ტრადიციის ერთ-ერთი შემომტანი და გამგრძელებელი ზურაბ კაკაბაძესთან და მერაბ მამარდაშვილთან ერთად. გივი მარგველაშვილი ცხოვრობდა შინაგან ემიგრაციაში, როგორც მარტოსული, საკუთარ ტექსტებში ჩაძირული მოაზროვნე, რომელიც გერმანიაში ქართველი ემიგრანტი იყო, ხოლო საქართველოში გერმანელი ემიგრანტი. თავისი რომანი „კაპიტანი ვაკუში“ გააცნო იმჟამად საქართველოში სტუმრად მყოფ დიდ გერმანელ მწერალს, ნობელის პრემიის ლაურეატს ჰაინრიხ ბიოლს, რომელმაც ეს რომანი მსოფლიო ლიტერატურის მოვლენად მიიჩნია და შესთავაზა ხელნაწერი გაეტანებინა გერმანიაში გამოსაქვეყნებლად. იმჟამინდელი პოლიტიკური რეჟიმის პირობებში, „შინაგან ემიგრაციაში“ მცხოვრები „საეჭვო“ ავტორისაგან ასეთი საქციელი შეფასდებოდა, როგორც სახელმწიფო ღალატი. მარგველაშვილმა შემოთავაზებაზე უარი თქვა.
1992 წელს, საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, გივი მარგველაშვილი დაბრუნდა გერმანიაში, მიიღო გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის მოქალაქეობა და დამკვიდრდა ბერლინში. აქ გამოქვეყნდა მისი გერმანულ ენაზე შექმნილი რომანები, პიესები, მოთხრობები, შრომები, ესეები და მრავალრიცხოვანი მინიატურები. მარგველაშვილი თხუთმეტიოდე რომანისა და მრავალი ფილოსოფიური ტრაქტატის ავტორია. გერმანიაში მიიღო მან სხვადასხვა პრესტიჟული ჯილდოები და ლიტერატურული პრემიები. მიწვეული იყო ამერიკის შეერთებულ შტატებში და სხვა ქვეყნებში საჯარო ლექციების ჩასატარებლად. 2012 წელს გოეთეს ინსტიტუტმა, გერმანიის სახალხო უნივერსიტეტების ასოციაციასთან ერთად დააწესა გივი მარგველაშვილის სახელობის ყოველწლიური პრემია, რომელიც გაიცემა ქართულ-გერმანულ კულტურულ ურთიერთობაში შეტანილი წვლილისათვის.
გივი მარგველაშვილის შემოქმედების მთავარი თემაა „ინტერტექსტი“ - ყოფიერება, როგორც ტექსტი, ტექსტში ცხოვრება; წიგნის შიდა და გარე სამყარო. წიგნის შიდა სამყაროს ფიგურანტია პერსონაჟი, ხოლო წიგნის გარე სამყაროსი - პიროვნება (პერსონა). პირველი მათგანი თემატიზდება მხატვრულ ტექსტებში, უფრო სწორედ, მეტატექსტებში; ხოლო მეორე - „პერსონა“ (ჰაიდეგერის ტერმინით „ექსისტენცია“) ფილოსოფიურ რეფლექსიაში. ეს ორი სფერო - ადამიანის ყოფიერება და ტექსტში ცხოვრება (ფილოსოფია და ლიტერატურა) - გივი მარგველაშვილის შემოქმედებაში უშუალო ურთიერთკავშირში იმყოფებიან, ისინი ერთმანეთს კითხულობენ და ერთმანეთს განმარტავენ. აქაა მისი შემოქმედების ათვლის წერტილი. თავის ნაწარმოებებს „პოსტ პოსტმოდერნისტულად“ თვლის. „ავტორის სიკვდილის“ შემდეგ თვითამოძრავებული პოსტმოდერნული ტექსტები და მათი პერსონაჟები ჩემთან უფრო დამოუკიდებელი ხდებიანო. წიგნის გმირები იქცევიან სხვაგვარად, ვიდრე უნდა მოიქცნენ სიუჟეტის მიხედვით. ხდება წიგნში მცხოვრებთა გათავისუფლება სიუჟეტის ტირანიისაგან. ვაჟა-ფშაველას „ალუდა ქეთელაურში“ პოემის დასაწყისშივე ალუდა კლავს მუცალს, თუმცა „მუცალს არა სწადს სიკვდილი“ და გივი მარგველაშვილის „მუცალში“ ის არც კვდება, აგრძელებს ცხოვრებას. ამგვარად გამოხატულია ავტორის კონცეფცია-მოწოდება: „შეაჩერეთ სიკვდილი ტექსტებში!“ რომანში „დიდი კორექტურა“ მე-20 საუკუნიდან უკუღმა უნდა ვიაროთ პირველ საუკუნემდე, რათა მივუსწროთ ჰეროდე მეფის მიერ ყრმათა ჟლეტას იუდეაში, რათა „კორექტირებული“ იქნეს სიუჟეტის სისასტიკე.
„მარადიული ემიგრანტი“ გივი მარგველაშვილი 2011 წელს ბრუნდება, როგორც თვითონ ამბობს, „მამის სამშობლოში“, „მამულში“ - საქართველოში, ცხოვრობს თბილისში. მისი თხზულებების დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ გამოუქვეყნებელია. ავტორი ამჟამად 91 წლისაა. იგი ყოველდღიურად შრომობს საკუთარ პაწია ბინაში თავისი შემოქმედების შემაჯამებელი დიდი ტექსტის სრულყოფისა და გამოსაცემად მომზადებისათვის. 
მარტინ ჰაიდეგერისათვის ადამიანური ყოფიერების მოდელია ძველგერმანული გლეხის სახლი და „სახლში ყოფნა“ (zu Hause sein). მასში რამდენიმე განსხვავებული, მაგრამ ტოლძალოვანი შიდა სივრცე, წახნაგია შეწონასწორებული: ფართო და დამრეცი ჭერი (მიწიერება), ჯვარცმა (ზეციური), სააკვნე და საკუბოვე ალაგნი (წუთისოფლობა, დროებითობა). ყოველი პოლუსი თანაბრად მნიშვნელოვანი და ცენტრალურია, არც ერთს აქვს უპირატესობა. ეს იმას ნიშნავს, რომ სახლს არ გააჩნია გამაერთიანებელი ცენტრი. გივი მარგველაშვილი ამაში ხედავს ჰაიდეგერის მოძღვრების უკმარისობას. დრონი მეფობენ; დროულად ხდება სიმძიმის ცენტრის გადანაცვლება ხან აკვანზე (შობაზე), ხანაც კუბოზე (სიკვდილი), მაგრამ ეს არასდროსაა ხანგრძლივი და ხანიერი. ყოფიერების ფუძე-ცენტრი ყოველთვის (მარადიულად) კვლავ ბრუნდება სახლის სასადილო მაგიდასთან, საერთო სერობაზე, ტრაპეზზე, ევქარისტიაზე, იქ, სადაც ტყდება „პური ჩვენი არსობისა“. „ცენტრის“ ასეთი გაგება განასხვავებს გივი მარგველაშვილის კონცეფციას დიდი გერმანელი ექსისტენციალისტის მოძღვრებისაგან. აქ ისინი ერთმანეთს შორდებიან. მათ სიშორეში შენარჩუნებულია „დისტანციის პათოსი“, რომელიც გამოითქმება ჰერაკლიტეს სიტყვებით, მასთან სახლში სტუმრად მისულ უცხოელებს რომ უთხრა: „ნუ გეშინიათ, ღმერთები აქაც არიან!“

ფილოსოფოსი „შინაგანი ემიგრანტია

ინტერვიუ გივი მარგველაშვილთან

2018 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობაში გამოიცა ინგლისურენოვანი წიგნი „ფილოსოფია საქართველოში: ნეოპლატონიზმიდან პოსტმოდერნიზმამდე“, რომლის ერთი თავი გივი მარგველაშვილს ეძღვნება. ამ თავის ავტორები არიან პროფესორები ანასტასია ზაქარიაძე და ირაკლი ბრაჭული, რომლებიც 2019 წლის 11 მარტს ბინაში ესტუმრნენ გივი მარგველაშვილს. ფილოსოფოსთან პროფესორების ცოცხალი ინტერვიუ შედგა, რომელსაც გაზეთი „თბილისის უნივერსიტეტი“ უცვლელად გთავაზობთ. 
- ბატონო გივი, ძალზედ გავრცელებულია შეხედულება, რომლის მიხედვითაც ფილოსოფიამ ძველი ფუნქცია დაკარგა და აღარაფერი აქვს სათქმელი. ამიტომაც აღარ არიან ჩვენს შორის პლატონები და ნეტარი ავგუსტინეები. თითქოს მას შემდეგ, რაც ჰეგელთან დამთავრდა კლასიკური სისტემების შექმნა, ფილოსოფია შექსპირის „მეფე ლირივით“ სამეფოს გარეშე დარჩა; 21-ე საუკუნეში მისი ადგილი სამსახურიდან გადამდგარი ხანდაზმული პენსიონერივით მოხუცებულთა თავშესაფარშია. ნიცშეს ზარატუსტრა შეხვდა პენსიაში გასულ უსაქმოდ დარჩენილ რომის პაპს. რაღაც მსგავსი ხომ არ დაემართა ფილოსოფიას?
- ეს შეხედულება არ არის სწორი. ჭეშმარიტების თანამედროვე გამოვლინებანი კონკრეტულია, ამიტომ მისი გამომხატველიც კონკრეტული ფილოსოფიაა და არა ცნებებით ჟონგლიორობა. ედმუნდ ჰუსერლმა და მარტინ ჰაიდეგერმა შეცვალეს ჩვენი წარმოდგენები სამყაროზე და აზროვნებაზე. ფენომენოლოგიური მიმდინარეობის ნიადაგზე სრულიად ახალი, უცნობი ვითარებანი გამოავლინა XX საუკუნემ. 
- სხვები?
- კი, როგორ არა, არიან სხვა ნამდვილი ფილოსოფოსებიც, საფრანგეთში ფილოსოფიის უახლესი ტალღა; ძალიან საინტერესოა რელიგიური ფილოსოფიის გამოცდილება. საჭიროა გლობალურად შევხედოთ ფილოსოფიას, როგორც საერთო ევროპულ ღირებულებას. ამ „საერთო ევროპული ღირებულების“ ნაწილია ქართული ფილოსოფიური აზრიც იოანე პეტრიწის ნეოპლატონური მოძღვრებიდან დღევანდელობამდე.
- თქვენზე და მერაბ მამარდაშვილზე ამბობენ, რომ შეიძლება მიგაკუთვნოთ პოსტმოდერნისტულ ფილო-სოფიას. ერთერთ ინტერვიუში საკუთარ ტექსტებზე საუბრისას იხმარეთ ტერმინი „პოსტ პოსტმოდერნისტული“. რას ფიქრობთ ამაზე?
- კარგს ვფიქრობ! თვითონ პოსტმოდერნულობა შინაგანად გულისხმობს თავისივე „პოსტ-პოსტ“-ს და ა.შ. 
- ბატონო გივი, რას ურჩევდით ახალგაზრდა ქართველ ფილოსოფოსებს?
- ვუსურვებდი ყველაფერს კარგს. ვურჩევდი ის აკეთონ, რაც უნდათ. ახსოვდეთ, რომ კლასიკა მნიშვნელოვანია, მთავარი საზრდო იქაა. 
- ურჩევდით, ევროპაში ან ამერიკაში ისწავლონ ფილოსოფია? ეს აუცილებელია? 
- შეიძლება აქ იყო, მაგრამ სინამდვილეში „არ იყო აქ“. შეიძლება პირიქითაც მოხდეს. „შინაგანი ემიგრაცია“ ფილოსოფოსის ბედივითაა.
- გერმანიიდან სამშობლოში თქვენს დაბრუნებას სიმბოლური მნიშვნელობა აქვს?
- საქართველო ჩემი სამშობლო კი არ არის, არამედ Vaterland-ია, „მამის სამშობლო“, მამაჩემის სამშობლოა. ქართული ენა ხომ უცხო ენაა ჩემთვის. ჩემი ბავშვობა და მოზარდობა გერმანიაში, ბერლინში ორმაგი ემიგრანტობა იყო. ეზოში, სკოლაში ბავშვები, თანატოლები ყიჟინით დამდევდნენ როგორც უცხო, უცნაური გვარის მქონე არსებას. უცხოს არმიღება ზემოდან ინერგება ხალხში. დღესაც ასეა. მაშინ მე ერთადერთი ორმაგი ემიგრანტი ვიყავი გერმანიაში. დღეს იქ ათასობით არიან ჩემი ბედით მცხოვრები ქართველები. 
- იქ, გერმანიაში ქართული წერა-კითხვა იცოდით? ქართული წიგნები არ გქონდათ?
- საიდან?! საქართველოში რომ ჩამომიყვანეს, მერე წავიკითხე რუსთაველი, ვაჟა-ფშაველა, გალაკტიონი...…
- რა შთაბეჭდილება მოახდინა?
- კინაღამ გავგიჟდი (იცინის).
- თქვენ შექმენით რომანი „მუცალი“. ვაჟას პოემის დასაწყისშივე ალუდა კლავს მუცალს. მაგრამ იგი თქვენს ტექსტში აგრძელებს თავის უცნაურ „ექსისტენციას“. მაშასადამე, თქვენი ნაწარმოები ვაჟა-ფშაველას პოემის ინტერტექსტია?
- რა თქმა უნდა, მისი ერთ-ერთი ვერსიაა.
- „ალუდა ქეთელაური“ დიადი ქრისტიანული ტექსტია. შეიძლება პირობითად ითქვას, რომ ის სახარების ქართული ვერსიაა. ალუდას ისევე მოკვეთენ შატილიონები, როგორც იესო მოკვეთა იუდეველთა თემმა. მართლაც საოცარი პარალელებია. 
- ეგ არის პრივატული საქმე. რას წარმოადგენს ვაჟა ჩემთვის, ესაა ამოსავალი. თუ შენ სულით და გულით ხარ, მაშინ ეს ყოფილა შენი ბედი. ამ მხრივ ეკლესია უნდა გახდეს უფრო კონკრეტული. ეს ხომ არმია არ არის. ანდა არის „არმია“, ოღონდ „პრივატული არმია“; თუ ასე არ არის, მაშინ არასწორია.
- დავუბრუნდეთ თქვენს მარადიულ ემიგრანტობას.
- თვითონ ერიც, თვით ღვთის რჩეული ერიც ემიგრანტობს, - ჯერ ეგვიპტის ტყვეობაშია, მერე უდაბნოში ხეტიალობს. ყველა დიდი ფილოსოფოსი, მწერალი, მხატვარი, მუსიკოსი ყველგან წუთისოფელში არის „შინაგანი ემიგრანტი“. 
თუ ასე არა ხარ, მაშინ არა ხარ ფილოსოფოსი!

ვრცლად

არნოლდ გეგეჭკორის მორიგი სამეცნიერო აღიარება

მიმდინარე წლის სექტემბერში ლონდონში გაიმართება IV საერთაშორისო კონფერენცია მცენარეთა მეცნიერებებსა და მოლეკულურ ბიოლოგიაში (Plant Science and Molecular Biology (GPMB 2019), სადაც მოხსენების წასაკითხად მიწვეულია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის პროფესორი არნოლდ გეგეჭკორი. 
ბატონი არნოლდის სამეცნიერო ინტერესების სფერო ფართოა - იგი წლების განმავლობაში იკვლევს ისტორიულ გეოლოგიასთან, პალეონტოლოგიასთან, ანთროპოლოგიასთან, პალეოანთროპოლიგიასთან, გეოგრაფიასთან, ბიოლოგიასთან, ეკოლოგიასთან, ეთნოგეოგრაფიასთან, ბიოგეოგრაფიასთან დაკავშირებულ საკითხებს და ამ მიმართულებებით არა ერთი ღირებული სამეცნიერო ნაშრომის და მონოგრაფიის ავტორია (საკმარისია დავასახელოთ მისი ფუნდამენტური ნაშრომები „დედაბუნება“ (2003-2005; სასკოლო სახელმძღვანელოების სერია), „ბიომრავალფეროვნება და კონსერვაცია“ (2011) და „ბიოგეოგრაფია“, რომელიც 40 წლის განმავლობაში იწერებოდა და 2008 წელს უნივერსიტეტის გამომცემლობამ დაბეჭდა).
პროფესორი არნოლდ გეგეჭკორი პირველი ქართველი ბუნებისმეტყველია, რომელმაც სამეცნიერო მივლინებები საველე პირობებში გაატარა და დედამიწის ხუთი კონტინენტის ყველა ბუნებრივი ზონა შეისწავლა. მისი არც ერთი წიგნი არ ეყრდნობა მხოლოდ თეორიას, ყველა ნიმუში და მაგალითი, რომელზეც წერს (და ეს უიშვიათესი სამეცნიერო მასალაა), საკუთარი თვალით უნახავს და შეუსწავლია. თავად ამბობს, ამ კონტინენტებზე ფლორისა და ფაუნის ნებისმიერი ნიმუში პირველს თუ არა, მეორეს ან მესამეს მაინც მინახავსო... მისი წიგნების და თანდართული ფოტომასალის გაცნობა ამაში ადვილად დაგარწმუნებთ. 
მან შეისწავლა დედამიწის ყველაზე გრძელი მდინარის - ნილოსის და ყველაზე დიდი წყალშემკრები მდინარის - ამაზონის სათავეები, ყველაზე დიდი ტბები: ბაიკალი და ტანგანიკა, მაღალმთის ყველაზე დიდი ტბა – ტიტიკაკა (სამხრეთ ამერიკა), ჩრდილოეთ ამერიკის ყველაზე დიდი ალპური ტბა ტაჰო, ყველაზე მლაშე ტბებიდან - ნატრონი (კენია), ყველაზე გრძელი ჩანჩქერებიდან - იოსემიტი, ყველაზე დიდი უდაბნოებიდან – საჰარა (აფრიკა), ყარაყუმი (ცენტრალური აზია) და კიდევ ბევრი რამ არაცოცხალი ბუნებიდან. 
არნოლდ გეგეჭკორმა დაკვირვებები აწარმოვა ცოცხალი ბუნებიდან: რელიქტურ სექვოიასა და სექვოიადენდრონის ტყეებში (კალიფორნია, აშშ), სამეფო ევკალიპტის ტყეებში (ტასმანია), ყველაზე პრიმიტიულ ძუძუმწოვრებზე (ავსტრალია), ტროპიკულ ტყეებზე, ათასობით სახეობის ეგზოტიკურ ცხოველსა და ფრინველზე.
იგი ლექციების წასაკითხად მიწვეული იყო ბიოლოგიისა და გეოგრაფიის ფაკულტეტებზე: აშშ-ში (ატლანტის უნივერსიტეტი), ავსტრალიაში (სიდნეი – ახალი უელსის უნივერსიტეტი, მელბურნი – მონაშის უნივერსიტეტი), ახალ ზელანდიაში (ოკლენდის უნივერსიტეტი), აფრიკაში (კენია - ნაირობის უნივერსიტეტი, ტანზანია – დარ-ეს-სალამის უნივერსიტეტი), მექსიკაში (მეხიკო-სიტის აგრარული უნივერსიტეტი), ეკვადორში (კიტოს უნივერსიტეტი).


NOVA და SPRINGER კავკასიის ბიომებსა და რეფიგიუმებზე

ამ ეტაპზე არნოლ გეგეჭკორის ნაშრომები ისეთი დიდი გამომცემლობების ყურადღების ქვეშ მოექცა, როგორებიცაა NOVA და SPRINGER.
„კავკასიის ბიომები“ - ესაა მონოგრაფია, რომელსაც სულ მალე გამოსცემს ამერიკული გამომცემლობა NOVA. რამდენიმე დღის წინ ბატონმა არნოლდმა წიგნის რედაქტორის, ლონდონის უნივერსიტეტის მოკრობიოლოგიის კათედრის გამგის ტრევორ კერტლიჯის (Trevor Cartledge) წერილი მიიღო, რომელშიც ნათქვამია: „თქვენი წიგნი - „კავკასიის ბიომები“ არის ყველაზე დეტალური და საინტერესო ნაშრომი, რომელზეც მიმუშავია. ვისწავლე უამრავი ახალი რამ, რაც, როგორც ბიოლოგმა, არ ვიცოდი“. წიგნი 625-გვერდიანია. იგი მოიცავს კავკასიის რეგიონს და 6 წლის განმავლობაში იწერებოდა.
რაც შეეხება გამომცემლობა SPRINGER-ს, მას უკვე მზად აქვს და წლის ბოლოს გამოსცემს არნოლდ გეგეჭკორის წიგნს „კოლხეთისა და ჰირკანის რეფიგიუმები: შედარებითი ანალიზი“. წიგნი მასშტაბურია და მოიცავს კავკასიის ეკორეგიონს (კავკასია - კასპიისპირა ირანი და კავკასია - შავი ზღვისპირა თურქეთი). 
როგორც პროფესორი არნოლდ გეგეჭკორი წიგნზე საუბრისას აღნიშნავს, ოთხჯერადი გამყინვარების (ბოლო ერთი მილიონი წლის განმავლობაში) შედეგად, ევროპასა და დასავლეთ ევრაზიის ზომიერი კლიმატის ქვეყნებში ამოწყდა და გადაშენდა ძველი ორგანიზმები. ისინი გადარჩნენ მხოლოდ და მხოლოდ ისეთ კლიმატურ თავშესაფრებში (რეფიგიუმებში), რომლებიც მეტნაკლებად ჰგავს 10-15 მილიონი წლის წინანდელ კლიმატურ პირობებს. კავკასიის ეკორეგიონში ორი ასეთი მნიშვნელოვანი თავშესაფარია: კოლხეთის (აქვე განვმარტავთ, რომ თავშესაფარი ყოველთვის ოკეანური კლიმატის მქონე ქვეყნებში არის. შავი ზღვა, ამ შემთხვევაში, ითვლება ოკეანური კლიმატის მქონე ზღვად, რადგან ის გაუყინავი ზღვაა და ზამთარში მის აღმოსავლეთით მდებარე ქვეყნებს აძლევს ტენს) და ჰირკანის (კასპიისპირა მიმდებარე ნაწილი). წიგნში პირველადაა შედარებული ეს ორი რეფიგიუმი და გაანალიზებულია, რომელმა რამდენი და რა ფესვების ორგანიზმები გადაარჩინა. მაგალითად, კასპიისპირა რეგიონმა გადაარჩინა უფრო ტროპიკული და სუბტროპიკული ორგანიზმები, რომელიც სამხრეთ აზიიდან თანდათანობით შემოდიოდნენ და კასპიისპირა ამ რეგიონში მკვიდრდებოდნენ (მაგალითად, ცხოველებიდან - მაჩვზღარბა, მცენარეებიდან კი კლედიჩია, ალბიზია და სხვა ტრანსგლობალური ოჯახის წარმომადგენელი პარკოსანი მცენარეები), ხოლო შავიზღვისპირეთმა გადაარჩინა ნაკლებად ტროპიკული და სუბტროპიკული ორგანიზმები (მაგალითად, დედამიწის პირველი ფოთოლმცვივანი მცენარე, ასევე პონტოური მუხა, მეგრული არყი, მედვედევის არყი, წყავი, შქერი და სხვ.) ესენი ქმნიან მარადმწვანე ტყეებს. „ამას ჩვენ ვიზუალურად ვუყურებთ და ჩვეულებრივად მივიჩნევთ, მაგრამ მეცნიერებისთვის - ყოვლად არაჩვეულებრივია, რადგან ეს მარადმწვანე ორგანიზმები წავიდნენ და გაშენდნენ ისეთ ლოკალურ ადგილებზე, როგორიცაა იბერიის ნახევარკუნძული (მასაც ატლანტის ოკეანე ესაზღვრება) და აპენინები. ამდენად, ამ ორ თავშესაფარს უდიდესი მნიშვნელობა აქვს. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ამ თვალთახედვით ეს საკითხი დღემდე არ იყო შესწავლილი“, - ამბობს არნოლდ გეგეჭკორი.


ხუთი სხვადასხვა პრიზი პაკისტანის ტრანსაზიური კონგრესიდან

სამეცნიერო კვლევების ფართო არეალის გამო, პროფესორ არნოლდ გეგეჭკორის ნაშრომებით სხვადასხვა საერთაშორისო კონფერენციის თუ კონგრესის ორგანიზატორები ინტერესდებიან. ბოლო პერიოდში მისი, როგორც მეცნიერის, წარმატებების ნუსხას კიდევ ერთი საერთაშორისო აღიარება შეემატა - არნოლდ გეგეჭკორმა პაკისტანის ტრანსაზიურ კონგრესზე ხუთი სხვადასხვა პრიზი (საუკეთესო მოხსენების, პლენარული სხდომის საუკეთესო თავმჯდომარის, საუკეთესო იმპროვიზებული მოხსენების, სტუდენტებთან საუკეთესო კომუნიკაციის და კონფერენციის მონაწილე ქალთა მიერ დაწესებული პრიზი) დაიმსახურა.
რატომ იწყება გამყინვარება, რა არის ამის მიზეზები და რატომ არსებობს გამყინვარებებს შორის დათბობის გლობალური ფაზები? - ეს გახლდათ მოხსენების ძირითადი არსი. მოხსენებაში ნათქვამი იყო, რომ ვინაიდან გლობალური დათბობა სიღრმეში შედის, მან შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი მშრალი რეგიონების კიდევ უფრო გამშრალება, როგორიც არის პაკისტანი. „ძალიან მნიშვნელოვანი და მწვავე პრობლემაა დათბობა - თუნდაც 3-4 გრადუსით ტემპერატურის მომატება. ამის ფონზე, წყალუხვ ქვეყნებს შეუძლიათ, თუნდაც, სასმელი წყლით მოამარაგონ მრავალმილიონიანი თუ მილიარდიანი ქვეყნები, რომელთაც წლების შემდეგ წყლის დეფიციტი გაუჩნდებათ. საქართველო ამ მხრივ ძალიან მომგებიანი ქვეყანაა. მე მათ მივაწოდე რეალური ციფრი, რომ საქართველოს შეუძლია დიდი კავკასიონის მყინვარებიდან და მცირე კავკასიონის მყინვარებიდან ყოველწლიურად დიდი რაოდენობით სუფთა წყალი დაამზადოს. მოხსენების ლაიტმოტივი ძირითადად ეს იყო, მაგრამ ამას სჭირდებოდა ე.წ. საფუძველი, თუ რატომ არის კავკასია ასეთი და მოხსენების დროს შენ ამას თანდათან უჩვენებ, უდასტურებ. პაკისტანელებისთვის განსაკუთრებით საინტერესო აღმოჩნდა ეს მოხსენება“, - აღნიშნა არნოლდ გეგეჭკორმა. 
სწორედ ეს იყო საინტერესო და მნიშვნელოვანი ქალთა უნივერსიტეტისთვის, სადაც კონგრესის მეორე დღეს არნოლდ გეგეჭკორი მიწვეულ იქნა საჯარო ლექციის წასაკითხად. დედამიწაზე სიცოცხლის არსებობის ოთხი მილიარდი წლის ისტორია, დინოზავრების წარმოშობისა და გადაშენების მიზეზები, ძუძუმწოვრების გათავისუფლება ბიოლოგიური წნეხისგან, პრიმატების განვითარება და ორფეხა არსების - ადამიანის წარმოშობა, მისი ევოლუცია, რომელიც 7-8 სახეობას ითვლის, კლასიკური ტრიადის - ჰომო ჰაბილისის (ანუ რომელმაც ქვა დაიჭირა), ჰომო ერექტუსის (რომელიც ხერხემალში გაიმართა) და ჰომო საპიენსის (რომელიც ცნობილია, როგორც გონიერი არსება) განვითარების თავისებურებები თანამედროვე ადამიანამდე, გლობალური დათბობა და მისი შედეგები - ეს იყო ლექციის ძირითადი თემა, რომელმაც სტუდენტებში დიდი დაინტერესება გამოიწვია. 
„პაკისტანს ისე უყურებენ, თითქოს დაბალგანვითარებული ქვეყანაა. სინამდვილეში მათი ტექნოლოგიური განვითარების დონე ძალიან მაღალია. მქონდა საშუალება, ჯერ კიდევ 3 წლის წინ მენახა მათი ლაბორატორიები და სელექციის სადგურები, სადაც მშრალ კლიმატსა და ნიადაგზე მორგებული მცენარეები გამოჰყავთ და უნდა გითხრათ, რომ აღფრთოვანებული ვარ. მათ განსაკუთრებით მოსწონთ ინტერდისციპლინურობა სამეცნიერო კვლევებში და, ვფიქრობ, ამიტომაც სურთ უფრო მჭიდრო კონტაქტები დაამყარონ ჩვენს უნივერსიტეტთან, ფაკულტეტთან და მიმართულებასთან. მე უკვე გავუგზავნე ჩვენი უნივერსიტეტის რექტორს წერილი, სადაც ვაცნობებ ამ ვიზიტის შესახებ და ვწერ, რომ, უნივერსიტეტის წარმომადგენელთა შემოთავაზების საფუძველზე, შესაძლებელია ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდეს პაკისტანის ქალთა უნივერსიტეტთან, ფაისალაბადის (საუნივერსიტეტო ქალაქია პაკისტანში) უნივერსიტეტთან და ჩინეთის ქალაქ ლანჯოუს უნივერსიტეტთან (Lanzhou University)“, - გვითხრა არნოლდ გეგეჭკორმა. 
როგორც აღვნიშნეთ, წლის ბოლოს გამომცემლობა SPRINGER არნოლდ გეგეჭკორის წიგნს - „კოლხეთისა და ჰირკანის რეფიგიუმები: შედარებითი ანალიზი“ - გამოსცემს, მანამდე კი, ლონდონის საერთაშორისო კონფერენციაზე, სექტემბრში არნოლდ გეგეჭკორი კიდევ ერთხელ წარადგენს საქართველოს საინტერესო სამეცნიერო მოხსენებით.

ვრცლად

მეორე სადოქტორო ხარისხი და ლელა ჯანაშვილის სამეცნიერო ცხოვრების რიტმი

იურიდიული ფაკულტეტის ასოცირებულმა პროფესორმა ლელა ჯანაშვილმა ბარსელონას ავტონომიურ უნივერსიტეტში მეორე სადოქტორო ხარისხი დაიცვა. ეს გახლავთ პირველი შემთხვევა ქართული სამართლის ისტორიაში, როდესაც ქართველმა მკვლევარმა ესპანური სამართლის დოქტორის ხარისხი მიიღო ესპანეთში. ლელა ჯანაშვილი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე აკადემიურ საქმიანობას 2009 წლიდან ეწევა და პარალელურად თსუ-ის ესპანური სამართლის შესწავლის ინსტიტუტს ხელმძღვანელობს.

- ქალბატონო ლელა, რატომ გადაწყვიტეთ მეორე სადოქტორო ხარისხის მიღება და რა საკითხს ეხება თქვენი კვლევა?
- პირველად სადოქტორო დისერტაცია 2003 წელს დავიცავი. კვლევის თემა ეხებოდა ტერიტორიული ორგანიზაციის პრობლემებს ესპანეთის მაგალითზე. სწორედ აქედან დავუკავშირდი პირველად ესპანეთს, შემდეგ კავშირები გაფართოვდა და გადავწყვიტე მეორე დისერტაციის გაკეთება. ხანგრძლივი მუშაობის შედეგად, მიმდინარე წლის 22 მარტს დოქტორის ხარისხი მომანიჭეს. დისერტაცია ბარსელონას ავტონომიური უნივერსიტეტის საჯარო სამართლისა და ისტორიულ იურიდიულ მეცნიერებათა დეპარტამენტში შევასრულე. სადოქტორო პროგრამის სახელია „ადამიანის უსაფრთხოება და გლობალური საჯარო სამართალი“. ეს არის პროგრამა, რომლის ცენტრში ადამიანის უსაფრთხოება და მასთან დაკავშირებული საკითხებია გლობალურ საჯარო სამართლებრივ სივრცეში, ანუ ეს პროგრამა მთლიანად ფოკუსირებულია XXI საუკუნის გლობალიზაციის გამოწვევებზე. მას ადმინისტრაციული სამართლის კათედრის ხელმძღვანელი მანეულ ბალბემ მალოლი ხელმძღვანელობს. ჩემი დისერტაციის თემა ადამიანის უსაფრთხოება და XXI საუკუნის თანამედროვე მონობის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი პრევენცია გახლდათ და ხელმძღვანელობას გაეროს ექსპერტი, თანამედროვე მკვლელ რობოტთა კომისიის წევრი, პროფესორი როსერ მარტინესი მიწევდა. 
- საინტერესოა, როგორ შეუთავსეთ ერთმანეთს კვლევითი საქმიანობა ესპანეთში და აკადემიური მუშაობა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში?
- შეთავსება, რა თქმა უნდა, რთული იყო, განსაკუთრებით პირველი ორი წელი, როდესაც სასწავლო კომპონენტის შესრულება მიწევდა. სწავლა დისტანციურადაც იყო შესაძლებელი, თუმცა დიდხანს გაგრძელდა. 7 წელი დამჭირდა, რომ დისერტაცია სასურველ შედეგამდე მიმეყვანა. შეფასება იყო უმაღლესი. 
- რა იყო თქვენი მთავარი მოტივაცია ამ სადოქტორო კვლევის შესრულებისას?
- ვფიქრობ, რომ ადამიანის შინაგანი მოტივაციაა მთავარი, განვითარების, მეტის გაგებისა და სწავლის სურვილი. მუშაობის პროცესში საინტერესო ხალხთან მქონდა ურთიერთობა, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია მსგავსი შინაარსის ინტერდისციპლინური კვლევისათვის. ახლა ვმუშაობ დისერტაციის ქართულ ვერსიაზე. სრული მოცულობით არა, მაგრამ ვაპირებთ ძირითადი ასპექტების ქართულ ენაზე გამოცემას. 
- რაც შეეხება სამომავლო გეგმებს, როგორ აპირებთ ესპანურ მხარესთან თანამშრომლობის გაგრძელებას?
- ბარსელონას ავტონომიურ უნივერსიტეტთან, სადაც მეორე სადოქტორო ხარისხი დავიცავი, 2014 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა თანამშრომლობის მემორანდუმი გააფორმა და შედეგად ესპანური სამართლის ინსტიტუტი დაარსდა. მისი აკადემიური დირექტორი ბარსელონას ავტონომიური უნივერსიტეტის კონსტიტუციური სამართლის კათედრის ხელმძღვანელია. ვმუშაობთ ერთობლივ პროექტებზე, გამოვეცით მონოგრაფია და სამეცნიერო სტატიათა კრებულები. დაგეგმილია სამეცნიერო კონფერენციისა და საზაფხულო სკოლის ჩატარება. აღსანიშნავია, რომ ესპანელი პროფესორები ჩვენთან ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე თანამშრომლობენ. სულ რამდენიმე დღის წინ ცნობილი გახდა შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მობილობისა და საერთაშორისო სამეცნიერო ღონისძიებების საგრანტო კონკურსის შედეგები. გამარჯვებულთა შორის არის ჩვენი ფაკულტეტის მიერ მომზადებული კომბინირებული ღონისძიების (სეზონური სკოლა და კონფერენცია) საგრანტო პროექტი თემაზე „ევროპის უსაფრთხოება და თანამედროვე კონსტიტუციური სახელმწიფო“, რომლის სამეცნიერო ხელმძღვანელიც ვარ. პროექტში მონაწილეობს 10 უცხოელი ექსპერტი ბარსელონას ავტონომიური, ლა კორუნას და ბარის ალდო მოროს უნივერსიტეტების პროფესორები.
- კვლევას რა მიმართულებით გააგრძელებთ?
- რამდენიმე დღის წინ ესპანური ტოპონიმების, ანთროპონიმების და დარგობრივი ტერმინების დაზუსტებისა და ქართულ ენაში მათი გამოყენების ნორმების შესამუშავებლად სამეცნიერო სემინარი გავმართეთ. იმდენად დავინტერესდი ლინგვისტური პრობლემატიკით, თანაც ჩემი პროფილიც სამართლის თეორიული საკითხებია, რომ ვაპირებ ამ მიმართულებით კვლევა განვახორციელო.

ვრცლად

საჯარო ლექციები ქალთა უფლებებისთვის

რაც უნდა გასაკვირი იყოს, 21-ე საუკუნეშიც, რომელსაც ხშირად „ქალების საუკუნეს“ უწოდებენ, ქალთა უფლებები და მათი დაცვა კვლავ გლობალურ პრობლემად რჩება. საქართველოში, სადაც ქალთა უფლებების დაცვის საკითხი კვლავ აქტუალურია, სხვადასხვა ორგანიზაციების მიერ ამ მიმართულებით მრავალი პროექტი ხორციელდება, მათ შორის, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ამერიკისმცოდნეობის ინსტიტუტში.
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ამერიკისმცოდნეობის დოქტორი ქეთევან ანთელავა წლების მანძილზე აქტიურად არის ჩართული სხვადასხვა საერთაშორისო პროექტში და ამ მიმართულებით საკმაოდ წარმატებულად მოღვაწეობს. მისი კვლევის სფერო მოიცავს ქალთა ისტორიის საკითხებს, ამერიკის კულტურული მრავალფეროვნებისა და უმცირესობათა თანასწორობის საკითხების კვლევას.
2012 წელს ქეთევან ანთელავამ მონაწილეობა მიიღო აშშ სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ დაფინანსებულ საერთაშორისო პროგრამაში „შეერთებული შტატების შესწავლის ინსტიტუტი (SUSI) - ამერიკის კულტურა და საზოგადობა“, რომელსაც ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი მასპინძლობდა. 
საქართველოში დაბრუნების შემდეგ იგი აქტიურად ჩაება ამერიკაში მიღებული გამოცდილების რეალიზაციის პროცესში: 2015 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია 1830-1930-იანი წლების ამერიკელ მეცენატ ქალთა მოღვაწეობაზე და გახდა პირველი დოქტორი ამერიკისმცოდნეობის სპეციალობით. დისერტაცია ეყრდნობოდა ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკასა და სმითსონიანის მუზეუმში მოპოვებულ საარქივო მასალების ანალიზს. უკვე მრავალი წელია, ქეთევან ანთელავა მნიშვნელოვან საერთაშორისო ფორუმებს სტუმრობს და გამოდის მოხსენებებით ევროპისა და ამერიკის წამყვან უნივერსიტეტებში. ამერიკელ ქალთა საქმიანობის შემდგომი შესწავლისა და პოპულარიზაციის მიზნით, საბაკალავრო და სამაგისტრო პროგრამებზე მან შექმნა ორიგინალური სალექციო კურსები: ინგლისურენოვანი „ამერიკელ ქალთა ნარატივები“ და „ქალთა თანასწორობა, რასიზმი და უმცირესობათა პრობლემები თანამედროვე ამერიკაში“. 
23-24 მარტს, ნიუ-იორკის უნივერსიტეტმა (NYU) ფლორენციულ ფილიალ ვილა ლა პიეტრაში უმასპინძლა საერთაშორისო კონფერენციას „ამერიკული ინსტიტუტები, ფასეულობები და მიდგომები“.
„კონფერენცია ძალიან წარმომადგენლობითი იყო და მასში მონაწილეობას იღებდა მსოფლიოს მრავალი ქვეყნის მკვლევარი, რომლებიც სხვადასხვა დროს, ჩემს მსგავსად, იყვნენ სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ დაფინანსებული გაცვლითი პროგრამის მონაწილეები. ჩვენ ყველას ნიუ იორკის უნივერსიტეტის ამერიკისმცოდნეობის მულტინაციონალური ინსტიტუტი (MIAS) გვაერთიანებს. კონფერენციის თემატიკა გამორჩეულად მრავალფეროვანი იყო და მოიცავდა ისეთ თემებს, როგორიცაა: ამერიკული დემოკრატიული ფასეულობები, კულტურული მრავალფეროვნება, ლიტერატურა, ქალთა თანასწორობის საკითხები, ენის სწავლების მეთოდოლოგია და სხვა“, - ამბობს ქეთევან ანთელავა.
ამ საერთაშორისო ფორუმზე ამერიკისმცოდნეობის დოქტორმა ქეთევან ანთელავამ წარმოადგინა მოხსენება მულტიკულტურალიზმის პრობლემებსა და მათ გადაჭრაში ამერიკელი მეცენატი ქალების როლზე, რომელმაც ცხოველი ინტერესი და დისკუსია გამოიწვია.

* * *
8 და 13 მაისს, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ქეთევან ანთელავამ წაიკითხა საჯარო ლექციები თემაზე: „მაისიც ქალთა ისტორიის თვეა. ქალთა უფლებებისათვის ბრძოლის 100 წელი: ელიზაბეტ ქეიდი სტენტონიდან გერტრუდ ვანდერბილტ უითნიმდე“, რომელმაც დიდი ინტერესი გამოიწვია ორივე უმაღლესის სტუდენტებსა და პროფესორ-მასწავლებლებს შორის. საჯარო გამოსვლა შეეხებოდა, ერთი მხრივ, ამერიკელ სუფრაჟისტ და სამოქალაქო უფლებებისათვის მებრძოლ ქალებს, ხოლო, მეორე მხრივ, ქალებს, რომლებიც დაკავებული იყვნენ ხელოვნების პროპაგანდით და მეცენატობით 100 წლის მანძილზე, 1840-1940-იან წლებში. პოზიცია, რომელსაც ქეთევან ანთელავა იცავს, იმაში გამოიხატება, რომ ფემინიზმი არ გულისხმობს მხოლოდ პოლიტიკურად აქტიურ ქალებს, არამედ, საერთოდ, ყველა იმ ქალს, ვინც იბრძვის სამართლიანობისა და თანასწორუფლებიანობისათვის. ლექცია უხვად იყო გაჯერებული ქართული პარალელებით.
„ტრადიციულად, მარტი ამერიკაში ქალთა ისტორიის თვეა და რიგითი თუ ცნობილი, თანამედროვე თუ ისტორიული ფიგურების გახსენებას, მათი საქმიანობის ანალიზსა და პოპულარიზაციას ეძღვნება. მაგრამ ქალთა პრობლემებსა და მიღწევებზე საუბრისთვის ერთი თვე საკმარისი არ არის და ამისთვის ყველა თვე უნდა გამოვიყენოთ“, - აღნიშნავს ქეთევან ანთელავა.
მკვლევარი გეგმავს ასეთსავე საჯარო გამოსვლებს ქუთაისისა და ბათუმის უნივერსიტეტებში. სამომავლოდ, აგრეთვე განზრახული აქვს ახალი საჯარო ლექციების ციკლით წარდგეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში რომელიც ამერიკელ ქალთა მოღვაწეობას შეეხება.

ვრცლად

აკადემიკოსები უნივერსიტეტიდან

ახლად არჩეული 5 აკადემიკოსი თსუ-დან

საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნულმა აკადემიამ აკადემიის ახალი ნამდვილი წევრები აირჩია. არჩეული აკადემიკოსებიდან 5 მათგანი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორია: გეოლოგიის მიმართულებით აკადემიკოსის სტატუსი პროფესორ დავით ლორთქიფანიძეს მიენიჭა, დემოგრაფიის მიმართულებით - პროფესორ ვაჟა ლორთქიფანიძეს, დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა დარგში - პროფესორ რევაზ გაჩეჩილაძეს, აკადემიკოსი ნოდარ კეკელიძე ექსპერიმენტული ფიზიკის მიმართულებით აირჩიეს, „ენა, ლიტერატურა, ხელოვნება და კულტურის“ სფეროში კი აკადემიკოსი ინესა მერაბიშვილი გახდა. შეგახსენებთ, რომ „სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა ეროვ­ნუ­ლი აკა­დე­მი­ის ნამ­დ­ვილ წევ­რად (ა­კა­დე­მი­კო­სად) შე­იძ­ლე­ბა აირ­ჩიონ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მო­ქა­ლა­ქე, სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში მოღ­ვა­წე მა­ღა­ლი სა­მეც­ნი­ე­რო ავ­ტო­რი­ტე­ტის მქო­ნე მეც­ნი­ე­რი, რო­მელ­საც სა­ერ­თა­შო­რი­სო დო­ნის წვლი­ლი აქვს შე­ტა­ნი­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში“ (ამონარიდი აკადემიის წევრად არჩევის მოთხოვნიდან). 
საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის საერთო კრება, სადაც აკადემიის ახალი ნამდვილი წევრები აირჩიეს, 2018 წლის 26 დეკემბერს გაიმართა.


* * *

„შედეგი მაშინ არის ღირსსაცნობი და თვალსაჩინო, როცა ის საკადრისი პროცესის დასასრულია. ამდენად, უღრმესი მადლობა ყველას, ვინც უზრუნველყო, რომ ეს პროცესი ზედმიწევნით აკადემიური, ჰუმანური და მართებული ყოფილიყო, დაწყებული აკადემიის ხელმძღვანელობიდან, დამთავრებული აკადემიკოსთა საერთო კრებით, რომელიც 26 დეკემბერს შედგა. ჩემს შემთხვევაში განსაკუთრებული მადლობა აკადემიის იმ განყოფილებას, რომელმაც ერთადერთ ვაკანსიაზე ხმათა უმრავლესობით ამირჩია 18 დეკემბერს. ვსარგებლობ შემთხვევით და პატივისცემას გამოვხატავ იმ თორმეტი მეცნიერის მიმართ, ჩემთან ერთად რომ მონაწილეობდა კონკურსში სპეციალობით „ენა, ლიტერატურა, კულტურა“.
კონკურსში მონაწილეობა დიდი გამოწვევა იყო, მასში გამარჯვება - უდიდესი პასუხისმგებლობაა. ჩემი მიზანია, მეტი სიკეთე შევძინო საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიას და უფრო ფართოდ გავუთქვა მას სახელი საერთაშორისო ასპარეზზე. 
და ბოლოს, გამორჩეული მადლობა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს, რომელმაც მე, როგორც მისი პროფესორი და კათედრის ხელმძღვანელი, კონკურსში წარმადგინა“, - აღნიშნა აკადემიკოსმა ინესა მერაბიშვილმა. 
„საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილად წევრად არჩევა ჩემთვის ძალიან დიდი პატივი და დიდი პასუხისმგებლობაა. მნიშვნელოვანია ის, რომ დემოგრაფიის დარგში გამოიყო სპეციალური ადგილი და ამ მიმართულებით მე ამირჩიეს. აკადემიის წევრად არჩევა დამატებით შესაძლებლობას მომცემს, რომ დემოგრაფიის დარგის განვითარებას ხელი უფრო მეტად შევუწყო. ამ დარგს ეს სჭირდება, რადგან მსოფლიოს მასშტაბით შედარებით ახალი და სწრაფად განვითარებადი მეცნიერებაა,“ - განაცხადა აკადემიკოსმა ვაჟა ლორთქიფანიძემ. 
„ქართველი მეცნიერისთვის ეს ყველაზე დიდი აღიარება და პატივია - იყო საქართველოს ეროვნული აკადემიის წევრი. ჩემთვის, როგორც მეცნიერისთვის, მთავარ პრობლემად რჩება ადამიანის ევოლუცია და მისი ბუნებრივი გარემო, ვმუშაობ უძველესი დომესტიკაციის, უძველესი მიწათმოქმედების გაჩენის საკითხებზე. ვხელმძღვანელობ პროგრამას, რომელიც არის უძველესი ღვინის წარმოშობასთან დაკავშირებული. ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანია მეცნიერების კომუნიკაცია. ეროვნული მუზეუმი გახლავთ ის პლატფორმა, საიდანაც ხდება სამეცნიერო ცოდნის გავრცელება და ვცდილობ, რომ ამან სისტემური ხასიათი მიიღოს“, - აღნიშნა აკადემიკოსმა დავით ლორთქიფანიძემ.


ვინ რა დამსახურებისთვის გახდა აკადემიკოსი?

აკადემიკოსმა ინესა მერაბიშვილმა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი 1972 წელს წარჩინებით დაამთავრა. 1978 წელს საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა, რომელიც XX საუკუნის ინგლისური და ამერიკული ლექსის ლინგვო-სტილისტიკურ ანალიზს მიეძღვნა. 1980 წლი­დან მუშაობას იწყებს სადოქტორო დისერტაციაზე დიდი რუსი ანგლისტისა და ლექსიკოგრაფის ილია გალპერინის ხელმძღვანელობით. ნაშრომის მიზანია, ინ­გ­ლი­სე­ლი პო­ე­ტის ჯორჯ გორ­დონ ბა­ი­რო­ნის პოეზიის მა­გა­ლით­ზე, ტექ­ს­ტის ლინ­გ­ვის­ტი­კური და ლი­ტე­რა­ტუ­რათ­მ­ცოდ­ნე­ო­ბითი კვლე­ვის ჩატარება. ბაირონით შთაგონებული ახალგაზრდა ქართველი მეცნიერი პარალელურად იწყებს ბაირონის ქარ­თუ­ლ თარ­გ­მ­ანზე მუშაობას და ეტაპობრივად მისდამი მიძღვნილ 5 წიგ­ნს გა­მოს­ცემს. სა­დოქ­ტო­რო დი­სერ­ტა­ცი­ა­ზე მუ­შა­ო­ბის პრო­ცეს­ში საკ­ვ­ლე­ვი ტექ­ს­ტი სცდე­ბა ბა­ი­რო­ნის შე­მოქ­მე­დე­ბა­ს და XIX-XX სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის ქარ­თულ, ინ­გ­ლი­სურ და რუ­სულ პო­ე­ზი­ას მო­ი­ცავს. კვლე­ვა პო­ე­ტუ­რი ტექ­ს­ტის ში­ნა­არ­სობ­რი­ვი სის­ტე­მის გან­ვი­თა­რე­ბა­სა და ლინგვო-სტილისტიკური ანა­ლი­ზის ახალი მე­თო­დო­ლო­გი­ის შექ­მ­ნას გუ­ლისხმობს.
ენათმეცნიერების თვალსაზრისით, განსაკუთრებით აღსანიშნავია ინესა მერაბიშვილის კონცეფცია სიტყვის მნიშვნელობის, სემური ანალიზისა და ლინგვისტური ხატის გამოყოფის შესახებ. ეს საკითხი ვრცლად განხილულია მის სადოქტორო დისერტაციაში, რომლის ინგლისურენოვანმა ავტორეფერატმა მსოფლიოს წამყვანი არაერთი დიდი ლინგვისტის მაღალი შეფასება დაიმსახურა. 
1988 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ინე­სა მე­რა­ბიშ­ვი­ლმა დააფუძნა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ბა­ი­რო­ნის სა­ზო­გა­დო­ე­ბა, რო­მე­ლიც ბაირონის სა­ერ­თა­შო­რი­სო ასო­ცი­ა­ცი­ამ თა­ვის და­მო­უ­კი­დე­ბელ წევ­რად აღი­ა­რა. იქიდან მოყოლებული დღემდე ქალბატონი ინესა მერაბიშვილი საქართველოში ამ საზოგადოების პრეზიდენტი, ხოლო 1995 წლიდან ბაირონის საერთაშორისო საზოგადოების დირექტორთა საბჭოს წევრია. 
2005-2009 წლებ­ში ივ. ჯა­ვახიშ­ვი­ლის სახელო­ბის თბი­ლი­სის სახელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ჰუ­მა­ნი­ტა­რულ მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა ფა­კულ­ტეტ­ზე პროფესორი ინესა მერაბიშვილი აფუძ­ნებს სა­მა­გის­ტ­რო პროგ­რა­მას „თარ­გ­მა­ნი და კულ­ტუ­რა­თა­შო­რი­სი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი“ (ქარ­თუ­ლი და ინ­გ­ლი­სუ­რი ენე­ბის ბა­ზა­ზე) და სა­დოქ­ტო­რო პროგ­რა­მას „თარ­გ­მან­მ­ცოდ­ნე­ო­ბა“, რომელთაც დღემ­დე თავად ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლობს. 2011-2012 წლებ­ში სა­თა­ვე­ში ედ­გა თარ­გ­მა­ნი­სა და ლი­ტე­რა­ტუ­რულ ურ­თი­ერ­თო­ბა­თა ინ­ს­ტი­ტუტს, ხოლო 2012 წლი­დან დღემ­დე არის მისივე დაარსებული თარ­გ­მან­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის კა­თედ­რის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლი და­სავ­ლე­თევ­რო­პის ენე­ბი­სა და ლი­ტე­რა­ტუ­რის სას­წავ­ლო-სა­მეც­ნი­ე­რო ინ­ს­ტი­ტუ­ტში. მისი ხელმძღვანელობით დაცულია არაერთი სადოქტორო დისერტაცია.
აკა­დე­მი­კო­სი ინე­სა მე­რა­ბიშ­ვი­ლი არის 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, 20 წიგნისა და მონოგრაფიის ავტორი. იგი სის­ტე­მა­ტუ­რად მო­ნა­წი­ლე­ობს როგორც ლორდ ბა­ი­რო­ნი­ს, ასევე თარ­გ­მა­ნისა და ლინგვისტიკისადმი მიძღ­ვ­ნილ სა­ერ­თა­შო­რი­სო კონ­ფე­რენ­ცი­ებ­ში. მოხსე­ნე­ბე­ბი და ლექ­ცი­ე­ბი წაკითხული აქვს მრავალ უმაღლეს სასწავლებელში, მათ შო­რის ლონ­დო­ნის, ნო­ტინ­გე­მის, ლი­ვერ­პუ­ლის, მან­ჩეს­ტე­რის, ედინ­ბურ­გის, სენტ-ენ­დ­რი­უ­სის, დუბ­ლი­ნის, ათე­ნის, პა­რი­ზის, ვერ­სა­ლის, მადრიდის, რო­ტერ­და­მის, მოს­კო­ვის, ლე­ნინ­გ­რა­დის, ერევ­ნის, კი­ო­ტოს, გდან­ს­კის, ნიუ-იორ­კის, დე­ლა­ვა­რი­სა და ჰარ­ვარ­დის უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში. იგი არის არაერთი საერთაშორისო საზოგადოების ნამდვილი და საპატიო წევრი, აგრეთვე, დიდი ბრიტანეთის პოსტ-კონფლიქტურ კულტურათა კვლევის საერთაშორისო კონსორციუმის დირექტირთა საბჭოს წევრი. 
მის მი­ერ გან­ვი­თა­რე­ბულ­მა პო­ე­ტუ­რი ტექ­ს­ტის ში­ნა­არ­სობ­რი­ვი ანა­ლი­ზის მე­თო­დო­ლო­გი­ამ სა­შუ­ა­ლე­ბა მის­ცა მას, გა­მო­ეკ­ვ­ლია, და რაც მთა­ვა­რია, აეხსნა გა­ლაკ­ტი­ო­ნის უჩ­ვე­უ­ლო შე­სიტყ­ვე­ბე­ბი და სიმ­ბო­ლო­ე­ბი, რა­ც მნიშვნელოვან სიახლედ მოგვევლინა ქართულ ფილოლოგიაში. ეს კვლევა ასახულია მის ორ მო­ნოგ­რა­ფი­ა­ში - „გა­ლაკ­ტი­ო­ნის ენიგ­მე­ბი“ (2003 წ.) და „გა­ლაკ­ტი­ო­ნის Meri - პრო­ტო­ტი­პის ძი­ე­ბა­ში“. 
პროფესორი ინესა მერაბიშვილი ავტორია ისეთი პოპულარული მონოგრაფიებისა, როგორიცაა: „პოეტური თარგმანის ლინგვისტიკა“, „თარგმანი - კულტურათა დიალოგი“, „ლორდ ბაირონის თირზა“ და „შეხვედრა ლორდ ბაირონთან“. იგი პოპულარული გახდა, აგრეთვე, მრავალი სხვა ნოვატორული ნაშრომით, რომელიც ეხება ლორდ ბაირონის პოეზიასა და ქართულ ლიტერატურასთან მის კავშირებს. 
2005 წელს ბრიტანელი აკადემიური და დიპლომატიური წრეების წარდგინებით, ამერიკის საერთაშორისო ბიოგრაფიულმა ცენტრმა ქალბატონ ინესას საერთაშორისო ელჩის ორდენი და ტიტული HE - „მისი აღმატებულება“ - მიანიჭა.


* * *

აკადემიკოსი ვაჟა ლორთქიფანიძე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ლექციებს 90-იანი წლებიდან კითხულობს. 2007-2014 წლებში გახლდათ გრ. რობაქიძის უნივერსიტეტის სრული პროფესორი, 2010-2014 წლებში - საპატრიარქოს უნივერსიტეტის მოწვეული პროფესორი. დემოგრაფიის კათედრა ვაჟა ლორთქიფანიძემ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში 2000-2006 წლებში დააარსა. მის სახელს უკავშირდება თსუ-ის დემოგრაფიული კვლევის სამეცნიერო-სასწავლო ლაბორატორიის დაარსებაც (1999-2000 წწ.). ვაჟა ლორთქიფანიძე იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დემოგრაფიისა და სოციოლოგიური კვლევის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1991-1995 წწ). 1972-1973 წლებში კი თსუ-ის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელის პოზიციაზე მუშაობდა. 2003 წლიდან გახლდათ „აღმოსავლეთ-დასავლეთის ურთიერთობათა საერთაშორისო ცენტრის“ (არასამთავრობო ორგანიზაცია) პრეზიდენტი; 2002 წლიდან - აფხაზეთის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი. ვაჟა ლორთქიფანიძე 1998 წლიდან საქართველოს დემოგრაფთა ასოციაციის პრეზიდენტია. მან დააარსა საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალი „დემოგრაფია“, რომლის აღდგენაც უახლოეს მომავალში იგეგმება. 
ვაჟა ლორთქიფანიძე გახლავთ ბორისოვის სახელმძღვანელოს - „დემოგრაფია“ - ქართული თარგმანის (ვრცელი კომენტარებითა და საქართველოს მოსახლეობის შესახებ მონაცემების დამატებით) სამეცნიერო რედაქტორი; ასევე წიგნის - „გამოცდილება ხალხთმოსახლეობის კანონის შესახებ“ - პირველი ქართული თარგმანის სამეცნიერო რედაქტორი. მისი ავტორობით, 2008 წელს, გამოიცა „დემოლოგია და მისი კანონთა სისტემა“. 
ვაჟა ლორთქიფანიძემ ჩამოაყალიბა საქართველოში დემოგრაფიის სამსაფეხურიანი უმაღლესი საგანმანათლებლო პროგრამა. დემოგრაფთა კადრების დეფიციტი, რომელიც ქვეყანაში არსებობდა, შესაბამისად, ნელ-ნელა ივსება. სპეციალობა სტუდენტებში უკვე დიდი პოპულარობით სარგებლობს. 
აკადემიკოსი საქართველოს დემოგრაფიული უსაფრთხოების ეროვნული კონცეფციის ერთ-ერთი ინიციატორი და მთავარი ავტორიც არის. დოკუმენტი პარლამენტმა 2016 წლის ივნისში მიიღო. კონცეფციის შემუშავების პროცესში უცხოელი ექსპერტებიც მონაწილეობდნენ. შედეგად, შეიქმნა დემოგრაფიული განვითარების ფონდი. ამჟამად, სასწავლო-კვლევითი საქმიანობის პარალელურად, პროფესორი ვაჟა ლორთქიფანიძე, კონცეფციაზე დაყრდნობით, საქართველოს დემოგრაფიული უსაფრთხოების ეროვნული უსაფრთხოების პროგრამაზე მუშაობს.


* * *

დავით ლორთქიფანიძეს საქართველოში, რუსეთში, უზბეკეთში, გერმანიასა და საფრანგეთში არქეოლოგიური გათხრებისა და ინტერდისციპლინარული კვლევების 30 წლიანი გამოცდილება აქვს. იგი ხელმძღვანელობდა საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მიერ მოწყობილ გამოფენებს როგორც საქართველოში, ისე საზღვარგარეთ. გახლდათ ადამიანის ევოლუციის ამსახველი ექსპოზიციების სამეცნიერო კომიტეტის წევრი მსოფლიოს წამყვან მუზეუმებში. დავით ლორთქიფანიძე არის რამდენიმე საერთაშორისო აკადემიის წევრი, მათ შორის: ევროპის აკადემიის (Aademia Europaea), მეცნიერებისა და ხელოვნების ევროპული აკადემიის, ხელოვნებისა და მეცნიერების მსოფლიო აკადემიის, გერმანიის არქეოლოგიური ინსტიტუტის წევრ-კორესპონდენტი და ამერიკის შეერთებული შტატების ნაციონალური აკადემიის უცხოელი წევრი. მას მიღებული აქვს გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის სახელმწიფო ორდენი, გოეთეს მედალი; ჰუმბოლდტის პრემია; საქართველოს პრეზიდენტის ბრწყინვალების ორდენი; საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ლეო დავითაშვილის სახელობის პრემია პალეობიოლოგიაში; ლინჩეის ეროვნული აკადემიის ჯილდო „ფაბიო ფრასეტოს“ საერთაშორისო პრიზი, (იტალია); საფრანგეთის ღირსების ორდენი; როლექსის ჯილდო ინიციატივისთვის; საქართველოს ეროვნული ჯილდო მეცნიერებასა და ტექნოლოგიაში; საფრანგეთის ორდენი „Plmes Academiques“; საქართველოს ღირსების ორდენი; მონაკოს პრინცის პრემია; 
დავით ლორთქიფანიძე 2005 წლიდან დღემდე საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გენერალური დირექტორია. 2004-2005 წლებში იყო სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორი; 2009 წლიდან - საქართველოს ეროვნულ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი; მიწვეული პროფესორის სტატუსით ლექციებს კითხულობდა ჰარვარდის უნივერსიტეტში, ფერარას უნივერსიტეტსა და ტარაგონას უნივერსიტეტში; 1997-2002 წწ. გახლდათ სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის გეოლოგიისა და პალეონტოლოგიის განყოფილების გამგე; 2018 წლიდან ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი და პალეოანთროპოლოგიის სადოქტორო პროგრამების ხელმძღვანელია. დავით ლორთქიფანიძეს მოპოვებული აქვს არაერთი სამეცნიერო გრანტი, მათ შორის: 2010-2012 წლებში - ეროვნული სამეცნიერო ფონდის გრანტი „ზედა პლიოცენისა და ქვედა პლეისტოცენის პალეოგარემოს აღდგენა და ადრეული ჰომო კავკასიაში (სამხრეთ საქართველო, დმანისის ნაკრძალი და იორის ხეობა)“; 2010-2012 წლებში – შვეიცარიის მეცნიერებათა ნაციონალური ფონდის გრანტი (,,დმანისის ახალი აღმოჩენების ციფრული დოკუმენტაცია და შედარებითი ანალიზი“); 2010 წლიდან დღემდე არის ევროკავშირის მიერ დაფინანსებული დაძმობილების პროექტის მონაწილე, რომელიც მიზნად ისახავს საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ინსტიტუციონალური განვითარების მხარდაჭერას პრუსიის კულტურული მემკვიდრეობის ფონდთან თანამშრომლობით; 2006-2018 წლებში მოპოვებული აქვს შოთა რუსთაველის სახელობის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდის სხვადასხვა გრანტი.

 

* * *

რევაზ გაჩეჩილაძის სამეცნიერო ინტერესების სფეროებია სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური გეოგრაფია, ახლო აღმოსავლეთისა და კავკასიის გეოგრაფია, გეოპოლიტიკა და დიპლომატიის ისტორია. როგორც მომხსენებელი ან მოდერატორი, მონაწილეობდა 50-ზე მეტ საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციაში, სიმპოზიუმსა და სემინარში. მისი ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით მოეწყო ქართულ-ბრიტანული (1993, 1995, 1997 წწ.), ქართულ-რუსული (1995 წ.), ქართულ-პოლონური (1996, 1999 წწ.), ქართულ-ისრაელური (2000, 2002 წწ.) სამეცნიერო-გეოგრაფიული სემინარები და დაიბეჭდა მათი მასალები. 2015 წლიდან ყოველწლიურად ხელმძღვანელობს საერთაშორისო კონფერენციას - „პოლიტიკა კავკასიის გარშემო“ (თსუ). არის 60-ზე მეტი სამეცნიერო პუბლიკაციის ავტორი.
პროფესორი რევაზ გაჩეჩილაძე ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში 1968 წლიდან მოღვაწეობს; ასევე, ლექციებს კითხულობდა მაუნთ ჰოლიოკის კოლეჯში (აშშ), გახლდათ მიწვეული პროფესორი (1996 წ.) ოქსფორდის უნივერსიტეტში (დიდი ბრიტანეთი). რაც შეეხება სამეცნიერო-საგრანტო პროექტებში მონაწილეობას: მიიღო შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის გრანტი - „საქართველოს ფარგლებს გარეთ მდებარე ხუროთმოძღვრული ძეგლების ინტერაქტიული ისტორიულ-გეოგრაფიული რუკისა და საცნობარო-საილუსტრაციო მონაცემთა ბანკის შექმნა“ (პროექტის ხელმძღვანელი). იყო საზღვარგარეთული გრანტის (“Coping with marginality and exclusion: can refugees communities successfully integrate into mainstream urban societies in Georgia”) უფროსი მკვლევარი. მას მიღებული აქვს მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში საქართველოს სახელმწიფო პრემია (2002 წ.) მონოგრაფიისათვის: The New Georgia: Space, Society, Polititics UCL Press, London, 1995; Texas A&M University Press, Station Vagon, Texas. ასევე, მინიჭებული აქვს ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის მეცნიერებათა აკადემიის პრემია მონოგრაფიისათვის - „ახლო აღმოსავლეთი. სივრცე, ხალხი და პოლიტიკა“.
რევაზ გაჩეჩილაძე 2014-2016 წლებ-ში გახლდათ საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებულ სამეფოში. 2016 წლიდან დღემდე კი საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩია სლოვაკეთის რესპუბლიკაში. ფლობს რუსულ, ინგლისურ, ფრანგულ, თურქულ, პოლონურ, სლოვაკურ, ესპანურ, გერმანულ, სომხურ და ებრაულ ენებს.


* * *

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნივთიერებათა კვლევის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის ნოდარ კეკელიძის სამეცნიერო ინტერესების სფეროა ნახევარგამტარების და მყარი სხეულების ფიზიკა, ტექნოლოგია, ელექტრონიკა, მასალათმცოდნეობა, რადიაციული ფიზიკა, მაღალტემპერატურული ზეგამტარობა, ფიზიკური მეთოდები ეკოლოგიაში. იგი გახლავთ 21 საერთაშორისო და ეროვნული საგრანტო პროექტის ხელმძღვანელი და მონაწილე. 2000 წელს მიიღო ივანე ჯავახიშვილის მედალი. მისი სამეცნიერო პუბლიკაციების საერთო რაოდენობა 300-ზე მეტია, მათ შორისაა 19 გამოგონება და სახელმძღვანელო. ხელმძღვანელობდა მრავალ ათეულ საკურსო, სადიპლომო და სამაგისტრო ნაშრომებს, რისთვისაც დაჯილდოებულია რესპუბლიკური და საკავშირო სიგელებით. 
ნოდარ კეკელიძე 2000 წლიდან დღემდე NATO, CRDF, STCU, EU, OSCE, შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდების პროექტების ხელმძღვანელია. არის სოხუმის ილია ვეკუას ფიზიკა-ტექნიკის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი და ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტის ნახევარგამტარული მასალათმცოდნეობის ლაბორატორიის გამგე, მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. გახლავთ 150-ზე მეტი საერთაშორისო კონფერენციის, სიმპოზიუმის და სემინარის მონაწილე, მათ შორის ვენის, რომის, პარიზის, ლონდონის, ბერლინის, ლაიპციგის, იენის, შტუტგარდის, ტოკიოს, რედინგის, დუბროვნიკის, იერუსალიმის, მოსკოვის, სანკტ-პეტერბურგის, ნოვოსიბირსკის, ბაქოს, ერევნის, აშხაბადის, თბილისის, ოსტინის, სტაბმულის, ბრიუსელის, ასევე ნახევარგამტარების და მონათესავე მასალების რადიაციული ფიზიკის საერთაშორისო კონფერენციის ინიციატორი და ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 
ნოდარ კეკელიძე 19 პატენტს ფლობს. 1961 წლიდან კითხულობს ლექციებს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო და ილია ჭავჭავაძის სახელობის უნივერსიტეტებში ნახევარგამტარების ფიზიკაში, ზოგად ფიზიკასა და მაღალტემპერატურული ზეგამტარების ფიზიკაში. მის მიერ აღზრდილია 22 მეცნიერებათა დოქტორი, მათ შორის, ბოლო წლებში - 6.
Google Scholar-ის მონაცემებით, პროფესორ ნოდარ კეკელიძის ციტირების ჰირშის ინდექსია (h-index) 9. ამავე მონაცემებით მკაფიოდ ჩანს მეცნიერის განსაკუთრებული აქტიურობა და პროდუქტიულობა ბოლო წლებში: მხოლოდ 2013 წლიდან მისი ჰირშის ინდექსია (h-index) 5. Thomson Reuters-ის Web of Science-ის მონაცემებით, მისი ციტირების ჯამური რიცხვი (Sum of the Times Cited) არის 9715, h-index = 42. ეს სიდიდე, შესაბამის ჰ-ინდექსთან ერთად ასახავს ავტორის შრომების გლობალურ წვლილს/გავლენას შესაბამისი სამეცნიერო მიმართულების განვითარებაზე.

ვრცლად

„გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“ თანამედროვე რუკების სახით

7 დეკემბერს გეოგრაფიის აკადემიურმა დოქტორმა რომან მაისურაძემ პროექტის - „სამცხე-ჯავახეთის რეგიონის რეტროსპექტული კარტოგრაფირება და სივრცითი ანალიზი „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარის“ საფუძველზე“ - პრეზენტაცია გამართა.

პროექტი, რომელიც უკვე დასრულების ფაზაშია, 2016 წელს რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ ახალგაზრდა მეცნიერთა სამეცნიერო გრანტების ფარგლებში დაფინანსდა და გულისხმობდა XVI საუკუნის პერიოდის ოტომანთა მიერ მომზადებული დოკუმენტის - „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარის“ საფუძველზე სამცხე-ჯავახეთის რეგიონის გეოგრაფიულ-ლანდშაფტური, საზოგადოებრივ-გეოგრაფიული და სოციალურ-ეკონომიკური სურათის აღდგენას. „შემიძლია ვთქვა, რომ ორი წლის განმავლობაში მთელი ენერგია მოვახმარე ამ პროექტს, რადგან ეს გახლდათ საინტერესო გამოწვევა ჩემთვის, როგორც მკვლევრისთვის. დოკუმენტში - „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“ - უნიკალური და გამორჩეული ფაქტები, მოვლენები და, შეიძლება ითქვას, ეპოქის სულია დაფიქსირებული, რასაც აუცილებლად სჭირდებოდა შემონახვა“, - აღნიშნა რომან მაისურაძემ.
როგორც პრეზენტაციაზე ითქვა, პროექტი, თითქმის დასრულებულია. მისი განხორციელების პროცესში შეიქმნა დაახლოებით 100-მდე რუკა, რომელიც 4-5- საუკუნის წინანდელ საქართველოში, კონკრეტულად კი, სამცხე-ჯავახეთში, არსებულ სურათს ასახავს. პროექტის ფარგლებში ასევე მომზადებულია თემატური მონაცემთა ბაზები და გეოინფორმაციული სისტემა.
პრეზენტაციაზე ისიც ითქვა, რომ პროექტზე მუშაობისას თავი იჩინა წინააღმდეგობებმაც, რადგან ძალიან რთული აღმოჩნდა მაღალი დეტალურობის მქონე სამეცნიერო პროდუქტის შექმნა და ინფორმაციის მთელი სისრულით გადმოცემა წვრილმასშტაბიანი რუკების სახით.
შედგენილი რუკების თემატიკა მრავალფეროვანია. ისინი შეეხება ადმინისტრაციულ მოწყობას, სასოფლო დასახლებების განაწილებას, სასოფლო და საქალაქო დასახლებებს, არქიტექტურულ მრავალფეროვნებას, ფულადი და ნატურალური გადასახადების ოდენობას, მიწის ფონდის სტრუქტურას, სოფლის მეურნეობის დარგებს, მოსახლეობას, მის ეთნიკურ-სოციალურ სტრუქტურას და მსგავს თემებს, რომლითაც XVI საუკუნის სამცხე-ჯავახეთის რეგიონი ხასიათდებოდა.
„პერსპექტივაში შესაძლებელია ამ პროექტის გაგრძელება, რადგან არსებობს წყაროები, რომლებიც მიგვითითებენ, თუ როგორ წარიმართა ამ რეგიონში ადამიანის საქმიანობა და საზოგადოებრივი ცხოვრება, მიმდინარე პოლიტიკური, გეოპოლიტიკური და სოციალურ-ეკონომიკური ფონის გათვალისწინებით. ასევე, როგორ შეიცვალა ბუნებრივი და საზოგადოებრივი გარემო XVI საუკუნიდან დღემდე. კვლევა ჩატარებულია საქართველოს ტერიტორიაზე, მაგრამ „გურჯისტანის ვილაიეთი“ მოიცავდა საქართველოს გარეთ მდებარე ოლქებსაც, რომლებიც დღეს თურქეთის რესპუბლიკის ფარგლებშია. დიდი სურვილი მაქვს, რომ ამ ტერიტორიებისთვისაც მომზადდეს ანალოგიური ნაშრომი, რადგანაც ეს იქნება მნიშვნელოვანი ნაბიჯი საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის შესწავლისათვის“, - აღნიშნა რომან მაისურაძემ ჩვენთან საუბარში.
პროექტმა დაინტერესება გამოიწვია როგორც მეცნიერ-გეოგრაფებში, ასევე სტუდენტებში. „პრეზენტაცია ძალიან საინტერესო იყო. რა თქმა უნდა, ეს არის სიახლე. პროექტში გამოყენებულია ალექსანდრე ასლანიკაშვილის რუკა და „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“, მაგრამ რომანმა მათ ძალიან ბევრი რამ შემატა - შექმნა, ფაქტობრივად, კომპლექსური ტიპის ატლასი, რომელიც, როგორც აღინიშნა, დაახლოებით 100-მდე რუკისგან შედგება. ეს არის საკმაოდ სოლიდური კაპიტალური კარტოგრაფიული ნაწარმოები“, - გვითხრა გეომორფოლოგია-კარტოგრაფიის კათედრის ასოცირებულმა პროფესორმა, საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციის ხელმძღვანელმა თენგიზ გორდეზიანმა.
პროექტი „სამცხე-ჯავახეთის რეგიონის რეტროსპექტული კარტოგრაფირება და სივრცითი ანალიზი „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარის“ საფუძველზე“ წელს სრულდება. პროექტის შედეგების მიხედვით იგეგმება სამეცნიერო ნაშრომების მომზადება და მაღალრეიტინგულ სამეცნიერო ჟურნალებში გამოქვეყნება.

ვრცლად

სამმაგი სავარცხლის სპექტროსკოპია – ბაჩანა ლომსაძის მორიგი გამოგონება

ამერიკაში მოღვაწე ქართველმა ფიზიკოსმა, თსუ-ის კურსდამთავრებულმა ბაჩანა ლომსაძემ მორიგ წარმატებას მიაღწია. მისმა გამოგონებამ, რომელიც შეეხება სამმაგი სავარცხლის სპექტროსკოპიას, მეცნიერთა დიდი ინტერესი გამოიწვია. 22 ოქტომბერს სტატია - „სამმაგი სავარცხლის სპექტროსკოპია“ („TRI-COMB SPECTROSCOPY”), ბაჩანას პირველი ავტორობით, ზღვრული იმპაქტ-ფაქტორის მქონე ჟურნალ „Nature Photonics“-ში გამოქვეყნდა. ნაშრომის აქტუალობიდან გამომდინარე, წარმომადგელობითი კონკურსის საფუძველზე და რედაქტორის გადაწყვეტილებით, ბაჩანას ნაშრომი პრესტიჟული ჟურნალის გარეკანზეა გამოტანილი.


რა არის სამმაგი სავარცხლის სპექტროსკოპია?

თანამედროვე ლაზერული სპექტროსკოპიის მომავალი სიხშირული სავარცხლის გარეშე წარმოუდგენელია. სიხშირული სავარცხლები განეკუთვნებიან სინათლის წყაროებს, რომელთაგანაც თითოეული შეიძლება წარმოვიდგინოთ, როგორც უამრავი ულტრა-სტაბილური ლაზერების ერთობლიობა და რომელთა სპექტრის სურათი შედგება ათიათასობით (თუნდაც მილიონი), თანაბრად დაშორებული სპექტრული ხაზებისგან. ამ სინათლის წყაროს შექმნა/განვითარება, როგორც ეს ხაზგასმული იყო 2005 წლის ნობელის პრემიით ფიზიკაში, განეკუთვნება 21-ე საუკუნის ერთ-ერთ უდიდეს მიღწევას. მას გააჩნია უდიდესი ფუნდამენტური მნიშვნელობა - მაგალითად, ადრე შეუძლებელი ატომური და რთული მოლეკულური აღგზნების დონეების განცალება-გარჩევა, ასევე პრაქტიკული გამოსავალი - მაგალითად, უცნობი ნარევისაგან შედგენილი ნივთიერებების ინდენტიფიცირება დიდი გარჩევისუნარიანობით. მარტივ ენაზე რომ ვთქვათ, თითოეულ ნივთიერებას აქვს თავისი მახასიათებელი შთანთქმის სპექტრები, ისევე, როგორც ყველა ადამიანს გვაქვს ჩვენი მახასიათებელი თითის ანაბეჭდები. სიხშირული სავარცხელი საშუალებას იძლევა ამ ნივთიერებების იდენტიფიცირებას მათი „თითის ანაბეჭდების“ სკანირებით.
სიხშირეთა სავარცხლების შექმნიდან რამოდენიმე წლის შემდეგ შეიქმნა ორმაგი სავარცხლის სპექტროსკოპიის მეთოდი (dual-comb spectroscopy), რომელიც საშუალებას იძლევა, ჩატარდეს ზემოთ აღნიშნული კვლევები არა მარტო დიდი გარჩევის უნარიანობთ, არამედ მოკლე დროებში. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია პრაქტიკული მიზნებისთვის, მაგალითად მედიცინაში, სხვადასხვა დაავადების დასადგენად (ვთქვათ, ადამიანის ამონასუნთქ ჰაერში არსებული შემადგენლობის დეტექტირება). ამავდროულად, იგი შეიძლება გამოყენებულ იქნას მომწამვლელი ნივთიერების დასადგენად გარემოში.
მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი მიდგომით მოხერხდა მრავალი ფიზიკური ამოცანის წარმატებით გადაწყვეტა, მას აღმოაჩნდა რიგი ნაკლოვანებები: კერძოდ ამ მეთოდით შეუძლებელი იყო ნარევში არსებული ნივთიერებების დადგენა დიდი საიმედოობით, განსაკუთრებით მაშინ, როცა სხვადასხვა ნივთიერების სპექტრები გაგანიერებულია (სხვადასხვა გარემოს ფაქტორების გამო) და ერთმანეთზეა გადაფარული. ზემოთ აღნიშნულ მაგალითს რომ შევადაროთ, ეს იგივეა, რაც ადამიანების (10-100 ადამიანის) იდენტიფიცირება რომ გვინდოდეს მათი თითის ანაბეჭდებზე დაყრდნობით იმ პირობებში, როცა მათი ეს ანაბეჭდები ერთმანეთზეა ზედდებული.
ამ სირთულეების ფონზე ბაჩანა ლომსაძის მიერ შეთავაზებული იქნა ნოვატორული მიდგომა, რაც გულისხმობდა - ორმაგი სიხშირული სავარცხელის მეთოდის შერწყმას მრავალგანზომილებიან კოჰერენტულ სპექტროსკოპიასთან (MDCS). ასეთი ახალი მეთოდის შექმნის იდეამ, კვლევის ამ სფეროში, რევოლუციური ნახტომი გამოიწვია, რადგან ბაჩანას მიერ შეთავაზებული მეთოდი, ნივთიერების სხვადასხვა ფიზიკური პროცესების შესწავლაზე დაყრდნობით, საშუალებას იძლევა ერთმანეთზე ზედდებული სპექტრების განცალკევებისა და, შესაბამისად, უპრეცედენტოდ მაღალი სიზუსტით და საიმედოობით იდენტიფიცირებისა, რაც უაღრესად მნიშვნელოვანია პრაქტიკული მიზნებისთვის. ეს მიგნება აღიარებულ იქნა დარგის სპეციალისტების მიერ და აისახა სხვადასხვა სამეცნიერო სიახლეში. მათ შორის, რამოდენიმე თვის წინ, ბაჩანა ლომსაძის პირველი ავტორობით, გამოქვეყნდა ნაშრომი უმაღლესი იმპაქტ-ფაქტორის მქონე ჟურნალ „SCIENCE“- ში.
რაც შეეხება ბოლოდროინდელ მიღწევას, როგორც ჩვენთან საუბარში ბაჩანა ლომსაძემ აღნიშნა, ის შეეხება სამმაგი სიხშირული სავარცხლის სპექტროსკოპიის შექმნას: „ჯერ კიდევ ამ კვლევათა წარმართვის დროს დაისვა საკითხი - რატომ უნდა გავჩერებულიყავით ორზე და რა უპირატესობას შესძენდა მესამე სიხშირული სავარცხელი ჩემ მიერ გამოგონებულ მეთოდს? როგორც ჩემი გათვლები აჩვენებდა, სამი სიხშირული სავარცხლით შესაძლებელი იქნებოდა ნივთიერებათა იდენტიფიცირება არა მარტო მაღალი სიზუსტით და საიმედოობით, არამედ უმოკლეს დროებში, კომპაქტური აპარატურით და, რაც მნიშვნელოვანია, დისტანციურად. Science-ში სტატიის გამოქვეყნებიდან რამდენიმე თვეში მოვახერხე ახალი, სამი-სიხშირული სავარცხლის მეთოდის შექმნა და დემოსტრირება, მათ შორის, პრაქტიკული მიზნებისთვის. ამ მეთოდის გამოყენებით ამიერიდან შესაძლებელი ხდება მომწამვლელი და ასაფეთქებელი ნივთიერების დეტექტირება მოხდეს წყაროსგან ძალიან მოშორებით, სულ რაღაც ნახევარ წამზე ნაკლებ დროში, რაც უაღრესად მნიშვნელოვანია. თავს ბედნიერად ვთვლი, რომ ჩემი ეს უდიდესი მიღწევა, ასევე პირველი ავტორობით, აღიარებულ იქნა ზღვრული იმპაქტფაქტორის მქონე ჟურნალ „Nature Photonics“-ში შრომის გამოქვეყნებით“, - აღნიშნა ბაჩანა ლომსაძემ. 
აქვე ცალკე უნდა აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ „Nature Photonics“-ის რედაქციის მიერ მიწვეულ იქნა ექსპერტ-მეცნიერი, რომელსაც დაევალა ბაჩანა ლომსაძის შრომის შესახებ პოპულარულ ენაზე დაეწერა მიმოხილვითი სტატია, რაც ასევე დიდი წარმატებაა, რადგან ამ ტიპის სტატიის დაწერა რედაქციის მიერ მხოლოდ გამორჩეულ ნაშრომებს ერგებათ წილად.
მიუხედავად გამოქვეყნებიდან მოკლე დროის გასვლისა, შრომამ დიდი გამოხმაურება ჰპოვა, რაზეც მეტყველებს სხვადასხვა ქვეყნიდან მიღებული დაახლოებით 25-მდე მილოცვა. ეს ფაქტი მასშტაბურად აღინიშნა სანტა კლარას უნივერსიტეტშიც (კალიფორნია, აშშ), სადაც ბაჩანა ლომსაძე პროფესორად აირჩიეს რამდენიმე თვის წინ.
„მართალია ტკბილეული არ მიყვარს, მაგრამ სამახსოვრო ტორტიც კი გამოაცხვეს ამ ფაქტის აღსანიშნავად. კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი კი ისაა, რომ ბევრი მილოცვა მივიღე ჩემი ქვეყნიდან - მეგობრებიდან, ნათესავებიდან და ჩემი თსუ-ის პედაგოგებისგან, რისთვისაც ყველა მათგანს უდიდესი მადლობა მინდა გადავუხადო“, - აღნიშნა ბაჩანა ლომსაძემ ჩვენთან საუბარში.

ვრცლად

ნანა შათაშვილი: „უნივერსიტეტში გავატარე მთელი ჩემი შეგნებული ცხოვრება“

გაზეთი „თბილისის უნივერსიტეტი” აგრძელებს იმ პროფესორთა წარმოჩენას, რომლებიც დღეს უნივერსიტეტის იმიჯს ქმნიან. ასეთ პროფესორთა შორისაა თსუ-ის ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის პროფესორი ნანა შათაშვილი.

პროფესორმა ნანა შათაშვილმა სამეცნიერო მოღვაწეობა უკვე სტუდენტობის ასაკიდან დაიწყო. ასპირანტურაში ჩაბარებისთანავე უაღრესად საინტერესო ამოცანა მისცა ხელმძღვანელმა და, რაოდენ საკვირველიც უნდა იყოს, სწორედ ამ ამოცანის გადაწყვეტას ასახელებს ის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სამეცნიერო ნაშრომად – ეს გახლავთ 1982 წელს გამოქვეყნებული პირველი ნაშრომი, რომელშიც აკადემიკოს ნოდარ ცინცაძესთან ერთად განავითარა ახალი თეორია არაწრფივი ლანდაუს ჩაქრობის მოვლენისათვის ძლიერად ტურბულენტურ პლაზმაში Nonlinear Landau Damping Phenomenon in a Strongly Turbulent Plasma.N.L. Shatashvili & N.L. Tsintsadze. Physica Scripta, T2/2, 511 (1982).
ქალბატონი ნანასთვის რთული აღმოჩნდა სამეცნიერო ნაშრომებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანის გამოყოფა და, ამიტომ, რამდენიმეს ასახელებს, რომლებმაც ფიზიკოსის სამეცნიერო მოღვაწეობა განსაზღვრა. „ერთ-ერთ ნაშრომში, თეორიასთან ერთად, ნიშანდობლივია ახალი არალოკალური არაწრფივი შრედინგერის განტოლების მიღება და მისი ამოხსნის უნიკალური მათემატიკური გზის შემოთავაზება. ასევე გამოვყოფდი 1997 წელს სვადეშ მაჰაჯანთან (ოსტინი, აშშ) და პროფესორ ვაჟა ბერეჟიანთან ერთად შემოთავაზებულ მოდელს დიდმასშტაბიანი მაგნიტური ველის გენერაციისათვის Theory of Magnetic Field Generation by Relativistically Strong Laser radiation. V.I. Berezhiani, S.M. Mahajan & N.L. Shatashvili. Phys. Rev. E 55, 995 (1997). ამ ნაშრომებმა დიდი გამოხმაურება ჰპოვეს და, რეალურად, ბიძგი მისცეს მრავალ ახალ კვლევას. აქვე აღვნიშნავ, რომ ამავე პერიოდში დავიწყე მუშაობა ასტროფიზიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ამოცანაზე, კერძოდ, მზის ატმოსფეროში გაცხელების პრობლემაზე, რასაც არაერთი პუბლიკაცია მოჰყვა ამ მიმართულებით, როგორც გაცხელებაზე, ასევე დინების აჩქარება-ფორმირებაზე ასტროფიზიკურ ობიექტებში. ამ ნაშრომებიდან ასევე გამოვყოფ ჰიპოტეზას/მოდელს მზის ატმოსფეროში პირველადი გაცხელებისას Formation and Primary Heating of the Solar Corona - Theory and Simulation. S.M. Mahajan, R.Miklaszewski, K.I. Nikol’skaya & N.L. Shatashvili. Phys. Plasmas. 8, 1340 (2001) – შემოთავაზებულს ს. მაჰაჯანთან, კ. ნიკოლსკაიასთან (რუსეთი) და რ. მიკლაშევსკისთან (პოლონეთი) ერთად, რომელშიც შემოთავაზებულ იქნა იდეა პლაზმური დინებების საშუალებით მზეზე გაცხელების პროცესისა. ეს საკითხი ბოლოდროინდელი დაკვირვებებით აბსოლუტურად დამაჯერებელი გახდა. საინტერესოა, რომ იმ პერიოდში (1999-2001 წწ.) ამ სტატიების გამოქვეყნების გამო დიდი დაბრკოლებებიც კი შეგვხვდა, რადგანაც ჯერ კიდევ არ არსებობდა ამის დამადასტურებელი ასტროფიზიკური დაკვირვებები. ასე რომ, რეალურად, თეორიული წინასწარმეტყველება გამოგვივიდა!“, – განაცხადა პროფესორმა ნანა შათაშვილმა. შემდგომში ეს თეორია ქალბატონმა ნანამ ასტროფიზიკური დისკი-ჯეტის სტრუქტურის უნივერსალური მოდელის შემოთავაზებით განავითარა ზენშო იოშიდასთან (ტოკიო, იაპონია) ერთად, რაზეც დღესაც აგრძელებს მუშაობას.
რაც შეეხება თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში პედაგოგიურ მოღვაწეობას, ქალბატონი ნანა ამ მხრივ რამდენიმე ეტაპს გამოჰყოფს: „განსაკუთრებით საინტერესო იყო გაჭირვების წლებში მოღვაწეობა, როდესაც გაუსაძლის პირობებში გვიხდებოდა თსუ-ის პროფესურასა და სტუდენტებს კვლევა და სწავლა. ყველანი აქტიურად ვიყავით ჩართულნი სასწავლო და კვლევით პროცესებში. ასევე საინტერესო იყო განათლების სისტემაში რეფორმების გატარების წლები (2005-2008 წწ.), როდესაც წილად მხვდა იმ ჯგუფში მუშაობა, რომლებმაც თანამედროვე მოთხოვნების გათვალისწინებით განახორციელეს არსებული სასწავლო პროგრამების მოდერნიზაცია ფიზიკის დარგში“, – ამბობს პროფესორი ნანა შათაშვილი, რომელსაც მთელი თავისი პედაგოგიური და სამეცნიერო მოღვაწეობა თსუ-ში აქვს გატარებული: „ჩემი წარმოდგენით უნივერსიტეტის იმიჯს ქმნიან ის წარმატებული მეცნიერები და სტუდენტები, რომლებიც დღეს თსუ-ში მოღვაწეობენ და ასევე ისინიც, რომლებიც უცხოეთის წამყვან აკადემიურ და სამეცნიერო ცენტრებში მოღვაწეობენ. მეამაყება, რომ ამაში დიდი წილი ფიზიკოსებსაც მიუძღვით“, – აღნიშნა მან. როგორც მიწვეული პროფესორი და მკვლევარი, იგი სხვადასხვა დროს უცხოეთის წამყვან სამეცნიერო ცენტრებსა და სასწავლო დაწესებულებებში მუშაობდა, სადაც ჩართული იყო ყველა საუნივერსიტეტო თუ სამეცნიერო აქტივობაში, მათ შორის: ტოკიოს უნივერსიტეტში (The University Of Tokyo, იაპონია), ჩალმერსის ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტში (შვედეთი), აბდუს სალამის თეორიული ფიზიკის საერთაშორისო ცენტრში (Abdus Salam ICTP, ტრიესტი, იტალია), ალკალა დე ჰენაარესის უნივერსიტეტში (მადრიდი, ესპანეთი) და ბრიტანეთის კოლუმბიის უნივერსიტეტში (UBC, ვანკუვერი, კანადა).
ფიზიკოსი ნანა შათაშვილი 2009 წლიდან დღემდე არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის ფიზიკის დეპარტამენტის პროფესორი, ხოლო 2013 წლიდან ამავე დეპარტამენტის ასტროფიზიკის კათედრის გამგე. 2014 წლიდან არის საქართველოს განათლების განვითარების ეროვნული ცენტრის „ავტორიზაციისა და აკრედიტაციის სტანდარტების შემუშავების“ ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა სამუშაო ჯგუფის კოორდინატორი. მიღებული აქვს სხვადასხვა ჯილდო და სამეცნიერო პრემია. 
პროფესორი ნანა შათაშვილი 63 სამეცნიერო პუბლიკაციის ავტორია, მათ შორის მისი 40-მდე პუბლიკაცია გამოქვეყნებულია მაღალი იმპაქტ-ფაქტორის მქონე საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალებში. არის არაერთი საერთაშორისო კონფერენციისა და თანამშრომლობის პროექტის თანაორგანიზატორი, ასევე მიწვეული რეფერი სხვადასხვა მაღალი იმპაქტ-ფაქტორის მქონე სამეცნიერო ჟურნალისა. Pპროფესორი ნანა შათაშვილი საქართველოს ფიზიკოსთა საზოგადოების წევრი და თბილისის ებრაული სახლის ერთ-ერთი დამფუძნებელია.

ვრცლად

ახალგაზრდა უნივერსიტეტელი მკვლევრები

თინათინ მაჭარაშვილი

თინათინ მაჭარაშვილი ქ. მონპელიეს პოლ ვალერის სახელობის უნივერსიტეტისა და ქ. თბილისის ილია ჭავჭავაძის უნივერსიტეტის ერთობლივი ფაკულტეტის, ფრანგული ენის ფილოლოგიის სტუდენტი 2000 წელს გახდა. იმავე წელს ქ. სტრასბურგის რობერ შუმანის სახელობის უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტის მაგისტრატურაზე, ტელეჟურნალისტიკის განხრით, ჩაირიცხა. 
„საფრანგეთში სწავლის პერიოდში შევიძინე დიდი გამოცდილება, რადგან სამაგისტრო პროგრამა მოიცავდა სამი სახის სტაჟირებას: ადგილობრივ ბეჭდვით მედიაში, ადგილობრივ სატელევიზიო მაუწყებლობაში, ერთთვიან სტაჟირებას საზღვარგარეთ. 2004-2006 წლებში პრაქტიკანტი გახლდით საფრანგეთის სამ წამყვან ტელევიზიაში: TF1, France 2, France 3 Alsace; ბეჭდვით მედიას რაც შეეხება, საზაფხულო არდადეგების პერიოდში გაზეთ „24 საათში“ ვიყავი სტაჟირებაზე, ხოლო სტრასბურგში ორი წლის განმავლობაში სტატიებს ვბეჭდავდი ორ სტუდენტურ გაზეთში „News d’Ille“, „Notre Cité“, ასევე მქონდა ბედნიერება გავცნობოდი ევროპარლამენტის პრესსამსახურის მუშაობას. რაც შეეხება საზღვარგარეთ სტაჟირებას, 2006 წლის მაისში გახლდით შანხაიში, სადაც ჩემს ჯგუფელებთან ერთად გადავიღე დოკუმენტური ფილმი „Ventre de Shanghai“, რომლის სიუჟეტი გახლდათ – თუ როგორ იკვებებოდა 20 მილიონიანი ქალაქი. ამჟამად, როგორც ფრანგული ენის ფილოლოგი, ვმუშაობ „ევროპულ სკოლაში“, ხოლო როგორც ჟურნალისტი – სადისერტაციო ნაშრომზე“, – განაცხადა თინათინ მაჭარაშვილმა. 
თინათინ მაჭარაშვილი ამჟამად ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის მასობრივი კომუნიკაციის მიმართულების დოქტორანტია. მისი სადისერტაციო ნაშრომი „ინფორმაციის ვიზუალიზების ტენდენცია თანამედროვე ქართულ ბეჭდვით მედიაში – 2012-2014 წლების გამოცდილება“ წარდგენილია სადისერტაციო საბჭოში განსახილველად. 
„სამეცნიერო ხელმძღვანელი გახლავთ ასოცირებული პროფესორი მანანა შამილიშვილი. მინდა ვისარგებლო შემთხვევით და მას დიდი მადლობა გადავუხადო, რადგან ფასდაუდებელი დახმარება გამიწია კვლევის სწორად წარმართვასა და ტექსტზე მუშაობისას. სადისერტაციო ნაშრომში განხილულია თანამედროვე ქართულ ბეჭდვით მედიაში ინფორმაციის ვიზუალიზების ხერხები და მათი სემიოტიკური ანალიზი, რამაც მოგვცა საფუძველი – დაგვესკვნა, რომ თანამედროვე ბეჭდვითი მედიის სულ უფრო მოჭარბებული სიტყვიერ-ვიზუალური ხასიათიდან გამომდინარე, ვერბალური ნაწილის შემცირება ვიზუალურის ხარჯზე არათუ ამცირებს ან ინარჩუნებს, პირიქით, აფართოებს კიდეც საინფორმაციო ველს, ხოლო მასში გადმოცემული იმპლიცისტური ინფორმაცია ზრდის რეციპიენტზე ფარული ზემოქმედების ხარისხს“, – აღნიშნა დოქტორანტმა. 
თინათინ მაჭარაშვილი რამდენიმე სამეცნიერო სტატიის ავტორია. რაც შეეხება სამომავლო გეგმებს, თინათინ მაჭარაშვილი კვლევებისა და აკადემიური საქმიანობის გაგრძელებას გეგმავს. 
„ძალიან მომწონს კვლევის პროცესი, ამიტომ ვფიქრობ, ამ კუთხით გავაგრძელებ მუშაობას და, ასევე, პარალელურად წავიკითხავ ლექციებს, რათა შეძენილი ცოდნა და გამოცდილება გავუზიარო სტუდენტებს“, – გვითხრა სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დოქტორანტმა.


გიორგი ჩაკვეტაძე

გიორგი ჩაკვეტაძე იურიდიული ფაკულტეტის დეკანის აპარატის უფროსი სპეციალისტი, ფაკულტეტის ასისტენტი და დოქტორანტურის სასწავლო საფეხურის სტუდენტია. კვლევას სისხლის სამართლის მიმართულებით აწარმოებს. აკადემიური აქტივობა 2013 წლიდან დაიწყო – სულხან საბას სასწავლო უნივერსიტეტში კითხულობდა „კაზუსის ამოხსნის მეთოდიკას სისხლის სამართალში“, იყო მოწვეული ლექტორი შინაგან საქმეთა სამინისტროს პოლიციის აკადემიაში, ასევე 2016 წლამდე მოწვეული ლექტორი იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. ამ დროისთვის ფაკულტეტის ასისტენტია და სასემინარო ჯგუფებს ხელმძღვანელობს.

„ჩემი სადოქტორო ნაშრომის ხელმძღვანელი პროფესორი მერაბ ტურავა გახლავთ. რაც შეეხება თემატიკას, ეხება სუბიექტური შერაცხვის პრობლემას. დამნაშავე დანაშაულის ჩადენისას მოქმედებს განზრახვით ან გაუფრთხილებლობით. ჩემი კვლევის ობიექტი სწორედ ის არის, რომ სუბიექტური მხარის ზუსტი დადგენა მოხდეს სამართალგამოყენების პროცესში, რაც დანაშაულის სწორი კვალიფიკაციის საფუძველი უნდა იყოს სისხლის სამართლაში. ყოველივე კი კონკრეტულ დანაშაულთან მიმართებაში იყოფა და სჭირდება თავისი სუბიექტური შერაცხვა. აღნიშნული საკითხი განსხვავებულად არის მოწესრიგებული რომანულ-გერმანული სამართლის სისტემაში, ანგლო-ამერიკული სამართლის ქვეყნებში და, აგრეთვე, საინტერესოა საერთაშორისო სამართლის მიხედვით სუბიექტური შერაცხვის პრობლემატიკის კვლევა. შესაბამისად, ზუსტად ზემოთქმული მიმართულებებით ვმუშაობ დასახელებული საკითხის შედარებით-სამართლებრივ ანალიზზე. ამ კუთხით ნამდვილად ვერ შევხვდებით ბევრ კვლევას ქართულ სისხლის სამართლებრივ სივრცეში, ამიტომაც ჩემი მიზანია – რაც შეიძლება სიღრმისეულად და ფართოდ მიმოვიხილო ჩემი დისერტაციით განსახილველი საკითხები. სამართალი „ცოცხალი არსებაა“, მუდმივად საჭიროებს სრულყოფას. დისერტაციის თემა პროფესორ მერაბ ტურავასთან ერთად შევარჩიე და ვეცადეთ, რაც შეიძლება ნოვაციური ყოფილიყო.
გასულ წელს, „ერასმუს+“-ის გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში, კვლევითი ვიზიტით ვიმყოფებოდი ესპანეთში – ლა კორუნას უნივერსიტეტში. ნაშრომის ფუნდამენტური ნაწილი მზად მაქვს. მიმდინარე წელს ისევ ვგეგმავ გაცვლით პროგრამაში მონაწილეობის მიღებას“, – განაცხადა გიორგი ჩაკვეტაძემ.
იგი აკადემიურ საქმიანობასთან ერთად პრაქტიკული მუშაობის დაწყებასაც გეგმავს, რაც უშუალოდ დაკავშირებული იქნება მის პროფესიასთან, თუმცა, ეს მოხდება მას შემდეგ, რაც დისერტაციას დაასრულებს.


მანონი კურტანიძე

კიდევ ერთი დოქტორანტი – მანონი კურტანიძე – ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტიდან წარმატებულია საერთაშორისო რეცენზირებად ჟურნალებში სამეცნიერო სტატიების გამოქვეყნების კუთხით. იგი უკვე 5 სამეცნიერო სტატიის ავტორია, რომელიც მაღალი რეიტინგის მქონე სამეცნიერო ჟურნალებში დაიბეჭდა. მანონი კურტანიძე კოლოიდური ქიმიის მიმართულებით მუშაობს. მისი ნაშრომი შებრუნებული მიკროემულსიების მიკროგარემოს კვლევას ეხება. მისი სამეცნიერო ხელმძღვანელია პროფესორი მარინე რუხაძე. 

„ზოგადად მიკროემულსიების საფუძველია ზედაპირულად აქტიური ნივთიერებები, რომელთა ყველაზე ცნობილი და გავრცელებული გამოყენება უკავშირდება საყოფაცხოვრებო პროცესს, კერძოდ, ისინი გამოიყენება, როგორც სარეცხი საშუალებები. მათ ასევე დიდი გამოყენება ჰპოვეს სამედიცინო სფეროში. მათი სტრუქტურის მსგავსების გამო მიკროემულსიები ბიოლოგიური მემბრანების საუკეთესო ხელოვნური მოდელებია. შებრუნებული მიკროემულსიების გულში ჩაჭერილი წყლის სტრუქტურა კარგად იმეორებს ბიოლოგიური უჯრედის შიგაწყლის, ანუ ბიოლოგიური წყლის სტრუქტურას. სწორედ აქედან გამომდინარე, მიკროემულსიების კვლევა, დღესდღეობით, აქტუალურია. მიკროემულსიების გამოყენების კიდევ ერთი საინტერესო სფეროა მათი გამოყენება, როგორც წამლების გადამტანებისა (ტრანსპორტიორები) ადამიანის ორგანიზმში. ჩვენს ჯგუფს შებრუნებული მიკროემულსიების მიკროგარემოს კვლევა გვაინტერესებს, ანუ მიკროგარემოში სხვადასხვა მინერალური და ორგანული ნივთიერებების მოხვედრა რა ცვლილებებს იწვევს და რა გავლენას ახდენს მიკროემულსიის სტრუქტურაზე. ჩვენი კვლევა უფრო ფუნდამენტური ხასიათისაა და შედეგების გამოყენება სასარგებლო იქნება ნანო ზომის ღრმულებში ჩაჭერილი წყლის, კერძოდ, ბიომემბრანული სტრუქტურების კვლევის სფეროში. თუმცა, ამ კვლევამ, მომავალში, შესაძლებელია, გამოყენებითი ხასიათიც შეიძინოს. ამჟამად მაქვს საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციებში მონაწილეობის და სამეცნიერო სტატიების გამოქვეყნების შემოთავაზებები. საზღვარგარეთ პოსტ-დოქტორანტურაში ვგეგმავ კვლევის გაგრძელებას, თუმცა, კონკრეტულად – სად, ამას დოქტორანტურის დასრულების შემდეგ გადავწყვეტ“, – განაცხადა მანონი კურტანიძემ.
რაც შეეხება თსუ-ში არსებულ კვლევით გარემოს, მანონი კურტანიძე, საკუთარი გამოცდილებიდან გამომდინარე, ამბობს: „რასაკვირველია, სრულყოფილი და თანამედროვე სტანდარტების კვლევების ჩასატარებლად ჩემს სფეროში, კერძოდ, კოლოიდების სფეროში, შესაძლებლობები გარკვეულწილად შეზღუდულია, ძირითადად, ინსტრუმენტული აღჭურვილობის გამო, თუმცა არსებული მეთოდებით კვლევების ჩატარება, შედეგების გამოქვეყნება და წარმატების მიღწევა მაინც შესაძლებელია.


ქეთი ცომაია

ქეთი ცომაია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის სტრუქტურირებული სადოქტორო პროგრამის – „ტრანსლაციური ბიო-მედიცინა (მიმართულება ჰეპატოლოგია)“ დოქტორანტია. წელს იგი თსუ-ის მორფოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომლად აირჩიეს. მისი სადისერტაციო ნაშრომი ღვიძლის რეგენერაციის ეფექტური გზების ძიებას ეხება.
„ჩემი სამეცნიერო მუშაობა ითვლის ორ წელს. თავდაპირველად გადაწყვეტილი მქონდა მემუშავა ძუძუს კიბოს პრობლემატიკაზე, თუმცა მორფოლოგიის ინსტიტუტთან აქტიური თანამშრომლობის შემდეგ დავინტერესდი ღვიძლის რეგენერაციის პროცესებით და ამ პროცესში ღეროვანი უჯრედების როლით.
ვთანამშრომლობდი პროფესორ დიმიტრი კორძაიასთან ზემოხსენებული სადოქტორო პროგრამის მომზადების პროცესში, ასევე ვმონაწილეობდი სტუდენტებისთვის ისეთი სილაბუსების შექმნაში, როგორიცაა „აკადემიური წერა“ და „სამეცნიერო კვლევის უნარ-ჩვევები“. ამჟამად ვმუშაობ ექსპერიმენტულ კვლევაში, რომელიც ითვალისწინებს ღვიძლის რეგენერაციის გაუმჯობესების ეფექტური გზების ძიებას. კერძოდ, ჩემი სადოქტორო ნაშრომი შეეხება ღვიძლის რეგენერაციის საკითხს ღეროვანი უჯრედების ინექციის ფონზე და მის გარეშე. დღეს დონორთა რიცხვის სიმცირის გამო ღვიძლის ტრანსპლანტაციის საკითხი მწვავედ დგას და, ამასთანავე, მომავალი ღვიძლის რეგენერაციის აქსელერაციასა და ხელოვნური ბიო-ღვიძლის შექმნას უნდა ეკუთვნოდეს. შესაბამისად, ვფიქრობ, ჩვენ მიერ განხორციელებულმა კვლევებმა შესაძლოა თავისი მოკრძალებული წვლილი შეიტანოს ღვიძლის პათოლოგიების არსის უკეთ და უფრო სიღრმისეულად შემეცნებაში. ასევე, ვფიქრობ, კვლევის შედეგები ხელს შეუწყობს თანამედროვე ფუნდამენტური და რეგენერაციული ჰეპატოლოგიის გამოწვევებზე პასუხის გაცემას, არსებული სამკურნალო თუ პრევენციული მეთოდების გაუმჯობესებას და ახალი კლინიკური მიდგომების განვითარებას“, – განაცხადა ქეთი ცომაიამ. 
ქეთი ცომაია 7 სამეცნიერო სტატიის ავტორია. მისმა მოხსენებამ პროფესორ დიმიტრი კორძაიასთან ერთად, როგორც საუკეთესო მოხსენებამ, ORPHEUS-ის მე-12 საერთაშორისო კონფერენციაზე სპეციალური პრიზი დაიმსახურა (2017 წ.). ახალგაზრდა მკვლევარი ასევე აქტიურად იყო ჩართული თსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტისა და ექიმთა ასოციაციის მიერ დაფუძნებული საერთაშორისო ინგლისურენოვანი „peer reviewed“ ციფრული ჟურნალის – „Translational and Clinical Medicine - Georgian Medical Journal“ პროგრამული უზრუნველყოფის შექმნაში. იგი დღეს ამ ჟურნალის ტექნიკური რედაქტორის ფუნქციებსაც ითავსებს.

ვრცლად

ვინ ქმნის დღეს უნივერსიტეტის იმიჯს

რუბრიკა – სახე(ლ)ები უნივერსიტეტის გაზეთში პერიოდულად წარმოგიდგენთ იმ მეცნიერებს, რომელთა საქმეებიც უნივერსიტეტს საქვეყნოდ და მის ფარგლებს გარეთაც წარმოაჩენს. ამჯერად ჩვენ მხოლოდ გარკვეულ ნაწილს ვეხებით.

პროფესორ ირაკლი იმედაძის სახელმძღვანელოს – „XX საუკუნის ფსიქოლოგიის ძირითადი მიმდინარეობები“ – დიმიტრი უზნაძის სახელობის პრემია მიენიჭა

საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტის ირაკლი იმედაძის სახელმძღვანელოზე: „ფსიქოლოგიის ისტორია: ანტიკური ხანიდან ჩვენ დრომდე“ (თბილისი, „მწიგნობარი“, 2014 წ.) დიდი მოთხოვნაა. ამდენად, წელს მისი მეორე გამოცემა გამოვიდა. ნაშრომი განკუთვნილია მკითხველთა ფართო წრისთვის. ამ წიგნით ინტერესდებიან არა მარტო ფსიქოლოგები, არამედ მომიჯნავე პროფესიის სპეციალისტებიც. როგორც ავტორი აღნიშნავს: „წიგნი გამორჩეულია თავისი სისრულით – მასში განხილულია მეცნიერების და, კერძოდ, ფსიქოლოგიის მეთოდოლოგიის ძირითადი საკითხები. იგი შეიცავს მსოფლიო ფსიქოლოგიის ყველა უმთავრესი თეორიული სისტემის თუ მიმდინარეობის ანალიზს. ეს ანალიზი და შეფასებები ყველგან განწყობის ზოგადფსიქოლოგიური კონცეფციის პოზიციიდან კეთდება. წიგნში განხილულია საკუთრივ უზნაძის სკოლის მონაპოვარიც, ისევე, როგორც ქართული ფსიქოლოგიური აზრის უფრო ადრინდელი ნიმუშები. ამით გამოირჩევა იგი ფსიქოლოგიის ისტორიის უცხოური სახელმძღვანელოებისგან. წიგნი მოიცავს როგორც „ძველ“, ისე „ახალ“ ისტორიას. ამიტომ მის საფუძველზე უნივერსიტეტში იკითხება ორი ფუნდამენტური კურსი – „ფსიქოლოგიის ისტორია“ და „ფსიქოლოგიის თანამედროვე მიმდინარეობები“, – აღნიშნავს ფსიქოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი ირაკლი იმედაძე, რომელიც ჰუმანიტარულ, განათლების და ფილოსოფიის დარგობრივი აკადემიების წევრი და საქართველოს ფსიქოლოგთა საზოგადოების პრეზიდენტია. ბატონი ირაკლი წლების განმავლობაში მუშაობდა დ. უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტში წამყვან პოზიციებზე, ხოლო 2006-2012 წლებში ამავე ინსტიტუტის დირექტორი იყო. 

პროფესორ ირაკლი იმედაძის სამეცნიერო კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: ფსიქოლოგიის ისტორია და მეთოდოლოგია, ზოგადი და პიროვნების ფსიქოლოგია, განვითარების და განათლების ფსიქოლოგია, განწყობის ფსიქოლოგია. იგი ავტორი და თანაავტორია 140-მდე სამეცნიერო პუბლიკაციისა, მათ შორის, 8 წიგნის. იგი ოთხი ათეული წლის განმავლობაში კითხულობს ლექციებს თბილისის სხვადასხვა უნივერსიტეტებში. 
თანამედროვე ფსიქოლოგიის პრობლემატიკა ბევრად უფრო ფართოდ არის წარმოდგენილი ირაკლი იმედაძის წიგნში „XX საუკუნის ფსიქოლოგიის ძირითადი მიმდინარეობები“, რომელმაც 2005 წელს მოიპოვა დიმიტრი უზნაძის სახელობის სახელმწიფო პრემია. 
აღსანიშნავია ავტორის კიდევ ერთი სახელმძღვანელო: „ფსიქოლოგიის საფუძვლები“ (თბილისი, „მწიგნობარი“, 2011 წ.). ეს არის შესავალი კურსი ფსიქოლოგიაში, რომელშიც განხილულია ზოგადი ფსიქოლოგიის ყველა ძირითადი თემა: ფსიქიკური პროცესები; ცნობიერების, არაცნობიერის, პიროვნებისა და ქცევის კატეგორიები; ფსიქიკური ცხოვრების ფილოგენეტური და ონტოგენეტური განვითარების პრობლემატიკა; სოციალური ფსიქოლოგიის საკითხები; ფსიქიკური აშლილობებისა და მათი ფსიქოლოგიური მკურნალობის ძირითადი ასპექტები. როგორც ექსპერტები აღნიშნავენ, „თავისი სტრუქტურითა და შინაარსით სახელმძღვანელო მაქსიმალურად უახლოვდება თანამედროვე დასავლურ სტანდარტებს, ამასთან ინარჩუნებს ქართული ფსიქოლოგიური სკოლისთვის დამახასიათებელ ტრადიციებს. ამ სახელმძღვანელოზე დიდი მოთხოვნაა, რადგანაც ის გამოიყენება თითქმის ყველა უმაღლეს სასწავლებელში, სადაც კი ფსიქოლოგიას ასწავლიან. წიგნი უკვე ხუთჯერ გამოიცა და მზადდება ახალი გამოცემაც“.


შოთა სამსონია: „ჩემი აკადემიკოსად არჩევა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამსახურებაა“

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორს, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოს შოთა სამსონიას თავისი მეცნიერული მემკვიდრეობიდან რომელიმე ნაშრომის გამოყოფა უჭირს, თუმცა ასახელებს იმ მიმოხილვით სტატიებს, რომლებშიც ციტირებულია მისი ნაშრომები თანაავტორებთან ერთად: Samsoniya Sh.A., Targamadze N.L., Suvorov N.N. The chemistry of pyrroloindoles. Russian Chemical Reviews, 1994, 63, #10, pp.815-832 da Samsoniya Sh.A., Trapaidze M.V. The chemistry of indoloindoles. Russian Chemical Reviews, 2007, v. 76, #4, pp.313-326.

აკადემიკოსის სამეცნიერო ინტერესების სფეროა: ახალი ჰეტეროციკლური სისტემების, ბისსპირონაერთების, ადამანტილბენზიმიდაზოლებისა და დიპეპტიდების სინთეზი და კვლევა. მისი სამეცნიერო და პედაგოგიური მოღვაწეობა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს უკავშირდება.
„უნივერსიტეტის გარდა არსად მიმუშავია. მხოლოდ 1995-2010 წლებში ვიყავი პარალელურად „საქპატენტის“ მეცნიერ-კონსულტანტი. უნივერსიტეტში მუშაობა 1967 წლიდან დავიწყე. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტის ილია გვერდწითელის გარდაცვალების (1978 წ.) შემდეგ ორგანული ქიმიის კათედრის გამგე გავხდი. მას შემდეგ 40 წელი გავიდა. გარდა აღნიშნულისა, ქიმიის დეპარტამენტსაც ვხელმძღვანელობ. 
20 წელიწადი „ორგანული ქიმიის“ სახელმძღვანელოს შექმნაზე ვმუშაობდით. ცალკეული ნაწილები ბროშურებისა და წიგნების სახით გამოვაქვეყნეთ, ხოლო 2017 წელს გამოვიდა ორგანული ქიმიის სახელმძღვანელო თანაავტორებთან ერთად, რომელშიც ქიმიური რეაქციები სქემებში მოვათავსეთ. 
უნივერსიტეტმა ბევრი რამ მომცა. მის კედლებში გავიზარდე, აქ მივიღე ქიმიკოსის პროფესია, პედაგოგიური და სამეცნიერო გამოცდილება. აღსანიშნავია ის, რომ საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მიერ ჩემი აკადემიკოსად არჩევა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამსახურებაა“, – აღნიშნავს ბატონი შოთა სამსონია, რომელიც თვლის, რომ უნივერსიტეტის იმიჯს მისი თანამშრომლები ქმნიან: „უნივერსიტეტის თანამშრომელს უნდა უყვარდეს სტუდენტი და პირიქით. უნივერსიტეტის იმიჯს ქმნიან ის თანამშრომლები, რომლებიც კარგი პედაგოგები არიან, უყვართ სტუდენტი და პარალელურად ავითარებენ მეცნიერების იმ დარგს, რომელსაც ემსახურებიან“.
აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ბაკალავრის თამარ დოროშენკოს სადიპლომო ნაშრომი, რომლის ხელმძღვანელები იყვნენ პროფესორები: შოთა სამსონია და იოსებ ჩიკვაიძე, გამოქვეყნდა გერმანიაში: „Bisindole Derivatives. Synthesis of bis(1H-Indol-5-yl)methane new derivatives“. Lambert Academic Publishing, Saarbruecken. Printed in the U.S.A., 2011, 61 pp.
ბატონი შოთას ოჯახში ყველა ქიმიკოსია. დედა ელენე ცქიტიშვილი და მამა ავთანდილ სამსონიაც ქიმიკოსები იყვნენ. ორი შვილი: ავთანდილი და ნინო სამსონიაც ქიმიის მეცნიერებათა კანდიდატები არიან.


მას სიამოვნებას ჰგვრის დასაბუთებული პასუხების გაცემა ქართული კულტურის „ქურდებისთვის“

„ბედმა მარგუნა, რომ ორი შესანიშნავი მეცნიერ-ეთნოლოგის – აკადემიკოს გიორგი ჩიტაიას და პროფესორ მიხელ გეგეშიძის მოწაფე ვყოფილიყავი, რომლებიც არა მხოლოდ მეცნიერებას, არამედ სამშობლოს სიყვარულსაც გვასწავლიდნენ. ძნელია საკუთარ სამეცნიერო შემოქმედებაზე საუბარი. დღეისათვის 304 პუბლიკაციის ავტორი ვარ, რომელთაგან 43 წიგნია (მათ შორის 8 საუნივერსიტეტო სახელმძღვანელო). ჩემი ნაშრომებიდან ოთხს გამოვყოფ, ესენია: „ქართულ-ოსური ურთიერთობები და ოსთა საქართველოში მიგრაცია“, წიგნები „ქართული გვარების შესახებ“, ჩემი ხელმძღვანელობით მომზადებული სქელტანიანი წიგნი „საქართველოს ეთნოგრაფია/ეთნოლოგია“ და „საქართველოს ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მხარეები“. ეთნოგრაფიულ მასალებთან ერთად, მაქვს ბევრი საარქივო მასალაც, განსაკუთრებით, ქართული გვარების შესახებ (18 ათასი ბარათი). იმედია, რომ ქართული გვარების ისტორიის 5-6 ტომს დავუტოვებ ჩემს ქვეყანას.
ეთნოლოგობამ ძალიან ბევრი რამ მომცა, პირველ რიგში ის, რომ შემოვიარე თითქმის მთელი საქართველო. ყველაზე მთავარი ამ ეთნოგრაფიულ ექსპედიციებში ის იყო, რომ ვხვდებოდი და ვეცნობოდი ქართველ გლეხ-ინტელექტუალებს. ვცდილობ, საველე-საექსპედიციო მუშაობისას ჩემს სტუდენტებს საქართველოს სხვადასხვა მხარეში მცხოვრები გლეხები გავაცნო, რომელთა წინაპრებმაც შექმნეს მდიდარი ქართული ეთნიკურ-გლეხურ-ხალხური კულტურა. როგორც ქართველისა და მეცნიერისათვის, ჩემთვის დაუვიწყარია თანამედროვე თურქეთში (როგორც ტაო-კლარჯეთში, ისე მარმარილოსა და შავი ზღვის რეგიონებში) მცხოვრებ ქართულ სოფლებში საველე-საექსპედიციო საქმიანობა. ჩემი ახალგაზრდობის დროს ხომ ვერც კი წარმოვიდგენდით – როგორ ცხოვრობდნენ საზღვრის იქით მცხოვრები ქართველები. ის წიგნიც, რომელიც თურქეთელი ქართველების შესახებ დავწერე, ჩემი ერთ-ერთი საყვარელი ნაშრომია” – ამბობს როლანდ თოფჩიშვილი.

მას სიამოვნებას ჰგვრის დასაბუთებული პასუხების გაცემა ქართული კულტურის „ქურდებისთვის“. მოგეხსენებათ, რომ ბოლო დროს კვებითი კულტურის ნიმუშს – სულგუნს და ქართულ სამოსს – ჩოხა-ახალუხს მეზობლებმა დაადგეს თვალი. ის, რომ ერთიც და მეორეც მხოლოდ ქართველთა შექმნილია, ამის თაობაზე ისტორიული მტკიცებულებები სწორედ როლანდ თოფჩიშვილმა შეადგინა. მცირე მოცულობის სამენოვანი წიგნი სულუგუნის შესახებ უკვე დაბეჭდილია, ხოლო ჩოხა-ახალუხის შესახებ წიგნს ოთხ ენაზე (ქართულად, ინგლისურად, თურქულად და რუსულად) წელს იხილავს მკითხველი. 

„საქართველოს სხვადასხვა მხარეში საექსპედიციო საქმიანობით უშუალოდ ვხედავ ქვეყნის წინაშე მდგარ პრობლემებს და, სამწუხაროა, რომ ეთნოლოგიურ მეცნიერებას ხელისუფლება არ იყენებს. ყველაზე მთავარი და გულსატკენი კი ისაა, რომ ქვეყანა დემოგრაფიულ კრიზისშია და ეს კრიზისი უფრო ღრმავდება“, – აღნიშნავს როლანდ თოფჩიშვილი.


ელგუჯა მექვაბიშვილი: „ცოდნა, გამოცდილება, სახელი, პატივი და მეგობრები – აი, რა მომცა უნივერსიტემა!“

„როგორც დედისთვისაა რთული შვილებისგან რომელიმეს გამორჩევა, მეცნიერსაც გაუჭირდება იმის თქმა – თავის რომელ საავტორო ნაშრომს ანიჭებს უპირატესობას“, – ამბობს ეკონომისტი, პროფესორი ელგუჯა მექვაბიშვილი და საეტაპო მნიშვნელობის მქონე ნაშრომად 2009 წელს გამოცემულ მონოგრაფიას – „ეკონომიკის გლობალიზაცია: მიმართულებები, გამოწვევები, პერსპექტივები“ ასახელებს. 

„მიუხედავად იმისა, რომ ნაშრომის გამოსვლიდან თითქმის 10 წელი გავიდა, მასში ჩამოყალიბებული ბევრი მოსაზრება და დებულება დღესაც აქტუალურია. პრობლემის კვლევის გაგრძელების სახით გადაწყვეტილი მაქვს, მიმდინარე წელს, მონოგრაფიის – „გლობალიზაციის ეპოქის ფინანსურ-ეკონომიკური კრიზისები და საქართველოს ეკონომიკა" გამოცემა, რომელშიაც 2007-2009 წლების გლობალური ფინანსური კრიზისის გამოცდილების საფუძველზე ბევრი საკითხი დაკონკრეტდება, განსაკუთრებით, საქართველოს ეკონომიკის ფუნქციონირება-განვითარების თვალსაზრისით“, – აღნიშნავს პროფესორი ელგუჯა მექვაბიშვილი.
ბატონი ელგუჯა უკვე 30 წელია, რაც თსუ-ში მოღვაწეობს. იგი განსაკუთრებით 90-იან წლებს გამოყოფს: „ეს იყო რთული დრო მწვავე პრობლემებით, წინააღმდეგობებით აღსავსე, მაგრამ ამასთანავე ეგზისტენციალური ხასიათის მქონე. პოსტ-კომუნისტური ტრანსფორმაცია, პირველ რიგში, მეცნიერებისა და განათლების სფეროებს შეეხო და ჩვენს წინაშე ეპოქალური მნიშვნელობის ამოცანები დააყენა. მათგან ყველაზე რთული პროფესორებისა და სტუდენტების მენტალიტეტის შეცვლა აღმოჩნდა, თუმცა გარკვეული რევოლუციური გარდაქმნების შედეგად პროცესები, ძირითადად, სწორი მიმართულებით წარიმართა. 
ჩემი ცხოვრების უდიდესი ნაწილი უნივერსიტეტთანაა დაკავშირებული. უნივერსიტეტმა მომცა ყველაფერი, რაც გამაჩნია: ცოდნა, გამოცდილება, სახელი, მეგობრები. ჩემი ოჯახის შექმნაც უნივერსიტეტს უკავშირდება“. იგი თვლის, რომ დღეს უნივერსიტეტის იმიჯს, პირველ რიგში, მისი პროფესორ-მასწავლებლები ქმნიან, რომლებიც დიდი მონდომებით, პასუხისმგებლობით, პროფესიონალიზმით აკეთებენ თავიანთ საქმეს. „მაღალი იმიჯის შემქმნელია უნივერსიტეტის მოწინავე სტუდენტობა, რომელიც საზოგადოებრივი პროგრესის ავანგარდში დგას. სულ ახლახან, ისრაელში ბენ-გურიონის უნივერსიტეტში სტუდენტებისა და პროფესორებისაგან დაკომპლექტებული ჯგუფის ვიზიტის დროს, სიმპოზიუმზე ჩვენი უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის სტუდენტებმა შთამბეჭდავი პრეზენტაციები წარმოადგინეს ინგლისურ ენაზე. მასპინძლებს ისე მოეწონათ ჩვენი სტუდენტები, რომ ექვსთვიანი სტაჟირების გავლა შესთავაზეს საუკეთესო პირობებით. სწორედ ასეთი ახალგაზრდები ქმნიან უნივერსიტეტის სახეს, როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე მის ფარგლებს გარეთ, რაც ყველაზე სასიხარულო და მისასალმებელია,” – აცხადებს პროფესორი ელგუჯა მექვაბიშვილი.

თამარ დადიანი, შურთხია ბეროშვილი

ვრცლად