წიგნის თარო

„AVE, EVA!“ – დათო მაღრაძის წიგნის პრეზენტაცია

„ჩემი ახალი პოეტური კრებულის წარსადგენად უნივერსიტეტი შევარჩიე, რადგან მშობლიურ გარემოში ყოველთვის უკეთესად ვგრძნობ თავს“, – ასე მიმართა პოეტმა დათო მაღრაძემ თსუ-ის მუზეუმში შეკრებილ საზოგადოებას, სადაც მისი ახალი წიგნის „AVE, EVA!”-ს პრეზენტაცია გაიმართა. ღონისძიებას თსუ-ის სტუდენტები, პროფესორები, მოწვეული სტუმრები დაესწრნენ.

„დათო მაღრაძე გამორჩეული უნივერსიტეტელია და ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ დღეს უკვე ცნობილი პოეტი სწორედ ამ კედლებში წარადგენს თავის კრებულს, რომელშიც ბოლოს შექმნილი პოეზიის ნიმუშებია თავმოყრილი. ჩვენთვის მნიშვნელოვანი ფაქტია აგრეთვე ის, რომ ღონისძიებას ესწრება გერმანელი ქართველოლოგი გერტ რობერტ გრიუნერტი, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა ქართული ლიტერატურის, პოეზიის პოპულარიზაციის საქმეში. სწორედ ამ დამსახურების გამო უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობამ გადაწყვიტა, რომ იგი დააჯილდოვოს უნივერსიტეტის მედლით“, – განაცხადა თსუ-ის ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელმა ზურაბ გაიპარაშვილმა.

აღსანიშნავია, რომ გერტ რობერტ გრიუნერტმა ნინო პოპიაშვილთან ერთად გერმანულ ენაზე თარგმნა დათო მაღრაძის ლექსები და პოემა, რომლის შესახებ ვრცლად ისაუბრეს მთარგმნელებმა და მკითხველს გერმანული თარგმანები გააცნეს. პოეტის ახალი კრებულის შესახებ რეცენზია წარმოადგინა პროფესორმა პაატა ჩხეიძემ, თავად პოეტმა კი დამსწრე საზოგადოებას და უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობას მადლობა გადაუხადა მოწვევისათვის და თავისი ლექსები წაიკითხა. 

„მოდა ყოველთვის დროს ექვემდებარება, ჩაივლის იგი პოდიუმების ბილიკით და ნამდვილი ხელოვნება დარჩება. სამწუხაროდ, დღეს ეს ფასეულობები, სულიერების თვალსაზრისით, აღრეულია და, შეიძლება ითქვას, რომ დაცემის ეპოქაა – ყველა ასპარეზზე თავისი ფსევდო-წარმონაქმნი აქვს. ამ ქაოსში შესაძლოა ადვილად დაიბნეს ადამიანი და ვერ გამოარჩიოს ნამდვილი არანამდვილისაგან, გულწრფელობა – პათეტიკისაგან. ქართველი კაცი თავისი წესიერებით აგრძელებს თავის წუთისოფელს, ალბათ ეძებს თავის სულიერ ნავსაყუდელს, სულიერ კუნძულებს... შეიძლება გამოსავალს ვერ ვთავაზობთ, მაგრამ, ყოველ შემთხვევაში, ამ ახალი წლის მოსვლასთან დაკავშირებით ვისურვებდი – ჩვენი საზოგადოების ნაწილი მაინც გამორკვეულიყოს ამ დიდი ქაოსიდან, რომელიც შემოგვთავაზა ეპოქამ. თუ ამ გზაზე ჩემ მოკრძალებულ წვლილს შევიტან, ბედნიერი ვიქნები. მინდა, მადლობა გადავუხადო აქ დამსწრე საზოგადოებას, მადლობა მთარგმნელებს, ბატონ გერტს და ნინო პოპიაშვილს, მადლობა უნივერსიტეტს“, – განაცხადა დათო მაღრაძემ წიგნის პრეზენტაციაზე.

ვრცლად

პირველი ქართველი ექიმი, რომლის ნაშრომიც კემბრიჯის საუნივერსიტეტო გამომცემლობამ დაბეჭდა

თსუ-ის ნევროლოგიისა და ნეიროქირურგიის დეპარტამენტის პროფესორის ალექსანდრე ცისკარიძის სამეცნიერო მონოგრაფია – „მკურნალობასთან დაკავშირებული ინსულტი“ – კემბრიჯის საუნივერსიტეტო გამომცემლობამ დაბეჭდა. ქართველი ექიმი წიგნზე მსოფლიოში აღიარებულ ნევროლოგებთან ერთად მუშაობდა. ალექსანდრე ცისკარიძესთან ერთად, წიგნს ორი თანაავტორი ჰყავს – ლუნდის (შვედეთის) უნივერსიტეტის პროფესორი არნე ლინდგრენი და მინესოტას (აშშ) უნივერსიტეტის პროფესორი ადნან კურეში. წიგნი თანამედროვე მედიცინის ერთ-ერთ ყველაზე აქტუალურ საკითხს – ინსულტის თემას ეხება და მოიცავს იატროგენურ და ინტრაჰოსპიტალურ ინსულტებს. წიგნში მოცემული თემატიკის აქტუალობას განაპირობებს თანამედროვე ეტაპზე დიაგნოსტიკური და სამკურნალო ტექნოლოგიების სწრაფი განვითარება; ინვაზიური მეთოდების სიჭარბე; „აგრესიული“ სამკურნალო ტექნოლოგიების დანერგვა, მათ შორის მედიკამენტურ მკურნალობაში; მაღალ ეფექტიანობასთან ერთად გართულებების/გვერდითი მოვლენების მომატებული რისკი და ყველა ამ მოვლენის ასახვის სიმწირე თანამედროვე სამედიცინო ლიტერატურაში. 
წიგნში – „მკურნალობასთან დაკავშირებული ინსულტი“ – თითოეული შემთხვევა დაწვრილებით არის მიმოხილული. მათზე 15 ქვეყნიდან მოწვეული ნევროლოგიის წამყვანი სპეციალისტები მუშაობდნენ. შედეგად შეიქმნა ნაშრომი ნევროლოგებისთვის, კარდიოლოგებისთვის, ინტენსიური თერაპიის სპეციალისტებისთვის, ინტერვენციული რადიოლოგებისთვის, სისხლძარღვთა და ზოგადი ქირურგებისთვის, მეან-გინეკოლოგებისთვის, ონკოლოგებისთვის და შეავსო ის დიდი სიცარიელე, რომელიც ამ თემატიკის მიმართულებით მსოფლიო სამედიცინო ლიტერატურაში არსებობდა.
აღსანიშნავია, რომ ეს გახლავთ პირველი შემთხვევა, როდესაც კემბრიჯის საუნივერსიტეტო გამომცემლობა ქართველი ექიმის მოღვაწეობით დაინტერესდა და მისი ნაშრომი გამოსცა. 
„ამ ნაშრომს რამდენიმე წელი მოვანდომე. არც თუ ისე იოლი გახლდათ ამ საქმის დაგვირგვინება. წიგნს ჰქვია „მკურნალობასთან დაკავშირებული ინსულტი“ და გარდა ამ დეფინიციისა, მოიცავს ინტრაჰოსპიტალურ და იატროგენურ ინსულტებს. იატროგენური ნიშნავს სხვადასხვა დიაგნოსტიკური თუ სამკურნალო პროცედურით გამოწვეულ მდგომარეობას. მოგეხსენებათ, დღეს ძალიან სწრაფად ვითარდება სხვადასხვა დიაგნოსტიკური და სამკურნალო ტექნოლოგიები, განვითარებულია ე.წ. აგრესიული მკურნალობის საშუალებები... ყოველივე ეს განსაკუთრებით გამოიყენება სხვადასხვა ავთვისებიანი სიმსივნური დაავადებების დროს და მაღალეფექტიანობით გამოირჩევა, თუმცა მათ ახასიათებთ გვერდითი მოვლენები – მათ შორის თავის ტვინის სისხლძარღვოვანი დაავადებების რისკი. აღმოჩნდა, რომ ამ თემატიკას სამედიცინო ლიტერატურაში მაინცდამაინც დიდი გამოხმაურება არ მოჰყოლია. 2011 წელს ინსულტის საერთაშორისო საზოგადოების წინაშე ინიციატივით გამოვედი, რომ აღნიშნული მიმართულებით სპეციალური სესია ან კონფერენცია ჩატარებულიყო, რასაც ხელმძღვანელობისგან მყისიერი გამოხმაურება მოჰყვა: დაინერგა სასწავლო კურსი, რომელიც 2011 წელს პირველად ჩატარდა ჰამბურგში ევროპის ინსულტის კონფერენციაზე, მომდევნო წელს ლისაბონში და ეს აქტივობები დღესაც წარმატებით გრძელდება. ამავე პერიოდში კემბრიჯის საუნივერსიტეტო გამომცემლობის ე.წ. კომისიონერი დამიკავშირდა და შემომთავაზა მკურნალობასთან დაკავშირებული ინსულტის თემაზე მონოგრაფიის დაწერა. სასწავლო კურსი ლუნდის (შვედეთი) უნივერსიტეტის პროფესორ არნე ლინდგრენთან ერთად მიმყავდა. შემდეგ მოვიწვიეთ მინესოტას (აშშ) უნივერსიტეტის პროფესორი ადნან კურეში და ასე ჩამოყალიბდა ჩვენი სამეული“, – აღნიშნა ალექსანდრე ცისკარიძემ. 
წიგნის „მკურნალობასთან დაკავშირებული ინსულტი“ პრეზენტაციას თსუ-ის რექტორი გიორგი შარვაშიძე, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი მიხეილ ჩხენკელი, სამედიცინო სფეროს წარმომადგენლები, პროფესორები და სტუდენტები დაესწრნენ. 
„ეს არის პირველი შემთხვევა საქართველოს ისტორიაში, როდესაც ქართველი ექიმის ნაშრომი კემბრიჯის საუნივერსიტეტო გამომცემლობამ გამოსცა, რაც ჩვენთვის, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისთვის დიდი პატივია. ბატონმა სანდრომ მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადადგა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კვლევითი პროფილის გასამყარებლად“, – აღნიშნა თსუ-ის რექტორმა გიორგი შარვაშიძემ. 
„წიგნი მსოფლიო მნიშვნელობისაა. ის ფაქტი, რომ ნაშრომი კემბრიჯის უნივერსიტეტის მიერ არის გამოცემული, ძალიან დიდი საერთაშორისო აღიარებაა როგორც ბატონი ალექსანდრე ცისკარიძის მოღვაწეობისა, ასევე ჩვენი ქართული სამედიცინო სკოლის. ვულოცავ უნივერსიტეტს და ქვეყანას, რომ ქართველმა მეცნიერმა შეძლო ამ მწვერვალის დაპყრობა. ამას დიდი მნიშვნელობა აქვს სამედიცინო პროგრამების საერთაშორისო აკრედიტაციისთვის, რომელიც, იმედია, მალე განხორციელდება. ეს მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახლავთ, ასევე, უცხოელი სტუდენტების საქართველოში მოზიდვის კუთხითაც“, – განაცხადა განათლებისა და მეცნიერების მინისტრმა მიხეილ ჩხენკელმა. 
ალექსანდრე ცისკარიძის ნაშრომს ქართველი სამედიცინო სფეროს წარმომადგენლები აფასებენ, როგორც ფასდაუდებელ შენაძენს არა მხოლოდ მეცნიერებისთვის, არამედ პრაქტიკულ სამედიცინო საქმიანობაში ჩართული სპეციალისტებისთვისაც. 
„ვამაყობთ, რომ კემბრიჯის საუნივერსიტეტო გამომცემლობამ გამოსცა ეს მონოგრაფიული კვლევა. ნაშრომში სრულიად დომინირებს არა კაბინეტში, ლაბორატორიაში მომუშავე ექიმის ინტერესი, არამედ იმ ექიმის, რომელიც კლინიკაში ცხოვრობს და აზროვნებს. წიგნი კლინიკური მოტივაციით არის შექმნილი. ეს განაპირობებს მის ეფექტურ გამოყენებას და იმედია, რომ ამ სამეულის ნაშრომი მნიშვნელოვან ადგილს დაიმკვიდრებს ყოველდღიურ ნევროლოგიურ პრაქტიკაში“, – განაცხადა პეტრე სარაჯიშვილის სახელობის ნევროლოგიის ინსტიტუტის დირექტორმა, პროფესორმა რომან შაქარიშვილმა. 
„კემბრიჯის საუნივერსიტეტო გამომცემლობას, აკადემიურ გამომცემლობებს შორის, საუკეთესო რეიტინგი აქვს. ამ გამომცემლობის მიერ წიგნის დაბეჭდვა თავისთავად ღირსშესანიშნავი მოვლენაა და ეს მით უფრო საამაყოა, რომ პროფესორი ალექსანდრე ცისკარიძე არის არა მხოლოდ რომელიმე ერთი თავის ავტორი, არამედ გახლავთ მისი რედაქტორიც (მსოფლიოში ცნობილ ორ მეცნიერთან ერთად). ეს ნაშრომი უნდა გამოიყენოს ყველა ექიმმა, რომელიც ნევროლოგიაში მუშაობს და ყველა მკვლევარმა, ვინც ინსულტს იკვლევს“, – აღნიშნა თსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილემ, პროფესორმა დიმიტრი კორძაიამ.
ალექსანდრე ცისკარიძის წიგნი „მკურნალობასთან დაკავშირებული ინსულტი“ ინგლისურენოვანია. ნაშრომი უკვე განთავსებულია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში, თსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტის ბიბლიოთეკაში და, შესაბამისად, ხელმისაწვდომია ქართველი მეცნიერებისთვის, სტუდენტებისთვის და ყველა დაინტერესებული ადამიანისთვის. გარდა ამისა, მისი ელექტრონული ვერსია „კემბრიჯ ქორის“ ონლაინ ბაზაშიც არის, რომელიც კემბრიჯის აკადემიური გამოცემების გასაერთიანებლად სრულიად ახალ პლატფორმას წარმოადგენს. რაც შეეხება ნაშრომის ყიდვას, ჯერჯერობით, საქართველოში მისი შეძენა შეუძლებელია. ალექსანდრე ცისკარიძის ინფორმაციით, წიგნი „მკურნალობასთან დაკავშირებული ინსულტი“ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის სასწავლო პროგრამაში მომავალი სემესტრიდან ოფიციალურად შევა. 
ნაშრომის „მკურნალობასთან დაკავშირებული ინსულტი“ პრეზენტაცია 24 ნოემბერს გაიმართა.

ვრცლად

ქართული თარგმანი - როგორ დავწეროთ ისტორია

17 ნოემბერს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ორგანიზებით ახალი სახელმძღვანელოს – „როგორ დავწეროთ ისტორია“ (შესავალი დისციპლინის ისტორიასა და პრაქტიკაში) – ქართული თარგმანის პრეზენტაცია გაიმართა. დიდი ბრიტანეთის უმაღლესი სასწავლებლებისთვის გამიზნული სახელმძღვანელოს თარგმნა, თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის საბჭოს დადგენილების საფუძველზე, მთარგმნელობითი გრანტის ფარგლებში, თსუ-ის პროფესორმა მარიამ ჩხარტიშვილმა ორ დოქტორანტთან – სოფიო ქადაგიშვილთან და ზურაბ თარგამაძესთან ერთად ითავა. როგორც პრეზენტაციაზე აღინიშნა, წიგნი, უპირველეს ყოვლისა, განკუთვნილია ისტორიის სპეციალობის სტუდენტებისათვის, ასევე ჰუმანიტარული მეცნიერებების სხვა წარმომადგენლებისთვისაც. N
„წიგნში მოცემულია – თუ როგორ, როდის და რატომ აღმოცენდა ისტორიის წერისადმი ცალკეული მიდგომები, როგორ დამკვიდრდა და იცვლებოდა ისინი, ან თუნდაც, როგორ შეწყვიტეს მათ არსებობა. ჩვენს „ფოკუსშია“ ისტორია, რომელიც იქმნებოდა, როგორც სამეცნიერო დისციპლინა, უმეტესწილად – უნივერსიტეტების ისტორიის დეპარტამენტებში“, – წერენ შესავალში წიგნის რედაქტორები პიტერ ლამბერტი და ფილლიპ სკოფილდი. 
წიგნის პრეზენტაციაზე თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანმა ნანა გაფრინდაშვილმა თანამედროვე სახელმძღვანელოების შექმნის აუცილებლობაზე ისაუბრა და აღნიშნა, რომ ახლად თარგმნილი ნაშრომი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მაღალი სტანდარტების დამკვიდრებას შეუწყობს ხელს. „სახელმძღვანელო ინოვაციურია. მთარგმნელთა ჯგუფმა, მარიამ ჩხარტიშვილის ხელმძღვანელობით, დიდი შრომა გასწია, რადგან თარგმნის პროცესში მრავალი სირთულის გადალახვა მოუხდათ. მნიშვნელოვანია, რომ ასეთი თარგმანები ხელს უწყობს როგორც სამეცნიერო ენის, ასევე დარგის განვითარებას. ჩვენთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელია ასეთი მაღალი დონის თანამედროვე სახელმძღვანელოები, რომლებიც სტუდენტებს საშუალებას მისცემს – მიიღონ საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი განათლება“, – აღნიშნა ნანა გაფრინდაშვილმა. 
დამსწრე საზოგადოებას წიგნის მნიშვნელობაზე მოსაზრება გაუზიარა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორმა, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორმა, თსუ-ის გამომცემლობის რედაქტორმა, სახელმძღვანელოს ქართული ტექსტის რედაქტორმა გრიგოლ ჯოხაძემ: „ასეთი წიგნების გამოცემის განსაკუთრებულობა ალტერნატივის შექმნაა: წმინდა ინტელექტუალური თვალსაზრისით, ასეთი წიგნებით და მათი წაკითხვით მოწმდება, რომელ ადგილზეა მოცემული საზოგადოების სკალაში მოაზროვნე მკითხველი. Mმარიამ ჩხარტიშვილისა და მისი გუნდის საქებრად უნდა ითქვას, რომ მათ ძალიან საჭირო წიგნი თარგმნეს. ის არა მხოლოდ სააზროვნოდ განგვაწყობს, არამედ პრაგმატულიცაა და გვამცნობს – რა ხდებოდა, რა ხდება და რა წიგნები უნდა წავიკითხოთ. ამ ნაშრომის გამოსვლით შეიძლება შემცირდეს ჩვენი კოლეგების წუხილი, რომ მათ ვერ შეძლეს მსოფლიო ისტორიოგრაფიული პროცესებისთვის თვალის მიდევნება“, – განაცხადა გრიგოლ ჯოხაძემ. 
საინტერესო იყო თავად მთარგმნელის, თსუ-ის პროფესორის მარიამ ჩხარტიშვილის მოსაზრება ახალი სახელმძღვანელოს შექმნასთან დაკავშირებით. „აუცილებლად ჩავთვალე დასავლურ წიაღში შექმნილი და დანერგილი კურსის საფუძველზე დაწერილი სახელმძღვანელოს თარგმნა, რათა გაუცხოება, რომელიც საბჭოურ ისტორიოგრაფიულ სივრცეში მოქცევის გამო დღემდე ახასიათებს ქართულ ისტორიოგრაფიას, ნაწილობრივ მაინც აღმოფხვრილიყო. 
დასავლურ გარემოში ამ პროფილის უამრავი სახელმძღვანელო არსებობს. ეს წიგნი იმიტომ შევარჩიე, რომ იგი, როგორც მისი რედაქტორ-შემგდგენლებიც აღნიშნავენ, ინოვაციურ მიდგომებს გულისხმობს. აქ წარმოდგენილ კვლევათა რეპრეზენტაციები თავისებურად ახალი, ზოგჯერ მოულოდნელიცაა – ამაში მკითხველი თავად დარწმუნდება, როცა წიგნს საფუძვლიანად გაეცნობა. მართალია, წიგნი პროფესიონალიზაციისა და ინსტიტუციონალიზაციის ისტორიას ევროპის ზოგიერთი ქვეყნისა და აშშ-ის მაგალითზე წარმოგვიდგენს, მაგრამ ეს ქართველი მკითხველისათვის უაღრესად აუცილებელი ფონია. წიგნი ისტორიკოსებისთვის ნამდვილად საინტერესოა სხვადასხვა ასპექტით. დღეს სამეცნიერო სფეროში დასაქმებულთა უმთავრესი მიზანი სწორედ ამგვარი თარგმანების შექმნაა, რაც ძალზე მნიშვნელოვანია მეცნიერული აზრის განვითარებისთვის. ქართული კულტურისთვის ეს ახალი მოვლენა არ არის. ჯერ კიდევ შორეულ წარსულში ჩვენი ლიტერატურა თარგმანებით მდიდრდებოდა, თუმცა სამეცნიერო ლიტერატურის თარგმანები, მხატვრულ ლიტერატურასთან შედარებით, ნაკლებად გვაქვს. ამ მხრივ ჯერ კიდევ ბევრია გასაკეთებელი. სახელმძღვანელო მსოფლიოს წამყვან უმაღლეს სასწავლებლებში ისწავლება, აქ არის ამერიკული და ევროპული ქვეყნების გამოცდილება, რაც ასე საჭიროა ჩვენი სტუდენტებისთვისაც. მნიშვნელოვანია, რომ თარგმნის პროცესში ჩართულები იყვნენ თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დოქტორანტები: სოფიო ქადაგიშვილი და ზურაბ თარგამაძე, რომლებმაც დიდი გამოცდილება შეიძინეს წიგნზე მუშაობის პროცესში. გვინდა, მადლობა გადავუხადოთ ფაკულტეტისა და უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობას ამ პროექტის განხორციელებისთვის“, – განაცხადა მარიამ ჩხარტიშვილმა. 
ახალ სახელმძღვანელოში – „როგორ დავწეროთ ისტორია“ – მკითხველი საინტერესო და მნიშვნელოვან საკითხებს გაეცნობა. მისი შესავალი ნაწილი ისტორიული კვლევისა და წერის განვითარებას ეძღვნება. წიგნში აგრეთვე განხილულია მეთოდოლოგია: „მეცნიერული“ ისტორია და ობიექტურობის პრობლემა და სხვა საკითხები; ასევე მოცემულია ისეთი აქტუალური თემები, როგორიცაა: „ბრიტანული ეკონომიკური ისტორიის წარმოშობის საკითხები“, „ანალების სკოლა და საისტორიო მწერლობა,“ „ქალთა ისტორია და გენდერის ისტორია“, „ისტორია და ფსიქოანალიზი“, „ისტორია და სოციოლოგია“, „ისტორია და ლიტერატურა“, „ისტორია და მემკვიდრეობა“ და სხვა მრავალი საინტერესო თემა, რომელთა გააზრებასაც ავტორები ინოვაციური მეთოდებით გვთავაზობენ.

ვრცლად

ქართულ-ოსური სამეცნიერო ურთიერთობების ფარგლებში ორი ახალი წიგნი გამოიცა

ქართულ-ოსური ურთიერთობების ისტორიაში პირველად გამოიცა ოსური ენის პრაქტიკული გრამატიკა ქართულენოვანი მკითხველისთვის. წიგნის ავტორი პროფესორი ნაირა ბეპიევა გახლავთ. როგორც გამოცემის წინასიტყვაობაშია აღნიშნული, ოსური ენის პრაქტიკული გრამატიკის შექმნა ბევრ სიძნელესთან იყო დაკავშირებული, მათ შორისაა ტერმინთა შესაბამისობები ქართულთან მიმართებაში, მეთოდოლოგიის შემუშავება, რაც პრაქტიკულ გრამატიკას თეორიულისგან განასხვავებდა. წიგნში გავლებულია პარალელები ქართული და ოსური ენების გრამატიკულ მსგავსება-განსხვავებასთან დაკავშირებით, ანუ გამოყენებულია შედარებით-გრამატიკული მეთოდი.
„მიუხედავად ქართულ-ოსური მჭიდრო სამეცნიერო თუ სხვა სახის ურთიერთობებისა, ოსური ენის პრაქტიკული გრამატიკა ქართულენოვანი მკითხველისათვის აქამდე არ არსებობდა. თანამედროვე ვითარება კი ასეთია: საკმაოდ ბევრი ეთნიკურად ოსი მხოლოდ ქართულენოვანია, არ იცის მშობლიური ენა. ასეთი სახელმძღვანელო – „ოსური ენის პრაქტიკული გრამატიკა“, – დიდ დახმარებას გაუწევს მათ ენის შესწავლაში. გარდა ამისა, ოსურ ენას სხვებიც ეუფლებიან. ოსური ენა არჩევით საგნადაა შეტანილი საქართველოს რამდენიმე სკოლაში, ისწავლება ოსური ენის ფაკულტეტური კურსებიც. ბილინგვური სწავლების დამკვიდრებისთანავე აუცილებელი გახდა ოსური ენის პრაქტიკული გრამატიკის, როგორც დამხმარე სახელმძღვანელოს, გამოცემა“, – განაცხადა წიგნის ავტორმა, პროფესორმა ნაირა ბეპიევამ. 
„ოსური ენის პრაქტიკული გრამატიკა“ ქართულ-ოსურ ურთიერთობათა სამეცნიერო კვლევითმა ცენტრმა გამოსცა, პრეზენტაცია 29 სექტემბერს გაიმართა. ამავე დღეს საზოგადოებას წარუდგინეს „ქართულ-ოსურ-რუსულ-ინგლისური და ოსურ-ქართულ-რუსულ-ინგლისური“ სასაუბრო, რომელიც ამ სახის, ასევე, პირველი გამოცემაა. სასაუბროში 100-ზე მეტი თემაა წარმოდგენილი – მისალმება, მოკითხვა, დამშვიდობება, მიპატიჟება, ბოდიშის მოხდა და ა.შ. სასაუბროს თან ერთვის კომპაქტდისკი, რომელშიც ყველა ძირითადი თემაა ჩაწერილი. სასაუბროს მთავარი შემადგენელი პროფესორი ნაირა ბეპიევაა.
წიგნები „ოსური ენის პრაქტიკული გრამატიკა“ და „ქართულ-ოსურ-რუსულ-ინგლისური და ოსურ-ქართულ-რუსულ-ინგლისური“ სასაუბრო გამოცემულია ევროკავშირისა (EU) და გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) ერთობლივი ინიციატივის, ჩOBEღM-ის, ფინანსური მხარდაჭერით. გამოცემების პრეზენტაცია 29 სექტემბერს გაიმართა.

ვრცლად

ეკონომიკური ზრდის გააქტიურებისათვის საჭირო რეკომენდაციები უშანგი სამადაშვილის წიგნში

ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორმა, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის საერთაშორისო ბიზნესის კათედრის ასოცირებულმა პროფესორმა უშანგი სამადაშვილმა ეკონომიკური ზრდის სტიმულირების საკუთარი ხედვა და რეკომენდაციები წარმოადგინა წიგნში „დივერსიფიკაცია – საქართველოს ეკონომიკური ზრდის კატალიზატორი"“.
ეკონომიკურ ზრდაზე და საგარეო სავაჭრო-ეკონომიკური ლიბერალიზაციის ცალკეულ ასპექტებზე მრავლად აქვთ ნაშრომები მეცნიერ-ეკონომისტებს, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, საქართველოში ეს პრობლემები, ქვეყნის პირობებისა და თავისებურებების გათვალისწინებით, მაინც ნაკლებად შესწავლილ სფეროდ ითვლება. წინამდებარე გამოკვლევა სწორედ არსებული სიცარიელის შევსების ერთ-ერთი ცდაა. სამეცნიერო ნაშრომის გამოქვეყნებას საფუძვლად დაედო ავტორის მიერ სხვადასხვა დროს გამოქვეყნებული სამეცნიერო სტატიები საქართველოში და მის ფარგლებს გარეთ, ასევე, კონფერენციებზე გაკეთებული მოხსენებები და წაკითხული სალექციო კურსები. 
ნაშრომში საქართველოს ეკონომიკაში არსებული არასახარბიელო მდგომარეობის ანალიზისა და შეფასების საფუძველზე დასაბუთებულია ეკონომიკური ზრდის დაჩქარების ობიექტური აუცილებლობა და განსაზღვრულია ძირითადი პრიორიტეტები. 
„თანამედროვე საქართველოს ეკონომიკაში პრობლემების ნაკლებობა ნამდვილად არ იგრძნობა, მაგრამ მათ შორის ერთ-ერთი ყველაზე მწვავეა მოსახლეობის ცხოვრებისა და კეთილდღეობის არასაკმარისი დონე.
საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე გამოწვევაა ეკონომიკის სტაბილური და გრძელვადიანი ზრდა, რადგანაც ამის გარეშე შეუძლებელია ევროკავშირში გაწევრიანებაზე ორიენტირებული საქართველოს ეკონომიკური ჩამორჩენის დაძლევა, საშინაო და საგარეო სოციალურ-ეკონომიკური პრობლემების გადაწყვეტა და მოსახლეობის ცხოვრების დონის ამაღლება. ამ წიგნში არა მარტო საქართველოს ეკონომიკის მდგომარეობას განვიხილავ, არამედ ეკონომიკური ზრდის გააქტიურებისათვის საჭირო რეკომენდაციებსაც წარმოვადგენ, რომელიც ხელს შეუწყობს მოსახლეობის კეთილდღეობასა და ეკონომიკის ზრდას“, – აღნიშნა წიგნის ავტორმა, ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორმა უშანგი სამადაშვილმა. 
წიგნში „დივერსიფიკაცია – საქართველოს ეკონომიკური ზრდის კატალიზატორი“ ავტორის სამეცნიერო-კვლევის ძირითადი შედეგების მიხედვით გაანალიზებულია: „საქართველოს ეკონომიკაში არსებული არასახარბიელო მდგომარეობა და გამოვლენილია მისი მომხმარებლური ბუნება. ხაზგასმულია, რომ მიწოდებისა და მოთხოვნის უდიდესი ნაწილი ქვეყნის გარეთ იქმნება, რის გამოც მწარმოებელი და მომხმარებელი არასაკმარისადაა წარმოდგენილი, ხოლო შუამავალი სჭარბობს. შესაბამისად, საქართველოს ეკონომიკა, არსებითად, დგას არა სამ (მწარმოებელი, შუამავალი, მომხმარებელი), არამედ ერთ ფეხზე (შუამავალზე). ეს კი ეკონომიკის ამორფულობასა და არამდგრადობაზე მეტყველებს, რაც ამცირებს ეკონომიკური ზრდის ტემპებს. სწორედ ამიტომ, ეროვნული ეკონომიკის დაჩქარება უნდა განხორციელდეს არა მხოლოდ სამამულო საქონლის წარმოებისათვის, არამედ შიგა ბაზრის უმთავრესი სუბიექტის, მყიდველუნარიანი მომხმარებლების შესაქმნელადაც, ვინაიდან წარმოებაში საქონელთან ერთად მისი მომხმარებელიც იქმნება“, – ვკითხულობთ წიგნის შესავალში, რომელიც გვაძლევს ინფორმაციას – თუ რა აქტუალური ეკონომიკური საკითხებია გამოკვეთილი, გაანალიზებული, არგუმენტირებული და დასაბუთებული წინამდებარე ნაშრომში. 
წიგნში ავტორის მიერ საქართველოს პარლამენტის, მთავრობისა და ბიზნეს-სექტორისთვის შეთავაზებულია ურთიერთდაკავშირებული ღონისძიებები და წინადადებები, რომელთა სამეურნეო ცხოვრებაში გატარება, ავტორის აზრით, ძლიერ გავლენას მოახდენს ხელისუფლების, მეცნიერებისა და ბიზნეს-სექტორის ეფექტიან თანამშრომლობაზე, ბიზნეს-გარემოს გაუმჯობესებაზე, პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოდინებაზე და დივერსიფიცირებაზე, საქართველოს კომპანიების საშინაო და საერთაშორისო კონკურენტუნარიანობის ამაღლებაზე, ადამიანური კაპიტალის განვითარებაზე და სხვა. 
აღსანიშნავია ისიც, რომ ნაშრომს არა მარტო თეორიული, არამედ პრაქტიკული მნიშვნელობაც აქვს. მასში ჩამოყალიბებული და განვითარებული თეორიულ-პრაქტიკული ხასიათის იდეები, წინადადებები და რეკომენდაციები, რომელიც მიზანშეწონილია გამოყენებული იქნას ეკონომიკის ცალკეული დარგების განვითარების სტრატეგიული მნიშვნელობის დოკუმენტების შემუშავებასა და განხორციელებაში. 
როგორც წიგნის ერთ-ერთმა რეცენზენტმა, ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორმა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორმა თეიმურაზ შენგელიამ განაცხადა: „ამ მონოგრაფიულ ნაშრომს დიდი დატვირთვა გააჩნია როგორც სტუდენტებისათვის, ასევე მეცნიერ-მკვლევარებისათვის. ეს არის უაღრესად საინტერესო, აქტუალური და მნიშვნელოვანი საკითხები, რომელიც ავტორის მიერ არის განხილული. ჩემთვის ყველაზე ღირებულია ის, რომ წიგნი არის ორიგინალური. აქ წარმოდგენილი შეხედულებები არა მარტო ღრმა მეცნიერული მნიშვნელობით, არამედ ავტორის ობიექტური შეფასებებითაც გამოირჩევა. მან საინტერესოდ დაუკავშირა ერთმანეთს ეკონომიკური ზრდისა და დივერსიფიკაციის პრობლემა. საყურადღებოა, რომ მათი შეერთება საქართველოს ეკონომიკურ სივრცეში ასე საინტერესოდ იშვიათად მომხდარა“, – აღნიშნა პროფესორმა თეიმურაზ შენგელიამ. 
წიგნი „დივერსიფიკაცია – საქართველოს ეკონომიკური ზრდის კატალიზატორი“ განკუთვნილია უმაღლესი სასწავლებლების ეკონომიკისა და ბიზნესის ადმინისტრირების მიმართულების ბაკალავრების, მაგისტრანტების, დოქტორანტების, პროფესორ-მასწავლებლების, დამწყები და მოქმედი მეწარმეებისა და მენეჯერებისათვის, ასევე, დაინტერესებულ მკითხველთა ფართო წრისთვის.
წიგნის პრეზენტაცია გაიმართა 30 ივნისს, თსუ-ის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის ადმინისტრაციის ორგანიზებით, რომელსაც ესწრებოდნენ ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის პროფესორ-მასწავლებლები და მოწვეული სტუმრები.

ვრცლად

ხალხური მსოფლაღქმა და როზეტა გუჯეჯიანის მონოგრაფია

„თამარ დედოფლის დროს სვანეთში თოვლიც არ ყოფილაო“, – ჩაუწერია ცნობილ მკვლევარს ქსენია სიხარულიძეს სვანი მთხრობლისგან... ეს ამბავი, ერთი შეხედვით, მიამიტურიც არის, მაგრამ მასში მთელი სისრულით იკვეთება ისტორიული მეხსიერების მთავარი ფაქტი – ქართული სახელმწიფოებრიობის ოქროს ხანის ხსოვნა – თამარ მეფის დროინდელი ძლიერი საქართველოს ხატება... ასეთი ცოცხალი მაგალითები მრავლად არის თსუ-ის ასოცირებული პროფესორის, ეთნოლოგის და ისტორიული ეთნოლოგიის სპეციალისტის როზეტა გუჯეჯიანის ახლად გამოცემულ სამეცნიერო მონოგრაფიაში: „ისტორიის რეპრეზენტაციის ეთნოლოგიური ასპექტები“, სადაც მთელი სიცხადით არის წარმოდგენილი ისტორიული მეხსიერების სხვადასხვა სეგმენტი და ისტორიის რეპრეზენტაციის საკითხები.
როგორც მონოგრაფიის ავტორი როზეტა გუჯეჯიანი ამბობს, წიგნის შექმნის იდეა ჯერ კიდევ 2010 წლის ზაფხულში, მორიგი საველე ეთნოგრაფიული კვლევის დროს დაიბადა, როდესაც ქვემო სვანეთში (ლენტეხის რაიონი) ლეგენდარულ გმირად აღიარებული ყანსავ ყიფიანის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი დიდძალი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული და არქეოლოგიური მასალა გამოვლინდა. კვლევამ დაადასტურა, რომ გვიანი შუა საუკუნეების სვანეთში ეს პიროვნება ნამდვილად ცხოვრობდა და იგი მხოლოდ ფოლკლორული პერსონაჟი არ იყო. 
„წიგნზე მუშაობის დაწყებას წინ უძღვოდა სხვა მოსამზადებელი ეტაპებიც: თორმეტამდე საველე-ეთნოგრაფიული ექსპედიცია როგორც საქართველოში, ასევე თურქეთის ეთნიკურ ქართველთა დასახლებებში; საარქივო მასალის მოძიება; შესაბამისი სამეცნიერო ლიტერატურის (ქართული და უცხოური) დამუშავება და სხვა. აღსანიშნავია, რომ ნაშრომში შესული ცალკეული თავები გამოქვეყნებულია ქართულ სამეცნიერო პერიოდულ გამოცემებში. წიგნზე მუშაობა კი 2014 წელს დავიწყე“, – ამბობს როზეტა გუჯეჯიანი. 
აღსანიშნავია, რომ წიგნში წარმოდგენილია ქართველთა ისტორიული მეხსიერების რამდენიმე სეგმენტი, ყურადღება გამახვილებულია ისტორიის რეპრეზენტაციის საკითხზე. ეთნოგრაფიულ და ისტორიულ წყაროებზე დაყრდნობით გამოვლენილია ისტორიის რეპრეზენტაციის ზოგიერთი ეთნოგრაფიული ასპექტი.
წიგნი 7 თავისაგან შედგება. პირველ და მეორე თავებში ასახული ინფორმაცია უნივერსალურია საქართველოს ყველა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მხარისთვის: გაანალიზებულია დიდგორის გამარჯვებისა („ძლევაი საკვირველის“) და შემდგომ წმიდა თამარ მეფის ნათელი ხატების ადგილი და მნიშვნელობა ქართველთა ისტორიულ მეხსიერებაში და ამ სიუჟეტების გამოვლინებები ტრადიციულ ქართულ ყოფაში. სხვა თავებში განხილულია ლოკალურ არეალებში – ქართველთა რამდენიმე ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეში დალექილი ისტორიული მეხსიერების ფაქტები, როგორც მუდმივად აღდგენადი და გაცოცხლებადი თემები: გვიანი შუა საუკუნეების გმირის – ყანსავ ყიფიანის – სახება სვანეთში, კულტურული მეხსიერების ფაქტები მკვიდრ თურქეთელ ქართველთა ტრადიციულ ყოფაში (ისტორიული ტაო, იმერხევი, ზემო მაჭახელი, ნიგალის ხეობა), ისტორიული მეხსიერების ფაქტები თურქეთის რესპუბლიკის მარმარილოს ზღვის რეგიონის ეთნიკურ ქართველთა შორის, ბათუმთან დაკავშირებული სოციალურ-კულტურული ასპექტები თურქეთელ ქართველთა ტრადიციულ ყოფაში და სხვ. 
როგორც წიგნის ავტორი ამბობს, „კვლევის თემატიკა, ფაქტობრივად, ახალია ქართული მეცნიერებისათვის, რადგან მასში წარმოჩენილია ისტორიის რეპრეზენტაციის ეთნოლოგიური ასპექტები. ამ ტიპის კვლევები დიდი ხანია წარმატებით ხორციელდება ევროპასა და ამერიკაში. მსოფლიო სამეცნიერო საზოგადოებაში ინტერესი ისტორიული (კულტურული) მეხსიერების, როგორც კვლევის ინტერდისციპლინური მიმართულების მიმართ, დღითიდღე იზრდება. ისტორიული მეხსიერების მკვლევართა შორის არიან ისტორიკოსები, კულტურის ისტორიკოსები, ეთნოლოგები, ფილოლოგები, სოციოლოგები. ისტორიული მეხსიერების კვლევაı მნიშვნელოვანია საქართველოსთვისაც, როგორც ხანგრძლივი ისტორიის მქონე ქვეყნისთვის. ამიტომ შევეცადე, რომ საქართველო ამ მხრივაც შეერთებოდა მსოფლიოში არსებულ სამეცნიერო ტენდენციებს. წიგნში წარმოჩენილია ხანგრძლივი ისტორიის მქონე ქართველი ეთნოსის ისტორიული მეხსიერების ის დანაშრევები, რომელთაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდათ ტრადიციულ ყოფაში. ასეთად გამოიკვეთა რამდენიმე პრობლემა – ქართველთა ისტორიული მეხსიერების საერთო და ლოკალური მახასიათებლები ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეთა მიხედვით: დიდგორის ომში გამარჯვების ასახულობა ქართულ ხალხურ ყოფაში, თამარ მეფის ნათელის სახება ქართველთა ტრადიციულ კულტურაში, მუჰაჯირთა შთამომავალ თუ ტაოკლარჯელ ქართველთა შორის არსებული ისტორიული მეხსიერების ფაქტები და სხვა. ვფიქრობ, რომ წიგნი დააინტერესებს არა მხოლოდ ქართული კულტურის სპეციალისტებს, სტუდენტებს, არამედ ფართო საზოგადოებასაც, რადგან მასში საუბარია ხალხურ მსოფლაღქმაზე, მოთხრობილია ხალხში დაცული ისტორიული ფაქტებისა და რეპრეზენტაციის ასპექტების შესახებ“.
როგორც წიგნის რეცენზენტი ქეთევან ხუციშვილი აღნიშნავს: „როზეტა გუჯეჯიანის მონოგრაფია მკვლევრის დაუღალავი შრომის შედეგია. ავტორი აანალიზებს უაღრესად მნიშვნელოვან სამეცნიერო საკითხს – თუ როგორ ხდება კონკრეტული კულტურული კონტექსტის ფარგლებში ისტორიული ფაქტებისა და მოვლენების კოლექტიურ მეხსიერებაში ფიქსირება. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს როზეტა გუჯეჯიანის მიდგომის სიახლე – მან ყურადღება ეთნოლოგიურ მასალას მიაპყრო და მისი ისტორიულ წყაროებთან შეპირისპირების გზით მნიშვნელოვანი დასკვნები გააკეთა ქართველთა კოლექტიური ისტორიული მახსოვრობის ფორმირების მექანიზმების შესახებ. ამ მეტად საინტერესო მონოგრაფიაში განხილულია საქართველოში და მის ფარგლებს გარეთ მცხოვრები ქართველების კოლექტიურ მეხსიერებაში ფიქსირებული უმნიშვნელოვანესი ისტორიული ფაქტები და მათი ტრანსფორმაცია ეთნო-კულტურული თვითაღქმის ქვაკუთხედებად. აღსანიშნავია, რომ ნაშრომის ენა აკადემიურთან ერთად ლიტერატურულად გამართულია, რაც მას მიმზიდველს ხდის როგორც სამეცნიერო წრეების წარმომადგენელთათვის, ასევე ფართე საზოგადოებისთვის. მონოგრაფიაში უხვად არის წარმოდგენილი ეთნოგრაფიული და ისტორიული მასალა, საინტერესო განმაზოგადებელი დასკვნები და დასახულია კვლევის სამომავლო პერსპექტივები. ნაშრომი თანამედროვე სამეცნიერო მიდგომებსა და აპარატს ეფუძნება და ამ მხრივაც გამორჩეულია. როზეტა გუჯეჯიანის მონოგრაფია უდავოდ დიდი შენაძენია სამეცნიერო საზოგადოებისთვის“, – აღნიშნავს ქეთევან ხუციშვილი.
წიგნის რედაქტორია აკადემიკოსი მარიამ ლორთქიფანიძე, რეცენზენტები: პროფესორი ჯაბა სამუშია, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი მანანა ხიდაშელი, პროფესორი ქეთევან ხუციშვილი.
„მინდა მადლიერება გამოვხატო რედაქტორის და რეცენზენტების მიმართ, რომლებმაც საყურადღებო რჩევები მომცეს, რაც, ბუნებრივია, ნაშრომზეც აისახა“, – ამბობს მეცნიერი.

ვრცლად

სპარსული ქრესტომათიის ახალი ტომი

თსუ-ის აღმოსავლეთმცოდნეობის სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტისა და ირანის ისლამური რესპუბლიკის საელჩოს კულტურის განყოფილების თანადგომით, „სპარსული ქრესტომათიის“ ახალი ტომი გამოიცა, რომლის პრეზენტაცია 18 ოქტომბერს ირანისტიკის ოთახში გაიმართა.

წიგნის გამოცემის იდეის ავტორისა და ერთ-ერთი შემადგენელის, ირანისტიკის კათედრის გამგის, პროფესორ ნომადი ბართაიას ინფორმაციით, საქართველოში დღემდე არსებობდა ქართველი ირანისტების მიერ სხვადასხვა დროს (1963, 1967, 2006 წლებში) გამოცემული სპარსული ქრესტომათიები, რომლებიც ასახავს X საუკუნიდან დღემდე არსებულ სპარსულ ლიტერატურაში მიმდინარე ლიტერატურულ პროცესებს, თუმცა, გამოტოვებული იყო მნიშვნელოვანი მონაკვეთი, კერძოდ, სეფიანთა და მისი შემდგომი ხანა (XVI-XIX საუკუნეები). სწორედ ამ პერიოდის ლიტერატურული ნიმუშები შევიდა ახალ ქრესტომათიაში. 
„ჩემი აზრით, ეს სერიოზული დანაკლისი გამოიწვია ამ პერიოდის ლიტერატურისადმი არაობიექტურმა მიდგომამ. ჯერ კიდევ დიდმა აღმოსავლეთმცოდნემ, სპარსული ლიტერატურის ისტორიის დიდმა მკვლევარმა ედუარდ ბრაუნმა და მერე, ასევე, დიდმა აღმოსავლეთმცოდნემ და სპარსული ლიტერატურის დიდმა მკვლევარმა ევგენი ბერტელსმა და სხვა მეცნიერებმა ვერ მოასწრეს კვლევისას გასცდენოდნენ სპარსული ლიტერატურის XV საუკუნეს, რაც იმის საბაბი გახდა, რომ მომდევნო ხანის სპარსული ლიტერატურის ოთხი საუკუნე გარკვეულწილად ჩრდილში მოექცა. აღსანიშნავია, რომ დღეს ირანში უკვე სეფიანთა ხანის სპარსულ მწერლობას არა დაცემის, არამედ განვითარების პერიოდის ლიტერატურად განიხილავენ, ამ მოსაზრებას ქართველი მკვლევრებიც ვიზიარებთ. 
საგულისხმოა, რომ როდესაც 1963, 1967 წლებში ცნობილი ირანისტის დავით კობიძის მიერ სპარსული ქრესტომათიების I და II ტომი გამოიცა, საქართველოს ირანთან არავითარი კავშირი არ ჰქონდა, ამიტომ გმირობის ტოლფასი იყო მათი შედგენა და გამოქვეყნება, ამასთან, მასალის მიუწვდომლობის გამო ვერ მოხვდა სწორედ ეს პერიოდი ამ ქრესტომათიებში. ამიტომ არის ამ ტომის გამოცემა მნიშვნელოვანი“, – აღნიშნა ნომადი ბართაიამ.
როგორც პრეზენტაციაზე აღინიშნა, სწორედ ამ პერიოდში ბევრი გამაჰმადიანებული პოეტი თავისი მხატვრული სიტყვით ამდიდრებდა სპარსულ მწერლობას, ამიტომ ქრესტომათიაში მათ ნაწარმოებებს სპეციალური თავი: „ქართული წარმოშობის სპარსულენოვანი პოეტები“ დაეთმო.
„სპარსული ქრესტომათიის“ პრეზენტაციაზე თავისი მოსაზრება გამოთქვა ირანის ისლამური რესპუბლიკის საელჩოს კულტურის განყოფილების გამგემ მოჯთაბა ქამრანფარდმა, რომელმაც ისაუბრა ქართულ-ირანულ კულტურულ ურთიერთობებზე და მაღალი შეფასება მისცა წიგნს. აღინიშნა, რომ ამ ქრესტომათიით უკვე დაინტერესდა ირანის მხარე, მაგალითად, თავრიზის უნივერსიტეტმა მისი ხუთი ეგზემპლარი მოითხოვა. 
ქრესტომათიის გამოცემის მნიშვნელობაზე ისაუბრეს ირანელმა პროფესორმა ლეილა რეზაიმ, წიგნის ერთ-ერთმა შემდგენელმა ალექსანდრე ელერდაშვილმა, პოეტმა და მთარგმნელმა ბელა შალვაშვილმა, ირანელმა პროფესორმა ქამიაბიმ, პროფესორმა მაია სახოკიამ, წიგნის რეცენზენტმა ფატი ანთაძემ და სხვებმა. აღინიშნა, რომ ეს წიგნი დაეხმარება ირანისტიკის დარგის სტუდენტებსა და სპეციალისტებს, რომლებსაც აქამდე ხელი ვერ მიუწვდებოდათ სპარსული ლიტერატურის ამ საინტერესო პერიოდის ტექსტებზე.
ირანელმა პროფესორმა, სპარსული ლიტერატურის სპეციალისტმა ჯაჰედიჯამ კი ახალი ქრესტომათია ირან-საქართველოს კულტურულ ურთიერთობათა შორის გაჭრილ კიდევ ერთ ლამაზ ფანჯარას შეადარა.

ვრცლად

ახა­ლი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო არ­ქე­ო­ლო­გი­ა­ში

თსუ-ის ჰუ­მა­ნი­ტა­რულ მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა ფა­კულ­ტე­ტის არ­ქე­ო­ლო­გი­ის მი­მარ­თუ­ლე­ბის სტუ­დენ­ტე­ბი წელს სრუ­ლი­ად გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლი, სა­ერ­თა­შო­რი­სო სტან­დარ­ტებ­ზე მორ­გე­ბუ­ლი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­თი ის­წავ­ლი­ან. წიგ­ნი იმი­თაც არის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი, რომ მას­ში თავ­მოყ­რი­ლია თა­ნა­მედ­რო­ვე არ­ქე­ო­ლო­გი­ის მიღ­წე­ვე­ბი მსოფ­ლიო მას­შ­ტა­ბით. სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ე­ბის თარ­გ­მ­ნის შე­სა­ხებ გა­დაწ­ყ­ვე­ტი­ლე­ბა თსუ-ის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ბამ ორი წლის წინ მი­ი­ღო. 
„სა­ქარ­თ­ვე­ლოს არ­ქე­ო­ლო­გი­ა­ში დღემ­დე არ გვქონ­და გან­მა­ზო­გა­დე­ბე­ლი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო, სა­დაც თავ­მოყ­რი­ლი იქ­ნე­ბო­და თა­ნა­მედ­რო­ვე არ­ქე­ო­ლო­გი­ის მიღ­წე­ვე­ბი, თუმ­ცა, არ შე­იძ­ლე­ბა არ აღი­ნიშ­ნოს, რომ დარ­გის გან­ვი­თა­რე­ბის­თ­ვის დღე­საც დი­დი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა აქვს ოთარ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის შექ­მ­ნილ ნაშ­რომს: „ძვე­ლი ქარ­თუ­ლი ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ის სა­თა­ვე­ებ­თან“, რო­მე­ლიც უნი­ვერ­სი­ტე­ტის გა­მომ­ცემ­ლო­ბამ 2002 წელს გა­მოს­ცა. ამ წიგ­ნ­მა უდა­ვოდ ახა­ლი ეტა­პი შექ­მ­ნა ქარ­თუ­ლი არ­ქე­ო­ლო­გი­ის ის­ტო­რი­ა­ში და რომ­ლის გა­ნახ­ლე­ბის აუ­ცი­ლებ­ლო­ბა კი­დევ მრა­ვა­ლი ათე­უ­ლი წლის მან­ძილ­ზე არ დად­გე­ბა მი­სი იშ­ვი­ა­თი სრულ­ყო­ფი­ლე­ბის გა­მო. ეს არის ეტა­ლო­ნუ­რი ნაშ­რო­მი, რო­მე­ლიც ყვე­ლა­ზე მა­ღალ სა­ერ­თა­შო­რი­სო მოთ­ხოვ­ნებს აკ­მა­ყო­ფი­ლებს. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ ევ­რო­პულ ენებ­ზე არ­ქე­ო­ლო­გი­ა­ში დღეს მრა­ვა­ლი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოა, მაგ­რამ ჩვე­ნი მ­თა­ვა­რი პრინ­ცი­პი ახა­ლი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოს შერ­ჩე­ვი­სას იყო ის, რომ სტუ­დენ­ტე­ბის­თ­ვის ამომ­წუ­რა­ვი ინ­ფორ­მა­ცია მიგ­ვე­წო­დე­ბი­ნა, რა­თა ჩვე­ნი ახალ­გაზ­რ­დე­ბი თა­ნამე­დ­რო­ვე კვლე­ვის სტან­დარ­ტებს და­ე­უფ­ლონ“, – ამ­ბობს ახა­ლი წიგ­ნის – „არ­ქე­ო­ლო­გია“ – ქარ­თუ­ლი გა­მო­ცე­მის რე­დაქ­ტო­რი, თსუ-ის ჰუ­მა­ნი­ტა­რულ მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა ფა­კულ­ტე­ტის არ­ქე­ო­ლო­გი­ის სას­წავ­ლო-კვლე­ვი­თი ინ­ს­ტი­ტუ­ტის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლი, პრო­ფე­სო­რი ვახ­ტანგ ლი­ჩე­ლი. 
გან­სა­კუთ­რე­ბით მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია ის ფაქ­ტი, რომ სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოს ავ­ტო­რე­ბი მსოფ­ლი­ო­ში აღი­ა­რე­ბუ­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბი: კო­ლინ რენ­ფ­რიუ და პოლ ბა­მი არი­ან. მთარ­გ­მ­ნე­ლი კი გახ­ლავთ რუ­სუ­დან კა­ჭა­რა­ვა. ვახ­ტანგ ლი­ჩე­ლის ინ­ფორ­მა­ცი­ით, არ­ქე­ო­ლო­გი­ა­ზე არ­სე­ბულ სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ებს შო­რის ეს ახა­ლი წიგ­ნი მი­სი გად­მო­ქარ­თუ­ლე­ბის პირ­ვე­ლი მცდე­ლო­ბაა. 
„იმ მრა­ვალ სა­უ­კე­თე­სო სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­თა შო­რის, რომ­ლე­ბიც სხვა­დას­ხ­ვა ევ­რო­პულ ენა­ზე დი­დი რა­ო­დე­ნო­ბი­თაა გა­მო­ცე­მუ­ლი, არ­ჩე­ვა­ნი სწო­რედ ამ გა­მო­ცე­მა­ზე შე­ვა­ჩე­რე რამ­დე­ნი­მე მი­ზე­ზის გა­მო: რო­გორც თვით ავ­ტო­რე­ბი აღ­ნიშ­ნა­ვენ, ეს ახა­ლი გა­მო­ცე­მა არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი მე­თო­დი­სა და თე­ო­რი­ის ყვე­ლა­ზე ამომ­წუ­რა­ვი შე­სა­ვა­ლი კურ­სია ჩვენს ხელთ არ­სე­ბულ­თა შო­რის. პე­და­გო­გებ­სა და სტუ­დენ­ტებს შე­უძ­ლი­ათ ამ წიგ­ნით იხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლონ მე­თო­დი­სა და თე­ო­რი­ის შე­სა­ვა­ლი კურ­სის მომ­ზა­დე­ბი­სას, ასე­ვე, სა­ვე­ლე მე­თო­დე­ბის, არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი მეც­ნი­ე­რე­ბი­სა და ბევ­რი სხვა კურ­სის შე­სას­წავ­ლად. ეს წიგ­ნი, უპირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა, არის იმის შე­სა­ხებ – რა ვი­ცით, თუ რო­გორ ვი­ცით და რო­გორ აღ­მო­ვა­ჩი­ნეთ, ანუ ფი­ლო­სო­ფი­უ­რი ტერ­მი­ნე­ბით თუ გან­ვ­საზ­ღ­ვ­რავთ, ეს არის არ­ქე­ო­ლო­გი­ის ეპის­ტე­მო­ლო­გია“. 
ვახ­ტანგ ლი­ჩე­ლის თქმით, წიგ­ნ­ში ყვე­ლა­ზე სრულ­ყო­ფი­ლა­დაა მო­ცე­მუ­ლი იმ თა­ნა­მედ­რო­ვე ტექ­ნო­ლო­გი­ე­ბის დე­ტა­ლუ­რი აღ­წე­რა და მუ­შა­ო­ბის პრინ­ცი­პე­ბი, რომ­ლე­ბიც დღეს წარ­მა­ტე­ბით გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა არ­ქე­ო­ლო­გი­ა­ში და რომ­ლის შე­სა­ხე­ბაც ქარ­თ­ვე­ლი მკით­ხ­ვე­ლი უკი­დუ­რე­სად მწირ ინ­ფორ­მა­ცი­ას ფლობს. „სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოს ერთ-ერ­თი ღირ­სე­ბა ისიც არის, რომ ყვე­ლა თა­ვის შემ­დეგ ყვე­ლა სა­კით­ხ­თან მი­მარ­თე­ბა­ში მი­თი­თე­ბუ­ლია სა­კით­ხა­ვი ლი­ტე­რა­ტუ­რა. აქ­ვე ხაზ­გას­მით აღ­ვ­ნიშ­ნავ, რომ ეს არა მხო­ლოდ ყვე­ლა­ზე სრულ­ყო­ფი­ლი, არა­მედ ყვე­ლა­ზე რთუ­ლი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ცაა ინ­ფორ­მა­ცი­ის არ­ნა­ხუ­ლი მო­ცუ­ლო­ბის გა­მო, რაც მის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბას ერ­თი-ორად ზრდის“.
მეც­ნი­ე­რის ინ­ფორ­მა­ცი­ით, ეს არის ამ სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოს მე-6 გა­მო­ცე­მა. „ვფიქ­რობ, ამ გა­მო­ცე­მის ქარ­თუ­ლი ვერ­სი­ის გა­და­ჭარ­ბე­ბით შე­ფა­სე­ბა შე­უძ­ლე­ბე­ლია – სულ მა­ლე დარ­წ­მუნ­დე­ბა სა­ზო­გა­დო­ე­ბა იმა­ში, თუ რამ­დე­ნად და­დე­ბით როლს ითა­მა­შებს ეს წიგ­ნი არა მხო­ლოდ სტუ­დენ­ტე­ბის, არა­მედ მოქ­მე­დი არ­ქე­ო­ლო­გე­ბის საქ­მი­ა­ნო­ბა­შიც. არ შე­იძ­ლე­ბა აქ­ვე არ აღ­ვ­ნიშ­ნო, რომ ეს პუბ­ლი­კა­ცია ასე­ვე უაღ­რე­სად სა­ინ­ტე­რე­სო იქ­ნე­ბა სიძ­ვე­ლე­ე­ბით და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­თ­ვის, რო­მელ­თა რიც­ხ­ვი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, სა­ბედ­ნი­ე­როდ, საკ­მა­ოდ დი­დია. ნაშ­რო­მი მის­ცემთ მათ იმის სა­შუ­ა­ლე­ბას, რომ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სიძ­ვე­ლე­ნი შე­ა­და­რონ და­ნარ­ჩე­ნი სამ­ყა­როს მრა­ვალ­ფე­რო­ვან კულ­ტუ­რულ ნაშ­თებს და ჩვე­ნი ძირ­ძ­ვე­ლი და მა­ღა­ლი კულ­ტუ­რის შე­სა­ხებ ობი­ექ­ტუ­რი დას­კ­ვ­ნე­ბი გა­ა­კე­თონ“.
ვახ­ტანგ ლი­ჩე­ლის თქმით, თარ­გ­მა­ნის პრო­ცეს­ში მრა­ვა­ლი სირ­თუ­ლე წარ­მო­იშ­ვა, რად­გან სხვა­დას­ხ­ვა ტერ­მი­ნის გად­მო­ქარ­თუ­ლე­ბა, პრაქ­ტი­კუ­ლად, პირ­ვე­ლად ხდე­ბო­და და შე­სა­ბა­მი­სი სპე­ცი­ფი­კა შე­საძ­ლებ­ლო­ბის­დაგ­ვა­რად უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი. გან­სა­კუთ­რე­ბით ეს ეხე­ბო­და ტექ­ნი­კურ ტერ­მი­ნებ­სა და რე­გი­ო­ნე­ბის ტო­პო­ნი­მებ­სა თუ ონო­მას­ტი­კურ მა­სა­ლას (მა­გა­ლი­თად, მე­ზო­ა­მე­რი­კუ­ლი, აფ­რი­კუ­ლი). 
რო­გორც აღი­ნიშ­ნა, წიგ­ნ­ში შე­სუ­ლია არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი და მას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცია მსოფ­ლი­ოს ყვე­ლა კუთ­ხი­დან. „არ­ქე­ო­ლო­გია მი­სი რო­გორც სა­ვე­ლე, ისე ლა­ბო­რა­ტო­რი­უ­ლი კვლე­ვე­ბის ტექ­ნი­კუ­რი და სა­ბუ­ნე­ბის­მეტ­ყ­ვე­ლო მე­თო­დე­ბი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე, ჰუ­მა­ნი­ტა­რულ დარ­გ­თა შო­რის ყვე­ლა­ზე სწრა­ფად პროგ­რე­სი­რე­ბა­დი მეც­ნი­ე­რე­ბაა. ამ წიგ­ნ­ში კარ­გად ჩანს, რომ არ­ქე­ო­ლო­გი­ის გან­ვი­თა­რე­ბის ტენ­დენ­ცია არის მი­სი ტექ­ნი­კურ დარ­გებ­თან და­ახ­ლო­ე­ბა, თუმ­ცა, იმა­საც აღ­ვ­ნიშ­ნავ, რომ თვით ავ­ტო­რე­ბი უყოყ­მა­ნოდ მი­იჩ­ნე­ვენ არ­ქე­ო­ლო­გი­ას ჰუ­მა­ნი­ტა­რუ­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბის დარ­გად. მინ­და დი­დი მად­ლი­ე­რე­ბა გა­მოვ­ხა­ტო ყვე­ლას მი­მართ, ვინც დახ­მა­რე­ბა გაგ­ვი­წია და ვი­სი წყა­ლო­ბი­თაც შე­საძ­ლე­ბე­ლი გახ­და ქარ­თუ­ლი არ­ქე­ო­ლო­გი­ის გან­ვი­თა­რე­ბის­თ­ვის ესო­დენ სა­ჭი­რო წიგ­ნის გა­მო­ცე­მა – პირ­ველ რიგ­ში, ცხა­დია, ეს გახ­ლავთ ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის სა­ხე­ლო­ბის თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის რექ­ტო­რა­ტი და ად­მი­ნის­ტ­რა­ცია; აგ­რეთ­ვე, გა­მომ­ცემ­ლო­ბა Tha­mes&Hud­son (თარ­გ­მა­ნის იდე­ის მხარ­და­ჭე­რის­თ­ვის) და ცხა­დია, თვით ავ­ტო­რე­ბი მათ მი­ერ გა­წე­უ­ლი უმა­გა­ლი­თო მას­შ­ტა­ბის შრო­მი­სათ­ვის. ბუ­ნებ­რი­ვია, რომ ასე­თი მო­ცუ­ლო­ბის წიგ­ნი დაზ­ღ­ვე­უ­ლი ვერ იქ­ნე­ბა ხარ­ვე­ზე­ბი­სა­გან და მინ­და, იმე­დი ვი­ქო­ნიო, რომ მკით­ხ­ვე­ლი სულ­გ­რ­ძე­ლად მო­ეპ­ყ­რო­ბა შე­საძ­ლო შეც­დო­მებს და გვამ­ც­ნობს მათ შე­სა­ხებ, რა­თა ისი­ნი გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი იქ­ნას შემ­დ­გო­მი გა­მო­ცე­მე­ბის დროს“, – ა­ცხა­დებს ვახ­ტანგ ლი­ჩე­ლი.

ვრცლად

ტრა­დი­ცი­უ­ლი მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბა ქარ­თუ­ლი ყო­ფის სიმ­დიდ­რი­სა

გზა, რო­მე­ლიც ქარ­თულ­მა ეთ­ნოს­მა გა­მო­ი­ა­რა, ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვი, რთუ­ლი და სა­ინ­ტე­რე­სოა. ამ გზის ის­ტო­რია არ­ქი­ვებ­ში, მუ­ზე­უ­მებ­ში და თა­ვად ხალ­ხ­ში ინა­ხე­ბა და იმა­ლე­ბა. სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ყვე­ლა ის­ტო­რი­ულ -ეთ­ნოგ­რა­ფი­ულ მხა­რეს თა­ვი­სი გა­ნუ­მე­ო­რე­ბე­ლი ხიბ­ლი აქვს თა­ვი­სი კულ­ტუ­რი­თა თუ სო­ცი­ა­ლურ ეკო­ნო­მი­კუ­რი ას­პექ­ტე­ბით. თსუ-ის ჰუ­მა­ნი­ტა­რულ მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა ფა­კულ­ტე­ტის ეთ­ნო­ლო­გი­ის მი­მარ­თუ­ლე­ბის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლი რო­ლანდ თოფ­ჩიშ­ვი­ლი ამ სა­კით­ხე­ბის შეს­წავ­ლით ჯერ კი­დევ ას­პი­რან­ტო­ბის წლებ­ში და­ინ­ტე­რეს­და. სწო­რედ ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვი კვლე­ვი­სა და მუ­შა­ო­ბის შემ­დეგ შე­იქ­მ­ნა მი­სი ახა­ლი ნაშ­რო­მი – „სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ის­ტო­რი­ულ-ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მხა­რე­ე­ბი“, რო­მე­ლიც სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოდ გა­მო­ად­გე­ბათ სტუ­დენ­ტებს, ასე­ვე სა­ინ­ტე­რე­სო იქ­ნე­ბა მეც­ნი­ე­რე­ბი­სათ­ვი­საც და ამ სა­კით­ხე­ბით და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლი მკით­ხ­ვე­ლის­თ­ვის. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ მეც­ნი­ერ­მა წიგ­ნი ეთ­ნო­ლო­გი­უ­რი მეც­ნი­ე­რე­ბის ცნო­ბი­ლი წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბის – თი­ნა­თინ ოჩი­ა­უ­რი­სა და ჯუ­ლი­ე­ტა რუ­ხა­ძის – ხსოვ­ნას მი­უძ­ღ­ვ­ნა, რომ­ლებ­მაც დი­დი წვლი­ლი შე­ი­ტა­ნეს ქარ­თუ­ლი ეთ­ნო­ლო­გი­უ­რი მეც­ნი­ე­რე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში. ამი­ტომ მათ ავ­ტო­რი თა­ვის მას­წავ­ლებ­ლე­ბად და წი­ნა­მორ­ბე­დე­ბად თვლის.

„ქარ­თუ­ლი ეთ­ნო­სი სამ­ხ­რეთ კავ­კა­სი­ა­ში წარ­მო­იშ­ვა და ეთ­ნი­კუ­რი ის­ტო­რი­ის ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვი გზაც იქ გა­ი­ა­რა. ქარ­თ­ველ­თა გან­სახ­ლე­ბის არე­ალ­ში სხვა­დას­ხ­ვა ის­ტო­რი­ულ-ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მხა­რე­ე­ბი ჩა­მო­ყა­ლიბ­და. თი­თო­ე­უ­ლი მათ­გა­ნი ხალ­ხუ­რი კულ­ტუ­რის თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბე­ბით ხა­სი­ათ­დე­ბო­და. წიგ­ნ­ში გან­ხი­ლუ­ლია სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ყვე­ლა ის­ტო­რი­ულ-ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მხა­რე, მათ შო­რის, ისი­ნიც, რომ­ლე­ბიც დღეს სხვა­დას­ხ­ვა სა­ხელ­მ­წი­ფო­ე­ბის შე­მად­გენ­ლო­ბა­ში არი­ან მოქ­ცე­უ­ლე­ბი. წარ­მო­ჩე­ნი­ლია ამ მხა­რე­ე­ბის­თ­ვის და­მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ლი ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბე­ბი და ის სა­მე­ურ­ნეო-ეკო­ნო­მი­კუ­რი და კულ­ტუ­რუ­ლი კავ­ში­რე­ბი, რაც ერ­თ­მა­ნეთს შო­რის ჰქონ­დათ. ნაჩ­ვე­ნე­ბია, რომ ის­ტო­რი­ულ-ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მხა­რე­ე­ბის ეს კავ­ში­რე­ბი ერის კონ­სო­ლი­და­ცი­ას უწ­ყობ­და ხელს“, – აღ­ნიშ­ნავს რო­ლანდ თოფ­ჩიშ­ვი­ლი.
მეც­ნი­ე­რის ინ­ფორ­მა­ცი­ით, წიგ­ნ­ში ვრცლად და ცალ-ცალ­კეა გან­ხი­ლუ­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ყვე­ლა ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მხა­რე. აღ­წე­რი­ლია მა­თი ის­ტო­რია, ტრა­დი­ცი­ე­ბი, ხალ­ხურ-რე­ლი­გი­უ­რი დღე­სას­წა­უ­ლე­ბი, სა­ქორ­წი­ნო წეს-ჩვე­უ­ლე­ბე­ბი, სა­მე­ურ­ნეო ყო­ფა და სხვა... რო­გორც ეთ­ნო­ლო­გის­თ­ვის კი, ყვე­ლა­ზე მე­ტად მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ის ფაქ­ტი აღ­მოჩ­ნ­და, თუ რა სა­მე­ურ­ნეო-ეკო­ნო­მი­კუ­რი კავ­ში­რე­ბი ჰქონ­დათ ამ მხა­რე­ებს ერ­თ­მა­ნეთ­თან. ამის შე­სა­ხებ წიგ­ნ­ში მრა­ვა­ლი სა­ინ­ტე­რე­სო ფაქ­ტია მოყ­ვა­ნი­ლი. „სა­ქარ­თ­ვე­ლო ისეთ გე­ოგ­რა­ფი­ულ არე­ალ­შია მოქ­ცე­უ­ლი, რომ ეს მხა­რე­ე­ბი ერ­თ­მა­ნე­თის გა­რე­შე ვერ იარ­სე­ბებ­დ­ნენ: მა­გა­ლი­თად, ქარ­თ­ლი და ჯა­ვა­ხე­თი ხორ­ბ­ლის უხ­ვი მო­სავ­ლით გა­მო­ირ­ჩე­ო­და. ხევ­სუ­რე­ბი, სა­დაც მეც­ხო­ვე­ლე­ო­ბა იყო გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი, ზამ­თარ­ში გა­რე­სა­მუ­შა­ო­ებ­ზე ჩა­მო­დი­ოდ­ნენ ბარ­ში, სა­დაც გა­სა­ყი­დად ჩა­მოჰ­ქონ­დათ ღვე­დე­ბი და ცოც­ხე­ბი. რაჭ­ვე­ლე­ბი და იმერ­ლე­ბი სა­ვარ­ც­ხ­ლებს ყიდ­დ­ნენ, რომ­ლებ­საც რქე­ბის­გან ამ­ზა­დებ­დ­ნენ. თრი­ა­ლეთ­შიც მთე­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­დან მოჰ­ყავ­დათ სა­ძოვ­რებ­ზე სა­ქო­ნე­ლი. ღვი­ნო მეს­ხებს გად­მოჰ­ქონ­დათ ბაღ­და­თის მხრი­დან. წიგ­ნ­ში ყვე­ლა მხა­რეა გან­ხი­ლუ­ლი, ლა­ზე­თის ჩათ­ვ­ლით. ყვე­ლა­ზე დი­დი ნა­წი­ლი თბი­ლი­სის ეთ­ნო­ლო­გი­ას ეთ­მო­ბა. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ ამ ეკო­ნო­მი­კურ ურ­თი­ერ­თო­ბებს თა­ვის დრო­ზე დი­დი ყუ­რად­ღე­ბა მი­აქ­ცია ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვილ­მა. ფაქ­ტობ­რი­ვად, სწო­რედ ამ ურ­თი­ერ­თო­ბებ­ზე იყო და­ფუძ­ნე­ბუ­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს, რო­გორც სა­ხელ­მ­წი­ფოდ, შექ­მ­ნა და ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა“, – ამ­ბობს მეც­ნი­ე­რი. 
რო­გორც რო­ლანდ თოფ­ჩიშ­ვი­ლი წიგ­ნის მი­მო­ხილ­ვი­სას აღ­ნიშ­ნავს, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მხა­რე­ე­ბის და­ხა­სი­ა­თე­ბი­სას, შე­უძ­ლე­ბე­ლია სრუ­ლად გად­მო­ცე­მა იმ ტრა­დი­ცი­ე­ბი­სა და ყო­ფა-ცხოვ­რე­ბი­სა, რომ­ლე­ბიც სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში ყა­ლიბ­დე­ბო­და ამ მხა­რე­ებ­ში. „ახა­ლი დრო­ის კვალ­დაკ­ვალ ბევ­რი ტრა­დი­ცია ნო­ვა­ცი­ით შე­იც­ვა­ლა, ამას­თან, ბოლ­შე­ვი­კუ­რი ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­თ­ვის ტრა­დი­ცი­ე­ბის დი­დი ნა­წი­ლი მი­უ­ღე­ბე­ლი იყო, რომ­ლე­ბიც არ ით­ვა­ლის­წი­ნებ­დ­ნენ ცი­ცე­რო­ნის შე­გო­ნე­ბას – „არ და­არ­ღ­ვიო არ­სე­ბუ­ლი ტრა­დი­ცი­ე­ბი“. ბევ­რი მათ­გა­ნი ტექ­ნი­კუ­რი და ეკო­ნო­მი­კუ­რი ევო­ლუ­ცი­ის შემ­დეგ შე­იც­ვა­ლა, მო­მა­ვა­ლი რომ უკეთ გან­ვ­ჭ­ვ­რი­ტოთ და და­ვი­ნა­ხოთ, აუ­ცი­ლე­ბე­ლი და სა­ინ­ტე­რე­სო­ცაა ძვე­ლი ქარ­თუ­ლი წეს-ჩვე­უ­ლე­ბე­ბის, ტრა­დი­ცი­ე­ბის ცოდ­ნა, რო­მე­ლიც ქარ­თულ სი­ნამ­დ­ვი­ლე­ში რე­გი­ო­ნა­ლუ­რი მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბით ხა­სი­ათ­დე­ბო­და. სწო­რედ ამ მიზ­ნით და­ი­წე­რა ეს წიგ­ნი, რა­თა გა­ვი­აზ­როთ ტრა­დი­ცი­უ­ლი მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბა ქარ­თუ­ლი ყო­ფის სიმ­დიდ­რი­სა და, რაც მთა­ვა­რია, ის ეთ­ნო­სე­ბის გა­ერ­თი­ა­ნე­ბის სა­ფუძ­ვე­ლი იყო. ამ ნაშ­რო­მის და­წე­რა ასე­ვე გა­ნა­პი­რო­ბა სა­უ­ნი­ვერ­სი­ტე­ტო გა­ნათ­ლე­ბის თა­ნა­მედ­რო­ვე მდგო­მა­რე­ო­ბამ – თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ეთ­ნო­ლო­გი­ას სა­თა­ნა­დო ყუ­რად­ღე­ბა ექ­ცე­ვა, თავ­და­პირ­ვე­ლად ეს წიგ­ნიც სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოდ იყო გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი, თუმ­ცა, გარ­კ­ვე­უ­ლი ჩარ­ჩო­ე­ბი­დან გა­მო­ვე­დით, რად­გან აუ­ცი­ლე­ბე­ლი გახ­და მდი­და­რი ქარ­თუ­ლი სა­მეც­ნი­ე­რო ლი­ტე­რა­ტუ­რის მი­თი­თე­ბა, გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლი მო­საზ­რე­ბე­ბის და­ფიქ­სი­რე­ბა და სხვა. მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია აღი­ნიშ­ნოს, რომ წიგ­ნის გაც­ნო­ბის შემ­დეგ მკით­ხ­ვე­ლი მიხ­ვ­დე­ბა, რომ ქარ­თ­ვე­ლი ხალ­ხი იზო­ლი­რე­ბუ­ლი და თა­ვის თავ­ში ჩა­კე­ტი­ლი არას­დ­როს ყო­ფი­ლა, ქარ­თუ­ლი კულ­ტუ­რა მახ­ლო­ბე­ლი აღ­მო­სავ­ლე­თი­სა და აღ­მო­სავ­ლუ­რი ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ის ღირ­სე­უ­ლი ნა­წი­ლი იყო“, – ამ­ბობს მეც­ნი­ე­რი. 
რო­ლანდ თოფ­ჩიშ­ვი­ლის თქმით, წიგ­ნის და­წე­რის ძი­რი­თა­დი მი­ზა­ნი ისიც იყო, რომ „გვეჩ­ვე­ნე­ბი­ნა ქარ­თუ­ლი ხალ­ხუ­რი კულ­ტუ­რის თა­ვის­თა­ვა­დო­ბა, ქარ­თ­ვე­ლი ადა­მი­ა­ნის შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი უნა­რი, რომ ლო­კა­ლურ-ტე­რი­ტო­რი­უ­ლი კულ­ტუ­რის თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბებს სა­ერ­თო კულ­ტუ­რა ედო სა­ფუძ­ვ­ლად, და ბო­ლოს, ბევრ ჩვენ თა­ნა­მე­მა­მუ­ლეს ხში­რად წარ­მოდ­გე­ნა არა აქვს ის­ტო­რი­ულ-ეთ­ნოგ­რა­ფი­ულ მხა­რე­ებ­ზე, ამი­ტომ ეს წიგ­ნი და­ი­წე­რა არა მხო­ლოდ სტუ­დენ­ტე­ბი­სა და მეც­ნი­ე­რე­ბის­თ­ვის, არა­მედ ყვე­ლა რი­გი­თი ქარ­თ­ვე­ლის­თ­ვის“, – ამ­ბობს როლანდ თოფჩიშვილი.

ვრცლად

„დაბრუნება“ უნივერსიტეტში

ვახტანგ კოტეტიშვილის „დაბრუნება“ უნივერსიტეტში – ეს განწყობა სუფევდა უნივერსიტეტში გამართულ ვახტანგ კოტეტიშვილის „წერილების“ წარდგინებაზე, რომელიც ჩვენი თანამედროვე ფოლკლორისტის, აწ გარდაცვლილი ვახუშტი კოტეტიშვილის მამა გახლდათ. 
კრებული ვახტანგ კოტეტიშვილის წერილების პირველ პუბლიკაციებსა და რეპუბლიკაციებს წარმოადგენს, რომელიც XX საუკუნის 10-20-იანი წლების პრესამ და ვახტანგ კოტეტიშვილის პირადმა არქივმა შემოგვინახა. წერილები როგორც კონკრეტული პიროვნების, ასევე იმ რთული და წინააღმდეგობრივი ეპოქის უტყუარი სურათია. 
„ჩვენი მიზანია ვახტანგ კოტეტიშვილს, რომელიც პირველსახოვანი ფოლკლორისტის სახელითაა ცნობილი, მეტი არგუმენტაციით შეემატოს ლიტერატორის კრიტიკოსის, ახალი ესთეტიკის შემქმნელისა და პუბლიცისტის სახელი. ამასთან, ვფიქრობთ, რომ წერილები ხელოვნების შესახებ უფრო რეალისტურსა და არგუმენტირებულს გახდის კულტურის ამ სფეროში მის მიერ შეტანილი წვლილის ხარისხსა და მნიშვნელობას. ყოველ შემთხვევაში, თქვენს წინაშეა ვახტანგ კოტეტიშვილის წერილების რეპუბლიკაციის იმგვარი ცდა, რომელშიც განმსაზღვრელი ავტორის ნებაა და არა რაიმე სახის კონიუნქტურა. იმედია, ეს წიგნი ხელს შეუწყობს საინტერესო და წინააღმდეგობრივი დროის ქართველის ნააზრევის ყოველდღიურ ლიტერატურულ მიმოქცევაში დაბრუნებას. ჩვენ მხოლოდ ბიძგს ვაძლევთ ამ ნაწერებს, გზას კი ისინი თავად გაიკვლევენ“, – წერს ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი ნონა კუპრეიშვილი, რომელმაც თავი მოუყარა სტალინის რეჟიმის მიერ დახვრეტილი დიდი მამულიშვილის, ვახტანგ კოტეტიშვილის ნააზრევს – გაფანტულს გასული საუკუნის 10-20-იანი წლების ქართულ პერიოდიკასა და არქივებში. მკითხველს პირველად ეძლევა საშუალება – გაიცნოს ვახტანგ კოტეტიშვილი თავისი მრავალმხრივი მოღვაწეობით: იგი იყო ლიტერატურის ისტორიკოსი, ფოლკლორისტი, სოციოლოგი, ხელოვნების თეორეტიკოსი, ესეისტი, ისტორიკოსი, მოქანდაკე, მხატვარი, ჟურნალისტი და საზოგადო მოღვაწე. 
აი, რა წერია დიდი პატრიოტის, საქართველოს დამოუკიდებლობის მგზნებარე დამცველის დაპატიმრების ოქმში, რომელიც ამ წიგნშია წარმოდგენილი: „აგენტებმა შინსახკომს აცნობეს, რომ ის განწყობილი იყო ანტისაბჭოურად, პესიმისტურად, თითქმის ვერ ხედავდა საბჭოთა სინამდვილის პერსპექტივას. ექსპედიციებში ცოტას მუშაობს. სამაგიეროდ, საჯარო გამოსვლებს აწყობს. უკმაყოფილებას გამოთქვამს იმის გამო, რომ რუსთაველის ინსტიტუტის ფოლკლორის ხელმძღვანელად ახალგაზრდა სპეციალისტი ჩიქოვანი დანიშნეს, რომლის ხელმძღვანელობით მუშაობა კოტეტიშვილს არ სურს. თავის ნაწარმოებებში სოციალიზმის გამარჯვება არ სჯერა“. სწორედ ეს ანტისაბჭოთა განწყობა გახდა მიზეზი „ტროიკის“ მიერ მისი დახვრეტისა. და აი, დღეს მისი გარდაცვალებიდან 80 წლის შემდეგ კიდევ ინტერესითა და აღფრთოვანებით ვსაუბრობთ დიდი პატრიოტის, სამაგალითო მოღვაწის კულტურულ-შემოქმედებით მემკვიდრეობაზე. 
პრეზენტაციაზე ვახტანგ კოტეტიშვილის „წერილების“ ლიტერატურულ ღირებულებასა და მნიშვნელობაზე ვრცლად ისაუბრეს რეცენზენტებმა: ასოცირებულმა პროფესორმა თამარ შარაბიძემ და ფილოლოგიის დოქტორებმა: ნინო პოპიაშვილმა და ნაირა ბეპიევამ. 
პროფესორმა თამარ შარაბიძემ ვახტანგ კოტეტიშვილის ლიტერატურული და კრიტიკული წერილების მიმოხილვა დაიწყო წერილით: „შავი სიტყვა“, სადაც ავტორი სინამდვილის სწორად აღსაქმელად მამხილებლურ ტონს ირჩევს. „ვახტანგ კოტეტიშვილმა მოღვაწეობა ილიასებური შეტევითი ხასიათის წერილებით დაიწყო: „მკაცრი სიტყვა დაგვეკარგაო, ჩვენი მწერლობა კი საჯირითო დოღად გადაიქცაო“, – მამხილებლად ჟღერს ახალგაზრდა ლიტერატორის ეს სიტყვები. წერილსაც „შავი სიტყვა“ ჰქვია; შავია, რადგან კარგად მოჩანს ჩვენი ცხოვრების სიმდაბლე, მასში შავი ფერი სჭარბობს, ნათელი ტონების მიმატება კი ავტორს არ ძალუძს. ვახტანგ კოტეტიშვილი გვიჩვენებს ლიტერატურისა და, ზოგადად, ხელოვნების ჩამორჩენის მიზეზს, ასახავს შედეგს და წინ უდებს ლიტერატორს გზას: „მახვილი სმენაა საჭირო, რომ ცხოვრების ნაკარნახევი გასაგონი გახდეს, ღრმა შეგნებაა საჭირო, რომ გაითვალისწინო, რა იკისრე... წინააღმდეგ შემთხვევაში, სინამდვილე წაგაბორძიკებს. მაღლა ასვლაა საჭირო, რომ მეტი დაინახო“. „საკაცობრიო დოღში ჩანჩალი“, მისი აზრით, ქართული მერნის ბრალი კი არ არის, არამედ – მისი მხედრის...“, – განაცხადა რეცენზენტმა. 
ფილოლოგიის დოქტორმა, პროფესორმა, უნივერსიტეტის ქართულ-ოსურ ურთიერთობათა სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის ხელმძღვანელმა ნაირა ბეპიევამ წიგნის წარდგინებაზე ვახტანგ კოტეტიშვილის ორი წერილი: „ილია ჭავჭავაძე“ და „სიმახინჯე, როგორც სახე XIX საუკუნის ქართველისა – დღევანდლამდის“ მიმოიხილა და ავტორს ილიას გზის სულიერი და შემოქმედებითი მემკვიდრე უწოდა. 
„ჩემი მოკრძალებული აზრით, რაც კი ვახტანგ კოტეტიშვილს შეუქმნია, ყველაფერს წინ ეპითეტად სიტყვა ,,ეროვნული” უნდა ერთვოდეს და როგორც ლიტერატურათმცოდნეობაში, ენათმეცნიერებაში და მრავალ სხვა დარგში სწორი დიაგნოზის დამსმელმა მეცნიერმა მიხეილ ქურდიანმა წარმოაჩინა, იგი ,,ეროვნული ესთეტიკის შემქმნელად“ უნდა მოიხსენიებოდეს.
მნიშვნელოვანია, რომ ვახტანგ კოტეტიშვილი არ იყო „საკუთარ ნაჭუჭში“ გამოკეტილი პიროვნება, იგი ფართო დიაპაზონის მოაზროვნეა. მისთვის მოძმის საწუხარი საკუთარივით მტკივნეულია. ვახტანგ კოტეტიშვილი არა მარტო ქართველთა ცხოვრების, მისი მაჯისცემის თვალ-ყურმადევარია, იგი კავკასიელთა საერთო ტკივილსაც ღიად აცნობიერებს. ყველასთვის ცნობილია, რომ კავკასიელებს ველურებად ნათლავდნენ, მათ კულტურას ველურობას უწოდებდნენ. თუ სცადე შენი თავის დაცვა, შენი ერის დარაჯობა, შენი ერის ქომაგობა – ეს ველურობაა, უკულტურობაა?
ვახტანგ კოტეტიშვილმა კარგად იცოდა, რომ ველურობა და უკულტურობა სხვის კუთვნილებაზე ხელის წაპოტინება და მისაკუთრებაა და არა საკუთარის დაცვა-შენარჩუნება.
და ბოლოს, ვახტანგ კოტეტიშვილს უფლის საჩუქარი უწოდეს რადიო „თავისუფლების“ ერთ-ერთ რადიოგადაცემაში... დიახ, ვახტანგ კოტეტიშვილი იყო ერისათვის უფლის საჩუქარი. ღმერთმა ნუ მოაკლოს ქართველ ერს და მთლიანად კავკასიას ასეთი საჩუქარი... დროდადრო მაინც... – ამ სათქმელით დაასრულა თავისი გამოსვლა პროფესორმა ნაირა ბეპიევამ. 
კრებულის შემდგენელი ნონა კუპრეიშვილი რენესანსული ტიპის მოღვაწეს უწოდებს ვახტანგ კოტეტიშვილს და მისი მოღვაწეობის მასშტაბურობაზე მიგვანიშნებს: „იგი არის ლიტერატურის კრიტიკოსი, ესთეტიკოსი, ხელოვნებათმცოდნე და საზოგადო მოღვაწე. ამიტომაც წიგნში წერილები დაიყო ორ ჯგუფად: პირველი ჯგუფი არის „ლიტერატურა, კრიტიკა, ხელოვნება“, მეორე ჯგუფი – „საზოგადოება და პოლიტიკა“. ყველგან პრინციპული და მართალია ეს ადამიანი, ეხება საქმე ლიტერატურას თუ საზოგადოების მოწყობის საკითხებს და, რაც მთავარია, მისი ეს პოზიცია გამყარებულია ენციკლოპედიური ცოდნით“, – აღნიშნა ნონა კუპრეიშვილმა, რომელმაც ვახტანგ კოტეტიშვილის ცხოვრებიდან საინტერესო ფაქტებიც გაიხსენა: „ვახტანგ კოტეტიშვილს მუდმივად ეკეთა შავი დიდი ბაფთა. ამბობენ, რომ ესეც ერთ-ერთი საბაბი იყო მისი დაკავებისა. რატომ გიკეთია შავი ბაფთაო, ჰკითხეს. რას ნიშნავს ეს, შავი ბაფთა, საქართველოს გლოვობო? რაზეც უპასუხა: აბა, წითელი ბაფთა გავიკეთო? რა, კლოუნი ხომ არ ვარო. წითელი ბაფთა, მოგეხსენებათ, ლენინს ეკეთა ხოლმე“. ასე რომ, წიგნის ავტორი არა მარტო თავისი შემოქმედებით აპროტესტებდა საბჭოთა რეჟიმის მიუღებლობას, არამედ გარეგნული ნიშნებითაც უსვამდა ხაზს თავის პრინციპულობას. 
ვახტანგ კოტეტიშვილის მრავალმხრივი მოღვაწეობის მნიშვნელოვან ასპექტებზე ისაუბრა აგრეთვე წიგნის ერთ-ერთმა რედაქტორმა ამირან არაბულმაც, რომელმაც სიმბოლურად მიიჩნია დიდი მამულიშვილის უნივერსიტეტში „დაბრუნება“.

ვრცლად