წიგნის თარო

ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში 1918-1950 წლებ­ში

ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის სა­ხე­ლო­ბის თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში გი­ორ­გი ახ­ვ­ლე­დი­ა­ნის სა­ხე­ლო­ბის ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბის ის­ტო­რი­ის სა­ზო­გა­დო­ე­ბის სა­მეც­ნი­ე­რო პრო­ექ­ტის – „საბ­ჭო­თა უტო­პი­უ­რი ენობ­რი­ვი თე­ო­რი­ე­ბი და ზო­გა­დი ენ­თა­მეც­ნი­ე­რე­ბის პირ­ვე­ლი ქარ­თუ­ლი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ე­ბი“ – ფარ­გ­ლებ­ში და­ბეჭ­დი­ლი 3 წიგ­ნის პრე­ზენ­ტა­ცია გა­ი­მარ­თა. 
„გი­ორ­გი ახ­ვ­ლე­დი­ა­ნი, ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბის შე­სა­ვა­ლი 1918-1919“ სამ ნა­წი­ლად გა­მო­ი­ცა. კრე­ბულ­ში აღ­დ­გე­ნი­ლია რა­რი­ტე­ტუ­ლი წიგ­ნი, ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბის პირ­ვე­ლი სა­ლექ­ციო კურ­სი, რო­მელ­საც გი­ორ­გი ახ­ვ­ლე­დი­ა­ნი კით­ხუ­ლობ­და თბი­ლი­სის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის შექ­მ­ნის პირ­ვე­ლი დღე­ე­ბი­დან. წიგნს თან ერ­თ­ვის ტერ­მინ­თა სა­ძი­ე­ბე­ლი, რო­მე­ლიც აჩ­ვე­ნებს – რო­გორ იქ­მ­ნე­ბო­და და ვი­თარ­დე­ბო­და ლინ­გ­ვის­ტუ­რი ტერ­მი­ნო­ლო­გია სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში. 
მე­ო­რე წიგ­ნი, რო­მე­ლიც თი­ნა­თინ ბოლ­ქ­ვა­ძემ, რო­გორც სა­მეც­ნი­ე­რო პრო­ექ­ტის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნელ­მა, წა­რუდ­გი­ნა სა­ზო­გა­დო­ე­ბას, არის კრე­ბუ­ლი „საბ­ჭო­თა ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბის ის­ტო­რი­ი­დან: სა­არ­ქი­ვო მა­სა­ლე­ბი“, რო­მე­ლიც, ძი­რი­თა­დად, ახალ­გაზ­რ­და მეც­ნი­ე­რებ­მა მო­ამ­ზა­დეს. სტა­ტი­ებ­ში გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლია 1920-1950 წლებ­ში საბ­ჭო­თა არ­ქი­ვებ­ში და­ცუ­ლი ისე­თი დო­კუ­მენ­ტე­ბი, რომ­ლებ­მაც გავ­ლე­ნა მო­ახ­დი­ნა საბ­ჭო­თა ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბის ის­ტო­რი­ა­ზე. მა­კა თეთ­რა­ძის სტა­ტი­ა­ში – „კავ­კა­სი­ო­ლო­გი­უ­რი პრობ­ლე­მა­ტი­კის კვლე­ვა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში სა­არ­ქი­ვო მა­სა­ლის მი­ხედ­ვით: 1918-1933 წლებ­ში“ – გა­ა­ნა­ლი­ზე­ბუ­ლია კავ­კა­სი­ო­ლო­გი­ის ისე­თი პროგ­რა­მა, რო­მე­ლიც გან­ს­ხ­ვავ­დე­ბო­და ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლი­სე­უ­ლი გა­გე­ბი­სა­გან. სა­ინ­ტე­რე­სოა, ასე­ვე, თსუ-ის დოქ­ტო­რან­ტის ნი­ნო აბე­სა­ძის სტა­ტია, „უტო­პი­უ­რი ან­ბა­ნი და მი­სი გან­ვი­თა­რე­ბა 20-30-იან წლე­ბის სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში“. ავ­ტო­რი მსჯე­ლობს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა აკა­დე­მი­ა­ში ენის, ის­ტო­რი­ი­სა და მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი კულ­ტუ­რის ინ­ს­ტი­ტუ­ტის სა­არ­ქი­ვო მა­სა­ლებ­ზე მუ­შა­ო­ბი­სას მიკ­ვ­ლე­უ­ლი დამ­წერ­ლო­ბის კო­მი­სი­ის სხდო­მის ოქ­მებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით, რო­მელ­შიც გან­ხი­ლუ­ლია „უტო­პი­უ­რი“, მაგ­რამ სის­ტე­მუ­რი ან­ბა­ნე­ბის შექ­მ­ნის იდეა. კრე­ბულ­ში და­ბეჭ­დი­ლია ნა­თია ფუტ­კა­რა­ძის სტა­ტია: „ტერ­მი­ნო­ლო­გი­უ­რი საქ­მი­ა­ნო­ბა საბ­ჭო­თა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში“. რო­გორც ავ­ტო­რი აღ­ნიშ­ნავს, „სტა­ტი­ა­ში წარ­მოდ­გე­ნი­ლი სა­არ­ქი­ვო დო­კუ­მენ­ტე­ბი ქარ­თუ­ლი ტერ­მინ­თ­შე­მოქ­მე­დე­ბის ერ­თ-ერთ ეტაპს ასა­ხავს; იგი ნა­თელ წარ­მოდ­გე­ნას გვიქ­მ­ნის საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის ენობ­რი­ვი პო­ლი­ტი­კის ფარ­გ­ლებ­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში მიმ­დი­ნა­რე ტერ­მი­ნო­ლო­გი­ურ მუ­შა­ო­ბა­ზე“. კრე­ბულ­ში შე­ტა­ნი­ლია ისე­თი სა­არ­ქი­ვო მა­სა­ლე­ბი, რომ­ლე­ბიც პირ­ვე­ლად შე­მო­დის სა­მეც­ნი­ე­რო მი­მოქ­ცე­ვა­ში, მათ შო­რის, იო­სებ მეგ­რე­ლი­ძის სა­ო­ჯა­ხო არ­ქი­ვი­დან, რის­თ­ვი­საც თი­ნა­თინ ბოლ­ქ­ვა­ძემ მად­ლო­ბა გა­და­უ­ხა­და იო­სებ მეგ­რე­ლი­ძის ვაჟს, ცნო­ბილ თე­ატ­რ­მ­ცოდ­ნეს გუ­ბაზ მეგ­რე­ლი­ძეს.
პრე­ზენ­ტა­ცი­აზე გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ინ­ტე­რე­სი გა­მო­იწ­ვია თსუ-ის პრო­ფე­სო­რის, გი­ორ­გი ახ­ვ­ლე­დი­ა­ნის სა­ხე­ლო­ბის ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბის ის­ტო­რი­ის სა­ზო­გა­დე­ო­ბის თავ­მ­ჯ­დო­მა­რის თი­ნა­თინ ბოლ­ქ­ვა­ძის წიგ­ნ­მა „საბ­ჭო­თა ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბის ქარ­თუ­ლი სამ­კუთ­ხე­დი: ნი­კო მა­რი, ი. სტა­ლი­ნი“. ავ­ტორ­მა განაცხადა: „საბ­ჭო­თა ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბის ოც­და­ათ­წ­ლო­ვა­ნი ის­ტო­რი­ის კვლე­ვის­თ­ვის სა­ჭი­რო სა­არ­ქი­ვო მა­სა­ლე­ბი მო­ძი­ე­ბუ­ლია სსიპ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ში­ნა­გან საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტ­როს სა­არ­ქი­ვო სამ­მარ­თ­ვე­ლოს ყო­ფი­ლი პარ­ტი­უ­ლი ორ­გა­ნო­ე­ბის არ­ქივ­სა და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ცენ­ტ­რა­ლურ არ­ქივ­ში, აგ­რეთ­ვე სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა აკა­დე­მი­ის არ­ქივ­სა და ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის სახელობის თბილისის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის მუ­ზე­უმ­ში, სა­დაც ინა­ხე­ბა აკად. გი­ორ­გი ახ­ვ­ლე­დი­ა­ნის არ­ქი­ვი. ეს მა­სა­ლე­ბი რუ­სე­თის მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა აკა­დე­მი­ის არ­ქი­ვის პე­ტერ­ბურ­გის ფი­ლი­ა­ლი­სა და პე­ტერ­ბურ­გის სა­ჯა­რო ბიბ­ლი­ო­თე­კის სა­არ­ქი­ვო დო­კუ­მენ­ტებ­თან და რამ­დე­ნი­მე სა­ო­ჯა­ხო არ­ქივ­თან ერ­თად და­ე­დო სა­ფუძ­ვ­ლად ამ მო­ნოგ­რა­ფი­ას. ნაშ­რო­მის მი­ზა­ნია ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბის ის­ტო­რი­ი­სა და თე­ო­რი­ის მკვლევ­რე­ბის­თ­ვის ეჩ­ვე­ნე­ბი­ნა – რა შე­დე­გე­ბი მო­ი­ტა­ნა საბ­ჭო­თა იდე­ო­ლო­გი­ის გავ­ლე­ნამ ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბა­ზე, რო­მელ­საც ეს რე­ჟი­მი იყე­ნებ­და მხო­ლოდ პრო­პა­გან­დი­სათ­ვის, რის გა­მოც ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბა პო­ლი­ტი­კის მძე­ვა­ლი აღ­მოჩ­ნ­და“.
წიგ­ნე­ბის პრე­ზენ­ტა­ცი­ას გა­მო­ეხ­მა­უ­რა ყო­ფი­ლი ელ­ჩი, ცნო­ბი­ლი ან­გ­ლის­ტი გე­ლა ჩარ­კ­ვი­ა­ნი, რო­მელ­საც მად­ლო­ბა გა­და­უ­ხა­და თი­ნა­თინ ბოლ­ქ­ვა­ძემ კან­დიდ ჩარ­კ­ვი­ა­ნის მი­ერ იო­სებ სტა­ლი­ნი­სად­მი 1949 წლის ბო­ლოს გაგ­ზავ­ნი­ლი წე­რი­ლის გად­მო­ცე­მი­სა და და­ბეჭ­დ­ვის უფ­ლე­ბი­სათ­ვის. სწო­რედ ამ წე­რი­ლით და­იწ­ყო ენობ­რი­ვი დის­კუ­სი­ის­თ­ვის მზა­დე­ბა. სა­არ­ქი­ვო მა­სა­ლებს იმდროინდელ აკა­დე­მი­ურ პე­რი­ო­დი­კულ გა­მო­ცე­მებ­სა და ბეჭ­დურ მე­დი­ა­ში მო­ძი­ე­ბულ მა­სა­ლებ­თან ერ­თად აქვს ფას­და­უ­დე­ბე­ლი პირ­ველ­წ­ყა­როს ღი­რე­ბუ­ლე­ბა იმ ვი­თა­რე­ბის ცოც­ხა­ლი სუ­რა­თის აღ­სად­გე­ნად, რო­დე­საც ერ­თ­მა­ნეთს ერ­კი­ნე­ბოდ­ნენ თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ენა­თა იაფე­ტუ­რი თე­ო­რი­ის წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი და ის­ტო­რი­ულ-შე­და­რე­ბი­თი ენათ­მეც­ნი­ე­რე­ბის მიმ­დევ­რე­ბი. „წიგ­ნ­ში პირ­ვე­ლად ქვეყ­ნ­დე­ბა ბევ­რი სა­არ­ქი­ვო დო­კუ­მენ­ტი, მათ შო­რის, იო­სებ სტა­ლი­ნის მი­ერ არ­ნოლდ ჩი­ქო­ბა­ვას სტა­ტი­ა­ზე დარ­თუ­ლი კო­მე­ტა­რე­ბი. დო­კუ­მენ­ტის ას­ლი გად­მოგ­ვ­ცა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა აკა­დე­მი­ის წევრ-კო­რეს­პონ­დენ­ტ­მა ვა­ჟა შენ­გე­ლი­ამ, რის­თ­ვი­საც მას მად­ლო­ბას მო­ვახ­სე­ნებთ“, – თქვა თი­ნა­თინ ბოლ­ქ­ვა­ძემ.

ვრცლად

ეკო­ნო­მი­კის ფა­კულ­ტეტ­ზე ახა­ლი წიგ­ნი ითარ­გ­მ­ნა

ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის სა­ხე­ლო­ბის თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტი აქ­ტი­უ­რად ეწე­ვა მსოფ­ლი­ოს პრეს­ტი­ჟულ უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში აპ­რო­ბი­რე­ბუ­ლი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ე­ბის თარ­გ­მ­ნა­სა და მომ­ზა­დე­ბას, რა­თა ქარ­თ­ველ­მა სტუ­დენ­ტებ­მა შეძ­ლონ სა­ერ­თა­შო­რი­სო დო­ნის სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ე­ბის მშობ­ლი­ურ ენა­ზე სწავ­ლა. სწო­რედ ამ მიზ­ნით 22 მა­ისს თსუ-ის ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტეტ­ზე ფრედ რ. დე­ვი­დი­სა და ფო­რესტ რ. დე­ვი­დის ერ­თობ­ლი­ვი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოს – „სტრა­ტე­გი­უ­ლი მე­ნეჯ­მენ­ტი – ცნე­ბე­ბი და ვი­თა­რე­ბე­ბი“ ქარ­თუ­ლე­ნო­ვა­ნი თარ­გ­მა­ნის პრე­ზენ­ტა­ცია გა­ი­მარ­თა. 
წიგ­ნი თსუ-ის გა­მომ­ცემ­ლო­ბამ გა­მოს­ცა. თარ­გ­მა­ნი და­ფი­ნან­ს­და სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ამე­რი­კის შე­ერ­თე­ბუ­ლი შტა­ტე­ბის სა­ელ­ჩოს წიგ­ნე­ბის თარ­გ­მ­ნის პროგ­რა­მის ფარ­გ­ლებ­ში. პრო­ექ­ტი წა­რად­გი­ნა თსუ-ის პრო­ფე­სორ­მა, თსუ-ის ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტის დე­კან­მა გი­ორ­გი ღა­ღა­ნი­ძემ.
პრე­ზენ­ტა­ცი­ას თსუ-ის რექ­ტო­რის მო­ად­გი­ლე ალექ­სან­დ­რე ცის­კა­რი­ძე, ად­მი­ნის­ტ­რა­ცი­ის ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლი ნუ­ნუ ოვ­სი­ა­ნი­კო­ვა, ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტის დე­კა­ნი გი­ორ­გი ღა­ღა­ნი­ძე, მოწ­ვე­უ­ლი სტუმ­რე­ბი, სტუ­დენ­ტე­ბი და პრო­ფე­სორ-მას­წავ­ლებ­ლე­ბი ეს­წ­რე­ბოდ­ნენ. 
„დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლი ვარ, ჩვე­ნი სტუ­დენ­ტე­ბი­სა და პრო­ფე­სო­რე­ბის­თ­ვის ეს წიგ­ნი ერთ-ერ­თი უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო იქ­ნე­ბა. ვფიქ­რობ, ამით ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტეტ­მა სე­რი­ო­ზუ­ლი გა­ნაც­ხა­დი გა­ა­კე­თა სწავ­ლის ხა­რის­ხის კი­დევ უფ­რო მა­ღალ სა­ფე­ხურ­ზე აყ­ვა­ნის­თ­ვის. სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო სა­შუ­ა­ლე­ბას მის­ცემს სტუ­დენ­ტებს სა­გა­ნი სა­ერ­თა­შო­რი­სო სტან­დარ­ტე­ბის შე­სა­ბა­მი­სად ის­წავ­ლონ“, – გა­ნაც­ხა­და ალექ­სან­დ­რე ცის­კა­რი­ძემ.
„სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო „სტრა­ტე­გი­უ­ლი მე­ნეჯ­მენ­ტი – ცნე­ბე­ბი და ვი­თა­რე­ბე­ბი“ გლო­ბა­ლუ­რი გა­მო­ცე­მაა. თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ეკო­ნო­მი­კი­სა და ბიზ­ნე­სის ფა­კულ­ტე­ტი ცდი­ლობს სტუ­დენ­ტებს მი­ა­წო­დოს ისე­თი სას­წავ­ლო ლი­ტე­რა­ტუ­რა, რო­მე­ლიც აქ­ტუ­ა­ლუ­რი და სა­ინ­ტე­რე­სოა დღეს.
ამ სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­თი ას­წავ­ლი­ან ამე­რი­კი­სა და და­სავ­ლეთ ევ­რო­პის წამ­ყ­ვან უმაღ­ლეს სას­წავ­ლებ­ლებ­ში. ჩვენც სწო­რედ ეს მი­ზა­ნი გვქონ­და – სტრა­ტე­გი­ულ მე­ნეჯ­მენ­ტ­ში ყვე­ლა­ზე თა­ნა­მედ­რო­ვე სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო გვე­თარ­გ­მ­ნა და თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის სტუ­დენ­ტებს სწო­რედ ასეთ სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო­ზე ჰქო­ნო­დათ წვდო­მა“, – აღ­ნიშ­ნა ფა­კულ­ტე­ტის დე­კან­მა გი­ორ­გი ღა­ღა­ნი­ძემ.
ორი ათე­უ­ლი წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში წიგ­ნი, სტრა­ტე­გი­უ­ლი მე­ნეჯ­მენ­ტის გა­და­სა­ხე­დი­დან, გა­მო­ყე­ნე­ბი­თი ას­პექ­ტე­ბის, პრაქ­ტი­კუ­ლი მიდ­გო­მე­ბის მხრივ საგ­რ­ძ­ნობ­ლად და­იხ­ვე­წა. წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში 500-ზე მეტ­მა კო­ლეჯ­მა და უნი­ვერ­სი­ტეტ­მა გა­მო­ი­ყე­ნა ეს სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო. კერ­ძოდ, ამით სარ­გებ­ლო­ბენ ჰარ­ვარ­დის, ჯონს ჰოპ­კინ­სის, მე­რი­ლენ­დის, კა­რო­ლი­ნას, სან-ფრან­ცის­კოს, ია­პო­ნი­ის, ჩი­ნე­თის, ავ­ს­ტ­რა­ლი­ის და ახ­ლო აღ­მო­სავ­ლე­თის უამ­რავ უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში. 
სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოს ქარ­თუ­ლი გა­მო­ცე­მის სა­მეც­ნი­ე­რო რე­დაქ­ტო­რია პრო­ფე­სო­რი შალ­ვა მა­ჭა­ვა­რი­ა­ნი, მთარ­გ­მ­ნე­ლო­ბი­თი ჯგუ­ფის შე­მად­გენ­ლო­ბა­ში შე­დი­ან: თსუ-ის პრო­ფე­სო­რი გი­ორ­გი ღა­ღა­ნი­ძე, თსუ-ის ასო­ცი­რე­ბუ­ლი პრო­ფე­სო­რი ბად­რი რა­მიშ­ვი­ლი და სეუ-ის პრო­ფე­სო­რი გე­ლა გრი­გო­ლაშ­ვი­ლი.
„ამ სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოს მთელს მსოფ­ლი­ო­ში ნდო­ბა აქვს გა­მოც­ხა­დე­ბუ­ლი. ის სტრა­ტე­გი­უ­ლი გეგ­მის ეფექ­ტი­ა­ნი ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბი­სა და გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბი­სათ­ვის სა­ჭი­რო უახ­ლეს უნარ-ჩვე­ვებს და იდე­ებს სთა­ვა­ზობს მე­ნე­ჯე­რებს. წიგ­ნი სტრა­ტე­გი­უ­ლი მე­ნეჯ­მენ­ტის რო­გორც სა­ბა­კა­ლავ­რო, ასე­ვე სა­მა­გის­ტ­რო დო­ნის მი­მართ წა­ყე­ნე­ბულ ყვე­ლა მოთ­ხოვ­ნას აკ­მა­ყო­ფი­ლებს. ში­ნა­არ­სობ­რი­ვად იშ­ვი­ა­თი ოს­ტა­ტო­ბით გა­მარ­თუ­ლი წიგ­ნი გა­მო­ცე­მუ­ლია მსოფ­ლი­ოს მრა­ვალ ენა­ზე. მას არა მხო­ლოდ უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბი, არა­მედ ასო­ბით კომ­პა­ნია, ორ­გა­ნი­ზა­ცია და სა­ხელ­მ­წი­ფო უწ­ყე­ბა იყე­ნებს, რო­გორც გზამ­კ­ვ­ლევს სტრა­ტე­გი­ულ მე­ნეჯ­მენ­ტ­ში“, – ვკით­ხუ­ლობთ წიგ­ნის წი­ნა­სიტ­ყ­ვა­ო­ბა­ში.
რო­გორც წიგ­ნის სა­მეც­ნი­ე­რო რე­დაქ­ტორ­მა შალ­ვა მა­ჭა­ვა­რი­ან­მა გა­ნაც­ხა­და: ,,იმ­დე­ნად კარ­გად და სტრუქ­ტუ­რი­ზე­ბუ­ლად არის მას­ში სას­წავ­ლო მა­სა­ლა გად­მო­ცე­მუ­ლი, რომ, მი­უ­ხე­დავ­ად რთუ­ლი ში­ნა­არ­სი­სა, სტუ­დენტს მი­სი გა­გე­ბა უად­ვილ­დე­ბა“. 
წიგ­ნის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა­სა და ღირ­სე­ბებ­ზე ისა­უბ­რა აგ­რეთ­ვე თსუ-ის პრო­ფე­სორ­მა ბად­რი რა­მიშ­ვილ­მა და სეუ-ის პრო­ფე­სორ­მა გე­ლა გრი­გო­ლაშ­ვილ­მა.
სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლოს ავ­ტო­რებს მა­მა-შვილ ფრედ. რ. და ფო­რესტ. რ. დე­ვი­დებს გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლი აქვთ 50-ზე მე­ტი სა­მეც­ნი­ე­რო სტა­ტია მსოფ­ლი­ოს სა­უ­კე­თე­სო გა­მო­ცე­მებ­ში. 
სა­ხელ­მ­ძ­ღ­ვა­ნე­ლო სტუ­დენ­ტებს, მკვლევ­რებს, მე­ნე­ჯე­რებს და და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ პი­რებს და­ეხ­მა­რე­ბა შე­ის­წავ­ლონ და გა­ეც­ნონ ნე­ბის­მი­ე­რი ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ის სტრა­ტე­გი­ის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბის, გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბი­სა და შე­ფა­სე­ბის თა­ნა­მედ­რო­ვე პრინ­ცი­პებს და ტენ­დენ­ცი­ებს.

ვრცლად

„ივანე ჯავახიშვილი ქართული უნივერსიტეტისთვის“

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობამ სულ ცოტა ხნის წინ გამოსცა წიგნი – „ივანე ჯავახიშვილი ქართული უნივერსიტეტისათვის”, რომელშიც თავმოყრილია უნივერსიტეტის დამაარსებლის მიერ მომზადებული სხვადასხვა დოკუმენტური მასალა. კრებულის შემდგენელია ისტორიის დოქტორი, ივანე ჯავახიშვილის ცენტრის ხელმძღვანელი, თსუ-ის მუზეუმის დირექტორის მოადგილე დავით სართანია, ხოლო რედაქტორი – პოლიტიკის მეცნიერებათა დოქტორი, თსუ-ის პროფესორი მალხაზ მაცაბერიძე. 24 აპრილს ავტორებმა წიგნი საუნივერსიტეტო საზოგადოებას წარუდგინეს.


კრებულში თავმოყრილია ქართული უნივერსიტეტის დაარსებისთვის გაწეული სამუშაოების ამსახველი დოკუმენტაცია, მოხსენებები, წერილები, მიმართვები, რომელსაც ივანე ჯავახიშვილი აწერს ხელს. 70-მდე დოკუმენტში, რომელშიც არის ივანე ჯავახიშვილის მოხსენება „ქართული უნივერსიტეტის დაარსების აუცილებლობის შესახებ“, ქართული უნივერსიტეტის საზოგადოების წესდება, ქართული უნივერსიტეტის წესდება, უნივერსიტეტის ძირითადი დებულებანი, უნივერსიტეტის გახსნისა და სასწავლო პროცესის დარეგულირების დოკუმენტაცია, ივანე ჯავახიშვილის წერილები კიტა აბაშიძესთან, მარიამ ჯამბაკურ-ორბელიანთან, აკაკი ჩხენკელთან, გიორგი ახვლედიანთან, ასევე მისი მიმართვები, უნივერსიტეტის საზოგადოების სხდომის ოქმები და სხვა მნიშვნელოვანი დოკუმენტები, ნათლად აღწერს იმ პერიპეტიებს, რომლის გადალახვამაც მოუწიათ ივანე ჯავახიშვილსა და მის თანამოაზრეებს. კრებული არის პირველი გამოცემა, სადაც ასე ერთად და თვალსაჩინოდაა მოცემული უნივერსიტეტის დაარსების ეტაპობრივი სვლები. 
„ჩვენ შევეცადეთ, წინამდებარე კრებულში ქართული უნივერსიტეტის დაარსების პერიპეტიების ამსახველი დოკუმენტებიდან მხოლოდ იმ მასალებისთვის მოგვეყარა თავი, რომლებიც ან თავად ივანე ჯავახიშვილმა შექმნა, ან მის მონაწილეობას ასახავს. ამიტომ გამოცემა ორი ნაწილისგან შედგება. პირველი დაკომპლექტებულია იმ მასალებით, რომლებიც ივანე ჯავახიშვილის მიერაა დაწერილი... მეორე ნაწილად კი დავამატეთ დანართი, რომელში მოცემული მასალაც ივანე ჯავახიშვილის მიერ არაა დაწერილი, მაგრამ კარგად აჩვენებს მისი გარჯის ცალკეულ დეტალებს. ასეთი მასალა ძირითადად საოქმო ჩანაწერები, ან საგაზეთო პუბლიკაციებია. ისინი, სხვა ინფორმაციასთან ერთად, შეიცავენ ივანე ჯავახიშვილის მოსაზრებებს, რომლებიც მან სხვადასხვა ვითარებაში წარმოთქვა და მესამე პირმა – კრების მდივანმა თუ გაზეთის კორესპონდენტმა ჩაიწერა“, – ნათქვამია კრებულის წინასიტყვაობაში.
აქვე ისიცაა მითითებული, რომ ვერ მოხერხდა ყველა დოკუმენტისთვის დედნის პირის დართვა, რაც თვალსაჩინოს გახდიდა მეცნიერის შემოქმედებით ლაბორატორიას. 
კრებულში შესულია 8 დანართი: მოხსენებათა ფრაგმენტები, დებულებები, უნივერსიტეტის დაარსების ღონისძიებები, წერილები, მიმართვები, „საანკეტო ფურცელი ქართველ სტუდენტობის ყოფა-ცხოვრების გამოსარკვევად“, „საქართველოს ეროვნული ინტერპარტიული საბჭო უნივერსიტეტის დაარსების შესახებ“, „უნივერსიტეტის პროფესორთა საბჭოს ოქმები“, „მასალები გაზეთ „საქართველოდან“, „მასალები გაზეთ „სახალხო საქმედან“, „უნივერსიტეტის საზოგადოების ოქმები“, „მოხსენება თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსებიდან 20 წლისთავის აღსანიშნავ საიუბილეო-სამეცნიერო სესიის სხდომაზე 1938 წლის 25 მაისს“ და „ნაწყვეტი მოგონებიდან“. 
კრებულის გარეკანი ეკუთვნის ნინო ებრალიძეს. წიგნი გამოცემულია თსუ-ის საუნივერსიტეტო საგამომცემლო საბჭოს გადაწყვეტილებით.
პრეზენტაციაზე თსუ-ის სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანმა თამარ დოლბაიამ აღნიშნა, რომ 2018 წელი უნივერსიტეტის საიუბილეო წელია და ამ მნიშვნელოვანი თარიღის აღსანიშნად მთელი წლის განმავლობაში სხვადასხვა სახის ღონისძიებები იმართება. მან ღირებული მოვლენა უწოდა კრებულის გამოსვლას, რადგან მასში პირველადაა დოკუმენტურად დალაგებული და წარმოჩენილი უნივერსიტეტის გარშემო 100 წლის წინ მიმდინარე მოვლენები. „მინდა გამოვყო, პოლიტიკის მეცნიერების მიმართულება და კონკრეტულად მისი ხელმძღვანელი, პროფესორი მალხაზ მაცაბერიძე, რომელიც იკვლევს ივანე ჯავახიშვილის მემკვიდრეობას პოლიტიკურ, ისტორიულ თუ სხვა კონტექსტში. გამოცემა ამ კრებულისა, რომელშიც თავმოყრილია მნიშვნელოვანი დოკუმენტები და შეკრებილია ის მასალა, რომელიც საფუძვლად დაედო უნივერსიტეტის შექმნას, სწორედ მისი რედაქტორობით მოხერხდა და, ვფიქრობ, მეტად მნიშვნელოვანი და საჭირო საქმე გაკეთდა. არ შემიძლია არ მოვიხმო ფრაგმენტი ივანე ჯავახიშვილის მოხსენებიდან, რომელშიც იგი წერს, რომ „ქართული უნივერსიტეტი, ერთსა და იმავე დროს, სამეცნიერო კვლევა-ძიების და ცდის დაწესებულებაც უნდა იყოს და უმაღლესი სამეცნიერო სასწავლებელიც, სადაც მეცნიერების შესწავლა, სამეცნიერო მუშაობის მეთოდებისა და პრაქტიკის შეთვისება შესაძლებელი იქნება“. სწორედ ეს არის ის პოსტულატი, რომელიც 100 წლის წინ ივანე ჯავახიშვილის მიერ იქნა გამოყოფილი, როგორც ძირითადი თეზა და რომელსაც დღესაც მიჰყვება ქართული საუნივერსიტეტო საზოგადოება“, – აღნიშნა თამარ დოლბაიამ.
კრებულის რედაქტორმა მალხაზ მაცაბერიძემ მადლობა გადაუხადა ყველა იმ ადამიანს, ვინც მონაწილეობა მიიღო დოკუმენტების გამოცემაში. მან მოკლედ ისაუბრა იმ ისტორიულ პერიპეტიებზე, რომელიც წინ უძღოდა უნივერსიტეტის დაარსებას. „ივანე ჯავახიშვილის მემკვიდრეობიდან, რომელიც ამ წიგნში შევიდა, დიდი ნაწილი ცნობილი იყო, მაგრამ ერთად თავმოყრილი ეს დოკუმენტაცია არ გამოქვეყნებულა და მკითხველისთვის ძალზედ შთამბეჭდავია. ცხადია, ამ წიგნის წაკითხვა ყველას არ შეუძლია. თავად ადამიანი უნდა იყოს მზად, რომ გაიგოს, რაზე საუბრობს ივანე ჯავახიშვილი და რისი გაკეთება სურს მას. ბატონ ივანეს, ერთი წლის განმავლობაში, ფაქტობრივად, სხვა არაფერი გაუკეთებია გარდა იმისა, რომ ქართულ საზოგადოებას უსაბუთებდა ქართული უნივერსიტეტის გახსნის აუცილებლობას. მანამდე ქართული საზოგადოება, ითხოვდა კავკასიური უნივერსიტეტის გახსნას თბილისში, რომელიც, ერთი მხრივ, გააადვილებდა ქართველი ახალგაზრდების მიერ უმაღლესი განათლების მიღებას, მეორე მხრივ კი, გააძლიერებდა რუსიფიკაციის პროცესს, რაც რუსული სახელმწიფოს ინტერესში შედიოდა. ივანე ჯავახიშვილმა შეძლო საზოგადოების დარწმუნება, რომ შესაძლებელი იყო განხორციელებულიყო პრინციპი – იკვლიე და ასწავლე ქართულად“, – აღნიშნა მან.
წიგნი საზოგადოებას წარუდგინა მისმა შემდგენელმა დავით სართანიამ, მან დაწვრილებით მიმოიხილა უნივერსიტეტის დაარსების წინა პერიოდის თითოეული დოკუმენტი, რომელიც კრებულში შევიდა და პროცესი, რომელსაც ივანე ჯავახიშვილმა წერილი, მიმართვა თუ მოხსენება მიუძღვნა. ისაუბრა უნივერსიტეტის პირველ სტრუქტურაზე, რომელიც ივანე ჯავახიშვილმა და მისმა თანამოაზრეებმა ქართულ სინამდვილეს მოარგეს. „ჩვენ ვალდებულნი ვიყავით, ეს მასალები შეგვეკრიბა და ერთად მიგვეტანა მკითხველამდე. მაშინაც იყო საუბარი და დღესაც, პრივატულ საუბრებში, ხშირად ამბობენ, რომ ივანე ჯავახიშვილმა უნივერსიტეტი შექმნა გერმანული მოდელის საფუძველზე. თვითონ ივანე ჯავახიშვილი ამას კატეგორიულად უარყოფდა. კრებულში გამოტანილია ციტატა, სადაც ამის შესახებ ივანე ჯავახიშვილი თავად საუბრობს. რა თქმა უნდა, მან მიბაძა და რაღაც აიღო გერმანული სისტემიდან, რაღაც – ამერიკულიდან და რაღაც – რუსულიდან, მაგრამ, საბოლოო ჯამში, არანაირი მიბაძვით – მან შექმნა თავისი, ახალი ქართული უნივერსიტეტი. აქვე ივანე ჯავახიშვილი ამბობს, რომ ჩვენ ძალა არ შეგვწევდა ყველა ფაკულტეტის გახსნისა და ამიტომ უნდა შეგვექმნა ერთი, რომელიც დაყოფილი იქნებოდა გარკვეულ განყოფილებებად. ამ განყოფილებების ერთ გამაერთიანებელ ფაკულტეტს კი რაღაც სათაური უნდა ჰქონოდა. ევროპაში და, კონკრეტულად, გერმანიაში ამას ერქვა ფილოსოფიის ფაკულტეტი, მაგრამ სიტყვა ფილოსოფიას საქართველოში ის მნიშვნელობა არ ჰქონდა, რაც ევროპულ ენებში, ამიტომ, მას უნდა ეძებნა ახალი სიტყვა-შესატყვისი და ივანე ჯავახიშვილმა შექმნა ეს სიტყვა – „სიბრძნისმეტყველება“. მან დაიმოწმა შოთა რუსთაველის პოემა და ამ სიტყვის მეშვეობით შექმნა ფილოსოფიური ფაკულტეტის ადეკვატური ტერმინი“, – თქვა დავით სართანიამ. 
მან ასევე გამოკვეთა პროფესურის შერჩევის პრინციპები და პირველი ხარჯთაღრიცხვის დოკუმენტები. აქვე აღნიშნა, რომ სულ რაღაც 8 წელიწადში ივანე ჯავახიშვილს 150 წელი შეუსრულდება, რისთვისაც უნივერსიტეტმა აქედანვე უნდა დაიწყოს სამზადისი: „ივანე ჯავახიშვილს მეტი ყურადღება უნდა მივაქციოთ. ჩვენ უნდა შევკრიბოთ მასალები, რომლებიც სხვადასხვა არქივშია გაბნეული და იმ მკითხველამდე მივიტანოთ, ვისაც აინტერესებს – ეს არის ძალიან ბევრი ისტორიული დოკუმენტი და შრომატევადი საქმე. ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში, პირადად ივანე ჯავახიშვილის არქივში, 120 000-ზე მეტი ფურცელი ინახება. ამას რომ დავამატოთ ცალკე გამოყოფილი ფონდი, იქაც საკმაოდ ბევრი საბუთია შესასწავლი და გამოსამზეურებელი. ასევე, არის კორნელი კეკელიძის არქივი, აკაკი შანიძის არქივი და უამრავი სხვა არქივი, სადაც შეგვიძლია მოვძებნოთ ისეთი დოკუმენტი, წერილი ან მიმართვა, რომელიც ჯერ არ ვიცით. ამ საქმეს სჭირდება თაოსნობა და უნივერსიტეტის მხრიდან ხელშეწყობა. ვფიქრობ, უნდა შედგეს სამუშაო ჯგუფი, რომელიც ამას თავის თავზე აიღებს. ივანე ჯავახიშვილის დაბადებიდან 150 წელს ქართული საზოგადოება და, პირველ რიგში, უნივერსიტეტი უნდა შეხვდეს სულ სხვა ვითარებაში – ჩემი აზრით, ეს უნდა იყოს ივანე ჯავახიშვილის მემკვიდრეობის სრული აკადემიური გამოცემა. აქამდე გამოცემულია მხოლოდ 12-ტომეული და ისიც – ხარვეზებით. არადა, თუ კარგად შევისწავლით, ივანე ჯავახიშვილის მემკვიდრეობა 30 ტომზე მეტი შეიძლება გამოვიდეს“, – განაცხადა დავით სართანიამ.
ივანე ჯავახიშვილის მემკვი-დრეობის ვრცლად გამოცემას მხარი დაუჭირეს დარბაზში მსხდომმა სტუმრებმაც. თსუ-ის ემიგრაციის მუზეუმის ხელმძღვანელმა რუსუდან კობახიძემ მზადყოფნა გამოთქვა დასახმარებლად და აღნიშნა, რომ სასურველი იქნება – ამ გამოცემაში ერთი ტომი ივანე ჯავახიშვილისა და ქართული ემიგრაციის ურთიერთობის საკითხებს მიეძღვნას. „მისასალმებელია, რომ 2026 წლისთვის ახალი ტომები მომზადდეს და ასე შევხვდეთ ამ დიდებული ადამიანის 150 წლისთავს. აქ მსხდომმა საზოგადოებამ მშვენივრად იცის, თუ რა დონეზე იყო პოპულარული ივანე ჯავახიშვილი პოლიტიკურ ემიგრაციაში. მას არაერთი სერიოზული ნაშრომი მიუძღვნეს ქართველმა ემიგრანტმა მოღვაწეებმა. მათ შორის, არსებობს მიხაკო წერეთლის არაჩვეულებრივი ნარკვევი ივანე ჯავახიშვილზე. ასევე ძალიან საინტერესო მოგონება აქვს გრიგოლ რობაქიძეს. საერთოდ, პერიოდულ გამოცემებში უნივერსიტეტთან და, კონკრეტულად, ივანე ჯავახიშვილთან დაკავშირებით უამრავი მასალა არსებობს. ხშირად ექსკურსიების დროს ახალგაზრდებს ვეუბნებით, რომ ემიგრანტებს საქართველოს მაჯისცემაზე ჰქონდათ დადებული ხელი, რადგან მათ მართლა დიდი როლი შეასრულეს ქართული უნივერსიტეტის დაარსებაში. როდესაც ემიგრაციაში საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან 50 წელი აღინიშნა, ასეთი პოსტულატი წარმოადგინა ლევან ზურაბიშვილმა, რომელიც იმ დროს პარიზის ქართულ სათვისტომოს ხელმძღვანელობდა (ცნობილი ქართველი მოღვაწის ივანე ზურაბიშვილის ვაჟი, ნიკო ნიკოლაძის შთამომავალი): „1917 წლის 25 მარტს საქართველოში აღდგა ქართული ეკლესიის ავტოკეფალია, ეს იყო სრული სუვერენიტეტი; 1918 წლის 28 იანვარს (ახლით 8 თებერვალს) გაიხსნა პირველი ქართული უნივერსიტეტი; ხოლო 1918 წლის 26 მაისს გამოცხადდა პოლიტიკური თავისუფლება. ეს სამი უმნიშვნელოვანესი თარიღი იყო ფუძე, საძირკველი ქართული სახელმწიფოს ძლიერებისა და, რაც მთავარია, ეს იყო ქართველი ერის საუკუნეების ნატვრის ახდენა“. ვფიქრობ, იმ დიდ გამოცემას, რომელიც მომზადდება, აუცილებლად უნდა დაემატოს, ერთი ტომი თუ არა, რაღაც ნაწილი მაინც, რომელსაც ერქმევა „ქართული ემიგრაცია და ივანე ჯავახიშვილი“, – აღნიშნა რუსუდან კობახიძემ. 
ამავე საკითხზე ისაუბრა ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ასოცირებულმა პროფესორმა მერაბ ჩუხუამ, რომელმაც კრებული დროულ და საჭირო გამოცემად შეაფასა და აღნიშნა, რომ სავალალოა, როცა ქართული მეცნიერების და, შეიძლება ითქვას, ქართული სახელმწიფოებრიობის მესაძირკვლის, ივანე ჯავახიშვილის მემკვიდრეობა სრულყოფილი სახით აქამდე არ გამოცემულა. „ვფიქრობ, დღეიდანვე უნდა დაიწყოს ზრუნვა ყველა მიმართულებამ, რომელშიც წვლილი შეიტანა ივანე ჯავახიშვილმა, როგორც მოღვაწემ და მეცნიერმა – იქნებიან ესენი ისტორიკოსები, იურისტები, ეკონომისტები, ლინგვისტები თუ სხვა. მეცნიერები უნდა გაერთიანდნენ ერთ დიდ მუშა ჯგუფად, არა იმ ტიტულების მიხედვით, თუ ვის რა წოდება აქვს, არამედ იმის მიხედვით, ვის რისი გაკეთება შეუძლია. მეცნიერებაში ტიტული არაფერს ნიშნავს – საქმეს აკეთებენ პროფესიონალები და ის ადამიანები, რომლებისთვისაც ეს საქმე არ იქნება კიდევ ერთი, ზედმეტი დაკისრებული მოვალეობა. დღესვე დავიწყოთ მზადება 2026 წლისთვის“, – აღნიშნა მერაბ ჩუხუამ. 
კრებულის გამოსვლას მიესალმა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კანცლერი ნუნუ ოვსიანიკოვა, რომელმაც მზადყოფნა გამოთქვა, მხარი დაუჭიროს ივანე ჯავახიშვილის 150 წლისთავისთვის მისი მემკვიდრეობის ვრცლად გამოცემის ინიციატივას.

ვრცლად

თანამედროვე რუსთველოლოგიური კვლევებით კომენტირებული „ვეფხისტყაოსანი“

„ამ პოემის ყველა მკითხველს და, მით უფრო, ყველა მკვლევარს თავისი „ვეფხისტყაოსანი“ აქვს, რაც დიდი მხატვრული ქმნილების სპეციფიკაა“, – ეს სიტყვები თსუ-ის პროფესორს ელგუჯა ხინთიბიძეს ეკუთვნის, რომლის ხელმძღვანელობით თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში უკანასკნელ ათწლეულებში ქართველოლოგიური კვლევების მიმართულებით მრავალი მნიშვნელოვანი პროექტი განხორციელდა, მათ შორის, „თანამედროვე რუსთველოლოგიური კვლევებით კომენტირებული ვეფხისტყაოსანი“, რომელიც შოთა რუსთაველის ეროვნულმა სამეცნიერო ფონდმა 2015 წელს დააფინანსა. სამწლიანი კვლევის შედეგად მომზადებული მონოგრაფიის პრეზენტაცია 30 აპრილს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაიმართა, სადაც მონოგრაფიის ავტორმა და პროექტის ხელმძღვანელმა ელგუჯა ხინთიბიძემ, თსუ-ის პროფესორებმა დარეჯან თვალთვაძემ და ზაზა ხინთიბიძემ ახალი კვლევის მნიშვნელობაზე ისაუბრეს. პრეზენტაცია ცნობილ ქართველ მეცნიერსა და ქართველოლოგს კორნელი კეკელიძის დაბადების დღეს მიეძღვნა.

პრეზენტაცია პროექტის ერთერთმა თანამონაწილემ, თსუ-ის პროფესორმა დარეჯან თვალთვაძემ წარმოადგინა. მან ვრცლად ისაუბრა რუსთველოლოგიაში კომენტირების მნიშვნელობაზე, რომელსაც ხანგრძლივი ისტორია აქვს.
როგორც პრეზენტაციაზე ითქვა, უძველესი დროიდან „ვეფხისტყაოსნის“ არაერთ გამოცემას თან ახლდა ლექსიკონები თუ კომენტარები. პირველ ქართველოლოგიურ ნაშრომად კი 1712 წელს რუსთველის პოემის პირველი ბეჭდური გამოცემა, ვახტანგ VI-ის მიერ დაბეჭდილი შრომა – „თარგმანი პირველი წიგნისა ამის ვეფხისტყაოსნისა“ სახელდება, რომელმაც ხელი შეუწყო ქართველ მწიგნობართა მომდევნო თაობებს, რომ ამ მიმართულებით კვლევა გაეგრძელებინათ. ამ კუთხით, ასევე, აღსანიშნავია XIX საუკუნეში ქართველი სწავლული უფლისწულის თეიმურაზ ბაგრატიონის „განმარტება პოემა ვეფხისტყაოსნისა“, რომელშიც ძირითადად პოემის ლექსიკაა განხილული.
რუსთველოლოგიური კვლევების თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია XIX საუკუნის ბოლო და XX საუკუნის დასაწყისი, რადგან ეს პერიოდი პოემის გამოცემის სიმრავლით გამოირჩევა. 1867 წლიდან 1899 წლის ჩათვლით „ვეფხისტყაოსანი“ 11-ჯერ დაისტამბა. ამ პერიოდში დაბეჭდილ თითქმის ყველა გამოცემას ახლავს ლექსიკონი, რომელიც, ძირითადად, პოემისეული ლექსიკის ახსნას ეძღვნება და დიდწილად თეიმურაზ ბაგრატიონის „განმარტებებს“ ეფუძნება. რუსთველოლოგიური ნაშრომების სიმრავლით გამოირჩევა XX საუკუნის პირველი ნახევარიც, როცა „ვეფხისტყაოსანი“ მრავალ ენაზე ითარგმნა. მონოგრაფიაში, ასევე, ვრცლად არის საუბარი XX საუკუნის მე-2 ნახევარში რუსთველოლოგიაში განხორციელებულ მნიშვნელოვან კვლევებზე. 1962 წელს „ვეფხისტყაოსნის“ აკადემიური ტექსტის დამდგენი კომისია შეიქმნა, რომელმაც განსაკუთრებით შეუწყო ხელი რუსთველოლოგიური კვლევებით დაინტერესებას, მათ შორის, პოემის ტექსტის განმარტება-კომენტირებას. 1966 წელს გამოიცა პოემის ახალი საიუბილეო გამოცემა, შეიქმნა ახალი თარგმანები და გამოქვეყნდა არაერთი მნიშვნელოვანი რუსთველოლოგიური ნაშრომი. 70-იან წლებში კორნელი კეკელიძის, აკაკი შანიძის, შალვა ნუცუბიძის, ალექსანდრე ბარამიძის, გიორგი წერეთლის, სარგის ცაიშვილის, ზვიად გამსახურდიას, ნოდარ ნათაძის და სხვათა რუსთველოლოგიური შრომების გამოქვეყნებამ მრავალმხრივ გაამდიდრა მეცნიერება რუსთველისა და მისი პოემის შესახებ. ამ პერიოდში პოემის კომენტირება სხვადასხვა რელიგიურ, იდეოლოგიურ თუ ფილოსოფიურ საფუძველზე იყო დამყარებული და ხშირად ანგარიშს უწევდა XX საუკუნის ქართული საზოგადოებრივი აზრის ცვალებად იდეოლოგიურ პოზიციებსაც. მათში ნაკლებად იყო გათვალისწინებული ლიტერატურული და რელიგიურ-ფილოსოფიური აზრის განვითარების ის კონკრეტული ეტაპი, როდესაც რუსთველის პოემა იქმნებოდა. თავის მხრივ, ამ გააზრებებს ემყარებოდა პოემის უცხოენოვანი თარგმანებიც. „ვეფხისტყაოსნის“ ტექსტის (XX საუკუნის მე-2 ნახევრიდან) დღემდე არსებული თანმიმდევრული განმარტებები ძირითადად შემოიფარგლება ლექსიკისა და ფრაზეოლოგიის თანმიმდევრული განმარტებებით.
როგორც დარეჯან თვალთვაძემ პრეზენტაციაზე აღნიშნა, ახალი პროექტის – „თანამედროვე რუსთველოლოგიური კვლევებით კომენტირებული „ვეფხისტყაოსანი“ – მთავარი მიზანი იყო სრული ტექსტის თანმიმდევრული მეცნიერული კომენტირება, რომელიც ფილოლოგიური მეცნიერების თანამედროვე მეთოდოლოგიას და რუსთველოლოგიური მეცნიერების უახლეს მიღწევებს ეფუძნება. ასევე საჭირო გახდა ქართველოლოგიური სამეცნიერო წრეებისა და საზღვარგარეთელი მთარგმნელებისა თუ ქართველოლოგებისათვის ახალი თეორიული საფუძვლის შექმნა რუსთველის პოემის თანამედროვე მეცნიერულ დონეზე გასააზრებლად.
თანამედროვე რუსთველოლოგიური კვლევების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პრობლემაზე საუბრისას ხაზი გაესვა იმ გარემოებას, რომ თანამედროვე რუსთველოლოგიური კვლევების ერთ-ერთი მთავარი პრობლემაა რუსთველის ადგილის განსაზღვრა ქრისტიანული და ევროპული საზოგადოებრივ-ლიტერატურული აზრის პროცესში. 
„აღნიშნული მოსაზრების ჩამოყალიბება დაკავშირებულია იმ მეცნიერულ კვლევებთან, რომელიც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში უკანასკნელ ათწლეულებში მიმდინარეობს თსუ-ის პროფესორის, ცნობილი რუსთველოლოგის ელგუჯა ხინთიბიძის მიერ. მათში ახლებურადაა განმარტებული რუსთველის პოემის მრავალი პასაჟი, მხატვრული სახე, ფილოსოფიური ტერმინი, ლექსიკური ერთეული, ავტორის უმნიშვნელოვანესი იდეურ-თემატური კონცეფციები. სწორედ ამ კვლევების ფარგლებში ჩამოყალიბდა ახალი მეთოდოლოგია და გამოვლინდა ახალი ფაქტები, რომლებიც ცხადყოფენ პოემის პარალელებს და მიმართებებს მსოფლიო ლიტერატურისა და ფილოსოფიურ-თეოლოგიური წყაროებისადმი, ასევე, მიმართებებს ქართულ პატრისტიკულ ლიტერატურასთან. ელგუჯა ხინთიბიძის მეცნიერული კვლევები ანტიკური ფილოსოფიის, ქრისტიანული პატრისტიკის, ევროპული მხატვრული ლიტერატურის ტიპოლოგიური მიმართებების, XII-XIV საუკუნეების სქოლასტიკისა და ასტროლოგიური თეორიების საფუძველზე ახლებურად განმარტავს „ვეფხისტყაოსნის“ მხატვრულ სახეებს, თეოლოგიურ-ფილოსოფიურ ცნებებს, ცალკეულ ფრაზეოლოგიურ გამოთქმებს თუ დებულებებს. რუსთაველის პოემის მრავალი გამოცემიდან კომენტირებისთვის შეირჩა აკაკი შანიძისა და ალექსანდრე ბარამიძის მიერ 1966 წელს გამოცემული ტექსტი (შოთა რუსთველი, „ვეფხისტყაოსანი“, ტექსტი და ვარიანტები (ა. შანიძის და ა. ბარამიძის რედაქციით). თბ., 1966 წ.), რადგან მასში ძირითადი ხელნაწერების ვარიანტული წაკითხვაც არის გამოქვეყნებული. ნაშრომი, რომელიც პროექტის ფარგლებში შეიქმნა, ძირითადად აკადემიკოს ელგუჯა ხინთიბიძის კვლევებს და მის მეთოდოლოგიას დაეფუძნა, თუმცა შექმნილია პროექტის ძირითად შემსრულებელთა თანამონაწილეობით და დამხმარე პერსონალის აქტიური მხარდაჭერით. მასში წარმოდგენილია ავტორთა არგუმენტირებული თვალსაზრისი ცალკეულ სტროფზე, პასაჟზე ან მონაკვეთზე. ამავე დროს, იქვე მითითებულია ამ საკითხზე არსებული სხვა მეცნიერთა მნიშვნელოვანი და განსხვავებული თვალსაზრისებიც“, – განაცხადა დარეჯან თვალთვაძემ. მისივე ინფორმაციით, პროექტის ფარგლებში დაგეგმილია „ვეფხისტყაოსნის“ მეცნიერული კომენტარის ინგლისური ვარიანტის შექმნა და მისი ელექტრონული და ბეჭდური სახით პუბლიკაცია, ასევე პოემის ტექსტის თანმიმდევრული კომენტარების ბეჭდური და ელექტრონული გამოცემა, რომელიც განკუთვნილი იქნება, უპირატესად, ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებისა და უნივერსიტეტებისთვის.
როგორც პრეზენტაციაზე პროექტის ხელმძღვანელმა პროფესორმა ელგუჯა ხინთიბიძემ აღნიშნა, თანამედროვე რუსთველოლოგიური კვლევებით კომენტირებული „ვეფხისტყაოსანი“ სრულიად განსხვავებულია იმ თვალსაზრისით, რომ მასში აქცენტი მეცნიერულ კომენტარებზეა გადატანილი. 
„მრავალი გამოცემა ვიცით, რომელსაც თან ახლავს ლექსიკონები და კომენტარები, მაგრამ ჩვენ სხვა გზით წავედით. ამ კვლევას დიდი მნიშვნელობა აქვს, რადგან „ვეფხისტყაოსანი“ მსოფლიო ლიტერატურის შედევრად ითვლება. იგი ფართოდ გავიდა ლიტერატურულ ასპარეზზე. თანამედროვე ეპოქაში, განსაკუთრებით უკანასკნელ ათწლეულში კიდევ უფრო მეტი ინტერესია ამ ნაწარმოების მიმართ, რომელიც წინარენესანსული ეპოქის შედევრად არის მიჩნეული. ამიტომ საჭიროა, რომ ტექსტი მეცნიერულად იყოს განმარტებული როგორც ქართველი, ისე უცხოელი მკითხველისათვის. ხშირად, როდესაც „ვეფხისტყაოსანს“ თარგმნიან, არ ითვალისწინებენ იმ ქვეტექსტებს, რომელიც პოემაშია, ამიტომ, ამ კუთხით, ჯერ კიდევ ბევრი რამ არის შესასწავლი. თანამედროვე თარგმანები უთუოდ საჭიროებენ სერიოზულ მეცნიერულ კომენტარებს. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ჩვენმა განათლებულმა საზოგადოებამ „ვეფხისტყაოსანზე“ იმსჯელოს მეცნიერული პოზიციიდან – სწორედ ამ მიზნით განხორციელდა ეს პროექტი“, – აღნიშნა ელგუჯა ხინთიბიძემ.

ვრცლად

ქართველთა თვითცნობიერება: ისტორიული ასპექტები (XVIII საუკუნე)

26 აპრილს უნივერსიტეტში თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დოქტორანტ ზურაბ თარგამაძის წიგნის – „ქართველთა თვითცნობიერება: ისტორიული ასპექტები (XVIII საუკუნე)"“ – პრეზენტაცია გაიმართა. წიგნი გამოიცა შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ 2014 წლის დოქტორანტურის საგანმანათლებლო საგრანტო კონკურსით დაფინანსებული გრანტის (DO/351/1-10/14) ფარგლებში.
ნაშრომში თავმოყრილია ის მასალები, რომელიც დოქტორანტის მიერ სადისერტაციო კვლევის ფარგლებში იქნა დამუშავებული. ნაშრომის მიზანია ქართული იდენტობის ისტორიის საკითხების გაშუქება, უფრო კონკრეტულად კი, იმ ისტორიული ასპექტების დადგენა და გამოკვეთა, რომლებმაც განსაზღვრა ძირითადი მომენტები ქართული ერთობის თვითცნობიერების ჩამოყალიბებისას XVIII საუკუნეში და მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია საზოგადოების ბედზე.
„ეს იყო ჩემი და ჩემი სამეცნიერო ხელმძღვანელის, ქალბატონ მარიამ ჩხარტიშვილის 2013-2014 წლების სადოქტორო საგრანტო პროექტი – „ქართველთა თვითცნობიერება: ისტორიული ასპექტები (XVIII საუკუნე)"“, რომელზე მუშაობის დროსაც მომზადდა და გამოქვეყნდა რამდენიმე სამეცნიერო სტატია. წიგნში ჩვენ ვსაუბრობთ იმაზე, რომ მე-18 საუკუნე არის უაღრესად საინტერესო და უმთავრესი ეპოქა ქართული თვითცნობიერებისა და ქართული ერთობის კონცეპტუალიზაციის თვალსაზრისით. ჩვენ ვცდილობთ, ეს ეპოქა გავიაზროთ ქართული იდენტობის გაგების კონტექსტში და ვფიქრობთ, რომ აქამდე არსებული შეხედულებებისგან მეტნაკლებად განსხვავებული სურათი გვაქვს ნაჩვენები“, – აღნიშნა ჩვენთან საუბარში ზურაბ თარგამაძემ.
ნაშრომის ინსპირაციის წყაროდ დასახელებულია მარიამ ჩხარტიშვილისა და ქეთევან მანიას მიერ 2011 წელს გამოცემული მონოგრაფია „ქართველთა ნაციონალური კონსოლიდაციის პროცესის ასახვა ბეჭდურ მედიაში: „ივერია“ და მისი მკითხველი საქართველო“, რომელშიც ქართული ნაციონალიზმის დაბადების პერიოდად მე-19 საუკუნის 20-30-იანი წლებია მიჩნეული და ავტორები გადამწყვეტ მომენტს 1832 წლის შეთქმულებას უწოდებენ. მასში ასევე მითითებულია, რომ ქართული ნაციონალიზმისთვის დამახასიათებელი ნიშანი ამ პერიოდიდან უკვე პოლიტიკური იყო, რასაც ზურაბ თარგამაძეც ეთანხმება, თუმცა მიიჩნევს, რომ ქართული ნაციონალიზმის დაბადების პერიოდი მეთვრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარს ემთხვევა.
წიგნი შედგება ექვსი თავისგან. პირველი თავი – „რა არის ისტორია?“ – ეძღვნება ისტორიის აქტუალური საკითხების გაშუქებას და მოცემულია საბჭოთა პრაქტიკისგან კონცეპტუალურად განსხვავებული დამოკიდებულება ისტორიული პროცესის და ისტორიკოსების საქმიანობასთან დაკავშირებით. კერძოდ, ნაჩვენებია, რომ ისტორიაში მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ კონკრეტული ფაქტები და მათი ქრონოლოგია, არამედ გარკვეული მენტალური და აზრობრივი ბმა სხვადასხვა მოვლენას შორის.
მეორე თავში – „გამოკვლევის თეორიული საფუძველი“ – მკითხველი ეცნობა კვლევის ჩარჩოს – ეთნოსიმბოლისტურ პარადიგმას და მის როლს ისტორიის შესწავლაში.
მესამე თავში – „კულტურულ-საგანმანათლებლო მოძრაობა“ – გაშუქებულია ქართული ერთობის ცხოვრების კულტურული ასპექტები. ავტორი წერს, რომ „იმ პერიოდის მოღვაწეები, ეთნო-კულტურული პოსტულატების სახით, ქმნიდნენ და აცოცხლებდნენ ქართული ნაციონალიზმისთვის საჭირო სამშენებლო მასალას. მათ შორის, უმთავრესი ადგილი ეჭირა ენისა და რელიგიის საკითხს. ქართული ნაციონალიზმის დღის წესრიგის ფორმირებაში სრულიად განსაკუთრებული როლი ითამაშა ქართულმა ეკლესიამაც“.
ტრადიციული თემის განხილვას უწოდებს ზურაბ თარგამაძე მეოთხე თავში მოცემულ თემატიკას, რომელიც „სოციალურ-ეკონომიკურ ურთიერთობებს“ შეეხება. ამავე თავშია მოცემული ქალთა ეკონომიკური და სამართლებრივი აქტივობების ანალიზიც.
მეხუთე თავი – „პოლიტიკური ფრაგმენტაცია და მისი გავლენა ქართული ერთობის თვითცნობიერების ჩამოყალიბებაზე“ – ეძღვნება პოლიტიკური ისტორიის საკითხებს. როგორც ავტორი წერს, ამ თავში მნიშვნელოვანი იყო პოლიტიკური პროცესის ქართული იდენტობის განვითარების კონტექსტში გააზრება.
ბოლო, მეექვსე თავში კი მოცემულია „ნაციონალური თვითცნობიერების განვითარების მომდევნო ეტაპები“. ესაა ზოგადი მიმოხილვა XIX-XX საუკუნეებში განვითარებული ისტორიული პროცესებისა. აქვე ამოიკითხავთ ამ პერიოდში ნაციონალური საკითხების შესახებ არსებულ ინტერპრეტაციებს და ავტორის დაკვირვებებს მეოცე საუკუნეში მიმდინარე დისკურსთან დაკავშირებით.
წიგნის თავები დალაგებულია იმ თემებისა და საკითხების მიხედვით, რომლებიც ქართულ ისტორიოგრაფიაში კარგად შესწავლილად მიიჩნევა. ავტორი წერს, რომ ეს გზა მან შეგნებულად აირჩია, რადგან ტრადიციული დასათაურების ქვეშ ამოკითხული განსხვავებული მოსაზრებების შემდეგ უფრო თვალსაჩინო გახდებოდა ქართული ისტორიოგრაფიის განვითარების თავისებური ხაზი.
რაც შეეხება ნაშრომის სამეცნიერო სიახლეს, როგორც ზურაბ თარგამაძის სამეცნიერო ხელმძღვანელი, პროფესორი მარიამ ჩხარტიშვილი აღნიშნავს, ეს არის პანორამული გამოკვლევა და ერთი საუკუნის გააზრება ახალი თეორიული ჩარჩოს – ეთნოსიმბოლიზმის ფარგლებში: „ამ წიგნში მე-18 საუკუნე, რომელიც სხვადასხვა კუთხით აქამდეც შესწავლილი იყო, ავტორმა განსხვავებული პრინციპით გააანალიზა. მან ბევრი კითხვა წამოჭრა, რაც ახალი კვლევებისთვის ინსპირაციას წყარო შეიძლება გახდეს. ამ ნაშრომს გამოარჩევს ის, რომ მასში არის კონკრეტული და თეორიული კვლევების კარგი შერწყმა. მე, პირადად, ასეთი ისტორია მომწონს“, – აღნიშნა ჩვენთან საუბარში წიგნის რედაქტორმა, პროფესორმა მარიამ ჩხარტიშვილმა.
წიგნი – „ქართველთა თვით-ცნობიერება: ისტორიული ასპექტები (XVIII საუკუნე)"“ – არაკომერციული გამოცემაა და იგი გამომცემლობა „მერიდიანმა“ დასტამბა.

ვრცლად

კავკასია უძველესი დროიდან XIX საუკუნის მეორე ნახევრამდე

თსუ-ის კავკასიოლოგიის ინსტიტუტისა და თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის სტუდენტებისთვის ახალი სალექციო კურსი შეიქმნა, რომელიც, სპეციალისტების შეფასებით, იმ თვალსაზრისითაც არის მნიშვნელოვანი, რომ მასში ასახულია კავკასიის ხალხთა ისტორია უძველესი დროიდან XIX საუკუნის მეორე ნახევრამდე, სამხრეთ და ჩრდილო კავკასიის ხალხთა თანაცხოვრების სოციალურ-კულტურული განვითარების პროცესები. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში თსუ-ის პროფესორის, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორის ჯონი კვიციანის ახალი წიგნის პრეზენტაცია გაიმართა, სადაც ნაშრომის მნიშვნელობაზე ისაუბრეს. 
ამ სფეროში ახალი ნაშრომის შექმნა, ჯონი კვიციანის თქმით, თანამედროვე მსოფლიოში გლობალიზაციის პროცესში რეგიონალიზაციის აქტუალობამ განაპირობა. „გლობალიზაციის პროცესს თავისი დადებითი და უარყოფითი მხარეები აქვს, ამიტომაც რეგიონულ და ლოკალურ დონეებზე უდიდეს გამოწვევად რჩება ეროვნულ საზოგადოებათა და სახელმწიფოთა რღვევის პროცესის დაწყება. ამ გამოწვევებზე პასუხის გაცემა ითხოვს ახალი ინტეგრალური აზროვნების ფორმირებას და, შესაბამისად, ხალხთა ლოკალურ, რეგიონალურ და გლობალურ დონეებზე ინტეგრაციას. ამ თვალსაზრისით, თუ ევროკავშირის ქვეყნების სოციალურ-კულტურული, ეკონომიკური და პოლიტიკური ინტეგრაცია მისაბაძია, კავკასიაში – პირიქით, სახეზეა რეგიონის დეზინტეგრაცია, ეთნოპოლიტიკური კონფლიქტები და ა.შ.. რეგიონში ამ პროცესების შეჩერება და შემდგომ ერთიანი თანამედროვე მშვიდობიანი კავკასიის ფორმირება მხოლოდ ახალი სამოქალაქო საზოგადოებების და სახელმწიფოთა მიერ შესაბამისი კავკასიური პოლიტიკის გატარების შედეგად არის შესაძლებელი. ეს პოლიტიკა კავკასიურ იდეას უნდა ეფუძნებოდეს, რომლის იდეოლოგიური საფუძველი კავკასიური ცივილიზაცია შეიძლება იყოს, რომელიც გულისხმობს ერთი ან რამდენიმე ეთნოსის, სახელმწიფოს საერთო ღირებულებებით გაერთიანებას“, – აცხადებს ჯონი კვიციანი. 
ჯონი კვიციანის აზრით, კავკასიის ხალხთა საერთო ისტორიული წარსულის ახლებურად შესწავლა, ისტორიული მეხსიერების აქტუალიზაცია მნიშვნელოვან ამოცანას წარმოადგენს. ნაშრომის შექმნის ერთერთ ფაქტორად იგი კავკასიის რეგიონის ისტორიისა და კულტურის შესწავლის ახალი ეტაპის დაწყებას ასახელებს. „კავკასიის შესწავლის კუთხით შეგვიძლია ოთხი ეტაპი გამოვყოთ. პირველი, ანტიკურ ხანაში „ისტორიის მამიდან“ - ჰეროდოტედან დაწყებული, შუა საუკუნეების ავტორებით (ლეონტი მროველი, ჯორჯიო ინტერიანო, არქანჯელო ლამბერტი და სხვ.) დამთავრებული. ამ ეტაპზე, რეგიონის ხალხების შესახებ მოცემული მასალები გვეხმარება მათი ეთნოგენეზისა და პოლიტოგენეზის ისტორიის შესწავლაში. მეორე ეტაპზე, ახალ და უახლეს დროში, როდესაც კავკასიის რეგიონი რუსეთის იმპერიის შემადგენელი ნაწილი გახდა, პეტერბურგში ჩამოყალიბდა კავკასიოლოგიური სამეცნიერო სკოლა. 1917 წლის რევოლუციამდე ამ სკოლაში მოღვაწეობდნენ ცნობილი კავკასიოლოგები: ნ. მარი, ვ. სტრუვე, ი. ჯავახიშვილი, კ. კეკელიძე, ი. მინანდიანი და სხვები, რომლებსაც დიდი ღვაწლი მიუძღვით საბჭოთა კავკასიოლოგიის განვითარებაში. მესამე ეტაპი – ეს არის 1917-1992 წლები, როდესაც კავკასიოლოგიამ საბჭოთა კავშირის ცენტრიდან ადგილებზე, მოკავშირე და ავტონომიურ რესპუბლიკებში გადაინაცვლა. შეიქმნა კავკასიის ხალხთა ისტორიის, კულტურის შემსწავლელი სამეცნიერო დაწესებულებები, უმაღლეს სასწავლებლებში კი გაიხსნა კათედრები, სადაც კავკასიოლოგები მზადდებოდნენ. მეოთხე ეტაპზე კი, რომელიც 1992 წლიდან დაიწყო და დღემდე გრძელდება, საჭიროა მეთოდოლოგიური პლურალიზმის საფუძველზე კავკასიის ისტორიის ახლებურად შესწავლა-რეკონსტრუქცია. თუ ადრე კავკასიოლოგია ცარიზმის ხელისუფლებასა და საბჭოთა სახელმწიფოს ემსახურებოდა, დღეს იგი ადამიანს უნდა ემსახუროს“, – განაცხადა ჯონი კვიციანმა.
როგორც წიგნის პრეზენტაციაზე აღინიშნა, საქართველოში კავკასიოლოგიის კვლევებისათვის რეგიონის ხალხთა საერთო ისტორიული წარსულის ახლებურად შესწავლა, ასევე, განპირობებულია ქვეყნის დემოკრატიული მშენებლობით, სიტყვის თავისუფლებითა და ისტორიული მეხსიერების აქტუალიზაციით. მეცნიერი კავკასიის ხალხთა მშვიდობიანი თანაარსებობის, ინტეგრაციის იდეოლოგიურ საფუძველს ხედავს კავკასიურ ცივილიზაციაში, რომელიც აგრარულ ეპოქაში ჩამოყალიბდა და ეფუძნება კავკასიის ხალხთა ერთიან ისტორიულ წარსულში ჩამოყალიბებულ საერთო ღირებულებებს: ეტიკეტს, საკომუნიკაციო კულტურას, ეთნოლინგვისტურ ერთობას. ნაშრომში საქართველო წარმოდგენილია, როგორც კავკასიური იდეის ხორცშესხმის ისტორიულ-კულტურული ცენტრი. ნაშრომში აქცენტები დასმულია ისეთ მაღალ კულტურულ-ცივილიზაციურ ღირებულებებზე, როგორიცაა: პიროვნების თავისუფლება, კანონის უზენაესობა (წესრიგი), საკუთრების პატივისცემა, „ოჯახიშვილობა“, რომლებიც კარნახობდა საზოგადოების შემდგომი სოციალურ-კულტურული განვითარების აუცილებლობას. ნაშრომში ასახულია, ასევე, კავკასიის ისტორიის ისეთი საჭირბოროტო საკითხები, როგორიცაა: პალეოკავკასიური ეთნოკულტურული ერთობა; ქრისტიანობისა და ისლამის გავრცელება კავკასიაში; კავკასია და გარე სამყარო VII-XII საუკუნეებში, საქართველო კავკასიის ეთნოკულტურულ სივრცეში XI-XII საუკუნეებში, თათარ-მონღოლები და კავკასია, რუსეთ-კავკასიის ურთიერთობები XVI-XIX საუკუნეებში, კავკასიის ომები და სხვა. ნაშრომში, მსოფლიო ისტორიის კონტექსტში, ცივილიზაციური მეთოდოლოგიის საფუძველზე, სისტემურ-სინერგეტიკული მეთოდის გამოყენებით, პირველად და ახლებურად არის გაანალიზებული კავკასიის ისტორიის აქტუალური საკითხები. კავკასიის ხალხთა ისტორიის ერთიანი სახელმძღვანელო დღემდე არ არსებობდა და, ამდენად, ახალი სალექციო კურსი ამ მხრივაც ძალზე მნიშვნელოვანია. სტუდენტების გარდა, ნაშრომი საინტერესო იქნება, ასევე, სპეციალისტებისა და კავკასიის ხალხთა ისტორიით დაინტერესებული მკითხველისათვის. 
წიგნის რედაქტორია ნინო ჩიქოვანი, რეცენზენტები: გიორგი ოთხმეზური და ივანე მენთეშაშვილი.
პრეზენტაციაზე წიგნის მნიშვნელობაზე თსუ-ის კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის ხელმძღვანელმა, პროფესორმა ცირა ბარამიძემაც ისაუბრა და აღნიშნა, რომ ჯონი კვიციანის მიერ სალექციო კურსის შექმნა მართლაც მნიშვნელოვანი და მისასალმებელია. „ჩვენი მიმართულება მემკვიდრეა 1993 წელს დაარსებული კავკასიის ხალხთა ისტორიის კათედრისა, რომელიც კვლავ ერთგულია ივანე ჯავახიშვილის კონცეფციის – რომ ისტორიკოსი და კავკასიოლოგი მხოლოდ იმ შემთხვევაშია სრულყოფილი სპეციალისტი, როდესაც იგი, ამავე დროს, კარგი ლინგვისტიც არის და პირიქით – სრულფასოვნად ფლობს ისტორიული მიმართულების ემპირიულ მასალას. ჩვენი ინსტიტუტის წამყვანი სპეციალისტი, პროფესორი ჯონი კვიციანი კარგად იცნობს ამ პრობლემებს, კავკასიის ხალხთა ისტორიას და ეს მის ნაშრომშიც აისახა“, – განაცხადა ცირა ბარამიძემ.

ვრცლად

თამარ პაიჭაძის „საჭირო, მნიშვნელოვანი და აქტუალური ნაშრომი“

ქართული მოდერნიზმის „ოქროს ხანა“ – XX საუკუნის პირველი ნახევარი, თავისთავად, გამორჩეული იყო იმ თვალსაზრისითაც, რომ იმ პერიოდში მოღვაწე პროგრესულად მოაზროვნე მწერლების შემოქმედებამ განუმეორებელი კვალი დააჩნია ქართულ ლიტერატურას. თუმცა, გასული საუკუნის ეს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პერიოდი, საბჭოთა რეჟიმის პირობებში, დიდხანს ობიექტურად და სისტემურად არ იყო გამოკვლეული. ეს პროცესი უფრო მოგვიანებით დაიწყო. თსუ-ის ასოცირებული პროფესორის თამარ პაიჭაძის ახალი წიგნი – „მოდერნიზმი და ქართული ლიტერატურა“ სწორედ ამ დანაკლისის შევსების წარმატებული მცდელობაა, – ითქვა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გამართულ წიგნის პრეზენტაციაზე, რომელსაც ლიტერატურათმცოდნეები, პროფესორები, სტუდენტები და მოწვეული სტუმრები დაესწრნენ. 
როგორც წიგნის წინასიტყვაობაში ავტორი აღნიშნავს, მონოგრაფიულ გამოკვლევაში XX საუკუნის პირველი ნახევრის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა და მონაკვეთია ასახული. 
„ბოლო დრომდე ჩვენი ლიტერატურათმცოდნეობა ცალსახად განიცდიდა ჩამოყალიბებული (ფუნდამენტური და ქრესტომათიული) კვლევების სიმწირეს ქართული ლიტერატურის ისტორიაში მოდერნისტული ეტაპის არსებობის შესახებ. ამ ნაწილის გარეშე კი შეუძლებელია გაანალიზდეს უახლესი ქართული ლიტერატურის განვითარების გზაც და საფუძველიც. წარსული წლების სასწავლო მასალებში და, ზოგადად, კვლევებში ამ საკითხის უგულებელყოფა განპირობებული იყო საბჭოთა პერიოდის პოლიტიკით და, აქედან გამომდინარე, იდეოლოგიური მიდგომით თუ დამოკიდებულებით მოდერნიზმის, როგორც კულტურული ფაქტის, მიმართ, თუმცა შემდგომშიც, ამ პოზიციის შეცვლის შემდეგ, ისტორიული და კვლევითი დისკურსის ხასიათის ნაშრომი ქართული ლიტერატურული მოდერნიზმის შესახებ არ შექმნილა. ეს თემა მხოლოდ ბოლო წლებში გაიხსნა და ცალკეულ საკითხთა შესახებ რამდენიმე გასათვალისწინებელი გამოკვლევა გამოქვეყნდა. სულ უფრო იკვეთებოდა საჭიროება ლიტერატურის კვლევებისა განსაკუთრებით სასწავლო პროგრამაში, რომლებიც თანამედროვე მეთოდების, კომპონენტებისა და გამოწვევების კვალობაზე წარმოაჩენდნენ ქართული მოდერნიზმის ისტორიას, მის მხატვრულ თავისებურებებს და შესაბამის ადგილს მიუჩენდნენ ამ პროცესს ლიტერატურის ისტორიაში. შესაბამისად, ქართული მოდერნიზმის კვლევის პროცესი დღესაც აქტუალური და ამოუწურავია“, – აღნიშნავს თამარ პაიჭაძე. 
როგორც ავტორმა პრეზენტაციაზე დამსწრე საზოგადოებას განუცხადა, წიგნი მრავალწლიანი შრომის შედეგია, რომელიც მან ამ ხნის მანძილზე ბიბლიოთეკებში, მუზეუმებში, არქივებში, სხვადასხვა გამოცემებში, საზღვარგარეთ მოძიებულ წყაროებზე მუშაობის შედეგად მოიპოვა. თამარ პაიჭაძის აზრით, ამ საკითხების კვლევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქართული ლიტერატურათმცოდნეობისთვის, რადგან სწორედ ამ პერიოდის მწერლებმა თავისი მოღვაწეობით კრიზისს გადაარჩინეს და ფსევდოლიტერატურულ მოსახვევებს აარიდეს ქართული ლიტერატურა, რომელიც იმ რეალობაში არსებობდა. 
„XX საუკუნემ ისე ჩაიარა, რომ ამ ადამიანებზე არავინ წერდა და ამის მიზეზი, პირველ რიგში, იყო იდეოლოგიური წნეხი, თუმცა, ის სტიგმა და სტერეოტიპი, რომელიც მოდერნისტული ლიტერატურის გარშემო არსებობდა, შემდგომშიც გაგრძელდა. როდესაც ეს მწერლები „დაუბრუნდნენ“ სასწავლო პროგრამებს თუ მკითხველს, მათ მიმართ დამოკიდებულება, გარკვეულწილად, კვლავ არაობიექტური იყო. ჩვენმა თაობამ ეს თავის თავზე გამოსცადა. სკოლებში ისწავლებოდა ამ მწერლების მიერ დაწერილი ნაწარმოებები, თუმცა, მათი შემოქმედება რა კუთხითაც იყო საინტერესო, კვლავ უცნობად რჩებოდა, ზოგიერთი მწერალი კი საერთოდ აკრძალული იყო. საგულისხმოა ის ფაქტიც, რომ იდეოლოგიური წნეხის გარდა, არც იმდროინდელი საზოგადოება აღმოჩნდა მზად ახალი მიმდინარეობის მისაღებად – ესეც ერთ-ერთი მიზეზი გახდა იმისა, რომ მოდერნიზმის განვითარებას საქართველოში ფართო გასაქანი არ მიეცა. ამ სტერეოტიპიდან გამოსვლას გარკვეული დრო დასჭირდა. სამწუხაროდ, ეს ჩვენი ეპოქის რეალობა იყო. ამ დამოკიდებულებიდან ჩვენი ლიტერატურა შედარებით გვიან, XXI საუკუნეში გამოვიდა. დაინტერესება იყო ევროპელი მკვლევრების მხრიდანაც. 70-იან წლებში პირველი წერილები სწორედ მათ ეკუთვნით. ისინი კარგად აცნობიერებდნენ იმ მნიშვნელობას, რომელიც გააჩნდა ქართულ ლიტერატურას, თუმცა, ჩვენი მხრიდან ინფორმაცია არ ჰქონდათ. საბედნიეროდ, ბოლო წლებში ეს დამოკიდებულება შეიცვალა, მნიშვნელოვანი კვლევები შეიქმნა ამ კუთხით, რომელთა გათვალისწინებითაც დაიწერა ეს წიგნი“, – აღნიშნა თამარ პაიჭაძემ. 
ახალი ნაშრომის ავტორი მიიჩნევს, რომ ქართული მოდერნიზმის კვლევა ახალ ეტაპზე გადავიდა და ამ მიმართულებით კვლავ ბევრია სათქმელი და გასაკეთებელი. წიგნის ავტორის თქმით, ქართული მოდერნისტული ტექსტების გაცნობა, კვლევის გარდა, დიდი ემოციის მიღების შესაძლებლობაცაა. მან ასევე ხაზი გაუსვა იმ ფაქტს, რომ მისი ნაშრომი, უპირველეს ყოვლისა, ახალგაზრდა თაობისთვის არის განკუთვნილი და მადლობა გადაუხადა უნივერსიტეტის საგამომცემლო საბჭოს და თსუ-ის სამეცნიერო საბჭოს, რომელთა გადაწყვეტილებით ნაშრომი სასწავლო პროგრამაში შევიდა. თამარ პაიჭაძემ განსაკუთრებული მადლობა გადაუხადა წიგნის რედაქტორს კახაბერ ლორიას და რეცენზენტებს: ბელა წიფურიას და თამარ შარაბიძეს, მხარდაჭერისა და გვერდით დგომისთვის კი – მეგობრებსა და ოჯახის წევრებს. პრეზენტაციაზე ითქვა, რომ ახალი ნაშრომი თსუ-ის 100 წლის იუბილეს მიეძღვნა. 
წიგნის მნიშვნელობაზე ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორმა ბელა წიფურიამ ისაუბრა: „ქართული მოდერნიზმის და ავანგარდის მემკვიდრეობა XX საუკუნის ქართული ლიტერატურის მემკვიდრეობაში დღემდე ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ეტაპია. საბჭოთა პერიოდში, ათწლეულების განმავლობაში ამ მემკვიდრეობის კვლევა არ იყო სათანადო დონეზე წარმართული. პირიქით, იყო ძალიან ტენდენციური იდეოლოგიზირებული დამოკიდებულება, რომელიც კრძალავდა ამ მიმდინარეობისადმი სათანადო ინტერესის გამოხატვას, ზუსტ და ობიექტურ შეფასებებს. ამიტომ ეს პერიოდი ხელახლა შესასწავლი და გადასააზრებელია, შესაბამისად, თამარ პაიჭაძის ეს წიგნი ძალიან მნიშვნელოვანია“, – აღნიშნა ბელა წიფურიამ. 
თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანმა ნანა გაფრინდაშვილმა წიგნს „საჭირო, მნიშვნელოვანი და აქტუალური ნაშრომი უწოდა, რომელშიც კვლევისა და სწავლების ინტეგრირება მოხდა“. 
როგორც პრეზენტაციაზე წიგნის რედაქტორმა კახაბერ ლორიამ განაცხადა, თამარ პაიჭაძის წიგნი კარგი შენაძენია ქართველი მკითხველისთვის, ლიტერატურათმცოდნეებისთვის და სტუდენტებისთვის. 
„მე-20 საუკუნის გარიჟრაჟიდან მოდერნიზმი იქცა ქართული ლიტერატურის იმ ხაზად, რომელმაც განსაზღვრა ქართული ლიტერატურული პროცესები. ეს წიგნი ავტორის სიღრმისეული ანალიზით, კომპლექსურობით და მრავალმხრივობით გამოირჩევა. ფაქტობრივად არ დარჩენილა არც ერთი მიმდინარეობა და ლიტერატურული შენაკადი ამ მაგისტრალური და მოდერნისტული გზის ქართულ ლიტერატურაში, რომელიც შესაბამისად არ ასახულიყო ამ ნაშრომში. ეს კი იმის გარანტიას და წინაპირობას წარმოადგენს, რომ იგი საინტერესო იქნება როგორც სამეცნიერო წრეებისთვის, ფართო მკითხველისთვის და, უპირველეს ყოვლისა, ახალგაზრდობისათვის“, – აღნიშნა თსუ-ის პროფესორმა კახა ლორიამ.
პრეზენტაციაზე მოსაზრებები სტუდენტებმაც გამოთქვეს: თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ბაკალავრიატის სტუდენტის ანა გოგოლაძის აზრით, სტუდენტებისთვის, რომლებიც დაინტერესებული არიან და სწავლობენ ამ პერიოდის ლიტერატურას, მნიშვნელოვანია ისეთი სახელმძღვანელოს არსებობა, სადაც კომპლექსურად არის თავმოყრილი სხვადასხვა წყაროებში გაბნეული მასალა; თანმიმდევრულად და სისტემურად არის წარმოდგენილი ქართული მწერლობის უმნიშვნელოვანესი ეტაპები.

ვრცლად

მერაბ ჩუხუას ფუნდამენტური ნაშრომი

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის, არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტისა და სსიპ ჩერქეზულ-ადიღეური კულტურის ცენტრის ხელშეწყობით, 2017 წელს გამოიცა თსუ-ის ასოცირებული პროფესორის მერაბ ჩუხუას ფუნდამენტური ნაშრომი: „ქართულ-ჩერქეზულ-აფხაზური ეტიმოლოგიური ძიებანი (მასალები იბერიულ-კავკასიურ ენათა ეტიმოლოგიური ლექსიკონისათვის)“.
ნაშრომი მოიცავს 1500-მდე სიტყვა-სტატიას. მასში განხილულია ქართული, კოლხური (მეგრულ-ლაზური), სვანური, აფხაზური, აბაზური, უბიხური, ადიღეური, ყაბარდოული ენების სათანადო მასალა, ანუ ის ძირითადი ლექსიკური ფონდი ენისა, რომლის მიხედვითაც, შესაბამისი მეთოდის გამოყენებით, მტკიცდება ამა თუ იმ ენებს შორის გენეტიკური ნათესაობა.
წიგნის შესავალ ნაწილში ხაზგასმულია ნაშრომის სამეცნიერო სიახლე, კერძოდ, აღნიშნულია, რომ ამ მასალებზე მუშაობის დროს „შეიქმნა ახალი პარადიგმა, რომლის ფარგლებშიც სინდურ-ქართველურ ენებს შორის გამოვლინდა რეგულარული, კანონზომიერი და სისტემური ბგერათშესატყვისობები და მასზე დაყრდნობით დამტკიცდა დასახელებულ ხალხთა და ენათა ერთიანი გენეტიკური წარმომავლობა-ნათესაობა“.
აქვე ნათქვამია, რომ ნაშრომის ფარგლებში მიღებული დასკვნები სრულ თანხმობაშია გენეტიკური კვლევების მიღწევებთან, რომლის მიხედვითაც აფხაზ-ქართველ-ჩერქეზებს ძირითადი საერთო ჰაპლოჯგუფი G2A აღმოაჩნდათ.
წიგნის რედაქტორები არიან პროფესორები: ნანა მაჭავარიანი და მანანა ბუკია. იგი განკუთვნილია თსუ-ის კავკასიოლოგიისა და ქართველოლოგიის მიმართულებათა სტუდენტებისა და მკითხველთა ფართო წრისათვის. 
რა მიგნებებით გამოირჩევა „ქართულ-ჩერქეზულ-აფხაზური ეტიმოლოგიური ძიებანი“ და აპირებს თუ არა ავტორი სხვა მონათესავე ენების ანალოგიური მეთოდით შესწავლას, გვესაუბრება თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის კავკასიოლოგიის მიმართულების ასოცირებული პროფესორი მერაბ ჩუხუა.

– ბატონო მერაბ, 1500 სიტყვა-სტატია, რომელშიც სიღრმისეულადაა მოცემული თითოეული სიტყვის ძირის ნათესაობა სხვადასხვა ენებთან, კოლოსალურ შრომას მოითხოვს. რა არის თქვენი კვლევის ძირითადი პრინციპი და რა მიზანს ემსახურება სხვა ენებთან ქართული სიტყვების ნათესაობის სიღრმისეული ანალიზი?
– ჩემი მუშაობის სფერო და პრობლემატიკა განსაზღვრულია საწყისით – თუ რა პრობლემა დგას თანამედროვე კავკასიოლოგიის წინაშე. 
კითხვები ისმის ასე: არის თუ არ არის ქართველური ენები, მათ შორის ქართული ენა, ადგილობრივი, ანუ ენდემური წარმომავლობის? თუ არის, მაშინ რა ახლო მონათესავე ენებთან გვაქვს გენეტიკური, ანუ ისტორიულ-გენესიზური წარმომავლობითი ერთიანობა და რომელი ოჯახის წევრი არის ჩვენი მშობლიური სახელმწიფო ქართული ენა? ყველასთვის ცნობილია, რომ ქართული კოლხურთან, ანუ მეგრულ-ლაზურთან და სვანურთან ერთად შეადგენს ერთ ენობრივ ჯგუფს, რასაც ქართველურს, ხშირად, სამხრეთ კავკასიურსაც უწოდებენ, მაგრამ სამხრეთ კავკასიური არის გეოგრაფიული ტერმინი, ხოლო ქართველური – გენეტიკური ტერმინი, რომელიც გულისხმობს და ვარაუდობს, რომ ქართული არის მეგრულ-ლაზურთან და სვანურთან ერთიანი წარმომავლობის ენა. ამ პრობლემის რაობის განსაზღვრა განაპირობებს ჩემს კვლევით საქმიანობასა და სამეცნიერო მოღვაწეობას. ამასთან, სწორედ ეს არის ძირითადი პრობლემა ქართული კავკასიოლოგიისა, ლინგვისტური კავკასიოლოგიისა. 
ცხადია, თუ ჩვენს ენებს მხოლოდ ქართველოლოგიის ფარგლებში ვიკვლევთ, მაშინ ეს პრობლემა არ დგას, მაგრამ წარმომავლობითი, ანუ ისტორიულ-გენეზისური პრობლემატიკის სიღრმისეული ანალიზის დროს, ჩვენს წინაშე დგას საკითხი ქართველური ენების ადგილის განსაზღვრისა, კერძოდ, აუცილებელია პასუხის პოვნა კითხვაზე, თუ რომელ ენათა ოჯახს განვეკუთვნებით, ვინაიდან მსოფლიოს რამდენიმე ათასი ენა, გენეალოგიური კლასიფიკაციით, ამა თუ იმ ენათა ოჯახის წევრია.. 
– რამდენად დაუახლოვდა თქვენი კვლევა არნოლდ ჩიქობავას თეორიას იბერიულ-კავკასიური ენების თეორიის შესახებ?
– არნოლდ ჩიქობავას თეორია, რომელიც ბევრად უფრო ადრე იღებს სათავეს, ვიდრე თავად ბატონი არნოლდის მოღვაწეობა, გახლავთ ქართული და კავკასიური ენების, ანუ იბერიულ-კავკასიური ენების გენეტიკური წარმომავლობითი ერთიანობის თეორია, რომლებიც ქმნიან არა გეოგრაფიულ ტერმინს, არამედ გენეტიკურად ერთიან წარმომავლობას. იბერიულ-კავკასიური ნიშნავს ქართულთან წარმოშობით/წარმომავლობით გენეტიკურად დაკავშირებულ ენათა ოჯახის ერთობას. არნოლდ ჩიქობავა მიუთითებდა, რომ არის ოთხი ჯგუფი: ქართველური, აფხაზურ-ადიღური, ნახური და დაღესტნური, რომლებიც ასევე მოიაზრებენ ამ თეორიის ფარგლებში ბასკურს – თავიანთ ცოცხალ ნათესავს. ასევე გავრცელებული თვალსაზრისია, რომ იბერიულ-კავკასიურ ენებთან გენეტიკური ნათესაობა აქვს ძველი ცივილიზაციის ისეთ ენებსა და ხალხებს, როგორებიც იყვნენ: მცირე აზიაში – ხათები, შუა მდინარეთში – შუმერები, ჩვენი ენების გავრცელების სამხრეთით – ჰურიტული და ურარტული – ძველი ცივილიზაციის ენები. 
აქვე დგას საკითხი ეტრუსკულის, ელამიტურისა და კასიტურის შესახებ, რომლებიც ჯერჯერობით, მსოფლიო გენეალოგიურ ენათა კლასიფიკაციაში მხოლოდ პირობით თუ არიან გაერთიანებული, როგორც კავკასიურ ენებთან შესაძლო ნათესაობის მქონე ენები და ხალხები. ეს ყველაფერი არის თეორია, რომელიც საჭიროებს მტკიცებულებას, ხოლო მტკიცებით ხასიათს ნებისმიერი თეორია იღებს მხოლოდ მას შემდგომ, რაც მას ენობრივი ფაქტებით, ძირითადი ანუ არანასესხები ლექსიკის მოხმობით განამტკიცებ. ეს შესაძლებელია ისტორიულ-შედარებითი მეთოდის გამოყენებით, მაგრამ სხვა ენებისაგან განსხვავებით, ჯერ არავის დაუმტკიცებია. მაგალითად რუსული, ინგლისური და გერმანული რომ შევადაროთ ძირითადი ლექსიკის დონეზე და ავიღოთ სიტყვები: „და“, „წყალი“, „ძმა“ და სხვ. მათი საერთო წარმოშობის დამტკიცება დიდი პრობლემა არ არის, მაგრამ ჩვენს სინამდვილეში ქართული „წყალი“ ან „ძმა“ რომ ავიღოთ და გავიაროთ მთელი კავკასია, უცებ ვერ ვპოულობთ ნათესავებს, ვერც „წყლისთვის“, ვერც „ძმისთვის“ და ვერც „დისთვის“. რა ხდება? ცხადია, რომ ენობრივი ნათესაობა, რომელსაც ახასიათებს წარმომავლობითი ერთიანობა, არის დროში მეტი სიძველის მიხედვით გამორჩეული, ამიტომაც საძიებელი და საწვალებელი მეტია, მითუმეტეს, მაშინ, როდესაც ისე სრულყოფილად, როგორც, ვთქვათ, ინდოევროპულის შემთხვევაში, იბერიულ-კავკასიური ენები აღწერილი არ არის. თვით ქართულიც კი, დღეს არ არის წარმოდგენილი ქართული ენის ეტიმოლოგიური ლექსიკონის სახით, რომელიც იძლევა სრულ ინფორმაციას ქართული ენის ძირითადი ლექსიკური ფონდის შესახებ. ამიტომაც, მომიხდა ერთდროულად მუშაობა რამდენიმე ჯგუფის ენებზე.
– რომელი ენები შეისწავლეთ და რა შედეგები მიიღეთ?
– აქ მოხმობილი გახლავთ 8 ენის მასალა. ეს ენებია: ქართველურის შემთხვევაში – ქართული, მეგრულ-ლაზური, ანუ კოლხური და სვანური, ხოლო აფხაზურ-ადიღურის, ანუ სინდური ენების შემთხვევაში – აფხაზური, აბაზური, უბიხური, ადიღეური და ყაბარდოული. ნებისმიერი ამ რვიდან თუ ერთ ქართველურ რომელიმე ლექსემას, ძირითადი ლექსიკური ფონდიდან აღმოაჩნდება შესატყვისი ნებისმიერი აფხაზურ-ადიღური ენიდან, უკვე დგება საკითხი საერთო კავკასიური წარმომავლობის ძირის შესახებ, რომელიც ხან სვანურში შემოგვრჩება, ხან ქართული ენის რომელიმე დიალექტში, ხან მეგრულში და ხანაც ლაზურში. სიტყვები ჩნდება და იკარგება, გამომდინარე სიტყვათა აქტიური ან პასიური ხმარების პრაქტიკიდან. ზოგ სოციუმში ან ჯგუფში, რომელიც მატარებელია ამა თუ იმ დიალექტისა, რაღაცა ლექსიკის ნაწილი პასიური ხდება. მაგალითად, სვანებისთვის და ხევსურებისთვის ზღვის ტერმინოლოგია ვერ იქნება აქტუალური, ისევე როგორც გემის, ნავის და საწყლოსნო ტრანსპორტისა. მაგრამ, იგივე ტერმინოლოგია ლაზურში და საკუთრივ ქართულში უმდიდრესია. ასევეა აფხაზურში, ჩერქეზულსა და უბიხურში, რატომ? იმიტომ, რომ, ესენი ზღვის სანაპიროს ენებია. ამიტომ არაფერი არის მოულოდნელი იმაში, რომ ამ ნაწილშიც ჩვენ გვაქვს ერთიანი წარმომავლობის სიტყვები.
– რამდენ ლექსიკურ ერთეულზეა საუბარი?
– ამ გამოცემაში 1500 ძირ-ფუძეზე არის საუბარი, როდესაც, სულ მცირე, ორ ენობრივ ქვესისტემაში არის თავჩენილი ლექსიკური იზოგლოსები, ანუ ერთიანი წარმომავლობის ძირ-ფუძეები. ამ საკითხზე ვმუშაობ 1987 წლიდან. ჩემი პირველი მონოგრაფია მიეძღვნა ქართველურსა და ნახურს, მეორე მონოგრაფია – ქართულ–აფხაზურ-ადიღურს, მესამე მიეძღვნება ქართულ-ალბანურს, ანუ ქართულ-დაღესტნურს და მეოთხე მონოგრაფია იქნება შემაჯამებელი ნაშრომი, როდესაც ოთხი ჯგუფის ენების: აფხაზურ-ადიღურის, ნახურის, დაღესტნურის და ქართველურის მასალები ერთ დიდ ლექსიკონში – იბერიულ-კავკასიურ ენათა სემანტიკურ-ეტიმოლოგიურ ლექსიკონში მოიყრის თავს. აქვე გვექნება პარალელები ბასკურიდან, ეტრუსკულიდან, შუმერულიდან, პელაზგურიდან, ხათურიდან, ჰურიტულიდან, ურარტულიდან და ა.შ.
აქვე, მინდა ვთქვა, რომ ჩემს ამ კვლევებში დიდი წვლილი აქვთ მასწავლებლებს – აკადემიკოს ქეთევან ლომთათიძეს და პროფ. გიორგი როგავას, რომლებიც იყვნენ, როგორც ქართველური, ასევე აფხაზურ-ადიღური ენების უბადლო მცოდნენი და მკლევარნი, მათ მიერ აღზრდილ ასევე გამორჩეულ ჩერქეზ კოლეგასთან, ქალბატონ ზეინაბ კერაშთან ერთად. ნიშნად პატივისცემისა, სწორედ აკადემიკოს ქეთევან ლომთათიძეს და პროფესორ ზეინაბ კერაშს მივუძღვენი ჩემი 30 წლის შრომა.

ვრცლად

ამოცანათა კრებული კვანტურ მექანიკაში

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობამ ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის ფიზიკის მიმართულების ასისტენტ-პროფესორის თეიმურაზ Nნადარეიშვილის წიგნი: „ამოცანათა კრებული კვანტურ მექანიკაში“ გამოსცა.
„კრებული განკუთვნილია ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის ფიზიკის მიმართულების სტუდენტებისთვის და მოიცავს არარელატივისტური კვანტური მექანიკის თითქმის ყველა ძირითად საკითხს. კრებულში შესულია 604 სხვადასხვა სირთულის ამოცანა, რომელთაგან რთულ, ვარსკვლავებით აღნიშნულ ამოცანებს აქვთ მითითებები. თითოეულ თავს გააჩნია მოკლე შესავალი – თეორიული ნაწილი, სადაც თავმოყრილია ამოცანების ამოხსნისთვის აუცილებელი ფორმულები“, – ნათქვამია კრებულის წინასიტყვაობაში.
კრებულს აქვს დამატება, რომელშიც დიდი ნაწილი უკავია სპეციალური ფუნქციების თეორიის ელემენტებს, რაც აუცილებელია ამოცანების ამოხსნისთვის. წიგნი ქართულ ენაზე ამ ტიპის ამოცანათა კრებულის შექმნის პირველი მცდელობაა. 
წიგნის რედაქტორია ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, თსუ-ის პროფესორი მერაბ ელიაშვილი, რეცენზენტები: ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, თსუ-ის პროფესორი თამაზ კერესელიძე და ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, თსუ-ის ასოცირებული პროფესორი გიორგი ციციშვილი.
„კრებულების გამოცემა განაპირობა იმან, რომ საბაკალავრო საფეხურზე სწავლება ქართულ ენაზეა და ამ ტიპის ამოცანათა კრებული ქართულად არ გვაქვს. ამდენად, სასწავლო პროცესში მიხდებოდა სხვადასხვა სახელმძღვანელოში ამოცანების მოძიება და თარგმნა. ეს ჩვეულებრივი პროცესია და როცა სწავლების დიდი ხნის გამოცდილება გაქვს, გიჩნდება სურვილი – თავი მოუყარო სასწავლო საკითხებს, რათა სტუდენტს სწავლა გაუადვილდეს“, – აღნიშნა ჩვენთან საუბარში თემურ ნადარეიშვილმა.
კრებულში შეტანილია ამოცანები 19 სხვადასხვა სახელმძღვანელოდან, მათ შორისაა 5 ინგლისური, 12 რუსული და 2 ქართული სახელმძღვანელო, ამოცანების ნაწილი კი თავად ავტორის მიერაა შედგენილი. 
კრებული გათვალისწინებულია ბაკალავრიატის საფეხურის III კურსის სტუდენტებისთვის, თუმცა მისი არეალი სცდება ამ კურსის ფარგლებს და მაგისტრატურის სტუდენტებმაც შეიძლება გამოიყენონ – მაგალითად, კრებულის ბოლო თავში გათვალისწინებული საკითხი – მოძრაობა მაგნიტურ ველში, რაც მაგისტრატურაში ისწავლება და სტუდენტებს შეუძლიათ კრებულში ამ ტიპის ამოცანებიც მოიძიონ. 
კრებულის თითოეულ თავს წინ უძღვის თეორიული ნაწილი – ის ფორმულები, რომელიც მათ ამოცანის ამოხსნაში დასჭირდებათ, ასევე დართულია მათემატიკური დამატება, რასაც თავისი ობიექტური წინაპირობა აქვს: „ყოველთვის ვეუბნები ჩემს სტუდენტებს, რომ კარგი ფიზიკოსი სამ პროფესიას უნდა აერთიანებდეს – ფიზიკას, მათემატიკას და ფილოსოფიას, რადგან მასში ხედვა არის ფიზიკა (რას აკეთებ), გააზრება – ფილოსოფია, ხოლო ენა – მათემატიკა. მყოლია კარგი სტუდენტები, რომლებსაც ფიზიკა უყვარდათ, მაგრამ მათემატიკაში რომ ე.წ. „თეთრი ლაქები“ ჰქონდათ, დაიკარგნენ, როგორც ფიზიკოსებიც. ამიტომ, აქ არის მათემატიკური დამატებაც, რათა, რაც დასჭირდებათ, ამ დამატებაში მოიძიონ“, – ამბობს თემურ ნადარეიშვილი.
ავტორს ამოცანათა კრებულის ოთხი ტომის გამოცემა აქვს დაგეგმილი, მათ შორის, სტუდენტები ცოტა ხანში მიიღებენ მეორე ნაწილს – „ამოცანათა კრებული არარელატივისტურ კვანტურ დაჯახებათა თეორიაში და რელატივისტურ კვანტურ მექანიკაში“, შემდეგი იქნება ამოცანები „თეორიულ მექანიკაში“ და ბოლოს „ველის თეორიაში“. ოთხივე ტომში 2500-მდე ამოცანა მოიყრის თავს. 
კრებულის ელექტრონული ვერსია უკვე მზადაა. ის მომავალი ფიზიკოსების სწავლების განუყრელი ნაწილი გახდება.

ვრცლად

„AVE, EVA!“ – დათო მაღრაძის წიგნის პრეზენტაცია

„ჩემი ახალი პოეტური კრებულის წარსადგენად უნივერსიტეტი შევარჩიე, რადგან მშობლიურ გარემოში ყოველთვის უკეთესად ვგრძნობ თავს“, – ასე მიმართა პოეტმა დათო მაღრაძემ თსუ-ის მუზეუმში შეკრებილ საზოგადოებას, სადაც მისი ახალი წიგნის „AVE, EVA!”-ს პრეზენტაცია გაიმართა. ღონისძიებას თსუ-ის სტუდენტები, პროფესორები, მოწვეული სტუმრები დაესწრნენ.

„დათო მაღრაძე გამორჩეული უნივერსიტეტელია და ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ დღეს უკვე ცნობილი პოეტი სწორედ ამ კედლებში წარადგენს თავის კრებულს, რომელშიც ბოლოს შექმნილი პოეზიის ნიმუშებია თავმოყრილი. ჩვენთვის მნიშვნელოვანი ფაქტია აგრეთვე ის, რომ ღონისძიებას ესწრება გერმანელი ქართველოლოგი გერტ რობერტ გრიუნერტი, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა ქართული ლიტერატურის, პოეზიის პოპულარიზაციის საქმეში. სწორედ ამ დამსახურების გამო უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობამ გადაწყვიტა, რომ იგი დააჯილდოვოს უნივერსიტეტის მედლით“, – განაცხადა თსუ-ის ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელმა ზურაბ გაიპარაშვილმა.

აღსანიშნავია, რომ გერტ რობერტ გრიუნერტმა ნინო პოპიაშვილთან ერთად გერმანულ ენაზე თარგმნა დათო მაღრაძის ლექსები და პოემა, რომლის შესახებ ვრცლად ისაუბრეს მთარგმნელებმა და მკითხველს გერმანული თარგმანები გააცნეს. პოეტის ახალი კრებულის შესახებ რეცენზია წარმოადგინა პროფესორმა პაატა ჩხეიძემ, თავად პოეტმა კი დამსწრე საზოგადოებას და უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობას მადლობა გადაუხადა მოწვევისათვის და თავისი ლექსები წაიკითხა. 

„მოდა ყოველთვის დროს ექვემდებარება, ჩაივლის იგი პოდიუმების ბილიკით და ნამდვილი ხელოვნება დარჩება. სამწუხაროდ, დღეს ეს ფასეულობები, სულიერების თვალსაზრისით, აღრეულია და, შეიძლება ითქვას, რომ დაცემის ეპოქაა – ყველა ასპარეზზე თავისი ფსევდო-წარმონაქმნი აქვს. ამ ქაოსში შესაძლოა ადვილად დაიბნეს ადამიანი და ვერ გამოარჩიოს ნამდვილი არანამდვილისაგან, გულწრფელობა – პათეტიკისაგან. ქართველი კაცი თავისი წესიერებით აგრძელებს თავის წუთისოფელს, ალბათ ეძებს თავის სულიერ ნავსაყუდელს, სულიერ კუნძულებს... შეიძლება გამოსავალს ვერ ვთავაზობთ, მაგრამ, ყოველ შემთხვევაში, ამ ახალი წლის მოსვლასთან დაკავშირებით ვისურვებდი – ჩვენი საზოგადოების ნაწილი მაინც გამორკვეულიყოს ამ დიდი ქაოსიდან, რომელიც შემოგვთავაზა ეპოქამ. თუ ამ გზაზე ჩემ მოკრძალებულ წვლილს შევიტან, ბედნიერი ვიქნები. მინდა, მადლობა გადავუხადო აქ დამსწრე საზოგადოებას, მადლობა მთარგმნელებს, ბატონ გერტს და ნინო პოპიაშვილს, მადლობა უნივერსიტეტს“, – განაცხადა დათო მაღრაძემ წიგნის პრეზენტაციაზე.

ვრცლად