„პროფესიონალიზმი მოაქვს შრომასა და გამოცდილებას“

08 დეკ 2017

გზა ვიწრო დერეფანში, კიბიდან – 105-ე აუდიტორიამდე, დიდხანს გაგრძელდა... მარი წერეთელს სტუდენტები აჩერებდნენ, ზოგი საგნის შესახებ ეკითხებოდა, ზოგი თავის პრობლემებზე ესაუბრებოდა, ზოგიც, უბრალოდ, მოიკითხავდა... ისიც ყველას გულდასმით უსმენდა და პასუხობდა... არც ერთხელ არ უთქვამს, რომ ჩქარობდა და ჟურნალისტი ელოდა ინტერვიუზე... პასუხი კითხვაზე – თუ რას ფიქრობენ სტუდენტები მასზე, როგორც ლექტორსა და პიროვნებაზე, ამ დეტალით მივიღე, ამიტომაც, ინტერვიუს ეს ნაწილი გამოვტოვე....


„დროის პარალელები“

შეუძლებელია, ერთ ინტერვიუში რამე არ გამოგრჩეს, მით უფრო, თუ რესპონდენტი მოკრძალებულად საუბრობს თავის განვლილ ცხოვრებასა და მიღწევებზე. სოციალურ ქსელშიც „დავმეგობრდით“, სადაც ჩემი ყურადღება მისმა ერთმა სტატუსმა მიიპყრო: „ათეული წლების წინ, სრულიად ახალგაზრდა ჟურნალისტს, საქართველოს რადიოში მუშაობა მომიწონეს, წამახალისეს და დიდი ფერმწერის ალბომით დამაჯილდოვეს. ალბომის შიდა გვერდს ამშვენებს პიროვნებათა ავტოგრაფები, რომლებიც დროს აღნიშნავს და, თავისთავად, ღირებულია. მაშინ მხატვართა ალბომებიც ძნელად იშოვებოდა. საჩუქარს დღემდე სასოებით ვინახავ...“ ამ სტატუსის გარდა, ისიც გავიგე, რომ უყვარს პოეზია, მოგზაურობა, მეგობრებთან ურთიერთობა. ახარებს წარმატება თავისი სტუდენტებისა, რომელთა მიღწევებსაც თავის გვერდზე ყოველთვის „აზიარებს“. ადვილი მისახვედრია, რომ ამ ალბომის გარდა, მარი წერეთელმა, როგორც ჟურნალისტმა და პედაგოგმა, მრავალჯერ მიიღო მთავარი „საჩუქარი“ თავისი მსმენელისგან თუ სტუდენტებისგან – მადლიერება და სიყვარული, რომელიც მან თავისი კარიერის დაწყებიდან დღემდე თავდადებული შრომის ფასად მოიპოვა. 
დროის ფაქტორზე თსუ-ის სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ჟურნალისტიკისა და მასობრივი კომუნიკაციის დეპარტამენტის ასოცირებული პროფესორი მარი წერეთელი ხშირად საუბრობს, რადგან წარსულში აქტიურ ჟურნალისტიკაში ჩართულმა და დღეს უკვე გამოცდილმა პედაგოგმა კარგად იცის, რომ „დრო ჟურნალისტიკისათვის მთავარი განმსაზღვრელი კატეგორიაა“. წელს გამოცემულ მის ბოლო ნაშრომსაც – „დროის პარალელები“ – ძიებანი XIX, XX საუკუნეების ჟურნალისტიკაში – ჰქვია და მასში მკაფიოდ იკვეთება ავტორის ხედვა, თუ რა მნიშვნელობა აქვს დროსა და სივრცეს ჟურნალისტიკისთვის, რომელიც სარკისებური ეფექტით ასახავს ეპოქის მაჯისცემას. წიგნში საუბარია იმ ღირებულებებზე, რომლებსაც ქართული კლასიკური ჟურნალისტიკა ამკვიდრებდა, ასევე, იმაზეც, თუ რა მნიშვნელობა ენიჭება გლობალიზაციის პირობებში ქართული მედიისთვის კლასიკური გამოცდილების გაზიარებას კულტურული ინტეგრაციის თვალსაზრისით და სხვა მნიშვნელოვან საკითხებს.


ჟურნალისტიკა – განსხვავებული პროფესია

ამ და სხვა კითხვებზე პასუხის ძიება მარი წერეთელმა ჯერ კიდევ მაშინ დაიწყო, როდესაც, როგორც იტყვიან, „დიდ ჟურნალისტიკაში შედგა ფეხი“. 1978 წელს ახალკურსდამთავრებული ჟურნალისტი, თავისივე პედაგოგების რეკომენდაციით, პრაქტიკაზე საქართველოს ტელევიზიაში აღმოჩნდა და სატელევიზიო გადაცემების მომზადებაში აქტიურად ჩაერთო. კითხვაზე, თუ რატომ დაინტერესდა ჟურნალისტიკით, ამბობს, რომ ეს პროფესია გააზრებულად აირჩია, რადგან გრძნობდა მის განსხვავებულობას, უყვარდა წერა და ისიც იცოდა, რომ არც მიზნის მიღწევა იქნებოდა იოლი: „ახალგაზრდობისას ჟურნალისტიკის მიმართ ერთგვარი რომანტიკული დამოკიდებულებაც მქონდა, მომწონდა ყოველივე ის, რასაც იდეაში გულისხმობს ეს პროფესია, მახსოვს, რომ ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა დინო რიზის ფილმმა „ჟურნალისტი რომიდან“, რომელშიც ცნობილი იტალიელი მსახიობი ალბერტო სორდი განასახიერებს პრინციპებისა და სამართლიანობისათვის მებრძოლ ჟურნალისტს. თავიდანვე მხიბლავდა მასალაზე მუშაობის ცოცხალი პროცესი და ადამიანებთან ურთიერთობა – ჩემთვის ეს ერთფეროვანი ყოველდღიურობიდან თავის დაღწევის საუკეთესო გზა იყო. ჩემს სტუდენტებს ახლაც ვეუბნები, რომ ჟურნალისტის პროფესიას, მეტწილად, ირჩევს ალბათ ის, ვისაც სხვა პროფესიების წარმოდგენისას მოწყენილობა ეუფლება და რაღაც განსხვავებულს ეძიებს. თუნდაც იმასაც თავისი ხიბლი აქვს, რომ ჟურნალისტი არანორმირებულ რეჟიმში ცხოვრობს – როდესაც სხვები ისვენებენ, სწორედ მაშინ იგი წარმოუდგენელი დატვირთვით მუშაობს. საზოგადოების ინფორმირება და უმნიშვნელოვანესი მოვლენების სწორად წარმოჩენა უთუოდ საპატიო მისიაა...
უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდი ჩემთვის საუკეთესო იყო. მადლიერებით ვიხსენებ ჩემს პედაგოგებს, განსაკუთრებით ბატონ ნოდარ ტაბიძეს, რომელიც ყველაფერს აკეთებდა საიმისოდ, რომ სტანდარტული აზროვნებისა და საბჭოთა კლიშეებისგან დაგვეღწია თავი და მუდამ გვაზიარებდა ჟურნალისტისათვის მთავარ ღირებულებებს. შემდგომ, ჟურნალისტიკაში მუშაობისას, ცხადია, ვცდლობდი – მეც ამ პრინციპებით მეხელმძღვანელა“, – აღნიშნავს მარი წერეთელი.
მოარულ ფრაზას, რომ „ყოველი ეპოქა საკუთარ ჟურნალისტიკას ქმნის“, პროფესორი ასე განმარტავს: „ეს ნიშნავს იმას, რომ ჟურნალისტიკაში განმსაზღვრელია დროის ფაქტორი, ამიტომაც, ჟურნალისტისათვის დროისა და სიახლის შეგრძნება უმნიშვნელოვანესია, თუკი მას სურს მუდმივად თანამედროვე მედიასივრცეში დარჩენა და დამკვიდრება“. როგორც აღნიშნავს, ჟურნალისტიკა ყველაზე უკეთ პრაქტიკული მუშაობით ისწავლება და მისთვისაც ასე მოხდა, როცა, 1978-1992 წლებში ტელე-რადიო დეპარტამენტში მისვლის პირველი დღეებიდან, მუშაობა დაიწყო რადიოს ლიტერატურულ-მხატვრულ გადაცემათა რედაქციის რედაქტორად, პასუხისმგებელ მდივნად, ასევე, გადაცემათა ავტორად და წამყვანად.
„ჩემთვის ეს იყო მართლაც მნიშვნელოვანი და საინტერესო პერიოდი. უთუოდ გამიმართლა, რომ მოვხვდი ამ დიდი ტრადიციებითა და კარგი ჟურნალისტებით გამორჩეულ რედაქციაში. Kკონკრეტული სფეროც – კულტურა, ლიტერატურა და ხელოვნება პროფესიული და ინტელექტუალური ზრდის, სპეციალიზაციის დიდ შესაძლებლობას იძლეოდა. მიუხედავად შესუსტებული, თუმც მაინც არსებული საბჭოთა იდეოლოგიის გავლენისა და წნეხისა, ვეძებდით ალტერნატიულ გზებს, ვამზადებდით ახალ გადაცემებს, რათა ლიტერატურისა და, ზოგადად, ხელოვნების მეშვეობით შეგვექმნა ერთგვარი თავისუფალი სივრცე, რომლის საშუალებითაც შევძლებდით მსმენელამდე სათქმელის მიტანას. მოგეხსენებათ, ეს „ენთუზიაზმის ეპოქა“ იყო, ვეძებდით სიახლეებს, ხშირად გავდიოდით რედაქციიდან, ვხვდებოდით საინტერესო ადამიანებს. თავადვე ვიყავით რედაქტორებიც და გადაცემების წამყვანებიც. ბედნიერება იყო ისიც, რომ უშუალო და მუდმივი ურთიერთობები გვქონდა ქართველ მწერლებთან, ლიტერატორებთან, რეჟისორებთან, მსახიობებთან. მახსოვს, რომ ჩემი პირველი გადაცემა პოეტ მორის ფოცხიშვილს ეძღვნებოდა. ძნელია, ჩამოვთვალო წლების განმავლობაში მომზადებული გადაცემები, მაგრამ ახალგაზრდა ჟურნალისტისათვის უთუოდ რთული დავალება იყო ჭაბუა ამირეჯიბის 60 წლისთავისადმი მიძღვნილ გადაცემაზე მუშაობა, რომლისთვისაც, როგორც მახსოვს, ერთი თვის განმავლობაში ვემზადებოდი, ვიდრე, მწერალს ინტერვიუსათვის შევხვდებოდი. ეს გადაცემა დაცულია „იშვიათ ჩანაწერთა ფონდში“, სცენარი კი დღემდე მაქვს შენახული. AAგადაცემათა პარალელურად ჩანაწერები მზადდებოდა ე.წ. ოქროს ფონდისათვის. პირადად ჩამიწერია ქართული მწერლობის კლასიკოსები: ოთარ ჭილაძე, მუხრან მაჭავარიანი, მურმან ლებანიძე, ანა კალანდაძე (სხვათა შორის, ქალბატონ ანას დიდად არ უყვარდა მიკროფონთან საუბარი. ამიტომ, ჯერ ლექსების ჩაწერაზე დავიყოლიებდი ხოლმე, შემდეგ კი ვსაუბრობდით და, ბოლოს, როცა კმაყოფილი რჩებოდა, ინტერვიუს ეთერში გაშვებაზეც მთანხმდებოდა), ბესიკ ხარანაული, რეჟისორები თენგიზ აბულაძე, ელდარ და გიორგი შენგელაიები, რეზო ესაძე და მრავალი სხვა. ამ რედაქციაში ჟურნალისტის საქმიანობა მრავალმხრივი იყო.… გარდა იმისა, რომ ვაშუქებდით ლიტერატურისა და ხელოვნების სიახლეებს, წარმოვაჩენდით არაერთ ხელოვანს. Mმაგალითად, ჩემი საავტორო პორტრეტები მიეძღვნა ლადო გუდიაშვილს, ლევან გოთუას, რაჟდენ გვეტაძეს, ტელეგადაცემა – გიორგი შატბერაშვილს და სხვ. გარდა ამისა, ვიწვევდით ახალგაზრდა ავტორებს, ვაწყობდით ახალი ნაწარმოებებისა და ახალი თარგმანების რადიო პრეზენტაციებს. არც პატარ-პატარა ექსპერიმენტებს ვერიდებოდით, სხვა მნიშვნელოვან თემებსაც ვაშუქებდით და, შეძლებისდაგვარად, ვცდილობდით „ჩარჩოების“ გარღვევას.
უკვე გამოცდილი ჟურნალისტისთვის 80-90-იანი წლები განსაკუთრებით საინტერესო აღმოჩნდა. „ქვეყანაში „გარდაქმნის“ სახელდებით მომხდარი პოლიტიკური ძვრები და პერიპეტიები გადაცემებშიც აისახა და დადგა „ნამდვილი ჟურნალისტიკის“ ხანა. რედაქციას შეემატნენ ახალგაზრდა ჟურნალისტები, რომლებთან ერთადაც თვისებრივად ახალი პერსპექტივა გაჩნდა ჩვენთვის“, – იხსენებს მარი წერეთელი.
„ერთ-ერთი პირველი მნიშვნელოვანი გადაცემა იყო დიალოგი ბ-ნ აკაკი ბაქრაძესთან, რომელშიც, შეიძლება ითქვას, რომ პირველად გადაფასდა ცალკეული ღირებულებები. ვრცელ დიალოგში პირველად შევთავაზეთ მსმენელს ახალი ხედვები, რასაც მანამდე აკაკი ბაქრაძე თავისი ცნობილი ლექციებითა და წიგნებით მუდმივად აკეთებდა, მაგრამ ახლა უკვე მასობრივი მსმენელისთვის საუბარი შეეხო მხატვრული ნაწარმოების წაკითხვის კვაზიმეთოდს – ე.წ. სოცრეალიზმს, განათლების თემას, იმდროისათის უეჭველ სიახლეს – კომპიუტერიზაციის აუცილებლობას და მრავალ სხვა თემას. Aაქვე დავძენ, რომ ეს დიალოგი, „ცისკრის“ მაშინდელი რედაქტორის, ბ-ნ ჯანსუღ ღვინჯილიას თხოვნით, ჟურნალშიც დაიბეჭდა და ასე დაიწყო ჩვენთვის ძალზე აქტიური პერიოდი. მოგვიანებით, ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკური ცვლილებების კვალდაკვალ, ჩვენი ინიციატივით შევქმენით პროგრამა – „დროება“, რომელიც დიდი პოპულარობით სარგებლობდა“, – ამბობს მარი წერეთელი და გვიყვება: „ეს იყო სრულიად ახალი ეტაპი ჩემს საქმიანობაში.E Aარ შეგვეძლო, არ აგვესახა ყველაფერი ის, რაც ხდებოდა ე.წ. საჯაროობის პერიოდში და მიზანს დიდი ძალისხმევითა და ბრძოლით ვაღწევდით. Aასევე, ვცდილობდით ქართულ კულტურულ სივრცეში „დაგვებრუნებინა“ აქამდე აკრძალული და მიჩქმალული მწერლები თუ მოღვაწეები, მათ შორის, გრიგოლ რობაქიძე (რომლის ჩანაწერიც „დროების“ პირველივე გამოშვებაში გადავეცით), მიხაკო წერეთელი და ქართული ემიგრაციის სხვა ცნობილი მოღვაწეები. „დროება“ მოვლენების ეპიცენტრში იმყოფებოდა. ეთერს ვუთმობდით ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობის ლიდერებს. პირველად ჩაიწერა ზვიად გამსახურდიას ლექსები, მის მიერ თსუ-ში წაკითხული ლექცია და მასთან ინტერვიუ. Aასევე, აქტიურად წარმოვაჩენდით 9 აპრილის წინარე მოვლენებს, სასაუბროდ ვიწვევდით იმ ადამიანებს, ვისი აზრიც საინტერესო იყო საზოგადოებისთვის და ვცდილობდით პრობლემების გაანალიზებას. ჟურნალისტისათვის უსაზღვრო ენერგიას იძლეოდა შექმნილი ვითარება და პროფესიის მიმართაც ბევრად აზარტული დამოკიდებულება გაჩნდა. ცხადია, არსებული პოლიტიკური რეალობა საფრთხეების შემცველიც იყო, რადგან ჯერ კიდევ საბჭოთა სინამდვილეში გვიწევდა პროფესიული საქმიანობა, თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ გვაძლიერებდა ადამიანების ჩართულობა მიმდინარე პროცესებში, ჟურნალისტიკის მიმართ მათი ინტერესის ზრდაც. ზოგადად, რომ შევაჯამოთ, ამ პერიოდის ჟურნალისტიკისთვის დამახასიათებელია ახალი ნარატივები, რაც, უწინარეს ყოვლისა, ეროვნული დამოუკიდებლობისა და ანტიკომუნისტური დისკურსით გამოიხატა. ყოველივე ეს გახლდათ ე.წ. „გლასნოსტის“ ჟურნალისტიკის დროის ნიშანი. DAაქვე უნდა დავძინო, რომ „დროება“ არასდროს იყო ვიწრო პოლიტიკური ინტერესების გამომხატველი გადაცემა. ის უფრო იდეურ ღირებულებებზე იყო ორიენტირებული და მაქსიმალურად ასახავდა იმჟამინდელ საზოგადოებრივ პროცესებს. ჩვენთვის უმნიშვნელოვანესი იყო, რომ 1990 წლის 26 მაისს, საქართველოს დამოუკიდებლობისა და, ასევე, პირველი საპრეზიდენტო არჩევნების დღეს, „დროება“ წლის საუკეთესო გადაცემად გამოცხადდა და ეს ამბავი ტელევიზიით შევიტყეთ“, – აცხადებს მარი წერეთელი.


სამეცნიერო-კვლევითი ინტერესები

პრაქტიკული ჟურნალისტიკის პარალელურად, მარი წერეთელს სამეცნიერო საქმიანობა არასდროს მიუტოვებია. მან 1985 წელს დაიცვა დისერტაცია შოთა რუსთაველის ლიტერატურის ინსტიტუტში. მისი საკვლევი თემა იყო თვალსაჩინო პუბლიცისტის, ჟურნალისტისა და მთარგმნელის ნიკო ავალიშვილის ცხოვრება და მოღვაწეობა. 
1993 წელს მარი წერეთელმა თსუ-ის ახალციხის ფილიალში დაიწყო პედაგოგიური საქმიანობა. „მიუხედავად რთული დროისა, იქ არსებული მძიმე პირობებისა და ზამთრის სუსხიანი კლიმატისა, დიდი სიამოვნებით ვიხსენებ იმ წლებს. ხანდახან, ახალციხისკენ მიმავალ გზას თსუ-ის II კორპუსის ეზოდან მხოლოდ ჩვენი პატარა ავტობუსი შეუყვებოდა ხოლმე და, წარმოიდგინეთ, რომ თითქმის მთელ გზაზე არ მოძრაობდა არანაირი ტრანსპორტი. მე და ჩემი მეგობრები დიდი ენთუზიაზმით მოვეკიდეთ ამ საქმეს, რადგან მიგვაჩნდა, რომ მესხეთში უნივერსიტეტის არსებობა უმნიშვნელოვანესი იყო. ხუთი წელი ვხელმძღვანელობდი იქ ჟურნალისტიკის მიმართულებას, კვირაში ორი დღე დიდი დატვირთვით ვკითხულობდი ლექციას, ხშირად გაყინულ აუდიტორიებშიც, მაგრამ ეს რეგიონი უნივერსიტეტმა მართლაც დიდად გამოაცოცხლა. ახალციხეში სტუდენტები სამცხე-ჯავახეთიდან, ქართლიდან და დასავლეთ საქართველოდან ჩამოდიოდნენ. სწავლობდნენ ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლებიც და ძალიან საინტერესო იყო მათთან მუშაობა“, – იხსენებს მარი წერეთელი.
ახალციხის უნივერსიტეტში ხუთწლიანი პედაგოგიური საქმიანობის შემდეგ, 1996 წელს, ნოდარ ტაბიძის მოწვევით, უკვე გამოცდილი პედაგოგი საქმიანობას აგრძელებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე, სადაც დღემდე მუშაობს და აქტიურად არის ჩართული სხვადასხვა სამეცნიერო პროექტში.
„დღეს აქტუალურია საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის მდიდარი და მრავალმხრივი ჟურნალისტიკის შესწავლა. აღსანიშნავია, რომ ამ პერიოდის კვლევის გარკვეული გამოცდილება გვაქვს 2015 წლის თსუ-ის სამეცნიერო-კვლევითი პროექტიდან – „1918-1921 წლების პლურალისტური მედიის სტრატეგიები“. კვლევის მოტივაციას აძლიერებს ის მზარდი ინტერესი, რომელსაც ქართული და უცხოური სამეცნიერო წრეები იჩენენ ამ პერიოდის მიმართ, რომლის უმნიშვნელოვანესი მონაპოვარია საქართველოს პირველი რესპუბლიკის ქართული პლურალისტური პრესა. ამ ინტერესის დადასტურებაა ის ფაქტი, რომ ამერიკულმა საერთაშორისო სამეცნიერო რეფერირებულმა ჟურნალმა („International Relations and Diplomacy“), მისივე ინიციატივით, 2016 წელს ჩემი და მანანა შამილიშვილის ავტორობით გამოაქვეყნა კვლევის შედეგების ერთი მონაკვეთი, – „ლიბერალურ ღირებულებათა რეფლექსია 1918-1921 წლების პარტიულ პრესაში“. განზრახული გვაქვს, ასევე მაღალრეიტინგულ საერთაშორისო რეფერირებულ გამოცემაში დავბეჭდოთ კვლევის შემდეგი მონაკვეთი – „საქართველოს რეგიონული კონფლიქტების გენეზისის გააზრება 1918-1921 წლების პარტიული პრესის რაკურსში“. 
აღსანიშნავია ისიც, რომ მეცნიერი, 2017 წელს, მკვლევრის სტატუსით მონაწილეობს შოთა რუსთაველის სამეცნიერო ფონდში ფუნდამენტური კვლევებისათვის სახელმწიფო სამეცნიერო გრანტის მოსაპოვებლად წარდგენილ პროექტში „საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის მედიადისკურსის პოლიტიკური, სოციალური, კულტურული და გენდერული ასპექტები (ხელმძღვანელი მანანა შამილიშვილი). დაგეგმილია, რომ მკვლევართა თანაავტორობით მომზადდეს მონოგრაფია – „1918-1921 წლების პლურალისტური მედიის სტრატეგიები“.
Mმეცნიერი ჩართულია, ასევე, თსუ-ის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სამეცნიერო-კვლევითი პროექტის – „1918-1921 წლების ენციკლოპედიური ლექსიკონის“ მომზადებაში (ხელმძღვანელი დ. შველიძე), რომელიც საქართველოს პირველი რესპუბლიკისა და ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსების საუკუნოვან იუბილეს მიეძღვნება: „უნდა აღინიშნოს, რომ, პრაქტიკულად, შეუსწავლელია საენციკლოპედიო მასალის ჟურნალისტური ნაწილი – 1918-1921 წლების პრესა. შერჩეული 52 პერიოდული გამოცემიდან მოვიძიე და შევისწავლე 26 ჟურნალი და გაზეთი, რომელთა შესახებაც დავწერე საენციკლოპედიო სტატიები. დასახელებულ პერიოდულ გამოცემებზე მუშაობა ამით არ შემოიფარგლება – განზრახული გვაქვს, რომ მოკვლეული და დამუშავებული მასალა სხვადასხვა ასპექტით აისახოს თანაავტორობით მომზადებულ მონოგრაფიაში – „1918-1921 წლების პერიოდული გამოცემები“, – ამბობს მარი წერეთელი. 
„ჩემთვის დიდი პატივია მუშაობა ილია ჭავჭავაძის პერსონალურ ენციკლოპედიაზე, რომლის შედგენაში 2007 წლიდან ჩავერთე ჟურნალისტიკისა და საზოგადოებრივი აზრის კვლევის მიმართულებით. თუ გავითვალისწინებთ, რაოდენ მნიშვნელოვანია ასეთი ენციკლოპედიები მთელ მსოფლიოში (გავიხსენოთ ჰაინეს, გოეთეს, შექსპირის, ლერმონტოვისა და სხვა ავტორთა ენციკლოპედიები), ცხადი გახდება ამ გამოცემის საჭიროება. აღსანიშნავია, რომ ეს არ არის მხოლოდ ერთი პიროვნების – ილია ჭავჭავაძის შემოქმედების და ღვაწლის ამსახველი ნაშრომი, არამედ იგი მოიცავს მრავალმხრივ მნიშვნელოვან ეპოქას – პერიოდს 1837 წლიდან 1907 წლამდე. მოსაძიებელი, გამოსაკვლევი, შესასწავლი იყო ამ პერიოდის ბევრი პერსონა, პერიოდული გამოცემა, ტექსტები და სხვ. არსებითად, უშუალოდ პირველწყაროებიდან დადგინდა დიდძალი მონაცემი, ვინაიდან სამეცნიერო-საცნობარო ლიტერატურა, მათ შორის, „დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია“, მეტწილად, იდეოლოგიზირებულია და საჭიროებს გადაფასებას. 2010 წელს დაიბეჭდა პროექტის პირველი წიგნი – „სიტყვანი“. 2011 წლიდან ვმუშაობთ პროექტით გათვალისწინებულ მეორე წიგნზე – „ილია ჭავჭავაძის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, რომელიც მალე დასრულდება და მიეძღვნება მწერლის დაბადების 180 წლისთავს და გამოიცემა 2017 წელს“.
„ერთ-ერთი საინტერესო კვლევითი მიმართულებაა საბჭოთა სივრციდან განდევნილი ემიგრანტული ჟურნალისტიკის კვლევა. ამ მიზნით შევისწავლე საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტური პარტიის ერთ-ერთი მესაძირკვლისა და არა ერთი პერიოდული გამოცემის რედაქტორის, ცნობილი პუბლიცისტის სამსონ ფირცხალავას რედაქტორობით პარიზში გამოცემული ემიგრანტული ჟურნალი „სახალხო საქმე“, რომლის კვლევის შედეგებიც აისახა სტატიაში „საბჭოეთი „სახალხო საქმის“ პოლიტიკური პუბლიცისტიკის ფოკუსში“. სტატია 2016 წელს დაიბეჭდა Cambridge Scholars Publishing-ის მიერ გამოცემულ კრებულში „ლიტერატურა დევნილობაში: ემიგრანტების მწერლობა (მე-20 საუკუნის გამოცდილება). მომავალში განზრახული მაქვს კვლავაც ვიკვლიო, სამწუხაროდ, ჯერაც რეპრესირებულის სტატუსის მქონე მოღვაწის, სამსონ ფირცხალავას შეუსწავლელი ემიგრანტული ჟურნალისტური მემკვიდრეობა, რომელიც, საბოლოოდ, აისახება ამ თვალსაჩინო პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწის ღვაწლისა და ჟურნალისტური თუ ლიტერატურული მემკვიდრეობის ამსახველ მონოგრაფიაში.
ზოგადად, ჩემთვის მნიშვნელოვანი და აქტუალურია ისეთ კვლევით მიმართულებაზე მუშაობა, როგორიც არის „ევროპული ღირებულებები და ქართული ჟურნალისტიკა“, რომლის მიზანია, შევისწავლოთ – თუ როგორ ვითარდებოდა ქართული ჟურნალისტიკა ბუნებრივი გზით საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებამდე; როგორ გამოიხატა ქართული საინფორმაციო სივრცის ევროპული ვექტორი და დომინანტური ღირებულებები იდეურ-მსოფლმხედველობრივად პოლარიზებულ და წინააღმდეგობრივ საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ თუ კულტურულ გარემოში; როგორ აისახებოდა ევროპეიზმი ქართული პრესის საუკეთესო ნიმუშებში თუ თვალსაჩინო ავტორთა ნააზრევში. მომავალშიც ვაპირებთ, სხვადასხვა ასპექტით (პოლიტიკური, სოციალური, კულტურული) შევისწავლოთ ეს საკითხი და, პოსტსაბჭოთა პერიოდის ჩათვლით, გავაფართოოთ საკვლევი არეალი.
საკვლევ პრობლემათაგან ჩვენთვის ასევე პრიორიტეტულია ჟურნალისტური მედიატექსტის შესწავლა ეპოქის საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ კონტექსტში. გვაქვს ტოტალიტარული პერიოდის მედიატექსტების კვლევის გამოცდილება, კერძოდ, ჩვენი სტატია „აკაკი ბაქარაძის პოლიტიკური კონცეფციის ორიენტირები“ დაიბეჭდა 2011 წელს Cambridge Scholars Publishing-ის მიერ გამოცემულ კრებულში „Totalitarianism and Literary Discourse. 20th Century Experience“. ამ თვალსაზრისით, ჩვენთვის კვლავაც საინტერესოა როგორც ტოტალიტარიზმის, ასევე პოსტტოტალიტარული და თანამედროვე გლობალიზაციის ეპოქის კონტექსტუალური კვლევა, ისტორიულ-შედარებითი მეთოდით (კომპარატივიზმით), რაც, ჩვენი აზრით, შესაძლებელს ხდის, განვსაზღვროთ ქართული მედიატექსტების მიმართება მსოფლიოს პოლიტიკურ და სოციო-კულტურულ სივრცეში მიმდინარე მოვლენებთან.
Yყოველგვარი სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობის შედეგები, გარკვეულწილად, უნდა აისახოს სასწავლო სახელმძღვანელოებში. ჩვენთვის ერთ-ერთი ასეთი უახლოესი გამოწვევაა სახელმძღვანელო – „ჟურნალისტიკისა და მასობრივი კომუნიკაციის შესავალი“, როგორც თსუ-ის ონლაინ-სახელმძღვანელოების კონკურსის 2017 წლის გამარჯვებული პროექტისა, რომელიც მომზადდება თანამედროვე აპრობირებული მეთოდოლოგიით, თეორიული და პრაქტიკული გამოცდილების ერთგვარი შეჯერების პრინციპით. ჩემი და პროფესორ მანანა შამილიშვილის სახელმძღვანელო უახლოეს მომავალში დასრულდება“, – ამბობს მარი წერეთელი.


ჟურნალისტიკის თამაშის წესები

„ჩემთვის საუნივერსიტეტო-პედაგოგიური საქმიანობა, ერთგვარად, შემოქმედებითი პროცესი და ჟურნალისტური საქმიანობის გაგრძელებაც არის. საგანი – „ჟურნალისტიკისა და მასობრივი კომუნიკაციის შესავალი“ – პირველ კურსზე იკითხება და მას სხვადასხვა სპეციალობის სტუდენტები ისმენენ. ასევე, ბაკალავრიატში ვკითხულობ სალექციო კურსს „ანალიზისა და მოსაზრების წერა“ (რაც, პრაქტიკულად, „ანალიტიკური ჟურნალისტიკაა“) და მაგისტრატურაში – „ქართული მედიის კრიტიკულ ანალიზს“. ვცდილობ, სტუდენტებს თანამედროვე მოთხოვნების შესატყვისად მივაწოდო დაგროვილი სამეცნიერო ცოდნა და გავუზიარო მათ როგორც ქართული ჟურნალისტიკის საუკეთესო ტრადიციები, ასევე, დასავლური და საერთაშორისო ჟურნალისტიკის საუკეთესო გამოცდილება. ჯერ კიდევ სერიოზული პრობლემაა შესაბამისი ხარისხიანი ლიტერატურა, მით უფრო ქართული, ორიგინალური სახელმძღვანელოები, რასაც უთუოდ წაახალისებს ჩვენს ფაკულტეტზე შემოღებული სახელმძღვანელოების კონკურსი.
რთულია სტუდენტთან მუშაობა. იგი, უწინარეს ყოვლისა, ინდივიდია, რომელიც ლექტორისგან ბევრს მოელის. სტუდენტთა ესოდენ დიდ ნაკადში, შესაძლოა, იოლად ვერც დაინახო მისი შესაძლებლობები, არადა, ჟურნალისტიკის სწავლების პროცესში ეს აუცილებელია. ამიტომაც, ვცდილობ (თუმც არ ვიცი, ყოველთვის გამომდის თუ არა), უფრო ახლოს გავიცნო ისინი და დავეხმარო მათ – მაქსიმალურად ჩაერთონ სასწავლო პროცესში.
ახალბედა ჟურნალისტის უმთავრესი მიზანი უნდა იყოს პროფესიონალად ქცევა. პროფესიონალიზმი კი მოაქვს გამოცდილებას, ჟურნალისტიკის საბაზისო და სავალდებულო წესებისა თუ დებულებების ცოდნას. ცოდნის დაუფლება იწყება სასწავლო პროცესში, ხოლო, დაოსტატების პროცესი შედარებით ხანგრძლივია. ყველა ახალგაზრდა, რომელიც ირჩევს ჟურნალისტიკას, უნდა აცნობიერებდეს, რომ საკმაოდ რთული და მნიშვნელოვანი პროფესია აირჩია. უთუოდ უნდა შეიცვალოს მასზე გაიოლებული წარმოდგენები, მხოლოდ ოდენ „მიკროფონის ტარებით“ რომ შემოიფარგლება. სტუდენტისგან გასააზრებელია, რომ მას მოეთხოვება წიგნიერება, ზოგადი საბაზისო განათლება, კონკრეტულ სფეროებში გარკვეულობა – ჩაღრმავება და კვალიფიციურად წარმოჩენა.
დიდ ძალისხმევას მოითხოვს, მაგრამ აუცილებელია სტუდენტთან ინდივიდუალური მუშაობა. ჩვენს საბაკალავრო პროგრამაში Bბევრი რამ შეიცვალა სასიკეთოდ, მაგალითად, სავალდებულო გახდა პრაქტიკული კურსები, დაემატა ახალი საგნები, თუმც, რა თქმა უნდა, მუდმივად საჭიროა სალექციო კურსების მოდიფიკაცია, საჭიროა ჟურნალისტიკის თანამედროვე ამოცანებთან მუდმივი მისადაგება და პრაქტიკულ შედეგზე ორიენტირებული სწავლება. საზოგადოება ხშირად კრიტიკულია ჟურნალისტების მიმართ, ყოველთვის სასწავლო პროცესს ვერ დავაბრალებთ არსებულ ნაკლს, არანაკლებ მნიშვნელოვანია არსებობდეს ნორმალური მედია-გარემო, სადაც დასჭირდებათ ნიჭიერი ახალგაზრდა ჟურნალისტები და ასეთები არც თუ ცოტანი არიან. მთავარია, მოხვდნენ ისინი მედიაარხებზე, რათა შეძლონ საკუთარი უნარების რეალიზება. სამწუხაროდ, ამას ყოველთვის ვერ ახერხებენ, რადგან, დიდწილად, მედიაორგანიზაციებს საკუთარი კომერციული ინტერესები აქვთ, რასაც ხშირად ემსხვერპლება ხოლმე ჟურნალისტიკის ნამდვილი ამოცანები“, – აცხადებს მარი წერეთელი.
ამ და სხვა სერიოზული საკითხების გარდა, მარი წერეთელს შეუძლია სტუდენტებთან სხვა, უფრო სახალისო და საინტერესო თემებზეც ისაუბროს, მაგალითად, ფეხბურთსა და კალათბურთზე, რომელიც მას დიდ განტვირთვად მიაჩნია. „ძველი მელომანი“ მუსიკასა და ფილმებზეც სიამოვნებით გაგიზიარებთ თავის აზრს... ბოლო კითხვაზე კი, რა არის უმთავრესი ჟურნალისტისთვის, დაუფიქრებლად პასუხობს: პატიოსნება და პრინციპულობა, მხოლოდ და აქედან გამომდინარე მიიღწევა პროფესიონალიზმი“. დიდი განმარტება და მიხვედრილობა არ სჭირდება იმის გაგებას, რომ ეს მან თავისი მოღვაწეობის ყველა ეტაპზე საკუთარი მაგალითით დაადასტურა.