არას­წო­რი მიდ­გო­მა ბავ­შ­ვე­ბი­სად­მი სკო­ლის­თ­ვის მო­სამ­ზა­დე­ბელ ეტაპ­ზე­ვე ვლინ­დე­ბა

10 ოქტ 2017

პრო­ფე­სორ­მა თა­მარ გა­გო­ში­ძემ მო­რი­გი სა­ჯა­რო ლექ­ცია თე­მა­ზე „ნე­ი­როფ­სი­ქო­ლო­გი­ის რო­ლი გა­ნათ­ლე­ბა­ში“ გა­მარ­თა. ნე­ი­რო­ფის­ქო­ლოგ­მა მოხ­სე­ნე­ბა ამე­რი­კის, აზი­ი­სა და ევ­რო­პის ქვეყ­ნებ­ში გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბულ კვლე­ვებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით წარ­მო­ად­გი­ნა. თე­მა­ტი­კა პირ­და­პირ კავ­შირ­ში გახ­ლ­დათ ბავ­შ­ვ­თა აღ­ზ­რ­დის, გა­ნათ­ლე­ბის სწორ მე­თო­დი­კას­თან და და­უ­პი­რის­პირ­და ქარ­თულ რე­ა­ლო­ბა­ში გავ­რ­ცე­ლე­ბულ, კარ­გად დამ­კ­ვიდ­რე­ბულ არა­ერთ სტე­რე­ო­ტიპს. 
სა­ბავ­შ­ვო ბა­ღი, სკო­ლა, ოჯა­ხი – სა­მი მთა­ვა­რი ინ­ს­ტი­ტუ­ტი, რო­მელ­საც გა­ნათ­ლე­ბის მი­ღე­ბი­სას გა­დამ­წ­ყ­ვე­ტი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა აქვს, არა­ერთ ისეთ შეც­დო­მას უშ­ვებს, რაც სკო­ლამ­დე­ლი ასა­კი­სა თუ პუ­ბერ­ტა­ტის (სქე­სობ­რი­ვი მომ­წი­ფე­ბის) პე­რი­ოდ­ში ბავ­შ­ვის ნერ­ვუ­ლი სის­ტე­მის, თა­ვის ტვი­ნის გან­ვი­თა­რე­ბა­ზე სე­რი­ო­ზულ გავ­ლე­ნას ახ­დენს. არას­წო­რი მიდ­გო­მა უკ­ვე ვლინ­დე­ბა სკო­ლის­თ­ვის მო­სამ­ზა­დე­ბელ ეტაპ­ზე. მა­გა­ლი­თად, ბევ­რი მი­იჩ­ნევს, რომ სკო­ლა­ში მის­ვ­ლამ­დე ბავ­შ­ვ­მა უკ­ვე აუ­ცი­ლებ­ლად უნ­და იცო­დეს უამ­რა­ვი ლექ­სი, წე­რა-კით­ხ­ვა, თვლა, უნ­და გა­მო­ი­მუ­შა­ვოს მერ­ხ­თან მშვი­დად ჯდო­მის უნარ-ჩვე­ვე­ბი და ა.შ. არა­ერ­თი მშო­ბე­ლი ფიქ­რობს, სკო­ლამ­დე რომ ეს­წავ­ლე­ბი­ნა შვი­ლის­თ­ვის, შემ­დეგ უკე­თეს შე­დე­გებს მი­აღ­წევ­და და ა.შ. 
„საქ­მე იმა­ში კი არ არის, სა­ბავ­შ­ვო ბაღ­ში წე­რა-კით­ხ­ვას არ ვას­წავ­ლით თუ ცუ­დად ვას­წავ­ლით, საქ­მე იმა­შია, რომ ის უნა­რე­ბი, რო­მე­ლიც ამის ასათ­ვი­სებ­ლად სჭირ­დე­ბათ ბავ­შ­ვებს, მზად არ აქვთ. შემ­დე­გი არას­წო­რი წარ­მოდ­გე­ნა არის ის, რომ თა­მა­ში არის გარ­თო­ბა. რო­დე­საც ფიქ­რო­ბენ, ბავშვს სკო­ლის­თ­ვის ვამ­ზა­დებთ და რა დროს გარ­თო­ბაა, ხომ უნ­და ვა­მე­ცა­დი­ნოთ, სას­კო­ლო სი­ტუ­ა­ცია უნ­და შე­ვუქ­მ­ნა­თო და ა.შ. – ეს სწო­რი არ არის! ბავ­შ­ვე­ბი სწავ­ლო­ბენ თა­მა­შით და ამ შემ­თ­ხ­ვე­ვა­ში აფექ­ტუ­რი რე­გუ­ლა­ცია, ნე­ბე­ლო­ბა მათ ბევ­რად უკე­თე­სად უვი­თარ­დე­ბათ. სკო­ლამ­დე­ლი ასა­კის ბავ­შ­ვი სწავ­ლობს მხო­ლოდ თა­მა­შით! ბავშვს უნ­და ჩა­მო­უ­ყა­ლიბ­დეს ის უნა­რე­ბი, რაც სა­ჭი­როა შემ­დეგ­ში წე­რა-კით­ხ­ვის ასათ­ვი­სებ­ლად. ყვე­ლა­ზე მთა­ვა­რია ბავშვს გა­ნუ­ვი­თარ­დეს თვი­თე­ფექ­ტუ­რო­ბის გან­ც­და. მას უნ­და სჯე­რო­დეს, რომ რა­ღა­ცის გა­კე­თე­ბა შე­უძ­ლია. ბავშვს, რო­მელ­საც ადეკ­ვა­ტუ­რი თვით­შე­ფა­სე­ბა აქვს, სკო­ლა­ში პრობ­ლე­მებ­საც უკეთ გა­უმ­კ­ლავ­დე­ბა. ჩვენს სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი აზ­რი, რომ თუ ბავ­შ­ვ­მა იცის წე­რა-კით­ხ­ვა, თვლა და თუ დიდ­ხანს თა­ვის­თ­ვის ზის, ის სკო­ლის­თ­ვის მზად არის – ჩემ­თ­ვის, პი­რა­დად, ძა­ლი­ან სა­ეჭ­ვოა, რად­გან ვთვლი, რომ სკო­ლის­თ­ვის მზა­ო­ბა და­მა­ტე­ბით ემო­ცი­ურ რე­გუ­ლა­ცი­ას და მომ­წი­ფე­ბა­საც გუ­ლის­ხ­მობს“, – აღ­ნიშ­ნა თა­მარ გა­გო­ში­ძემ.

იარ­ლი­ყი, რო­მელ­საც პე­და­გო­გი თა­ვი­სი შე­ხე­დუ­ლე­ბის მი­ხედ­ვით ანი­ჭებს მოს­წავ­ლე­ებს, დიდ ზე­გავ­ლე­ნას ახ­დენს მოს­წავ­ლე­თა შე­დე­გებ­ზე

თვი­თე­ფექ­ტუ­რო­ბის გან­ც­დის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბი­სას რამ­დე­ნი­მე ფაქ­ტო­რია მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი – ადა­მი­ა­ნის და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა და მო­ლო­დი­ნი, შეც­დო­მის ლე­გი­ტი­მა­ცია, ახა­ლი ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბის პრო­ცეს­ში საზ­რი­სის აღ­მო­ჩე­ნა. შეც­დო­მის ში­ში, რო­მე­ლიც უკ­ვე ზრდას­რულ ადა­მი­ა­ნებ­საც ხში­რად აქვთ, ჯერ კი­დევ სკო­ლამ­დე­ლი, სკო­ლის დაწ­ყე­ბით კლა­სებ­ში არას­წო­რი უკუ­კავ­ში­რის შე­დე­გად ყა­ლიბ­დე­ბა: მას­წავ­ლებ­ლის ან მშობ­ლის არა­ა­დეკ­ვა­ტუ­რი მო­ლო­დი­ნი შეც­დო­მის ში­შის სინ­დ­რომს ამ­წ­ვა­ვებს და, ასე­ვე, ქარ­თულ რე­ა­ლო­ბა­ში გავ­რ­ცე­ლე­ბულ მო­საზ­რე­ბას – „შეც­დო­მებ­ზე სწავ­ლო­ბენ“ – ყო­ველ­გ­ვარ აზრს უკარ­გავს. ახა­ლი ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბა მთა­ვა­რი საზ­რი­სის გა­რე­შე ბავ­შ­ვის მო­ტი­ვა­ცი­ას უკ­ვე არ­სე­ბულ დო­ნე­ზე ტო­ვებს, ზო­გი­ერთ შემ­თ­ხ­ვე­ვა­ში კი უქ­ვე­ი­თებს. 
„ამე­რი­კის შე­ერ­თე­ბულ შტა­ტებ­ში ჩა­ტარ­და კვლე­ვა: სკო­ლის პე­და­გო­გებს მის­ცეს მოს­წავ­ლე­ე­ბის IQ მაჩ­ვე­ნებ­ლე­ბი – ვინც ცუ­დად სწავ­ლობ­და, იმი­სი მის­ცეს მა­ღა­ლი, ვინც კარ­გად – და­ბა­ლი. ზუს­ტად ერთ თვე­ში მოს­წავ­ლე­ებს, ვინც კარ­გად სწავ­ლობ­დ­ნენ, შე­დე­გე­ბი გა­უ­უ­ა­რეს­დათ, ვინც ცუ­დად სწავ­ლობ­დ­ნენ, მა­თი უმე­ტე­სო­ბის მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი მნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნად გა­უმ­ჯო­ბეს­და. სწო­რედ ამი­ტომ, მას­წავ­ლებ­ლის და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სია! იარ­ლი­ყი, რო­მელ­საც პე­და­გო­გი თა­ვი­სი შე­ხე­დუ­ლე­ბის მი­ხედ­ვით ანი­ჭებს მოს­წავ­ლე­ებს, დიდ ზე­გავ­ლე­ნას ახ­დენს მოს­წავ­ლე­თა შე­დე­გებ­ზე.
ასე­ვე, კვლე­ვებ­მა და­ა­დას­ტუ­რა, რომ კლას­ში ემო­ცი­უ­რად მშვი­დი გა­რე­მოს შექ­მ­ნა და­დე­ბით გავ­ლე­ნას ახ­დენს ტვინ­ში ინ­ფორ­მა­ცი­ის გა­და­მუ­შა­ვე­ბა­სა და შე­ნახ­ვა­ზე. აღ­მო­ა­ჩი­ნე და დას­ვი კით­ხ­ვა – მა­მო­ტი­ვი­რე­ბე­ლი და კონ­ტაქ­ტუ­რი სი­ტუ­ა­ცია, სწავ­ლე­ბის ჯგუ­ფუ­რი სა­მუ­შა­ო­ე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბა მოს­წავ­ლე­ე­ბის შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის ბევ­რად უკეთ გა­მოვ­ლი­ნე­ბას უწ­ყობს ხელს“, – გა­ნაც­ხა­და თა­მარ გა­გო­ში­ძემ.

უსაფ­რ­თ­ხო გა­რე­მო, რო­დე­საც მოს­წავ­ლეს შეც­დო­მის დაშ­ვე­ბის არ ეში­ნია, ინ­ფორ­მა­ცი­ის გა­და­მუ­შა­ვე­ბას აჩ­ქა­რებს

რო­გორც თა­მარ გა­გო­ში­ძემ ლექ­ცი­ის მსვლე­ლო­ბი­სას აღ­ნიშ­ნა, ბავ­შ­ვის მო­ტი­ვი­რე­ბა­სა და თვი­თეფე­ქ­ტუ­რო­ბის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა­ზე, ასე­ვე, ცუ­დად მოქ­მე­დებს სას­წავ­ლო პრო­ცეს­ში მო­ტი­ვა­ცი­ის ამაღ­ლე­ბის მცდე­ლო­ბა შე­ჯიბ­რე­ბი­თო­ბი­სა და კონ­კუ­რენ­ცი­ის მე­თო­დით. ბავ­შ­ვის­თ­ვის პირ­ვე­ლო­ბის მოთ­ხოვ­ნი­ლე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბა, მის­თ­ვის იდე­ა­ლუ­რის­კენ სწრაფ­ვის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა ხელს უშ­ლის სას­წავ­ლო მა­სა­ლის მთა­ვა­რი საზ­რი­სის გა­აზ­რე­ბას და მთა­ვარ მიზ­ნად მხო­ლოდ რე­ი­ტინ­გებ­ში პირ­ვე­ლო­ბას უყა­ლი­ბებს. ასე­ვე, თუ გა­ვით­ვა­ლის­წი­ნებთ, რომ ყო­ველ ბავშვს გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლი გო­ნებ­რი­ვი შე­საძ­ლებ­ლო­ბა და ინ­ტე­რე­სე­ბი აქვს, ასე­თი მიდ­გო­მა მათ სტრე­სულ გა­რე­მო­საც უყა­ლი­ბებს. 
„პირ­ვე­ლო­ბა გა­სა­გე­ბია, რომ მო­მავ­ლის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი კომ­პო­ნენ­ტია, მაგ­რამ რე­ი­ტინ­გ­ში პირ­ვე­ლო­ბა შე­დე­გია და არა თვით­მი­ზა­ნი. აქ პი­რი­ქით ხდე­ბა, მოს­წავ­ლე ისე უნ­და სწავ­ლობ­დეს, რომ შეც­დო­მა არ და­უშ­ვას. შეც­დო­მა – ეს არ არის სწო­რი! – ცხა­დია, ეს მცდა­რი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბაა. ვი­გოტ­ს­კი გვე­უბ­ნე­ბა, სას­წავ­ლო პრო­ცეს­ში შენ არ უნ­და მის­დევ­დე ბავ­შ­ვის გან­ვი­თა­რე­ბას, ძა­ლი­ან წი­ნაც არ უნ­და წახ­ვი­დე, ცო­ტა უნ­და გა­უს­წ­რო, რომ მის­თ­ვის სწავ­ლა გა­მოწ­ვე­ვა გახ­დეს. თა­ვი­სუ­ფა­ლი, უსაფ­რ­თ­ხო გა­რე­მო, რო­დე­საც მოს­წავ­ლეს შეც­დო­მის დაშ­ვე­ბის არ ეში­ნია, ინ­ფორ­მა­ცი­ის გა­და­მუ­შა­ვე­ბას აჩ­ქა­რებს და დას­წავ­ლაც ბევ­რად უფ­რო სწრა­ფად ხდე­ბა“, – აღ­ნიშ­ნა ნე­ი­როფ­სი­ქო­ლოგ­მა.

ზედ­მეტ ზე­წო­ლას და სტრესს შე­უძ­ლია მო­ზარ­დი თვით­მ­კ­ვ­ლე­ლო­ბამ­დეც მი­იყ­ვა­ნოს

თა­მარ გა­გო­ში­ძის თქმით, ხში­რად მი­იჩ­ნე­ვენ, რომ ადა­მი­ა­ნის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა­ში გა­დამ­წ­ყ­ვე­ტი სას­კო­ლო გა­ნათ­ლე­ბის მი­ღე­ბის დაწ­ყე­ბის პირ­ვე­ლი სა­მი წე­ლია, მაგ­რამ არა­ნაკ­ლებ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია პუ­ბერ­ტა­ტის პე­რი­ო­დი. მი­სი ინ­ფორ­მა­ცი­ით, ამ დროს იწ­ყე­ბა სა­კუ­თა­რი შე­ხე­დუ­ლე­ბე­ბის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა, ავ­ტო­რი­ტე­ტე­ბის ნგრე­ვა, მე­გობ­რო­ბა და ემო­ცი­უ­რი გა­ზი­ა­რე­ბა ხდე­ბა წამ­ყ­ვა­ნი, იწ­ყე­ბა სხვი­სი შე­ხე­დუ­ლე­ბე­ბი­სა და პო­ზი­ცი­ე­ბის გა­გე­ბის მცდე­ლო­ბა, სა­კუ­თა­რი აზ­როვ­ნე­ბით და­ინ­ტე­რე­სე­ბა. 
„ხში­რად მსმე­ნია მშობ­ლე­ბის­გან, რომ მის ბავშვს სწავ­ლის ინ­ტე­რე­სი არ აქვს, თუმ­ცა ეს ასე არ არის. ამ დროს ეს ბავ­შ­ვი ზის გა­უც­ხო­ე­ბუ­ლი სა­ხით, ან დამ­ცი­ნა­ვად გი­ყუ­რებს და გე­პა­სუ­ხე­ბა, თუმ­ცა მის უკან უზარ­მა­ზა­რი ოკე­ა­ნეა, რო­მე­ლიც ღე­ლავს და ამ ადა­მი­ანს და­ლა­გე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბას არ აძ­ლევს. ეს ბავ­შ­ვი ასეთ დროს ბევ­რად უფ­რო მოწ­ყ­ვ­ლა­დია, ვიდ­რე მი­სი მშო­ბე­ლი. მშო­ბელ­მა უნ­და გა­ით­ვა­ლის­წი­ნოს, რომ თი­თო­ე­ულ ბავშვს ამ პე­რი­ოდ­ში სა­კუ­თა­რი ინ­ტე­რე­სე­ბი და შე­ხე­დუ­ლე­ბე­ბი აქვს, მი­სი ბი­ო­ლო­გი­უ­რი მო­ცე­მუ­ლო­ბა ძა­ლი­ან იც­ვ­ლე­ბა გარ­და­ტე­ხის ასაკ­ში და შე­სა­ბა­მი­სად ეს სრუ­ლი­ად ცვლის მო­ზარ­დის ადაპ­ტა­ცი­ის უნარს. ზედ­მეტ ზე­წო­ლას და სტრესს, რაც სხვის­თ­ვის შე­იძ­ლე­ბა სრუ­ლი­ა­დაც არ იყოს სტრე­სუ­ლი, შე­უძ­ლია მო­ზარ­დი თვით­მ­კ­ვ­ლე­ლო­ბამ­დეც მი­იყ­ვა­ნოს, რად­გან ამ პე­რი­ოდ­ში მო­ზარ­დი ძა­ლი­ან იმ­პულ­სუ­რი და აფექ­ტუ­რია. ჩვე­ნი ამო­ცა­ნაა ადა­მი­ა­ნის რე­სურ­სე­ბის ზუს­ტად გა­გე­ბა და გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბა. რო­დე­საც ადა­მი­ანს რა­ი­მე უნა­რის და­ნაკ­ლი­სი აქვს, ამის კომ­პენ­სა­ცი­ას აკე­თებს სხვა უნა­რე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბით, თუ ეს ვერ მო­ა­ხერ­ხა, ეს უკ­ვე ნამ­დ­ვი­ლად არის პრობ­ლე­მა და დახ­მა­რე­ბა ესა­ჭი­რო­ე­ბა“, – აღ­ნიშ­ნა თა­მარ გა­გო­ში­ძემ. 
ნე­ი­როფ­სი­ქო­ლო­გი­ის რო­ლი გა­ნათ­ლე­ბის მი­ღე­ბის პრო­ცეს­ში ბო­ლო წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში გან­სა­კუთ­რე­ბით აქ­ტუ­ა­ლუ­რი გახ­და. მსოფ­ლი­ოს წამ­ყ­ვან ქვეყ­ნებ­ში და­იწ­ყო სპე­ცი­ა­ლუ­რი ტრე­ნინ­გე­ბის ჩა­ტა­რე­ბა პე­და­გო­გე­ბი­სათ­ვის, რა­მაც სწავ­ლე­ბის მე­თო­დო­ლო­გი­ა­ზე და­დე­ბი­თად იმოქ­მე­და. ფსი­ქო­ლო­გი­ი­სა და გა­ნათ­ლე­ბის მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა ფა­კულ­ტე­ტის პრო­ფე­სო­რის თა­მარ გა­გო­ში­ძის აზ­რით, „გა­მო­სა­ვა­ლი არის ის, რომ მას­წავ­ლებ­ლე­ბის გა­დამ­ზა­დე­ბა და­იწ­ყოს დამ­კ­ვიდ­რე­ბუ­ლი მი­თე­ბის და­სან­გ­რე­ვად. ბევ­რი წვრთნა და ვარ­ჯი­ში ან სწავ­ლა მუდ­მი­ვად პრობ­ლე­მე­ბის მქო­ნე ბავ­შ­ვე­ბის­თ­ვი­საც არ არის მი­სა­ღე­ბი. მთა­ვა­რია მოს­წავ­ლე­ებ­მა და­ი­ნა­ხონ სწავ­ლის საზ­რი­სი და მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა. თუ არ იპო­ვა საზ­რი­სი, ის ვერ ის­წავ­ლის. ნე­ი­როფ­სი­ქო­ლო­გე­ბის ამო­ცა­ნაც სწო­რედ ეს არის – ნე­ი­როფ­სი­ქო­ლო­გე­ბი არ ცვლი­ან ადა­მი­ანს! ჩვენ ხელს ვუწ­ყობთ საზ­რი­სის აღ­მო­ჩე­ნას და ეს ცვლის ქცე­ვას“. 
სა­ჯა­რო ლექ­ცია „ნე­ი­როფ­სი­ქო­ლო­გი­ის რო­ლი გა­ნათ­ლე­ბა­ში“ 28 სექ­ტემ­ბერს გა­ი­მარ­თა.