რისი კორექტირებაა კანონში შესაძლებელი?

22 თებ 2016

„უმაღლესი განათლების შესახებ” კანონში ცვლილებებზე ტელეკომპანია GDS-ს საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი თამარ სანიკიძე ესაუბრა

GDS: ქალბატონო თამარ, რას გულისხმობს ახალი სტანდარტი, რომლის დაკმაყოფილებაც მოუწევს უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებას ავტორიზაციისთვის?

თამარ სანიკიძე: ეს იყო პრობლემა, რომლის მოგვარებაც აუცილებელი გახლდათ, რაც შეიძლება მოკლე ვადებში. მრავალჯერადი შეფასებების, მათ შორის, ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიების მოღვაწეობის შემდეგ, ჩვენ დავდეთ საბოლოო სურათი და ვაჩვენეთ, თუ რა მიმართულებით იყო განსახორციელებელი გარკვეული ქმედებები, რათა უმაღლესი განათლების ხარისხის მონიტორინგი სწორად განხორციელებულიყო. ამისათვის სახელმწიფოს გააჩნია ბერკეტი, რომელიც გამოიხატება, თუნდაც, ავტორიზაცია-აკრედიტაციის ნორმების გადახედვაში. არსებული სისტემა, რა თქმა უნდა, გულისხმობს ავტორიზაციის პროცედურებს, მათ შორის, აკრედიტაციასაც, თუმცა, ეს არის პროცედურები, რომელიც უკვე კარგად აპრობირებულია და ჩვენი უნივერსიტეტები, უხეშად რომ ვთქვათ, კარგად არიან მორგებული მათზე. ცხადია, არსებობდა ხარვეზები, რომელიც არ გვაძლევდა საშუალებას, რომ თვლადი კრიტერიუმების მიხედვით შეგვეფასებინა უნივერსიტეტები მათი ავტორიზაციის პროცესში და პროგრამები - აკრედიტაციის დროს. ამიტომ შესწავლის, და შემდეგ უკვე კონკრეტული გეგმის საფუძველზე, ჩამოვყალიბდით იმაზე, რომ ავტორიზაციის სტანდარტები შეიცვლებოდა და ნებისმიერი უნივერსიტეტი, რომელსაც ავტორიზაციის გავლა უკვე 2016 წლის სექტემბრიდან მოუწევს, მას ახალი სტანდარტებით გაივლის. 

არსებულ სტანდარტებს, რომელიც შედგებოდა მატერიალურ-ტექნიკური რესურსებისა და ადამიანური და პროგრამული რესურსების შემოწმებისაგან, დაემატა კიდევ ოთხი სტანდარტი. ესენია: მისია, სტრატეგიული გეგმა და განვითარება, ორგანიზაციული სტრუქტურა, ფინანსური სქემა და ადამიანური რესურსი, ასევე სტუდენტების ხელშემწყობი პროგრამები და ქმედებები და მათი დასაქმების მაჩვენებლები, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია იმისათვის, რომ ჩვენ უზრუნველვყოთ შრომის ბაზარზე ორიენტირებული კადრების მომზადება.

საუბარი არის შეფასების პროცედურების ცვლილებასა და ხანგრძლივობაზეც. მაგალითად, ხუთწლიანი ავტორიზაციის პროცედურიდან გადავდივართ ექვსწლიანზე, ხოლო ხუთწლიანი აკრედიტაციის პროგრამიდან გადავდივართ უკვე შვიდწლიანზე. შეფასებაც რამდენიმე თვით გაზრდილია იმისათვის, რომ ახალი თვლადი კრიტერიუმების გამოყენებით მაქსიმალურად მოხდეს უნივერსიტეტის რესურსების შემოწმება, რათა დარწმუნებულები ვიყოთ უნივერსიტეტის მიერ სტუდენტებისთვის ხარისხიანი სერვისის მიწოდებაში. აქედან გამომდინარე, რიგი პროცედურები, უკვე კანონში განხორციელებული ცვლილებების შედეგად, უნდა დამტკიცდეს შესაბამის დებულებებში, რაც მოგვცემს იმის საშუალებას, რომ დავიწყოთ უნივერსიტეტების შეფასება და, შემდეგ უკვე შეფასებული უნივერსიტეტების კვალდაკვალ, ხარისხის მონიტორინგის პროცედურები, რისთვისაც ძალიან მნიშვნელოვანია კიდევ ერთი მომენტი, რომ შეიქმნას შესაბამისი პლატფორმა - ეს არის ელექტრონული სისტემის, ელექტრონული საქმის წარმოების პლატფორმა, რომელიც უზრუნველყოფს ადამიანური რესურსების მინიმიზაციას და შეცდომების დაშვების აღკვეთას.

GDS: პარლამენტში კანონპროექტი უკვე არის წარდგენილი და მასში საწყისს ეტაპზე საუბარია აკრედიტაციის ვადის გადაწევაზე. როდის უნდა ველოდოთ ცვლილებების ამოქმედებას, ეს მოხდება მიმდინარე წელს თუ მომავალი წლიდან?

თამარ სანიკიძე: უმრავლეს უნივერსიტეტს და, ჯამში, 400 სასწავლო პროგრამაზე მეტს აკრედიტაციის გავლა უწევდა 2016 წელს. რადგანაც იცვლება ავტორიზაციის სტანდარტები, რომელიც ძალაში უნდა შევიდეს 2017 წელს, უპრიანი იყო ავტორიზაცია გაგვეხორციელებინა ახალი სტანდარტებით და, შემდეგ უკვე, განახლებული სტანდარტით გაგვეხორციელებინა პროგრამული აკრედიტაცია. ამისათვის მოხდა ვადების გადაწევა. ჩვენ გვინდა, დავიცვათ თანმიმდევრობა და 2016 წლის სექტემბრიდან დავიწყოთ ავტორიზაციის პროცედურები, ხოლო იმ უმაღლეს სასწავლებლებს, რომლებიც წარმატებით გაივლიან ავტორიზაციას, ექნებათ კიდევ ერთი წელი, რათა მოემზადონ აკრედიტაციისთვის. ამისთვის მათ დასჭირდებათ ინსტიტუციური გაძლიერება. ჩვენ 2016 წლის ბიუჯეტში გათვალისწინებული გვაქვს მათთვის დასახმარებელი პროცედურების ხელშემწყობი სახსრები.

GDS: როგორ ფიქრობთ, უმაღლესმა სასწავლებლებმა რომ ცვლილებებისთვის მომზადება შეძლონ და მოასწრონ, დროის მოცეული ინტერვალი საკმარისია?

თამარ სანიკიძე: დროის ინტერვალი, სანამ კანონში ცვლილებებს შევიტანდით, შეთანხმებული იქნა უნივერსიტეტის წარმომადგენლებთან, რექტორებთან და ადმინისტრაციასთან. ეს არის დროის ინტერვალი, რომელზედაც ჩვენ ვიმსჯელეთ, ჩამოვყალიბდით და მხოლოდ ამის შემდეგ შევიტანეთ ცვლილებები კანონში. ჩვენი ნაწილი, რაც მდგომარეობს შესაბამისი პლატფორმის მომზადებასა და საბიუჯეტო რესურსების გამოყოფაში, რომ საჭიროების შემთხვევაში უნივერსიტეტებს დავეხმაროთ, დღეისთვის მოგვარებულია და დანარჩენი უკვე უნივერსიტეტების სამუშაოა, რომლებთან ერთად ჩვენც ვიმუშავებთ. ვფიქრობ, რომ დროის ამ მონაკვეთში უნდა ჩავეტიოთ.

GDS: ამ ცვლილებებში, მაგალითად, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორს არ მოსწონს ყველაფერი. ლადო პაპავას თქმით, ყველაზე მეტი ინსტიტუტი თსუ-სთან არის მიერთებული, ამიტომ მართვის თვალსაზრისით სისტემა უმართავი გახდება. წაგიკითხავთ ციტატას, რომ უფრო ცხადი გახდეს: ,,ჩვენ გაგვიუქმდა პოსტდოქტურანტურა, რომელიც ერთი წელია გვაქვს, რითაც, წინ გადადგმული ნაბიჯის ნაცვლად, დავიხიეთ უკან. ჩემთვის გაუგებარია მუდმივი პროფესორის ინსტიტუტის შემოღება, რადგან არანაირი შანსი არ ეძლევათ მზარდ მეცნიერებს, განსაკუთრებით იმ მეცნიერებს, რომლებიც საზღვარგარეთ მოღვაწეობენ, რომ საქართველოში დაბრუნდნენ“, ... რას უპასუხებთ რექტორს?

თამარ სანიკიძე: ჩვენ ამაზე ვიმსჯელეთ. იყო საკითხები, რომელზეც განსხვავებული მოსაზრებები დაფიქსირდა, თუმცა, ვფიქრობ, ეს საკითხები გადაწყვეტადია. რაც შეეხება აკადემიურ საბჭოში უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჩართულობას, პარლამენტმა ჩვენ მიერ შეტანილ კანონპროექტში გარკვეული კორექტირება შეიტანა და, დაშვებული კვოტის ნაცვლად, ითხოვა თითოეული კვლევითი დაწესებულებიდან თითო წარმომადგენლის ჩართვა უნივერსიტეტის მმართველ საბჭოში, რაც ნიშნავს, რომ საბჭო ნამდვილად გაიზრდება, მაგრამ ეს გაზრდა არ განაპირობებს იმას, რომ საბჭო უმართავი გახდეს. ამას სჭირდება ლოჯისტიკურად და მენეჯმენტის კუთხით ძალიან კარგად დალაგება. რაც შეეხება პრობლემებს პოსტდოქტურანტურასთან დაკავშირებით, პოსტდოქტორანტურის პოზიცია არ გაუქმებულა, ის გადავიდა კვლევით დაწესებულებაში, სადაც უფრო მიზანშეწონილია ახალგაზრდა მკვლევრის ჩართულობა და მოღვაწეობა, თუმცა ჩვენც ვფიქრობთ, რომ უნივერსიტეტშიც შეიძლება არსებობდეს ასეთი პოზიცია და, ალბათ, შემდეგი ცვლილებები, რომლითაც ჩვენ მივმართავთ პარლამენტს, იქნება სწორედ ეს წინადადება. ყველა სხვა საკითხი, რომელზედაც იგივე ჯავახიშვილის უნივერსიტეტი საუბრობდა, აბსოლუტურად მოგვარებადია. 

GDS: ანუ, პოსტდოქტურანტურა, როგორც ბატონი პაპავა აცხადებს, არ გაუქმებულა?

თამარ სანიკიძე: პოსტდოქტურანტურის პოზიცია არ გაუქმებულა. ეს პოზიცია საკანონმდებლო დონეზე განისაზღვრა მხოლოდ და მხოლოდ ამ საკანონმდებლო ცვლილებების საფუძველზე, მაგრამ განისაზღვრა არა უნივერსიტეტში, როგორც ეს აქამდე გვქონდა, არამედ კვლევით დაწესებულებაში, როგორც სამეცნიერო პოზიცია, რათა ახალგაზრდა მეცნიერების მოზიდვა მოხდეს. ვიმეორებ, ჩვენ ვფიქრობთ, რომ ასეთი პოზიცია შესაძლებელია უნივერსიტეტშიც არსებობდეს და შემდეგი კორექტირებები და დახვეწა საკანონმდებლო ბაზისა შეიძლება სწორედ ამ კუთხით განხორციელდეს. ის, რომ დღეს პოსტდოქტურანტურის პოზიცია გაუქმებულია, არის მცდარი, ჩვენ ამაზე ვისაუბრეთ დღეს. პირიქით, პოსტდოქტურანტურა არის ის ერთ-ერთი ცვლილება, რომელიც საკანონმდებლო ბაზაში განხორციელდა, ოღონდაც პოზიცია განისაზღვრა არა უმაღლესი სასწავლო დაწესებულების ბაზაზე, არამედ კვლევითი ინსტიტუტების ბაზაზე, რომლებიც არიან უმაღლესი სასწავლო დაწესებულების სტრუქტურული ერთეულები.