კიდევ ერთხელ სამხედრო ლექსიკონის გამო

18 Jul 2016

თინათინ მარგალიტაძის პასუხი ქალბატონ ლია ქაროსანიძეს

 

გაზეთ „თბილისის უნივერსიტეტის“ მე-8 ნომერში (31 მაისი, 2016 წელი) გამოვაქვეყნეთ უნივერსიტეტის ლექსიკოგრაფიული ცენტრის  განცხადება, რომელშიც გამოვთქვამდით ჩვენს გულისტკივილსა და გულისწყრომას უნივერსიტეტის საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის გამო. კერძოდ, ეს ინფორმაცია გვატყობინებდა, რომ უნივერსიტეტში გაიმართა სამხედრო-ტექნიკური ელექტრონული ლექსიკონის პრეზენტაცია, რომელიც შეიქმნა არნ. ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტში თავდაცვის სამინისტროსა და უნივერსიტეტს შორის გაფორმებული მემორანდუმის საფუძველზე და რომ ეს ლექსიკონი პირველი ლექსიკონია ამ მიმართულებით. ჩვენი გულისწყრომა გამოწვეული იყო იმით, რომ არც პრეზენტაციაზე და არც შემდეგ გავრცელებულ ინფორმაციაში არაფერი იყო ნათქვამი ლექსიკოგრაფიულ ცენტრში შექმნილ ინგლისურ-ქართულ სამხედრო ელექტრონულ ლექსიკონზე, რომელიც 2010 წელს განთავსდა ინტერნეტში და ხელმისაწვდომია ყველასათვის. ლექსიკონი თავდაცვის სამინისტროს დაკვეთით შეიქმნა, 2008 წელს თსუ ლექსიკოგრაფიულ ცენტრსა და თავდაცვის სამინისტროს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე.

ჩვენს განცხადებას მოჰყვა პასუხი ენათმეცნიერების ინსტიტუტის სამეცნიერო ტერმინოლოგიისა და თარგმნითი ლექსიკონების განყოფილების თანამშრომლების ხელმოწერით, რომლის ადრესატიც პრაქტიკულად მე ვარ. ამიტომ, თავს უფლებას ვაძლევ პირადად აღნიშნული განყოფილების ხელმძღვანელს, ქალბატონ ლია ქაროსანიძეს ვუპასუხო.

 

პასუხი პირველი.პასუხში წერთ, რომ ჩვენს განცხადებაში გამოხატულია აგრესია ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მიმართ. ჩვენს განცხადებაში არ არის გამოხატული აგრესია ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მიმართ, ჩვენს განცხადებაში არის მითითება კოლეგების არაეთიკურ საქციელზე. დიახ, არაეთიკური იყო ხსენებული პრეზენტაცია და მასზე გაკეთებული განცხადებები, ისევე როგორც არაეთიკური იყო ის, რომ 2014 წელს უნივერსიტეტში თავდაცვის სამინისტროსთან მემორანდუმის გაფორმების დროს, არ გიხსენებიათ უკვე ინტერნეტში განთავსებული 10 000-სიტყვიანი ინგლისურ-ქართული სამხედრო ლექსიკონი, რომელიც თავდაცვის სამინისტროს დაკვეთით შეიქმნა უნივერსიტეტის ლექსიკოგრაფიულ ცენტრში. ალბათ ისიც სათქმელია, რომ ლექსიკოგრაფიული ცენტრი მემორანდუმის ხელმოწერაზე არ იყო მიწვეული.

ხაზგასმით მინდა აღვნიშნო, რომ გულისწყრომას იწვევს არა მემორანდუმის გაფორმება, ან ახალი ლექსიკონის პრეზენტაცია, არამედ კოლეგების შრომის უგულებელყოფა.

პასუხი მეორე. ლექსიკოგრაფიული ცენტრი არ არის  ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ცენტრი, არამედ იგი საუნივერსიტეტო სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრია. ჰუმანტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტმა საფაკულტეტო ცენტრის სტატუსი 2008 წელს მოგვანიჭა, რისთვისაც ფაკულტეტის მადლობელი ვართ, 2011 წლიდან კი ცენტრი საუნივერსიტეტო ცენტრი გახდა.

პასუხი მესამე. „დაუჯერებელია, პლაგიატობა და ავტორთა უგულებელყოფა დასწამო ამ მემკვიდრეობის დამცველ ინსტიტუტს“, წერთ თქვენს პასუხში. ეს კი, ქალბატონო ლია, აღარ არის არაეთიკური საქციელი, არამედ ცილისწამებაა!  სად არის ნახსენები პლაგიატი ლექსიკოგრაფიული ცენტრის მიერ გაკეთებულ განცხადებაში?! როგორ უნდა დაგვეწამებინა პლაგიატი, როდესაც თვალითაც არ გვინახავს თქვენი ლექსიკონი. გავრცელებულ განცხადებაში არაფერია ნათქვამი თავად ლექსიკონის შესახებ: განმარტებითია ლექსიკონი თუ თარგმნითი? თუ თარგმნითია, რომელ ენებს მოიცავს? ინგლისურ-ქართულია? რუსულ-ქართულია? რა სახით გამოიცა? წიგნად დაიბეჭდა თუ ინტერნეტშია განთავსებული? თუ წიგნად დაიბეჭდა სად შეიძლება მისი შეძენა? თუ ინტერნეტშია ატვირთული, როგორია ლექსიკონის მისამართი? რამდენი ტერმინი შევიდა ლექსიკონში? არც ერთ ამ კითხვაზე თქვენ მიერ გავრცელებულ განცხადებაში პასუხი არ არის! ამდენად, თქვენი ლექსიკონი არ გვინახავს იმიტომ, რომ არ ვიცით სად და როგორ ვნახოთ, შესაბამისად პლაგიატსაც ვერ დაგწამებდით!

პასუხი მეოთხე. თქვენ ვრცლად საუბრობთ თქვენი ინსტიტუტის საქმიანობაზე და ახსენებთ ბატონ ვუკოლ ბერიძისა და ქალბატონი როგნედა ღამბაშიძის ხელმძღვანელობით შექმნილ დარგობრივ ლექსიკონებს. ჩემთვის გაუგებარია, რატომ დაგჭირდათ ამ თემაზე საუბარი?!  თუ ფიქრობთ, რომ მე მათ პატივს არ ვცემ, ცდებით! ბატონი ვუკოლ ბერიძე და ქალბატონი როგნედა ღამბაშიძე მე მიმაჩნია დიდ მეცნიერებად, ლექსიკოგრაფებად, ტერმინოლოგებად და დიდ მოღვაწეებად და მდაბლად ვიხრი ქედს მათი ნათელი ხსოვნის წინაშე.

თუ ამ საუბრით იმის თქმა გსურთ, რომ ინსტიტუტი ყოველთვის ქმნიდა დარგობრივ ლექსიკონებს და მე გიშლით ხელს, არა მგონია ეს ბრალდება სერიოზული იყოს.

პასუხი მეხუთე. თქვენ წერთ, რომ ლექსიკოგრაფიული ცენტრის განცხადების გამოქვეყნების შემდეგ, ჩვენ და ჩვენი მხარდამჭერები მიგვიწვიეთ ინსტიტუტის სამეცნიერო საბჭოზე, მაგრამ ჩვენ არ მოვედით. თქვენ არ მიგვიწვიეთ ქალბატონო ლია! თქვენ დაგვიბარეთ!!! აქ თავს შევიკავებ და არ გავასაჯაროვებ იმ წერილს, რომლითაც ინსტიტუტში დაგვიბარეთ! აქვე მინდა გირჩიოთ თავი დაანებოთ თითის ქნევას ჩვენს „მხარდამჭერებად“ შერაცხულ ცალკეულ უწყებათა წარმომადგენლებისათვის. ვეჭვობ ამ თითის ქნევით ვინმე შეაშინოთ, ცუდი დროისა და ეპოქის მოგონებებს კი აღძრავთ!

პასუხი მეექვსე. თქვენი პასუხის ბოლოს გაცხადებულია ის მიზანი, რომელიც გამოძრავებთ, კერძოდ: „დაუბრუნდეს ენათმეცნიერების ინსტიტუტს ტერმინოლოგიური პოლიტიკის მართვის უფლება“. ეს არის ის მიზანი, რის გამოც ასე აგრესიულად ებრძვით ყველას, ვინც გაბედავს ტერმინოლოგიურ ლექსიკონებზე მუშაობას. თუ სახელმწიფო დაგაკისრებთ ამ ფუნქციას, ღმერთმა ხელი მოგიმართოთ! მე არ ვიცი რა რესურსით უნდა შეძლოთ ასეთი მოცულობისა და მასშტაბის საქმის გაძღოლა, თქვენი საქმისა თქვენ იცით! მე ვერასოდეს დავეთანხმები თქვენს ორ მოსაზრებას ტერმინოლოგიურ მუშაობასთან დაკავშირებით: 1. ტერმინოლოგიაზე მუშაობა არ არის სამეცნიერო საქმიანობა. არა მგონია ქალბატონი როგნედა ღამბაშიძე დაგთანხმებოდათ ამ მოსაზრებაზე. ყოველ შემთხვევაში მის მონოგრაფიაში მსგავსი აზრები ნამდვილად არ იკითხება; 2. რუსულ-ქართული ტერმინოლოგიური ლექსიკონის ინგლისურ-ქართულ ლექსიკონად გარდასაქმნელად საჭიროა ინგლისური ენის მცოდნე, რომელიც რუსული ტერმინების ინგლისურ შესატყვისებს დაძებნის.

ჩემთვის და ლექსიკოგრაფიული ცენტრის რედაქტორებისათვის ასეთი მიდგომები სრულიად მიუღებელია და არა მგონია ისინი წაადგეს ქართული ტერმინოლოგიის განვითარების საქმეს.

პასუხი მეშვიდე. თქვენ წერთ, რომ თქვენი ინსტიტუტი 80 წელია ლამის ერთადერთი დგას ქართული აკადემიური ტერმინოლოგიის სადარაჯოზე.

რატომ ერთადერთი ქალბატონო ლია?!

2008 წლიდან დღემდე უნივერსიტეტის ლექსიკოგრაფიულმა ცენტრმა სამი დარგობრივი ელექტრონული ლექსიკონი შექმნა, რომლებიც ჯამურად 50 000 ტერმინს მოიცავს. მანამდე კი იყო 30-წლიანი მუშაობა დიდ ინგლისურ-ქართულ ლექსიკონზე, რომელშიც პრაქტიკულად ყველა დარგის ტერმინოლოგიაა შესული და 110 000 სიტყვა-სტატიისაგან შედგება. შემოგთავაზებთ ციტატას ლექსიკოგრაფიული ცენტრის ვებ-გვერდიდან, რომელიც უნივერსიტეტის ინტერნეტ-გვერდზეა განთავსებული: „ინგლისურ-ქართულ დარგობრივ ტერმინოლოგიაზე მუშაობა ინგლისურ-ქართული ლექსიკონის სარედაქციო გუნდმა გასული საუკუნის 80-იანი წლებიდან დაიწყო ბატონი არიანე ჭანტურიას ხელმძღვანელობით. დარგობრივ ტერმინოლოგიაზე სამუშაოდ მოწვეულები იყვნენ სხვადასხვა დარგის თვალსაჩინო მეცნიერები, რომლებიც თანამშრომლობდნენ  ინგლისურ-ქართული ლექსიკონის რედაქტორებთან. ლექსიკონის რედაქტორებს კონსულტაციებს უწევდნენ: სერგო ჯორბენაძე (იურისპრუდენცია), ევგენი ხარაძე, ლილი საყვარელიძე (ასტრონომია), გივი ნებიერიძე (ენათმეცნიერება), გურამ თევზაძე (ფილოსოფია), არნოლდ გეგეჭკორი (ენტომოლოგია), ირაკლი ელიავა, რევაზ ჟორდანია (ზოოლოგია), ზაირა ღვინიანიძე, რევაზ გაგნიძე (ბოტანიკა), ნინო ფორაქიშვილი (ბიოლოგია), დარეჯან კაჭარავა (არქეოლოგია), ზურაბ კიკნაძე (ბიბლიური ტერმინოლოგია), ვასო ჯავრიშვილი (გეოლოგია), შალვა ჩახნაშვილი (სპორტი) და სხვანი“. სწორედ ამ გამოცდილებამ და მუშაობამ გახადა შესაძლებელი ინგლისურ-ქართული დარგობრივი ლექსიკონების შექმნა დიდი ინგლისურ-ქართული ლექსიკონის შემდეგ, რა თქმა უნდა იმ დიდი ლექსიკოგრაფიული ტრადიციისა და ლექსიკონების ბაზაზე, რაც ჩვენამდე, მათ შორის არნ. ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტში შეიქმნა. ჩვენი გუნდი ამას ყოველთვის ხაზგასმით აღნიშნავდა და მომავალშიც აღნიშნავს.

ბოლო პასუხი.  კიდევ რომ არ დამწამოთ რამე, გარკვევით მინდა განვაცხადო, რომ ღრმად მწამს, რაც უფრო მეტი აკადემიური ლექსიკონები შეიქმნება, მით უკეთესი ჩვენი ქვეყნისათვის, ქართული ენისათვის და ქართული მეცნიერებისათვის. უნივერსიტეტის ლექსიკოგრაფიული ცენტრი არავის არ უშლის და არც მომავალში დაუშლის ლექსიკოგრაფიულ თუ ტერმინოლოგიურ მუშაობას და მხოლოდ მიესალმება, იმ პირობით, თუ გამოცემული ლექსიკონები დააკმაყოფილებს აკადემიური ლექსიკონისათვის წაყენებულ მოთხოვნებს. ვერც ჩვენ ვერ დაგვიშლის ვერავინ ლექსიკოგრაფიულ საქმიანობას. ის გუნდი, რომელიც ამ ცენტრის უკან დგას ნაბიჯ-ნაბიჯ აშენებდა ლექსიკოგრაფიულ ცენტრს გასული საუკუნის 80-იანი წლებიდან დღემდე და შექმნა სამეცნიერო სკოლა, რომელსაც უკვე აქვს საერთაშორისო აღიარება.

 

თინათინ მარგალიტაძე

ლექსიკოგრაფიული ცენტრის ხელმძღვანელი